بررسی علل گرایش به مواد مخدر در نوجوانان شهر زاهدان در سال 1400

امروزه اعتیاد و گرایش به سوء مصرف مواد مخدر در سطح دنیا به یک معضل بسییار بزرگ برا یهمه دولت ها می باشد.  مطالعه انجام شده در این زمینه تاثیر وامیل فرد ی، اجتماعی و خانوادگی را درگرایش به مصرف مواد مخدر را نشان داده است.  (18،17). نظر به انکه استان سیستان و بلوچستان جز پهناورترین استان های کشور و همجوار با دو کشور افغانستان و پاکستان به عنوان تولید کنندگان مواد مخدر دنیا می باشد لذا مردم این استان به خصوص جوانان و نوجوانان در معرض خطر جدی ترانزیت و استفاده از این مواد می باشد(1).

اعتیاد یکی از بزرگترین آسیب های اجتماعی است و جزو یکی از چهار بحران و مسائل حاد جهانی محسوب می گردد، که متاسفانه با تلاش های بی وقفه دلسوزان و مبارزان با این مسئله اجتماعی، تاکنون نه تنها از آمار استفاده کنندگان از این مواد مخدر کاسته نشده است،بلکه هر روز به آمار معتادین جهان افزود می گردد(2). 

مصرف مواد مخدر می‌تواند به آزار و اذیت والدین منجر شود،فعالیت زود هنگام جنسی می‌تواند به بچه‌زایی ناخواسته منجر گردد یا پیامد ترک تحصیل،بیکاری مزمن می‌باشد(6).وقتی به عوارض جسمی و روحی_روانی اعتیاد توجه می کنیم،مصرف مواد تزریقی اعتیاد یکی از راه های اصلی انتقال ایدز در کشور ما است(7).مواد مخدر و داروهای روان گردان ممکن است رویدادهای شناختی را مستقیما(برای مثال:ایجاد آرامش،ایجاد اجتناب،گریز از شناخت های دردناک وایجاد آگاهی وتوجه)ویا به طور غیر مستقیم(برای مثال:احساس دلبستگی،بهت زدگی وارزیابی های سرکوب شده)با تغییر باورها ونگرش در مورد اجتناب از رویدادهای شناختی تحت تاثیر قرار دهد(13).یکی از مشکلات امروز جامعه ما،برخلاف دو یا سه دهه قبل،کاهش سن اعتیاد است.این معضل با خود پیامدهایی به دنبال خواهد داشت که از جمله آن می توان به گسترش اعتیاد در مدارس و دانشگاه ها اشاره کرد(5).

اعتیاد ناهنجاری روانی_اجتماعی است که از مصرف غیر طبیعی وغیر مجاز برخی مواد مانند الکل، تریاک وحشیش ناشی شده است و باعث وابستگی روانی یا فیزیولوژی فرد مبتلا (معتاد) به مواد مذکور میشود این وابستگی در عملکرد جسمی روانی واجتماعی فرد معتاد اثرناپسندی برجای گذاشته ودرموارد شدید حتی زندگی فردی واجتماعی وی رابه طور جدی تهدید می‌کند(6).

اعتیاد به مواد مخدر بیماری زیستی، روانی واجتماعی است(7).وبه حالتی گفته میشود که فرد علی رغم عواقب وعلائم نامطلوب ناشی از مصرف اقدام به ادامه مصرف ماده ای را می دهد که در وی ایجاد تغییرات خلقی یا رفتاری داده یا دچار اختلالات عصبی ناشی از آن می گردد(14)اعتیاد نیز مانند سایر انحرافات اجتماعی پرارزش ترین سرمایه های کشور یعنی نوجوانان وجوانان را به نابودی می‌کشاند(15).

گزارش سالانه سازمان بهداشت جهانی درسال 2005 نشان می دهد که در دنیا حدود200میلیون معتاد به افیونی وجود دارد بالاترین میزان شیوع اعتیاد(2.8درصد)در ایران وپس از آن در قزاقزستان(7.8)وروسیه سفید(7.1)مشاهده شده است(5،6).آمارها بیانگر آن است که نرخ شیوع مصرف مواد مخدر در جمعیت سنی 15 تا 64 ساله کشور ایران معادل 2.5درصد بوده است(7).میانگین سنی 18سالگی شروع مصرف مواد مخدر در سال 1385 زنگ خطر را برای جامعه به صدا در آورده است(14).در ایران جمعیتی بالغ بر یک میلیون و دویست هزار معتاد دائمی و حدود هشتصد هزار معتاد تفننی وجود دارد.درسال 1386 طبق آمار ستاد مبارزه با مواد مخدر4320 نفر(تقریبا هر2 ساعت یک نفر)براثر سوءمصرف مواد مخدر در کشور جان خود را از دست داده اند که 30 درصد آنها زن وبقیه مرد بودند(7).

امروزه یکی از بزرگ ترین مشکلات جوامع انسانی معضل ومسئله اعتیاد به مواد مخدر ونفوذ روزافزون آن در میان نسل جوان است که سلامت جامعه،خانواده و فرد را به خطر می‌اندازد وباعث از دست رفتن کارکردهای فردی،شغلی،خانوادگی،اجتماعی و فیزیولوژیک بیمار می‌گردد(10).اعتیاد در عملکرد جسمی روانی واجتماعی معتاد اثر نامطلوبی برجای گذاشته و در موارد شدید حتی زندگی فردی واجتماعی وی رابه طور جدی تهدید می‌کند با توجه به جمعیت جوان کشور اعتیاد به عنوان خطرناک ترین معضل جامعه وعاملی برای تبدیل این قشر به نیروی منفی ومخرب است واین مطلب لزوم طرح ریزی برنامه های جامع مبارزه با مواد مخدر را مطرح می سازد(5).اهمیت موضوع اعتیاد درایران به جهت شیوع گسترده آن دربین افراد جامعه است(6).

امینی وهمکاران علل عود اعتیاد را تماس با مواد افیونی،ورشکستگی مالی،همکلاسان معتاد،طرد شدن از خانواده،احساس اجبار ذهنی برای مصرف مواد،معلولیت ونقص جسمانی و داشتن اطمینان کاذب به خود می داند(14).در تحقیق وسیعی که کار(2000)در انگلستان و آمریکا انجام داده بود معلوم شد که در افراد بالای 19 سال تقریبا 90درصد نوجوانان مصرف الکل داشته اند 60درصدآنان سیگار و50 درصدشان حشیش کشیده اند و20درصد سعی کرده اند تا سایر موارد خیابانی مانند حلال‌ها،مواد محرک،توهم زا یا مواد دیگر را تجربه کنند(7).

بررسی علمی نشان داده است که پیشگیری از اعتیاد به مراتب آسان تر از درمان معتاد است و انجام پیشگیری نیاز به داشتن آگاهی از جنبه های شخصیتی،اجتماعی وعلمی اعتیاد دارد تا بتواند به نحو موثری این هدف را تامین کند(6).یکی از شیوه های مهم پیشگیری از اعتیاد آگاه کردن اقشار مختلف مردم از خطرات ومضرات سوء مصرف مواد و ارائه آموزش مهارت های زندگی است(7).در پیشگیری از مواد روانگردان سه عامل مهم راباید مورد توجه قرار داد:انسان مصرف کننده،محیط تحریک کننده،علل و عوامل مصرف.برخی اعتقاد دارند که اعتیاد قابل درمان است ولی مصونیت نمی دهد(9).نخستین گام در مبارزه با یک پدیده اجتماعی و یا یک بیماری شناخت صحیح آن می باشد تا بر مبنای آن برنامه ریزی صحیح امکان پذیر باشد(5).در زمینه مداخله های درمانی در سوء مصرف الکل و مواد در حیطه دارو درمانی وروان درمانی،تلاش های فراوانی به ثبت رسیده است که می توان به درمان های شناختی_رفتاری و پیشگیری از بازگشت مبتنی بر ذهن آگاهی اشاره کرد.بررسی ها نشان می‌دهند 20تا90 درصد سوء مصرف کنندگان مواد اعتیاد آور که تحت درمان قرار می گیرند دچار بازگشت میشوند(10).

لذا هدف از انجام این مطالعه تعیین عوامل گرایش نوجوانان زاهدان به مواد مخدر است تا براساس اطلاعات به دست آمده زمینه برای مطالعات مشابه بعدی فراهم شود واز طرفی نیز برنامه ریزی های اجرایی برمبنای واقعیت ها صورت پذیرد.

بررسی متون:

مطالعات داخلی:

1. درشتی و همکاران (1399)مطالعه ای با عنوان  بررسی عوامل گرایش به اعتیاد نوجوانان و راههای پیشگیری  از آن انجام دادند. روش:نوع پژوهش کاربردی  وروش آن توصیفی از نوع پیمایشی است ،جامعه آمار 40 نفر معتاد و 40 نفرغیر معتاد با انتخاب نمونه گیری تصادفی ساده صورت پذیرفت . ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه بوده است که در طراحی و تنظیم آن، از شاخص هایی چون جو عاطفی خانواده، ، روابط اجتماعی و برخی ویژگی های فرد ی استفاده گردید. برا ی بررسی تأثیر افسردگی در گرایش به اعتیاد از سوالات افسردگی آزمون 90-SCL استفاده شد(1).

2. درخشانی (1397) مطالعه ای با عنوان پیش بینی اعتباد پذیری بر اساس کارکرد خانواده و انسجام و آشفتگی هویت در نوجوانان انجام دادند. این تحقیق ، از نظر هدف کاربردی و از نظر شیوه توصیفی از نوع همبستگی می باشد. جامعه آماری شامل دانش آموزان مقطع متوسطه دوم دخترانه دولتی ناحیه 2 آموزش و پرورش شهرکرج بوده که حجم نمونه با استفاده از فرمول پلنت ، 141نفرتعیین شد. همچنین از روشهای نمونه گیری تصادفی خوشه ای – چند مرحله ای استفاده شده است . داده ها به وسیله ی پرسشنامهی پرسشنامه ابزار سنجش خانواده )FAD )اپشتاین، بالودین و بیشاب )1891 ،)با 7 زیر مقیاس که پایایی: زیر مقیاس حل مساله:114 ،%زیر مقیاس روابط: 191 ،%زیر مقیاس نقش ها: 701 ،% زیر مقیاس آمیختگی عاطفی)درگیری اثربخش(: 712 ،%زیر مقیاس پاسخ گویی عاطفی)پاسخ گویی اثربخش(: 717 ،%زیر مقیاس کنترل رفتاری: 177 %و زیر مقیاس کارکرد کلی: 918 %و پرسشنامه گرایش به اعتیاد بنیون و آدامنه وید و بوچر )1882 ،)با 1 زیرمقیاس که پایایی: زیر مقیاس هویت سردرگم:199/0 ،هویت دنباله رو: 904/0 ،هویت بحران زده: 192/0و پرسشنامه سنجش هویت بنیون و آدامز )1889 ،)که پایایی: زیر مقیاس اعتیادپذیری: 871/0جمع آوری گردید. روایی صوری و محتوایی پرسشنامه ها توسط افراد صاحبنظر تأییده شده است. و برای تجزیه و تحلیل اطالعات در این تحقیق از نرم افزار آمارSPSS استفاده شده است. از آزمون های تحلیل رگرسیون ، آزمون k-s ، همبستگی پیرسون استفاده شد(2).

3.سعدی پوروهمکاران(1395)مطالعه ای با عنوان انگیزش پیشرفت دانش آموزان با والدین وابسته به مصرف مواد مخدرانجام دادند.جامعه آماری این مطاله علی مقایسه ای تمام پدرهای دانش آموزان پسر دوره  راهنمایی منطقه 15تهران درسال تحصیلی 93-92بودند که از طریق نمونه گیری در دسترس 140دانش آموز انتخاب شد.روش جمع آوری اطلاعات آزمون انگیزش پیشرفت هرمنس بود. تجزیه و تحلیل داده های حاصل با استفاده از نرم افزار spss22بود. نتایج: نتایج پژوهش حاکی از آن است که بین افسردگی، اضطراب، استرس با پرخاشگری در افراد وابسته به مصرف مواد مخدر رابطه وجود دارد که برای مراکز مشاوره دانشجویان و کلینیکهای روانشناختی حائز اهمیت خواهد بود(3).

4.مشکی وهمکاران(1394)مطالعه ای با عنوان الگوی سوءمصرف مواد مخدر بر اساس عوامل جمعیت شناختی در معتادان خود معرف شهرستان قوچان را انجام داده اند.جامعه آماری این تحقیق توصیفی(مقطعی وگذشته نگر)را 753معتادی که داوطلبانه طی یکسال به یکی از مراکز ترک اعتیاد در شهرستان قوچان مراجعه نمودند،تشکیل می دهد.اطلاعات جمع آوری شده از طریق نرم افزار آماری spss v.16 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج: 75 درصداز 753 پرونده مورد بررسی مربوط به مردان وبقیه در رابطه با زنان بود. اکثریت افراد (86.1 درصد) متاهل بوده وبیشتر(32.4 درصد) در گروه سنی 39_30  سال قرار داشتند. بیش از 50 درصد شرکت کنندگان در پژوهش ،تحصیلات در سطح ابتدایی داشته ویا بی سواد بودند واکثرا دارای شغل آزاد بودند. بیشترین مواد مصرفی را به ترتیب شیره، تریاک ،کریستال ،هروئین تشکیل می داد. شیوه اصلی مصرف در 66.5 درصد موارد کشیدن ،32.8 درصد خوردن ،0.26 درصد تزریقی و0.39 درصد انفیه بود. هیچگونه مورد استنشاقی و نوشیدنی گزارش نگردید .بیشتر افراد اولین ماده مصرفی را تریاک وسپس شیره ذکر نمودند.در این میان 60.2 درصد معتادان دارای سابقه ترک اعتیاد از قبل بودند(5).

5.احمدی وهمکاران(1393) مطالعه ای با عنوان بررسی رابطه مهارت های اجتماعی ورفتارهای پرخطر جوانان:مطالعه موردی شهر شیراز انجام دادند.جامعه آماری این مطالعه پیمایشی را 600نفر از جوانان 15تا29 ساله شهر شیراز که به روش نمونه گیری چند مرحله ای مختلط گردآوری شد تشکیل می دهد.روش گردآوری اطلاعات پرسشنامه است.تجزیه وتحلیل داده ها ازروش معادله رگرسیونی است نتایج: مهم ترین یافته های توصیفی به این شرح می  باشند : از لحاظ جنس 59.3 درصد پاسخگویان مرد  و40.7 درصد زن می باشند ،میانگین سن  پاسخگویان 21.8 سال می باشد ،میانگین تحصیلات  پاسخگویان 13.2 کلاس میانگین درآمد ماهیانه خانواده پاسخگویان یک میلیون و 363هزار تومان میانگین  نمره مهارت های اجتماعی پاسخگویان 68.47 میانگین  نمره رفتارهای پرخطر پاسخگویان  18.18 می باشد. همچنین 81.7 درصد پاسخگویان  مجرد و17.3 درصد متاهل ،4.3 درصد پاسخ گویان جزو طبقه بالا ،75.7 درصد طبقه متوسط و20 درصد نیز در طبقه پایین قرار دارند و سرانجام اینکه از نظر  ساختار خانواده  75.7 درصد پاسخگویان با پدر ومادر،1.3 درصد با پدر،6.7 درصد با مادر ،5درصد به شکل مستقل و11 درصد با همسر خود زندگی می کردند (5).

6.مدبرنیا و همکاران (1392)مطالعه ای با عنوان عوامل موثر براعتیاد به مواد مخدر در افراد15تا 30 سال انجام دادند.جامعه آماری این مطالعه کیفی را 33نفر از مصرف کنندگان مواد مخدر مراجعه کننده به مرکز روانپزشکی درمانی_آموزشی شفای رشت و همچنین 12نفر از درمانگران مرکز مذکور تشکیل می دادند.داده های پژوهش با مصاحبه نیمه ساختار یافته وضبط صدا گردآوری شد.محتوای این مصاحبه ها پس از تبدیل شدن به متن بر اساس متدلوژی انتخاب شده تجزیه وتحلیل شد. نتایج:در مجموع 78 کد در علل گرایش واحدهای مورد پژوهش به اعتیاد به دست آمد.این کدها در دوطبقه مفهومی اصلی با عنوان انگیزاننده های درونیو مشوق های بیرونی قرر داده شدند.این طبقه های مفهومی اصلی ،خود در برگیرنده تعدادی زیر طبقه هستند که در برخی موارد با یکدیگر هم پوشانی نیز دارند.این زیر طبقات عبارتند از :کسب آسان منفعت های روانی و جسمی ،شخصیت لذت طلب،روحیه کنجکاو،تمایل به متفاوت بودن ،نداشتن مهارت زندگی ،شرایط فرهنگی ،وضع اجتماعی و عوامل اقتصادی.(6).

7.اله حاجیان و همکاران(1392) مطالعه ای با عنوان بررسی همه گیری شناختی اعتیاد در معتادان خود معرف مراجعه کننده به مراکز ترک اعتیاد بابل وساری تشکیل می دهند.اطلاعات با فرم مدونی جمع آوری شد.در تجزیه وتحلیل آماری از آزمون کای دو برای تعیین رابطه بین متغیرها استفاده شد نتایج:96.6درصد معتادان مرد و 3.4درصد آن ها زن بودند و میانگین سنی (انحراف معیار) معتادان خود معرف 33سالگی بود.میانگین سن شروع اعتیاد21 سال بوده و بیشترین افراد در گروه سنی 29_20 سالگی قرار داشتند وکمنرین فراوانی در گروه سنی 70 سالگی وبالاتر بوده است.حدود 75درصد آن ها ساکن شهر وبیشتر(68درصد) افراد معتاد متاهل و25 درصد بیکار بودند و 40.2 درصد آن ها شغل آزاد داشتند.بالغ بر 67درصد آن ها از نظر تحصیلات زیر دیپلم بودند. تریاک بیشترین نوع ماده مصرفی در معتادان بود،به طوری که 74 درصد تریاک به تنهایی یا در کنار سایر مواد اعتیاد آور استفاده می کردند و بعد از تریاک، بیشترین (38.6 درصد) ماده مصرفی کراک،بیشترین  علت مراجعه معتادان به مراکز ترک،مشکلات اجتماعی (39.2 درصد) وپس از آن مشکلات روانی(28.9درصد) بود.بیشترین روش استفاده از مواد از تدخین (73.9 درصد) بوده است. حدود 72 درصد معتادان سابقه ترک داشتند. شیوع مصرف تریاک((p=0.05، شیره (p=0.04) و کراک(p=0.05) به طور معنی دار در مردان بیش از زنان وبیشترین روش ترک،استفاده از متادون (92.3 درصد)بوده است. بیشترین (45درصد) علت گرایش معتادان خود معرف به سمت مواد،دوست ناباب وپس از آن لذت جوئی (15 درصد) بود(7).

8.احمدی وهمکاران (1392)مطالعه ای با عنوان بررسی الگوی مصرفی مواد در سربازان انجام دادند.جامعه آماری این مطالعه توصیفی را322نفر از سربازان وظیفه که درزمان اجرای پژوهش مشغول خدمت بودند را تشکیل می دهد.اطلاعات با تکمیل پرسشنامه های غربالگری اعتیاد،مقیاس شدت اعتیاد،وضعیت خدمت سربازی واطلاعات جمعیت شناختی جمع آوری شد.اطلاعات گردآوری شده بعد از بازبینی واصلاحات وکدگذاری توسط نرم افزار  spss درسطوح توصیفی وتحلیلی مورد آنالیز آماری قرار گرفت.در تجزیه وتحلیل داده هادر سطح توصیفی از شاخص های آماری فراوانی درصد ودر سطح تحلیلی از شاخص های آزمون مربع کای وfisher exact test وآزمون کاپا استفاده گردید.نتایج:در بررسی سربازان معتاد به مواد مخدر تریاک با 18.8درصد اولین ماده و ماری جوانا 10.6 درصد رتبه دوم را دارا بود.روش تدخین با 44.4درصد بیشترین فراوانی را داشت. 55.4 درصد سربازان معتاد به مواد مخدر در محل خدمت به مواد دسترسی نداشتند. سربازانی که سن شروع مصرف الکل درآن ها زیر 15 سال بود با 48.1 درصد رتبه اول را داشتند.همچنین بین اولین روش مصرف مواد مخدر وروشی که هم اکنون استفاده می کنند وبین سن شروع واولین ماده مصرفی رابطه معنی داری دیده شد(8).

9.ابوالقاسمی وهمکاران(1392)مطالعه ای با عنوان مقایسه سرشت ومنش در افراد معتاد به مواد مخدر و غیر معتاد را انجام دادند.جامعه آماری این پژوهش علمی مقایسه ای را تمامی معتادان شهر اردبیل که در زمان انجام تحقیق به یکی از مراکز ترک اعتیاد این شهر مراجعه کرده بودند تشکیل می دهد.نمونه این پژوهش شامل 60مرد معتاد به مواد مخدر و60 همتای غیر معتاد بود که ازمیان 3مرکز ترک اعتیاد شهر اردبیل به روش تصادفی خوشه ای انتخاب شدند.برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه ابعاد سرشت ومنش استفاده شد.برای تجزیه وتحلیل داده ها از ضریب همبستگی استفاده شد. نتایج: نتایج نشان داد میانگین اجتناب از آسیب  ونوجویی در افراد معتاد به مواد مخدر از افراد غیر معتاد به طور معناداری بیشتر بود. همچنین میانگین نمرات پاداش ،وابستگی،همکاری وخود راهبری در افراد معتاد از افراد غیر معتاد به طور معناداری کمتر بود(9).

10.آفرینی وهمکاران  مقاله ای با عنوان اثر سایکودرام بر درمان افسردگی بیماران بهبود یافته  ازسوء مصرف مواد مخدر  انجام دادند.جامعه آماری این مطالعه نیمه تجربی با طرح پیش آزمون وپس آزمون وبا گروه کنترل شامل بیماران بهبود یافته شهر شیراز بود که به مرکز درمانی پرتو مراجعه نموده بودند.اطلاعات از طریق پرسشنامه جمع آوری گردید وداده های حاصل با نرم افزارspss20  وروش آماری تحلیل کوواریانس آنالیز ومعناداری اختلاف داده ها در سطحp<0.05 درنظر گرفته شد. نتایج:نتایج نشان داد که درمان سایکودرام  باعت کاهش معنادار میزان افسردگی ونشانه های عاطفی،شناختی وجسمانی  افسردگی در سطح p<0.001 در بیماران  بهبود یافته می گردد (10).

11.قنبری طلب وهمکاران(1392)مطالعه ای با عنوان رابطه هوش هیجانی با استعداد اعتیاد دانش آموزان پسر دوره ی پیش دانشگاهی شهرستان شهرکرد را انجام دادند.جامعه آماری این مطالعه (پژوهش)توصیفی تحلیلی را تمامی دانش آموزان پسر دوره ی پیش دانشگاهی شهرستان شهرکرد در سال تحصیلی 89-90 تشکیل می دهد.تعداد112نفر با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای مرحله ای به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند.داده ها با استفاده از پرسشنامه هوش هیجانی بار-آن وسنجش استعداد اعتیاد apstest)) جمع آوری شدند و با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون تجزیه وتحلیل گردیدند. نتایج: نتایج نشان داد بین مولفه های درک هیجانی (دانش آموزان شهر و روستا هر دو p<0.05 _ r=0.37) نظم جویی هیجانی (دانش آموزان شهر p<0.01 _ r=0.63  ،دانش آموزان روستا p<0.01 _ r=0.60)  و بکارگیری هیجانی (دانش آموزان شهر و روستا به ترتیب p<0.01 _ r=0.60 ، ( p<0.01 _ r=0.49 با استعداد اعتیاد رابطه منفی و معنی داری وجود دارد. مولفه های اداراک و نظم جویی هیجانی قدرت پیش بینی استعداد اعتیاد را نشان دادند ( P<0.01)(11).

12.بحرینی بروجنی وهمکاران(1392) مطالعه ای با عنوان بررسی اثر بخشی چهار روش آموزش پیشگیری از سوء مصرف مواد بر تغییر نگرش نسبت به اعتیاد ومواد مخدر در دانش آموزان پسر مقطع متوسطه را انجام دادند.جامعه آماری این تحقیق نیمه تجربی را 511دانش آموز از 4 منطقه آموزشی استان چهارمحال بختیاری که به صورت نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای انتخاب شده اند تشکیل می دهد.گروه های آزمایش وکنترل (جهت مقایسه اثر بخشی روش های گوناگون)از طریق پیش آزمون و پس آزمون با یکدیگر مقایسه شدند.ابزار مورد استفاده از طریق تحلیل کوواریانس (ancova) بود. نتایج: از بین روش های پیشگیرانه در تغییر نگرش، روش های شرکت حضوری در کلاس های آموزشی مهارت های زندگی و آموزش از طریق فیلم اثر معنی داری  p<0.05)) نسبت به آموزش از طریق پوستر و کاتالوگ و ارسال پیامک از طریق تلفن همراه داشتند( p<0.05). همچنین مشخص شد که هر چه پایه تحصیلی  دانش آموزان کمتر باشد، تأثیر آموزش های مربوط به پیشگیری از اعتیاد بیشتر خواهد بود(12).

13.کاشفی(1391)مطالعه ای با عنوان رابطه باورهای فراشناختی ورفتارهای خود تخریب گرایانه در افراد معتاد به مواد مخدر شهرستان تربت حیدریه انجام داد.جامعه آماری این تحقیق توصیفی همبستگی را 132نفر از معتادان مراجعه کننده به مراکز ترک اعتیاد شهرستان تربت حیدریه تشکیل می دهد(به روش نمونه گیری در دسترس)انتخاب شدند.برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه باورهای فراشناختی (mcq-30) وپرسشنامه سنجش رفتارهای خودتخریب گرایانه (آقا محمدیان1388)استفاده شد.برای تحلیل داده ها از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد. یافته ها: بیشترین رفتارهای خود تخریبی در شرکت کنندگان، مصرف دائم مواد،مصرف تفننی مواد گوناگون وکشیدن سیگاربود .  بین نمرات افراد در مقیاس باورهای فراشناخت و میزان رفتارهای خودتخریب گرایانه همبستگی منفی معنی داری وجود داشت . همچنین نمره کلی رفتارهای خود تخریبی با نمرات افراد در ابعادباورهای مثبت دربارة نگرانی ،کنترل ناپذیری و خطر، اطمینان شناختی، نیاز به کنترل افکار و خودآگاهی شناختی رابطۀ منفی معناداری داشت  (13).

14.ناستی زایی و همکاران(1389)مطالعه ای با عنوان عوامل موثر بر عود اعتیاد در معتادان خود معرف به مراکز ترک اعتیاد شهر زاهدان را انجام دادند.جامعه آماری  این تحقیق توصیفی تحلیلی را کلیه معتادان خود معرف( دارای سابقه عود اعتیاد ) به مراکز ترک اعتیاد شهر زاهدان تشکیل می دهد.در کل200پرسشنامه  تکمیل شده و به محقق برگشت داده شده برای تجزیه و تحلیل داده ها از آمار توصیفی و آمار استنباطی استفاده شده است نتایج: براساس نتایج تحقیق مشخص شد که عوامل: محیط زندگی آلوده، دوستان معتاد، ناکارآمدی جلسات روان درمانی و عوامل تداعی کننده در عود اعتیاد فرد نقش دارند. همچنین تاثیر عوامل عود اعتیاد (محیط زندگی آلوده، دوستان معتاد، ناکارآمدی جلسات رواندرمانی و عوامل تداعی کننده) بر جنسیت و گروههای سنی معتادان خودمعرف یکسان بود (p=0.000)(14).

15_پور موحد و همکاران (1389) مطالعه ای با عنوان بررسی میزان آگاهی دانش آموزان پسر دبیرستان های روستایی استان یزد از مواد مخدر انجام دادند. جامعه آماری این پژوهش توصیفی_تحلیلی  را که به روش مقطعی انجام شده است 5176 دانش آموز پسر دبیرستانی روستاهای یزد که به روش نمونه گیری تصادفی سیستماتیک انتخاب شده اند تشکیل می دهد.پرشنامه توسط دانش آموزان تکمیل گردید ودر نهایت توسط نرم افزارspss ver13 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.نتایج حاکی از آن بود که بالاترین نمرهی آگاهی دانشآموزان پسر روستاهای یزد مربوط به تریاک با میـانگین 17/3±47/3 و بعـد از آن مربـوط بـه هـروئین (64/2±68/1 (و حشـیش (81/1±96/0 (از 8 نمـره بـوده و نمـره آگـاهی کلـی نمونـههـا از مـواد مخـدر 57/7±52/7 از 64 نمره بوده است. 2/70 درصد دانش آموزان با فرد معتاد برخـورد داشـته و 5/17 درصـد مـورد پیشـنهاد مصـرف مـواد مخدر از طرف دوستان قرار گرفتهاند. همچنین در خانوادههایی که حـداقل یـک فـرد معتـاد وجـود داشـته (1/7 درصـد) میـانگین نمـره آگاهی از موادمخدر و الکل (6/8±86/13 (بطور معنیداری بیشتراز خانوادههایی است که فرد معتاد وجود نداشته است (000/0=P)(15).

مطالعات خارجی:

1. ورلی وهمکاران (2018) مطالعه ای با عنوان پیش بینی کاهش مصرف سیگار در میان مردان بهبود یافته وابسته به الکل در آزمایش ترک سیگار را انجام دادند. جامعه آماری شامل 129 نفر از افراد سیگاری مرد بودند. روش جمع آوری اطلاعات مداخله و استفاده از دارونما بود.نتایج: به طور کلی ، نمونه از نظر آماری در میزان مصرف سیگار کاهش معنی داری داشت. وابستگی بیشتر به نیکوتین (نسبت نرخ بروز (IRRs) = 0.82-0.90) ، انگیزه برای ترک (IRRs = 0.65-0.85) و دلایل ذاتی برای ترک (IRRs = 0.96-0.98) کمتر سیگار در روز پیش بینی کرد. در مقابل ، شدت بیشتر AD در طول عمر (IRR = 1.02) ، شدت افسردگی (IRRs = 1.05-1.07) ، تکانشگری (IRRs = 1.01-1.03) ، امید به کنترل وزن (IRRs = 1.10-1.15) ، و سوءاستفاده جنسی از کودکان (IRRs = 1.03-1.07) سیگار در روز بیشتر پیش بینی کرد(16).

2.تدسچی وهمکاران (2016)مطالعه ای با عنوان شرایط سلامت روحی افراد سیگاری خود معرف:یک مطالعه برای غربالگری در زمینه خدمات ترک اعتیاد را انجام دادند.جامعه آماری این مطالعه را 125261 نفر از افراد سیگاری بالغ کالیفرنیا که از ژوئن 2012 تا سپتامبر 2015 با آنها تماس گرفته اند و سوالاتی پرسیده اند تشکیل می دهد. روش جمع آوری اطلاعات  توسط کنسرسیوم ترک آمریکا شمالی (NAQC ) بود. تجزیه وتحلیل داده ها توسط  spss  نسخه9.4 بود.نتایج:افراد سیگاری که دارای MHC  هستند به طور جدی به دنبال ترک درمان  هستند. خدمات ترک سیگار می تواند از یک مجموعه ای کوتاه از سوالات برای یافتن افراد دارای MHC  باشد که نیاز به درمان بیشتری برای ترک سیگار دارند(17).

3.دلیزی وهکاران (2015) مطالعه ای با عنوان  مواد مخدر و خطرناک: شیوع و انواع مواد مخدر در بین مجرمان خشونت آمیز درایالات متحده را انجام دادند.جامعه آماری این مطالعه  را  در مجموع 283049 نفر از افراد غیر نظامی بالای 12 سال ایالات متحده در بین سال های 2008 تا 2012  تشکیل می دهند. روش جمع آوری اطلاعات مصاحبه NSDUH و CAI بود. روش تجزیه و تحلیل داده ها مدل بهینه سازی داده ها  بود. نتایج: نتایج نشان می دهد که متخلفین جدی که مصرف مواد دارند مشکلاتی برای درمان دارند و در ضد اجتماعی ترین مجرمان هم نیز شدیدترین مشکلات دارویی وجود دارد پیامد های یافته های مطالعه برای اپیدمیولوژی  رفتارهای ضد اجتماعی و مداخلات  تصحیحی استفاده شد(18).

4.کوپک وهمکاران(2013) مطالعه ای با عنوان ارتباط بین وابستگی مواد و توهین  نوع وشدت جرم را انجام داده اند. روش نمونه گیری داده ها برگرفته از برنامه نظارت بر سوء مصرف مواد مخدر درسال 2010 بود که از سال 1998 تاکنون توسط موسسه ملی دادگستری حمایت ملی می شود. جامعه آماری این مطاله 3006 نفر از دستگیر شدگان مرد بود. روش تجزیه وتحلیل داده ها(به طور سیستماتیک) رگرسیون لجستیک بود . نتایج:در 22 درصد (664) نفر از افراد که به یک جرم خشونت آمیز مانند قتل،حمله و... متهم شده بودند مصرف مواد و وابستگی به آن داشتند.52 درصد از آن ها وابسته به هیچ ماده ای نبودند. واز افرادی که وابسته به مواد مخدر بودند 19 درصد وابسته به موادی مانند کوکائین،هیروئین و.. بودند و 16 درصد وابسته به الکل بودند و 14 درصد وابسته  چند چیز بودند(19).

5.هبرت وهمکاران(2011) مطالعه ای با عنوان افسردگی عمده در بین افراد سیگاری یک کشور را انجام داده اند. جامعه آماری این مطالعه  در مجموع 844فرد سیگاری که در سال 2007 با تلفن راهنمای افراد سیگاری کالیفرنیا تماس گرفته بودند. غربالگری توسط پرسشنامه بیمار و پرسشنامه عملکرد اجتماعی انجام شد. دو ماه بعد غربالگری ارزیابی های پیگیری برای ارزیابی نتیجه  قطعی انجام شد. روش تجزیه و تحلیل داده ها رگرسیون لجستیک تک متغیره و چند متغیره بود.نتایج:در مجموع 24.2 درصد از افراد سیگاری معیار افسردگی  عمده را داشتند و 16.5 درصد گزارش شده بودند علائم حاکی از افسردگی خفیف بود. تماس گیرندگان با افسردگی شدید به احتمال زیاد مصرف زیاد سیگار ودارو داشتند علاوه بر این 74 درصد از افراد سیگاری با افسردگی اساسی نقض عملکرد اجتماعی وشغلی قابل توجهی داشتند. دو ماه بعد کسانی که افسردگی شدید داشتند به طور معنی داری کمتر از کسانی بودند که سیگار را ترک کرده بودند(20).

-نمره عوامل فردی گرایش نوجوانان به مواد مخدر در شهر زاهدان چقدر است؟

-نمره عوامل خانوادگی و محیطی گرایش نوجوانان به مواد مخدر در شهر زاهدان چقدر است؟

-نمره عوامل اجتماعی نوجوانان به مواد مخدر در شهر زاهدان چقدر است؟

علل گرایش نوجوانان به مواد مخدر براساس جنسیت، تحصیلات و شغل والدین در شهر زاهدان چیست؟

 تعیین علل گرایش به مواد مخدر در نوجوانان  شهر زاهدان در سال 1400

-تعیین نمره عوامل فردی گرایش نوجوانان به مواد مخدر در شهر شهر زاهدان در سال 1400 

-تعیین نمره عوامل خانوادگی و محیطی گرایش نوجوانان به مواد مخدر در شهر زاهدان در سال 1400 

-تعیین نمره عوامل اجتماعی نوجوانان به مواد مخدر در شهر شهر زاهدان در سال 1400 

-تعیین علل گرایش نوجوانان به مواد مخدر براساس جنسیت، تحصیلات و شغل والدین در شهر زاهدان در سال 1400 

علوم پزشکی زاهدان

گرایش به مواد مخدر

نوجوانان

مطالعه حاضر از نوع توصیفی- مقطعی  با هدف کاربردی در سال 1400 در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان انجام خواهد شد.

جامعه هدف:کلیه نوجوانان ساکن در زاهدان  در رده سنی12-17 سال،در شهر زاهدان سال1400

جامعه آماری در این مطالعه شامل کلیه دانش آموزان در حال تحصیل  در رده سنی12-17سال، درشهر زاهدان سال1400 می باشد

طبق فرمول حجم نمونه به همراه5 درصد سطح خطا. حجم نمونه مورد بررسی317 نفر برآورد گردید.

روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی است طبقات مطالعه را مدارس دخترانه وپسرانه  شهر زاهدان را تشکیل می دهند سپس از هر طبقه با توجه به حجم طبقات به تصادف نمونه انتخاب خواهد شد.

برای جمع آوری اطلاعات لازم در مورد متغیرها،از پرسش نامه استاندار گرایش نوجوانان به مواد مخدر استفاده گردید. این پرسشنامه دارای 18 سوال در سه بعد عوامل فردی، خانوادگی و محیطی و اجتماعی می باشد.  سئوالات 1-6 عوامل فردی، سئوالات 7 تا 12 عوامل خانوادگی و محیطی و سئوالات 13 تا 18 مربوط به عوامل اجتماعی می باشد. پاسخ دهی به سئوالات پرسشنامه بر اساس طیف لیکرت 5 گزینه ای به شرح ذیل بود: کاملا مخالفم نمره 1، مخالف 2، نظری ندارم 3، موافقم 4 و کاملا موافقم 5. همچنین مقدار اعتبار این پرسش نامه با استفاده از روش باز آزمایی(0.76) به دست آمده است.

پس از تصویب پروپوزال در دانشکده و کمیته تحقیقات دانشجویی یک کد اخلاق به پژوهش تعلق می گیرد.پس از گرفتن کد اخلاق و معرفی نامه های لازم جهت انجام پژوهش به مدارس مراجعه می شود.

با توجه به اینکه حجم نمونه مطالعه ی حاضر 317نفر می باشد لازم است که پرسشنامه ها به این تعداد آماده شوند سپس با توجه به روش نمونه گیری(طبقه ای) به مدارس (دانش آموزان )مراجعه می شود. در مرحله اول مدارس انتخاب می شوند. سپس در هر مدرسه به تعداد نمونه مورد نظر، دانش اموزان به روش تصادفی سیستماتیک انتخاب خواهد شد.

بعد از معرفی خود و دادن اطلاعات کافی در مورد اهداف پژوهش و بیان محرمانه بودن اطلاعات شرکت کننده پرسشنامه ها بین مشارکت کنندگان توزیع خواهد شد.  سپس بعد از اختصاص زمان مناسب جهت تکمیل(15دقیقه) پرسشنامه ها،  جمع آوری و کد گذاری می شود وثبت سیستم خواهد شد.

در این مطالعه جهت تحلیل داده ها از آمار توصیفی همچون میانگین، نما و انحراف معیار استفاده خواهد شد. جهت تععین رابطه ها از آزمون تی و انالیز واریانس یک طرفه بهره گرفته خواهد شد. 

با استفاده از آزمون های نرمالیتی(کولموگروف-اسمیرنوف) اگر داده ها نرمال باشد از آمار پارامتری و اگر نرمال نباشد از آمار ناپارامتریاستفاده می شود.

 در این مطالعه کدهای اخلاقی 1 الی 5 ،  7 الی 16، 18 و 19، 23 تا 30 مربوط به دفترچه راهنمای عمومی دارای آزمودنی انسانی رعایت خواهد شد .

1-هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

2-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

3-پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه‌پذیر است که منافع بالقوه‌ی آن برای هر فرد آزمودنی بیش‌تر از خطرهای  آن باشد. در پژوهش‌های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیش‌تر از آن‌چه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه می‌شوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش‌کننده‌ی پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش‌ است.

4-مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

5-قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنی‌ها و تامین سلامت آن‌ها انجام گیرد.

7-طراحی و اجرای پژوهش‌هایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهش‌های قبلی آزمایشگاهی، و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد. مطالعات حیوانی باید با رعایت کامل اصول اخلاقی کار با حیوانات آزمایشگاهی انجام شوند.

8-در پژوهش‌های پزشکی که ممکن است به محیط زیست آسیب برسانند، باید احتیاط‌های لازم در جهت حفظ و نگهداری و عدم آسیب رسانی به محیط ریست انجام گیرد.

9-هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

10-کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    

11-انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.

12-کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

13-اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

14-پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.

15پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

16پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

18عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر مراکز درمانی – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

19در مواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره‌ی جنبه‌ای از پژوهش باعث کاهش اعتبار پژوهش می شود، ضرورت اطلاع‌رسانی ناکامل از طرف پژوهشگر باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود. بعد از رفع عامل این محدودیت، باید اطلاع‌رسانی کامل به آزمودنی انجام گیرد.

23-اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه‌ی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود. 

24پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

25-هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه‌ی تحقق این امر ترجیحاً به‌صورت پوشش بیمه‌ای نامشروط باشد.

26-در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.

27-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

28-نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.

29-گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

30-روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد

عدم تمایل برخی از نوجوانان جهت شرکت در این طرح. برای رفع این مشکل اهداف مطالعه به نوجوانان توضیح خواهد شد. 

علل گرایش به مواد مخدر_ نوجوانان_  شهر زاهدان

(براساس رفرانس نویسی ونکوور):

1.دشتی_حنانه، رجبلو_جعفر.بررسی عوامل موثر در گرایش نوجوانان به مصرف مواد مخدر وراه های پیشگیری از آن.1399.دوره 9.شماره 17.

2.درخشانی _مریم. پیش بینی اعتیاد پذیری بر اساس کارکرد خانواده و انسجام و آشفتگی هویت در نوجوانان.1397.دوره10.شماره39.

3.سعدی پور-اسماعیل،کبیری-اکبر،یوسفی-مهسا،قاسمی-علی.انگیزشی پیشرفت دانش آموزان با والدین وابسته به مصرف مواد مخدر.پژوهش های تربیتی.1394.شماره31. 14-6.

4.مشکی-مهدی،خواجوی-عبدالجواد،هاشمی زاده-هایده،زارعی-محمد،بیدل-سکینه.الگوی سوءمصرف مواد  مخدر براساس عوامل جمعیت شناسی در معتادان خودمعرف شهرستان قوچان.مجله دانشکده علوم پزشکی نیشابور.1394.دوره3.شماره4. 26-20.

5.احمدی-حبیب،معینی-مهدی.بررسی رابطه مهارت های اجتماعی و رفتار های پرخطر جوانان:مطالعه موردی شهر شیراز.پژوهش های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی.1394.دوره4.شماره پیاپی9 شماره اول.24-1.

6.مدبرنیا_محمد جعفر،میرحسینی_کامبخش،تبری_رسول،عطرکار روشن_زهرا.عوامل موثر براعتیاد به مواد مخدر در افراد15 تا 30 سال.مجله دانشگاه علوم پزشکی گیلان.1392.دوره22.شماره87. 70_77

7.اله حاجیان_کریم،خیرخواه_فرزان،فلاطونی_مهدی.بررسی همه گیری شناختی اعتیاد در معتادان خود معرف مراجعه کننده به مراکز ترک اعتیاد.مجله دانشگاه علوم پزشکی گیلان.1395.دوره22شماره87. 30-22.

8.احمدی_خدابخش،علیرضا_کرمبخش،مهرآزمای_علیرضا،ثالثی_محمود،نجفی منش_زهرا.بررسی الگوی سوء مصرف مواد در سربازان.مجله طب نظامی.1392.دوره15.شماره4. 243-235.

9.ابوالقاسمی-عباس،کیامرثی-آذر،مومنی-سویل.مقایسه سرشت و منش در افراد معتاد به مواد مخدر و غیرمعتاد.فصلنامه اعتیاد پژوهشی سوء مصرف مواد.1392.دوره7.شماره27. 136-125.

10.آفرینی-یوسف،حسینی-ابراهیم.بررسی اثرسایکودرام بر درمان افسردگی بیماران بهبودیافته از سوء مصرف مواد مخدر.فصلنامه علمی-پژوهشی افق دانش.1397.دوره24.شماره2. 102-96.

11.قنبری طلب-محمد،قنبری-علی،طهماسبی کهیانی-فاطمه،نادری لرد جانی-مریم.رابطه هوش هیجانی با استعداد اعتیاد دانش آموزان پسر دوره پیش دانشگاهی شهرستان شهرکرد.مجله دانشگاه علوم پزشکی شهر کرد.1392.دوره15.شماره3. 39-33.

12.بحرینی بروجنی-مجید،قائدامی هارونی-غلامرضا،سعیدزاده-حمیدرضا،سپهری بروجنی-کبری.بررسی اثربخش چهار روش آموزشی پیشگیری از سوء مصرف مواد بر تغییرنگرش نسبت به اعتیاد و مواد مخدر در دانش آموزان پسرمقطع متوسطه.مجله دانشگاه علوم پزشکی شهر کرد.1393.دوره16.شماره2. 51-43.

13.کاشفی-طیبه.رابطه باور های فراشناختی و رفتارهای خود تخریب گرایانه در افراد معتاد به مواد مخدر.فصلنامه علمی دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه.1392.دوره1.شماره2. 45-39.

14.ناستی زایی-ناصر،هزاره مقدم-مهدیه،ملازهی-اسماء.عوامل موثر بر عود اعتیاد در معتادان خود معرف به مراکز ترک اعتیاد شهر زاهدان.فصلنامه دانشکده پرستاری و مامایی ارومیه.1389.دوره8.شماره3. 174-169.

15.پورموحد-زهرا،یاسینی اردکانی-مجتبی،احمدیه-محمدحسین،دهقانی-خدیجه،کلانی-زهره.بررسی میزان آگاهی دانش آموزان پسر دبیرستانهای روستایی استان یزد از مواد مخدر.مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد.1389.دوره18.شماره3. 183-179.

16.پارسانیا-زینب،فیروزه-مهری،تک فلاح-لیلا،محمدی سمنانی-سعیده،جهان-الهه،امامی-عاطفه.بررسی اختلالات شخصیت در افراد دارای اختلال سوء مصرف مواد مراجعه کننده به مراکز ترک اعتیاد.مجله علوم پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی.1391.دوره22.شماره2. 156-152.

17.کیانی-مهرزاد،شاملو-باقر،صادقی-علیرضا.پیشگیری از مصرف ماده روانگردان شیشه توسط نوجوانان.فصلنامه حقوق پزشکی.1390.دوره5.شماره19. 167-128.

18. مولوی_پرویز،رسول زاده_بهزاد.بررسی عوامل موثر در گرایش جوانان به مصرف مواد مخدر.فصلنامه اصول بهداشت روانی.1383.دوره22شماره21.  55_49. 

19Werley_matthew,isgo_melody,hefner_jimmy L,Lee_swyng,Daniel_belinda E,Anteli_robert M.predictors of  reduced smoking among cessationtrials.Authors manuscript available at PMC.2019.1_18

20.Tedeschi_gary j,cummins Sharon E,Anderson_christopher M,Anteli_Robert M,zhang_yulin,zhu_sohang.Mental health condition of self_reporters:A study for addiction quit screening.plus one journal.2016.(7)11.1_12

21.Delizi_matt,won_michael J,salaz_christoper P,Jennings_wright and weasley.dangerous drugs:prevalence and types of drugs among violent offenders in the united states.Journal of drugs.2015.1_17.

22.kopeck_albert M,vartanian_lisa,harfman_norman j,Hyundai_dana A.The relationship between substance dependence and type and severity of offense.Journal of drugs.2014.(3)44.291_307

23.Hubert_kiandra kee,cummins_sharon E,Hernandez_sandra,Tedeschi_Gary j,Zu sohang.The major depressio among smokers in a country.American journal of preventive medicine.2012.(1)40.2_1 

در این مطالعه اهداف پژوهش به مشارکت کنندگان توضیح داده خواهد شد. این موضوع موجب افزایش آگاهی آنها از مطالعه، مزایا و خطارات آن خواهد شد و مشارکت کنندگان با علم به این موضوع وارد مطالعه و یا از ورود خود دارای می کند. 

در این مطالعه خون گری انجام نخواهد شد

مزایای طرح به مشارکت کنندگان توضیح داده خواهد شد.

در این مطالعه عوارض جانبی برای مشارکت کنندگان وجود ندارد

با توجه به آنکه عوارض مشارکت کنندگان را تهدید نخواهد کرد لذا نیازی ندارد.

هزینه های طرح از طریق معاونت محترم تحقیقات و فناوری تامین خواهد شد.

نیازی ندارد

به مشارکت کنندگان اطمینان خاطر داده خواهد شد که اطلاع انها محرمانه باقی خواهد ماند

پاسخگویی به سئوالات پرسشنامه به صورت اختیاری خواهد بود. مشارکت کنندگان حق دارند سئوالاتی که تمایل به پاسخگویی ان را ندارند جواب ندهند.

مشارکت کنندگان در هر کدام از مراحل تحقیق می توانند بر اساس صلاحدید خود از این پزوهش خارج شوند

فرم رضایت آگاهانه برای هر کدام از مشارکت کنندگان تکمیل خواهد شد.

پرسشنامه عوامل مؤثر در گرایش به اعتیاد

روش نمره گذاری و تفسیر

این پرسشنامه دارای 18 سوال بوده و هدف آن بررسی عوامل موثر در گرایش به اعتیار از ابعاد مختلف (عوامل فردی،‌ عوامل خانوادگی و محیطی، عوامل اجتماعی) است. طیف پاسخگویی آن از نوع لیکرت بوده که امتیاز مربوط به هر گزینه در جدول زیر ارائه گردیده است:

پرسشنامه فوق دارای سه بعد بوده که سوالات مربوط به هر بعد در جدول زیر ارائه گردیده است: