بررسی تاثیر آموزش شناختی هیجانی بر استرس و رشد پس از سانحه در بیماران مبتلا به کووید-19 ترخیص شده از بیمارستان های شهر زاهدان در سال 1400

حدود 65 % جمعیت جهان حداقل یک حادثه آسیب زا را در طول زندگی خود تجربه کرده اند. (1) حادثه را می توان به عنوان یک رویداد ناگهانی ، غیر منتظره ، تکان دهنده و خارج از یک تجربه معمولی توصیف کرد.(2) انواع مختلفی از حوادث وجود دارند که می توانند باعث مرگ و یا آسیب جدی شوند.(3)

قرن بیست و یکم، با یکی از بزرگترین چالشهای خود روبرو شده است. ظهور و افزایش بیماریهای نوظهور، به دلیل مقاومت دارویی، جهش ژنتیکی و سرایت، آینده بیماری های واگیردار را مبهم کرده است .( 4) کووید 19 که بوسیله ویروسSARS-Cov-2 ایجاد شد، ابتدا در دسامبر 2019 فقط در شهر ووهان چین مشاهده گردید و در مدت کوتاهی به همه مناطق جهان گسترش یافت و باعث پاندمی گردید.(5) این بیماری در ایران نیز شیوع گسترده ای پیدا کرده و باعث ایجاد سردرگمی، آشفتگی و تغییر شرایط زندگی شده است و بر اساس آمار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران تا پایان آذر ماه 1400، تعداد 6/175/782 میلیون  نفر تاکنون به این بیماری مبتلا شده اند.(6)

 این بیماری دارای پیچیدگی خاصی بوده و ابعاد و پیامدهای چندگانه ای دارد که می تواند در ایجاد هزینه های قابل توجه ای در حوزه سلامت، اجتماع و اقتصاد برای افراد، جوامع و خدمات بهداشتی نقش داشته باشد.(7) پیشرفت سریع بیماری و افزایش چشمگیر موارد بیماری منجر به تعطیلی جامعه و محدودیت جدی برای دسترسی وابستگان بیمار به بیمارستان و مراکز درمانی به منظور شکستن زنجیره انتقال بیماری ایجاد کرده است.(8)

تقریبا 81 درصد از بیمارانی که به کرونا ویروس مبتلا شده اند، علائم خفیفی از خود نشان داده و در منزل بهبود می یابند. در 14 درصد از موارد، فرد مبتلا علائم شدیدی از خود نشان میدهد که شامل ذات الریه و تنگی نفس می باشد. در 5 درصد از موارد نیز وضعیت بیمار به سمت وخامت پیش رفته که با نارسایی تنفسی، شوک عفونی و نارسایی سایر ارگان های بدن همراه است.(9) مطالعه فرا تحلیل Abate و همکاران 2020 نشان داد که حدود یک سوم بیماران بستری در ICU به دلیل فرم شدید بیماری کووید 19 برای دریافت مراقبت حمایتی بستری می شوند و سرانجام بیش از 30 درصد این بیماران بستری مرگ بوده است(10).

شیوع این بیماری بر تمامی جنیه های زندگی انسانها تأثیر گذاشته است.  این بیماری پیامد های روانی، اجتماعی، رفتاری و مشکلات بین فردی بسیاری برای سیستم های بهداشت روانی به همراه داشته است. یکی از این پیامدهای شیوع ویروس کرونا، تأثیرات روان شناختی است. ظهور این بیماری باعث سردرگمی شده، شرایط زندگی مردم را تغییر داده و اثرات روانی مخربی را به دنبال داشته است. (11) بیشتر مطالعات مربوط به این ویروس،بر شناسایی همه گیر شناسی وخصوصیات بالینی مبتلایان متمرکز  بوده وکمتر به جنبه های روان شناختی بیماری در اوج دوران همه گیری پرداخته شده است.شیوع ناگهانی و سرعت بالای ابتلا به ویروس کووید -19 موجب اضطراب،افسردگی و سایر واکنش های مرتبط با استرس میشود (12). همچنین شیوع بیماری های عفونی پتانسیل قابل توجهی برای سرایت روانشناختی دارد و معمولاً منجر به ترس ، اضطراب و مشکلات روانشناختی متعدد و انگ اجتماعی می شود (13).  حس غیرقابل کنترل بودن و ابهام در آینده، نگرانی ابتلا به بیماری، شدت بیماری و مرگ، نگرانی از دست دادن دوستان و اقوام، جدایی فیزیکی و اجتماعی طولانی مدت از دیگران، اختلال در زندگی روزمره و کار و تحصیل، مشکلات شغلی و از دست دادن شغل و پیامدهای مالی و عدم اعتماد به مقابله موثر سازمان ها با بحران بوجود آمده، طوفانی از استرس ها ایجاد می کند بطوری که پاندمی کووید 19 بر اساس معیارهای ICD11 یک حادثه تروماتیک محسوب می شود (14).

بررسی ها در مناطق آلوده به این ویروس نشان می دهد که اختلالاتی همچون اضطراب، افسردگی، ترس، تغییرات هیجانی، بی خوابی و اختلال استرس پس از سانحه با درصد شیوع بالایی در بین بیماران مبتلا به کووید 19 گزارش شده است. بیماران مبتلا به کووید 19 دارای ظرفیت تحمل روانشناختی پایینی بوده و با توجه به وضعیت وخیم بیماری بشدت در معرض بروز اختلالات روانی قرار دارند. یکی  از این اختلالات که می تواند به سلامت روان بیماران آسیب وارد کند، اختلال استرس پس از سانحه است(15). مطالعه Cai و همکاران نشان داد که 31 درصد بیماران مبتلا به کووید 19 از واکنش های استرسی، 22/2 درصد از علایم افسردگی و 38/1 درصد از علایم اضطراب رنج می برند(16). اختلال استرس پس از سانحه مشکلی است که پس از تجربه و رویارویی با یک حادثه تروماتیک ایجاد می شود و دارای 4 ویژگی 1- تجربه یا شاهد یک حادثه تروماتیک بودن، 2- تجربه مجدد علایم آن حادثه از طریق خواب و کابوس شبانه، 3- اجتناب از افراد،موقعیت ها و مکان هایی که یادآور حادثه اند و 4- علایم برانگیختگی شامل تحریک پذیری و مشکلات تمرکز  می باشد ( 17 ). طی پاندمی کووید علاوه بر تشدید و بدتر شدن علایم روانپزشکی و مشکلات بهداشت روانی، احتمال وقوع اختلال استرس پس از سانحه در افراد با زمینه اختلالات روانی بیشتر است. اختلال استرس پس از سانحه ضمن کاهش کیفیت زندگی و آسیب به عملکرد کاری افراد، بار طبی و اقتصادی زیادی را به دنبال دارد و حتی باعث افزایش احتمال خطر خودکشی نیز می شود. در صورت عدم کنترل PTSD ممکن است آسیب های دایمی همچون هجوم افکار و خاطره های مزاحم، رفتارهای اجتنابی، تحریک پذیری و کرختی هیجانی را برای بیمار در پی داشته باشد (14).

حوادث و بیماری های تروماتیک دو دسته واکنش های بدنبال دارند. یکی واکنش منفی که عمدتا شامل علایم استرس پس از سانحه و دیگری واکنش های مثبت که به رشد پس از سانحه معروف اند (18) سازه رشد پس از سانحه اولین بار توسط Tedeschi and Calhoun  مطرح گردید و به تغییرات مثبت روانشناختی ناشی از سر و کار داشتن و تعامل با شرایط چالش برانگیز زندگی و حادثه تروماتیک اطلاق می شود. تغییراتی که صرفا ناشی از خود تروما باشد( 19). رشد ضرورتا به معنای پایان درد و آشفتگی نبوده و به معنای نگرش و نگاه مطلوب و مورد علاقه به بحران، فقدان یا تروما نیز نمی باشد( 20). رشد پس از سانحه با قدر زندگی را بهتر دانستن، ارتباطات بین فردی بهتر، تغییر در اولویت های زندگی و قدرت شخصی، شناسایی گزینه های احتمالی مقابله ای جدید و تکامل معنوی مشخص می شود( 21).

Tedeschi and Calhoun  جامع ترین مدل پس از تروما را با تاکید بر عوامل معنوی ارائه کرده اند. آنها معتقدند که رشد پس از سانحه تغییر در سه حیطه ادراک، دانش و مهارت را در بر می گیرد. این تغییرات فرد را قادر می سازد تا تغییرات مثبت در روابط بین فردی ، ادراک خود و فلسفه زندگی را بشناسد( 20). احساس قوی تر شدن، اطمینان به خود بیشتر، باتجربه تر شدن و قدرت رویارویی با چالش های آینده زندگی از جمله تغییرات ادراک شده در خویشتن است. گره خوردن با دیگران، مشارکت با دیگران و افزایش ابراز هیجانی و احساسات فردی مربوط به تغییر در ارتباطات بین فردی است و تغییر در ارزش ها و تغییر در اولویت های زندگی نیز از جمله تغییرات در بعد معنویت و فلسفه زندگی است(22) طی 20 سال گذشته علاقه علمی زیادی به مطالعه نه فقط اثرات منفی حوادث تروماتیک بلکه برای تحقیق بر روی تغییرات مثبتی که پس از دست و پنجه نرم کردن با تروما رخ می دهد، معطوف شده است (23). تاکنون رشد پس از سانحه در انواع مختلفی از بیماریها مانند سرطان ها ، آسیب های نخاعی ، صدمات مغزی و سکته مغزی ، حوادث قلبی ، بیماری های تیروییدی ، مولتیپل اسکلروز ، لوپوس ، ایدز و HIV مورد بررسی قرار گرفته است (24,25). بیش از 83% از کسانی که از بیماری های خطرناک ، بلاهای طبیعی و حوادث جان سالم بدر برده اند حداقل یک تغییر مثبت را گزارش کرده اند( 18). طی اپیدمی منطقه ای بیماری سارس نیز پیامدهای مثبت و قابل ملاحظه بهداست روانی از جمله حمایت ادراک شده بیشتر از جانب خانواده و اطرافیان، توجه بیشتر به سلامت روان خود و اتخاذ سبک زندگی سالم تر گزارش گردید(26). مطالعه ای که توسط Lau و همکاران در سال 2021 با عنوان رشد پس از سانحه در موج اول کووید 19 در هنگ کنگ انجام شد نشان داد که در 28/4 درصد مبتلایان اختلال استرس پس از سانحه و در 18 درصد آنها رشد پس از سانحه قایل ملاحظه ای حداقل در یک حیطه رشدی مشاهده گردید(27).

گرچه مطالعات متعددی به منظور کاهش شدت علایم استرس پس از سانحه در انواع بیماری ها انجام شده است ولی کارآزمایی بالینی Fan و همکاران (2021) نیز نشان داد که درمان مواجهه سازی روایتی تاثیر مثبتی بر کاهش علایم استرس پس از سانحه بیماران مبتلا به کووید 19 دارد(17). همچنین  رشد پس از سانحه را نیز می توان با مداخله های مناسب ارتقا بخشید. مطالعه فراتحلیل Roepke و همکاران (2014) نشان داد که مداخله ها می تواند رشد پس از سانحه را تقویت کند. در مداخله فرصتی برای بحث ، تجربیات شخصی، مرور طرح واره های شناختی، ارتقای بازسازی شناختی در باورهای هسته ای فراهم می شود که از شاخص های پیش بینی کننده رشد پس از سانحه محسوب می شوند(28,29). مطالعه Ramos و همکاران (2016)  نشان داد که مداخله گروهی می تواند رشد پس از سانحه به دنبال تشخیص سرطان پستان را تسهیل کند( 28).همچنین مطالعه Wagner و همکاران (2007) نیز نشان داد که  مداخله اینترنتی می تواند رشد پس از سانحه و خوشبینی را در افراد مبتلا به سوگ پیچیده را افزایش دهد( 30). از طرفی مرور تحقیقات گذشته نشان می دهد اخیرا مطالعاتی طراحی و اجرا شده اند که در عین حالی که کاهش شدت علایم استرس پس از سانحه را هدف قرار می دهد، می تواند همزمان باعث ارتقای رشد پس از سانحه نیز در بیماران گردد. مطالعه حمیدیان و همکاران (2019) نشان داد که  آموزش  شناختی رفتاری بر رشد و استرس پس از سانحه در زنان مبتلا به سرطان پستان تاثیر مثبت و معناداری دارد (31). همچنین مطالعه شکیبا و همکاران (2020) نیز بیانگر این یافته مهم است که مداخله  شناختی هیجانی ضمن کاهش استرس پس از سانحه، بر رشد پس از سانحه در مادران کودکان مبتلا به سرطان تاثیر مثبت و معناداری داشت (32).

انتشار کووید- 19 به دلیل سرعت انتقال آن که از ویژگیهای این ویروس است باعث ایجاد وضیعت اورژانس در بهداشت در کمتر از چند ماه در سراسر جهان شده است. این بیماری واگیردار نه تنها سبب نگرانی در سلامت جسمی شده بلکه سبب بروز مشکلات روانشناختی نیز میشود. در این شرایط، حفظ سلامت روان افراد امری ضروریست . از طرفی با توجه به عدم کنترل کامل کووید به نظر می رسد برای مدت طولانی در آینده باید با این بیماری زندگی کنیم از این رو درک کامل واکنش های روانشناختی القا شده توسط این بیماری عفونی از ابعاد مختلف اهمیت دارد. انجمن روانپزشکی آمریکا و انجمن بین المللی مطالعات استرس های تروماتیک معتقدند که پس از پایدار شدن وضعیت جسمانی، باید وضعیت بهداشت روانی بیماران مورد ارزیابی قرار گیرد و از روش های مقرون به صرفه و مبتنی بر شواهد مانند درمان شناختی رفتاری، مواجهه سازی و درمان پردازش شناختی برای PTSD استفاده شود (33). در شرایطی که سلامت روان همه افراد جامعه بویژه بیماران مبتلا به کووید در معرض خطر است، بهتر از شیوه های آموزشی و روان درمانی مناسب و از راه دور و با استفاده از امکانات به روز نظیر ویدیوکنفرانس، برنامه های آنلاین، تلفن و از آپ های مناسب، پروتکل های درمانی مناسب به بیماران ارایه گردد. همچنان که Lau و همکاران 2020 معتقدند استفاده از مداخله های کم هزینه و در دسترس نظیر مشاوره و آموزش از راه دور که بتواند آگاهی از علایم دیسترس و آشفتگی، تشویق تلاش های مقابله ای مثبت، دعا و معنویت حتی اندک در زندگی روزمره و  دستیابی به معنایی جدید از تغییرات ایجاد شده در زندگی معمول را تسریع و تسهیل کند، نقطه شروع خوبی برای ارتقای رشد پس از سانحه و کاهش استرس ناشی از بیماری کووید 19 باشد(27). بنابراین مطالعه حاضر تلاش دارد تا تاثیر برنامه مداخله ای شناختی هیجانی را بر علایم استرس پس از سانحه و بر رشد پس از سانحه در بهبود یافتگان مبتلا به کووید 19 را مورد بررسی قرار دهد.

مرور مطالعات:

در این مطالعه به‌ منظور دستیابی به مطالعات انجام‌شده، به کمک کلید واژه­ های انگلیسی, COVID-19, Post Traumatic Stress, Post Traumatic Growth, Cognitive Behavioral Therapy, Education, و کلید واژه ­های فارسی، رشد پس از سانحه، استرس پس از سانحه، کووید 19، درمان شناختی رفتاری، آموزش از راه دور در پایگاه های اطلاعاتی Pub med، ،Springer, Elsevier, Google scholar، SID، Magiran در حد فاصل سالهای 2005 تا 2021  جست و جو انجام شد.برخی مطالعات خارجی و داخلی مرتبط و نزدیک به عنوان منتخب در زیر ارائه می گردد.

مطالعات داخلی

5. کارآزمایی بالینی توسط شکیبا و همکاران در سال 2020  با هدف تعیین  تاثیر مداخله شناختی هیجانی بر رشد و استرس پس از سانحه مادران کودکان مبتلا به سرطان بر روی 100  نفر از  مادران کودکان  مبتلا به سرطان مراجعه کننده به بخش شیمی درمانی یکی از بیمارستان های دانشگاهی در جنوب شرقی ایران انجام شد. مادران  واجد شرایط انتخاب و به شیوه تصادفی به  دو گروه مداخله و کنترل تقسیم شدند. مادران گروه مداخله 5 جلسه مداخله شناختی هیجانی  را دو جلسه در هفته و هر جلسه متوسط 60 تا 90 دقیقه به شکل گروهی دریافت کردند، 16 هفته پس از پایان مداخله ، اطلاعات پس آزمون به کمک پرسشنامه های  رشد پس از سانحه و  فهرست اختلال استرس پس از ضربه جمع آوری گردید. نتایج این مطالعه نشان داد میانگین نمره استرس پس از سانحه  مادران کودکان مبتلا به سرطان پس از مداخله شناختی هیجانی در گروه مداخله  کمتر از گروه کنترل  بود. همچنین میانگین نمره رشد پس از سانحه در پس آزمون در مادران گروه مداخله به طور معناداری بیش از گروه کنتر2  بود. آنام بطور کلی نتیجه کردند که مداخله  شناختی هیجانی ضمن کاهش استرس پس از سانحه، بر رشد پس از سانحه در مادران کودکان مبتلا به سرطان تاثیر مثبت و معناداری داشت (32).
5. مطالعه نیمه تجربی توسط حمیدیان و همکاران(2019) با عنوان بررسی تاثیر آموزش شناختی- هیجانی  بر استرس و رشد پس از سانحه در زنان مبتلا به سرطان پستان مراجعه کننده به بخش شیمی درمانی بر روی 85 بیمار مبتلا به سرطان پستان مراجعه کننده به بیمارستان علی ابن ابیطالب زاهدان در سال 96 انجام شد.  زنان  از بین افراد واجدا شرایط انتخاب و به شیوه تصادفی ساده به  دو گروه مداخله و کنترل تقسیم شدند. گروه مداخله 5 جلسه آموزش شناختی هیجانی  طراحی شده را به تعداد دو جلسه در هر هفته و هر جلسه به مدت 60 تا 90 دقیقه به شکل گروهی دریافت کردند ، 20 هفته پس از پایان آخرین جلسه مداخله ، اطلاعات پس آزمون به کمک پرسشنامه های  رشد پس از سانحه و  فهرست اختلال استرس پس از ضربه جمع آوری گردید. نتایج نشان داد که دو گروه از نظر برخی متغیرهای فردی مانند سن، تاهل، طول مدت بیماری و درجه پیشرفت سرطان  با هم تفاوت معناداری نداشتند. میانگین نمره رشد پس از سانحه و میانگین تغییرات کاهشی نمره استرس در گروه مداخله در پس آزمون به طور معناداری بیش از گروه کنترل بود. آنان نتیجه گیری کردند که  مداخله  شناختی رفتاری بر رشد و استرس پس از سانحه در زنان مبتلا به سرطان پستان تاثیر مثبت و معناداری داشت (31).
5. مطالعه موردی با عنوان اثربخشی درمان شناختی رفتاری بر بهبود اختلال استرس پس از سانحه توسط مرآتی وهمکاران(2018) بر روی یک نفر از زلزله زدگان کرمانشاه  بصورتیکه از بین افراد یک نفر بر اساس نمونه در دسترس و به صورت تصادفی از مراجعان به کمپ امدادی روان شناسان مستقر در محل، انتخاب و پس از تایید روان پزشکان و با مصاحبه های بالینی آزمایش شد. این پژوهش یک مطالعه موردی به صورت خط پایه چندگانه است که برای داده ها ی به دست آمده از تحلیل نموداری و ترسیمی استفاده شد. یافته ها حاکی از آن بود که درمان شـناختی رفتاری در کاهش اختلالات ناشی از استرس پـس ازحادثه تأثیر مثبت دارد و بهبودی بیمار به میزان 81/7درصد به دست آمد که این اثرات در دور ة پیگیری نیز تا حدود زیادی ماندگاری داشت.  طبق نتایج آنان نتیجه گیری کردند که درمان شناختی رفتاری در کاهش و بهبود علایم ناشی از اختلال استرس پس از حادثه مؤثر است (34).
5. مطالعه ای توسط محمودی و همکاران (2006) با عنوان اثر رفتار درمانی گروهی بر نشانه های اختلال استرس پس از سانحه زلزله بم در کودکان بر روی 100 نفر از کودکان 6 تا 11 ساله در دانشگاه تهران در سال 1385 با طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه منترل انجام شد. مداخلات گروهی شامل یک جلسه بازگوئی روانشناختی و 3 جلسه درمان رفتاری بود.نتایج نشان داد که تفاوت میانگین قبل و بعد فقط در مورد نشانه های یادآوری در گروه مداخله در جهت کاهش معنی دار بود و در مورد نشانه های اجتناب، برانگیختگی و مجموع نشانه های اختلال استرس پس از سانحه این تفاوت به لحاظ آماری معنی دار نبود(35).
5. ..................

مطالعات خارجی

5. یک کارآزمایی بالینی یک سو کور توسط Fan و همکاران در سال 2021  با عنوان تاثیر مواجهه سازی روایتی بر شدت علایم استرس پس از سانحه بیماران مبتلا به کووید 19 بر روی 111 بیمار مبتلا به کووید 19 در آستانه ترخیص از بیمارستان، در 3 مرکز بیمارستانی اختصاص یافته به این بیماران در چین در فاصله زمانی فوریه تا ژوئن انجام شد. بیماران بطور تصادفی به دو گروه مداخله(56 نفر) و کنترل (55 نفر) اختصاص یافتند. بیماران گروه کنترل فقط مداخله روانشناختی فردی و گروه مداخله علاوه بر این، مداخله مواجهه سازی روایتی را به مدت 8 هفته ، هر هفته یک تا دو جلسه و هر جلسه 90 تا 120 دقیقه دریافت کردند. نتیجه مطالعه نشان داد که بیماران گروه دریافت کننده مواجهه سازی روایتی نسبت به گروه کنترل کاهش معناداری را در شدت علایم استرس پس از سانحه نشان دادند. همچنین کاهشی در سطح اضطراب و افسردگی هر دو گروه بیماران دیده شد ولی بین دو گروه از نظر کاهش افسردگی و اضطراب تفاوت معناداری مشاهده نگردید. آنان نتیجه گیری کردند که درمان مواجهه سازی روایتی تاثیر مثبتی بر کاهش علایم استرس پس از سانحه دارد و پرسنل درمانی باید کاربرد این روش را در بیمارانی که اخیرا بیماری کووید 19 را تجربه کرده اند، مورد توجه قرار دهند(17).
5. مطالعه ای توسط Ramos و همکاران (2016) با عنوان مداخله روان درمانی گروهی برای تسهیل رشد پس از سانحه در بیماران مبتلا به سرطان پستان غیر متاستاز دهنده بر روی 205 نفر با هدف تعیین اثربخشی مداخله روان درمانی گروهی بر رشد پس از سانحه انجام شد.افراد گروه مداخله 8 جلسه مداخله دریافت کردند و گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکرد و پس از 6 ماه موردارزیابی قرار گرفتند نتایج نشان داد که مداخله روانی به طور معنی دار رشد پس از سانحه به دنبال تشخیص سرطان پستان را تسهیل کند(28).
5. مطالعه فرا تحلیلی با هدف تعیین اثربخشی مداخله مبتنی بر اینترنت بر استرس پس از سانحه به صورت کارآزمایی تصادفی شاهدار توسط Annika و همکاران (2016) انجام شد.مداخله مبتنی بر اینترنت مورد ارزیابی در این مطالعه شامل درمان شناختی رفتاری و بیان نوشتاری بودند. در این فرا تحلیل 20 کارآزمایی بالینی مورد بررسی قرار گرفته است.نتایج نشان داد که مداخله شناختی رفتاری میتنی بر اینترنت و نوشتن تاثیر نسبتا' زیادی بر کاهش علایم استرس پس از سانحه داشته است(1 ).
5. مطالعه ای با عنوان مقایسه تمرینات ورزشی و مداخلات معمول در بیماران مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه توسط Rosenbaum و همکاران (2015) بر روی 81 شرکت کننده با تشخیص اولیه اختلال استرس پس از سانحه انجام شد.هر دو گروه مراقبت های معمول شامل روان رمانی ، مداخلات دارویی و گروه درمانی را دریافت می کردند گروه مداخله علاوه بر مداخله معمول 3 جلسه 30 دقیقه ای در هفته تمرینات مقاومتی و راه رفتن آرام به مدت 12 جلسه دریافت کردند.مقایسه نمرات استرس پس از سانحه در دو گروه مداخله وکنترل قبل و بعد از مداخله نشان داد که علایم استرس پس از سانحه در گروه مداخله به طور قابل توجه و معنی داری پس از مداخله کاهش یافته است(36).

5. مطالعه Knaevelsrud و همکاران (2010) با عنوان تاثیر مداخله شناختی رفتاری بر علایم استرس پس از سانحه با هدف تعیین اثربخشی مداخله شناختی رفتاری مبتنی بر اینترنت بر رشد پس از سانحه و خوش بینی بر روی 96 شرکت کننده مبتلا به اختلال استرس پی از سانحه انجام شد که نتایج تجزیه و تحلیل داده ها نشان دهنده کاهش علایم استرس پس از سانحه می باشد و همچنین رشد پس از سانحه به طور قابل توجهی پس از مداخله افزایش یافته است(37).
5. مطالعه Wagner و همکاران (2007) با هدف تعیین اثربخشی درمان شناختی-رفتاری مبتنی بر اینترنت بر رشد پس از سانحه و خوش بینی در افراد مبتلا به سوگ پیچیده انجام شد.بیماران در دو گروه 25 نفره کنترل و مداخله قرار گرفتند.مداخله مبتنی بر اینترنت شامل در معرض نشانه های سوگ قرار گرفتن، ارزیابی مجدد شناختی و ترمیم و یکپارچه سازی بود. نتایج نشان داد که  مداخله اینترنتی می تواند رشد پس از سانحه و خوشبینی را در افراد مبتلا به سوگ پیچیده را افزایش دهد(30).
5. Sigmund و همکاران (2003) مطالعه ای با عنوان تاثیر معنویت در درمان اختلال استرس پس از سانحه انجام دادند.در این برنامه سه کشیش برای کاهش علایم استرس پس از سانحه در بیماران در یک مرکز تروما به مدت 12 جلسه به بحث پرداختند نتایج نشان داد که حضور روحانیت در کاهش علایم استرس پس از سانحه مربوط به تروما مفید می باشد هر چند که نیاز به ارزیابی های بیشتر تاثیر معنویت در بیماران مبتلا به PTSD وجود دارد(38).
5. ...................
5. نقد و خلاصه مطالعات
5. همچنان که مرور مطالعات در بیان مساله نشان داد شیوع اختلالات روانشناختی از جمله استرس پس از سانحه در بیماران مبتلا به کوید 19 بالاست و برخی بیماران علایمی از رشد پس از سانحه را نشان داده اند. ولی مطالعات مداخله ای با هدف کاهش شدت علایم استرس پس از سانحه و افزایش رشد پس از سانحه در بیماران بهبود یافته از بیماری کووید 19 در بررسی های انجام شده یافت نگردید و فقط یک مطالعه آن هم با هدف تاثیرگذاری بر فقط علایم استرس پس از سانحه در بیماران مبتلا به کووید 19 با رویکرد مواجهه سازی منتشر شده است. این در حالی است که مرور مطالعات نشان می دهد می توان از رویکردهای شناختی رفتاری و یا شناختی هیجانی برای کاهش شدت علایم استرس پس از سانحه و افزایش رشد پس از سانحه در سایر حوادث تروماتیک مرتبط با بیماری ها نظیر  سرطان ها استفاده کرد. با توجه به این که در پاندمی کووید 19 خدمات روانشناختی سنتی مانند مشاوره چهره به چهره کمتر در دسترس و امکان پذیر است، بنابراین خلاء طراحی و اجرای مداخله شناختی هیجانی غیر حضوری بر روی مهمترین علایم روانشناختی مرتبط با تروما در  بیماران مبتلا به کووید 19 احساس می شود.

1- رشد پس از سانحه بیماران مبتلا به کووید-19 در گروه مداخله و کنترل بعد از آموزش شناختی هیجانی متفاوت است

2-استرس پس از سانحه بیماران مبتلا به کووید-19 در گروه مداخله و کنترل بعد از آموزش شناختی هیجانی متفاوت است

تعیین تاثیر آموزش شناختی هیجانی  بر استرس و رشد  پس از سانحه در بیماران مبتلا به کووید-19 ترخیص شده از بیمارستان های شهر زاهدان در سال 1400

1-تعیین و مقایسه میانگین نمره رشد پس از سانحه  بیماران مبتلا به کووید-19 در گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از آموزش شناختی هیجانی.

2- تعیین و مقایسه میانگین نمره علایم استرس پس از سانحه در بیماران مبتلا به کووید-19 در گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از آموزش شناختی هیجانی.

-

1-تعریف نظری آموزش

آموزش تجربه‌ای است مبتنی بر یادگیری و به‌منظور ایجاد تغییرات نسبتا پایدار در فرد، تا او را قادر به انجام کار و بهبود بخشی توانایی‌ها، تغییر مهارت‌ها، دانش، نگرش و رفتار اجتماعی نماید.(39)

2-تعریف عملی آموزش 

منظور از آموزش در این مطالعه، یک برنامه آموزش شناختی- هیجانی  7 جلسه ای بر اساس جدول محتواست  که برای بیماران به صورت دو بار در هفته و به روش غیر حضوری از طریق گروه واتساپی اجرا خواهد شد.

3-تعریف نظری رشد پس از سانحه

رشد پس از سانحه به تغییرات روانشناختی مثبت ناشی از سر و کار داشتن و تعامل با شرایط چالش برانگیز زندگی و حادثه تروماتیک اطلاق می شود.(40)

4-تعریف عملی رشد پس از سانحه

منظور از رشد پس از سانحه در این مطالعه نمره ای است که آزمودنی از پاسخ به 21 سوال پرسشنامه رشد پس از سانحه کسب می کند و دامنه نمراه ای بین 0 تا 105 دارد. این پرسشنامه 5 خرده مقیاس  1)رابطه با دیگران 2)امکانات جدید 3)قدرت فردی 4)تغییرات روانی و  5)ارزش زندگی را می سنجد.

5-تعریف نظری استرس پس از سانحه

استرس پس از سانحه به دنبال مواجهه با رویداد پر استرس یا سانحه مثل تصادف ، جنگ ، بلایای طبیعی یا ابتلا به یک بیماری تهدید کننده حیات ایجاد می شود که فرد در قبال این تجربیات به صورت ترس یا درماندگی واکنش نشان می دهد، مدام رویداد را مجددا تجربه می کند و تلاش می کند از یادآوری آن اجتناب کند، رویداد مزبور ممکن است در رویا و یا افکار بیماری فرد مجددا تجربه شود.(41)

6-تعریف عملی استرس پس از سانحه

منظور از استرس پس از سانحه در این مطالعه نمره ای است که آزمودنی از پاسخ به 17 سوال پرسشنامه اختلال استرس پس از سانحه به دست می آورد و دامنه نمره ای بین 17 تا 85 دارد. این پرسشنامه سه خرده مقیاس 1-  نشانه های تجربه مجدد حادثه آسیب زا تروماتیک2-  علائم و نشانه های کرختی عاطفی و 3- اجتناب و علائم و نشانه های برانگیختگی شدید را می سنجد.

این پژوهش، مطالعه ای نیمه تجربی، با طرح  پیش آزمون- پس آزمون با گروه کنترل خواهد بود.

کلیه بیماران مبتلا به کووید-19 ترخیص شده از بیمارستان های سطح شهر زاهدان در سال 1400 جامعه مورد پژوهش این مطالعه را تشکیل خواهند داد.

معیار های ورود به مطالعه

تشخیص قطعی کرونا و بستری بودن بیمار در بخش های بیمارستانی

گذشت بین 1 تا  3 ماه از بستری بودن بیمار

عدم ابتلاء به بیماری روانپزشکی و جسمانی شناخته شده و عدم مصرف داروهای مخدر و اعصاب و دارو های آرامبخش

دارا بودن حداقل 18 سال سن

داشتن سواد و توانایی استفاده از تلفن همراه و سیستم پیام رسان صوتی و تصویری.

عدم وجود بیماری زمینه ای مانند دیابت، بیماری قلبی عروقی و ...

عدم وجود سابقه فوت یا بستری یکی دیگر از اعضای خانواده به دلیل کرونا

معیارهای خروج از مطالعه

عدم پاسخگویی بیمار  به تماس های تصویری و تلفنی و عدم شرکت در جلسات غیر حضوری

وقوع هر گونه حادثه ناگوار اضطراب آور و یا اندوه بار در طی مطالعه

حجم نمونه بر اساس میانگین و انحراف معیار نمره استرس پس از سانحه به عنوان متغیر و پیامد اصلی در مطالعه حمیدیان و همکاران(2019) و با حدود اطمینان 95 % وتوان آزمون آماری95 % و بر اساس فرمول زیر در هر گروه تعداد بسیار اندکی حدود 10 نفر در هر گروه  بدست آمد (31). برای اطمینان از حجم نمونه، در نظر داشتن ریزش احتمالی و امکان انجام آزمون های آماری، حجم نمونه در هر گروه 35  نفر و در مجموع 70  نفر تعیین شد.

n =  =9.29

 = 1.96                        = 8.51                                    = 32.13

 = 1.64                         = 13.91                                = 51.38

ابتدا از بین بیماران مبتلا به کووید-19 ترخیص شده از بیمارستان های سطح شهر زاهدان در سال 1400  نمونه ها به شیوه در دسترس انتخاب و سپس به روش تصادفی سازی از نوع محدود به دو گروه مداخله و کنترل تخصیص خواهند یافت .

ابزار جمع آوری اطلاعات در این مطالعه پرسشنامه ای متشکل از سه بخش خواهد بود که پس از تعیین پایایی مورد استفاده قرار خواهد گرفت. بخش اول شامل اطلاعات فردی و اطلاعات مربوط به بیماری می باشد. بخش دوم پرسشنامه 21 سوالی رشد پس از سانحه و بخش سوم را پرسشنامه 17 سوالی استرس پس از سانحه تشکیل خواهد داد.

   پرسشنامه رشد پس از سانحه  Post Traumatic Growth Inventory(PTGI)   : یک ابزار خودسنجی شامل 21 ماده است و برای اندازه گیری رشد پس از سانحه طراحی شده است.فرد باید جواب های خود را در یک مقیاس لیکرت شش نقطه ای (0= هیچ تغییری را تجربه نکردم تا 5= تغییر خیلی زیادی را تجربه کردم)قرار دهد.رنج نمرات بین 0 تا 105 می باشد نمرات پایین تر نشان دهنده رشد کمتر و نمرات بالاتر نشان دهنده رشد بیشترافراد می باشد.فرم اصلی این پرسشنامه از 5 خرده مقیاس تشکیل شده است که عبارت از 1)رابطه با دیگران 2)امکانات جدید 3)قدرت فردی 4)تغییرات روحی 5)ارزش زندگی می باشد.در مطالعه تدسچی و کالهون (1996)ضریب آلفای کلی پرسشنامه 0/90 بود.دامنه آلفای کرونباخ برای هر یک از خرده مقیاس ها بین 0/67 – 0/85 برآورده شده است.نتایج مطالعه تدسچی و کالهون نشان داد که افراد مواجه شده با ضربه روانی در مقایسه با افراد عادی نمره بیشتری گرفتند.روایی واگرا و همگرا و پایایی این ابزار در ایران توسط سیدمحمودی و همکاران بررسی شده است و شاخص آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه 0/92 برآورد شده است(42). همچنین  در مطالعه حاضر نیز پایایی ابزار به کمک آلفای کرونباخ مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

پرسشنامه فهرست اختلال استرس پس از ضربه the posttraumatic stress disorder :(PCL)checklistفهرست اختلال استرس پس ازضربه، یک مقیاس خود گزارش دهی است، که برای ارزیابی میزان اختلال و غربال کردن این بیماران از افراد عادی و سایر بیماران به عنوان یک ابزار کمک تشخیصی به کار می رود..شامل سه بعد علائم و نشانه های تجربه مجدد حادثه آسویب زا تروماتیک (5 سوال)، علائم و نشانه های کرختی عاطفی(7 سوال) واجتناب و علائم و نشانه های برانگیختگی شدید(5 سوال) می باشد.جواب ها در یک مقیاس لیکرت 5 گزینه ای (1=اصلا ، 5=خیلی زیاد)نمره دهی می شوند که رنج نمرات بین 17 تا 85 دارد که نمرات پایین تر نشان دهنده استرس ادراک شده کمتر و نمرات بالاتر نشان دهنده استرس ادراک شده بشتر می باشد. ودرز و همکاران (1993) دو مطالعه روی این فهرست انجام داده اند. در مطالعه اول که 123 نفر مرد شرکت کننده در جنگ ویتنام را مورد مطالعه قرار داده بودند، ضرایب همسانی درونی 97 ٪ و 96 ٪  برای کل مقیاس می باشد. اعتبار و روایی این فهرست در ایران بوسیله گودرزی (1382) در دانشگاه شیراز با استفاده از داده های به دست آمده از اجرای این فهرست بر روی 117 نفر از آزمودنی ها، ضریب آلفای کرونباخ این مقیاس محاسبه شد. این ضریب برابر 0/93 بود و حاکی از اعتبار فهرست است.همچنین ضریب اعتبار این فهرست با استفاده از ضریب تنصیف 0/87 بود که حاکی از اعتبار فهرست است.به منظور ارائه شاخص برای روایی این مقیاس،همبستگی آن با فهرست وقایع زندگی محاسبه شد.ضریب همبستگی مذکور برابر(P=0/0001 ، n=117 ، r=0/37)بود که حاکی از روایی همزمان مقیاس است (43). همچنین  در مطالعه حاضر نیز پایایی ابزار به شیوه آلفای کرونباخ مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

مطالعه حاضر از نوع مداخله ای و نیمه تجربی خواهد بود که پس از کسب مجوز از کمیته اخلاق و معرفی نامه از معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه به بیمارستان های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از جمله بیمارستان خاتم الانبیاء (ص)، بیمارستان امام علی (ع) و بیمارستان بوعلی مراجعه خواهد شد. پس از هماهنگی با مسئولین مربوطه برای همکاری در اجرای مطالعه هماهنگی لازم بعمل خواهد آمد. ابتدا کلیه بیماران مبتلا به کووید-19 ترخیص شده از بیمارستان های سطح شهر زاهدان در سال 1400 که بیش از 3 ماه از ابتلای آنان نگذشته باشد، به عنوان  جامعه مورد پژوهش این مطالعه از طریق تماس تلفنی شناسایی خواهند شد. با مراجعه حضوری به درب منزل بیمار، بیماران واجد شرایط معیارهای ورود انتخاب و در خصوص اهداف مطالعه و روش کار توضیحاتی ارائه می شود و از آنان رضایت آگاهانه برای شرکت در مطالعه اخذ و پرسشنامه ها به عنوان پیش آزمون به صورت خودگزارش دهی در محل تکمیل خواهد شد. نمونه ها بصورت در دسترس انتخاب و سپس به روش تصادفی‌سازی از نوع محدود تحت عنوان ' قانون تخصیص تصادفی (Random allocation rule)' در دو گروه مداخله و کنترل قرار گرفتند؛ به این صورت که ابتدا به تعداد کل بیماران مورد مطالعه، 70 کارت رنگی مشخص کننده گروه های مطالعه (کارت قرمز مداخله  و کارت سفید کنترل) تهیه شد. به ترتیب بر اساس خارج شدن کارت های رنگی، لیستی از 70 شرکت کننده که نشان دهنده عضویت گروهی هر یک است، تهیه گردید. بتدریج و با تعیین بیمار واجد شرایط یکی از شماره های لیست استخراج شد، به ترتیب به هر بیمار منتخب اختصاص یافت. از بیماران هر دو گروه ابتدا پیش آزمون از طریق تکمیل تکمیل پرسشنامه های رشد و استرس پس از سانحه به عمل آمد.

اگر بیمار به گروه مداخله تعلق گرفت آموزش شناختی رفتاری منحصرا از طریق اینترنت و برنامه واتساپ در قالب گرو های واتساپی 4 الی 6 نفره 7 جلسه آموزشی بر اساس محتوای تعیین شده در جدول شماره 1 بصورت هفته ای دو جلسه به بیماران ارایه خواهد شد. پس از گذشت 12 هفته مجددا' پرسشنامه های پژوهش به عنوان پس آزمون به صورت آنلاین تکمیل خواهد شد. در فاصله بین جلسات، ارتباط از طریق واتساپ با بیمار به منظور پاسخگویی به سوالات و ابهامات احتمالی مداخله آموزشی استمرار خواهد یافت،و در طی مطالعه دو گروه از نظر معیار های ورود و خروج چک و کنترل میشوند . برنامه آموزش شناختی رفتاری پیش از این نیز در مورد سایر بیماران مبتلا به بیماری های جدی مورد استفاده قرار گرفته است. بیماران گروه کنترل در این مدت برنامه آموزشی خاصی دریافت نخواهند کرد و در همان فاصله زمانی گروه مداخله، پس آزمون در مورد آنان نیز انجام می شود. به منظور رعایت ملاحظات اخلاق در پژوهش، پس از پایان مطالعه در صورت تمایل محتوای آموزشی برای گروه کنترل بصورت آنلاین از طریق واتساپ ارایه خواهد شد.

داده ها پس از جمع آوری توسط نرم افزار SPSS-22 مورد تجزیه وتحلیل قرار خواهد گرفت. ابتدا فراوانی، درصد، میانگین، انحراف معیار، حداقل و حداکثر به کمک آمار توصیفی تعیین خواهد شد و در ادامه برای مقایسه میانگین های قبل و بعد در هر گروه از آزمون تی زوجی، مقایسه میانگین های دو گروه مداخله و کنترل قبل و بعد اطلاع رسانی تصویری از آزمون تی مستقل، مقایسه فراوانی متغیرهای کیفی دو گروه از آزمون کای دو استفاده خواهد شد. به منظور بررسی اثربخشی مداخله همراه با کنترل اثر پیش آزمون و سایر متغیرهای مخدوش کننده با فراهم بودن شرایط از آزمون تحلیل کوواریانس استفاده می شود. سطح معناداری در این مطالعه 0/05 مد نظر قرارخواهد گرفت. نرمالیتی داده ها به کمک آزمون شاپیرو ویلک تعیین خواهد شد. در صورت عدم وجود شرط نرمالیتی از آزمون های معادل یعنی یومن ویتنی، ویلکاکسون و کای دو استفاده خواهد شد.

جدول....: مقایسه میانگین و انحراف معیار نمره شدت علایم استرس پس از سانحه بیماران مبتلا به کووید-19 ترخیص شده از بیمارستان قبل و بعد از مداخله شناختی هیجانی غیرحضوری در گروه  های مداخله وکنترل

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی 

دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران

1392

1. هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

2.در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

5.قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنی‌ها و تامین سلامت آن‌ها انجام گیرد.

7.اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

12.انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.

13.کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

27-در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

29-نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.

30-گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

31-روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

 دشواری در یافتن بیماران واجد شرایط برای ورود به مطالعه و همکاری در مداخله غیرحضوری که در آن صورت فرآیند نمونه گیری و مطالعه طولانی تر از زمان پیش بینی خواهد شد.

1. Kuester A, Niemeyer H, Knaevelsrud C. Internet-based interventions for posttraumatic stress: A meta-analysis of randomized controlled trials. Clinical Psychology Review. 2016;43:1-16.
2. Marcus JR, Ethnic Identity, Perceived Social Support, and Posttraumatic Growth Following Loss: Quantitative and Qualitative Findings from a University Sample. 2015.https://scholar.uwindsor.ca/etd/5334
3. Wiley R. ' Who am I now?': Distress and growth after trauma [dissertation]. Arizona State University; 2013.216P.
4. Purabdollah M, Ghasempour M. Tele-Nursing New Opportunity for Nursing Care in COVID-19 Pandemic Crisis. Iran J Public Health. 2020; 49(1):130-131.
5. Azoulay E, Cariou A, Bruneel F, Demoule A, Kouachat A, Reuter D, et al. Symptoms of Anxiety, Depression, and Per traumatic Dissociation in Critical Care Clinicians Managing Patients with COVID-19. A Cross-Sectional Study. Am J Respir Crit Care Med, 2020; 202(10):1388-1398.  doi: 10.1164/rccm.202006-2568OC.
6. The Ministry Of Health and Medical Education. Exclusive News.Cited 2021 [July 16th]. Available from: https://behdasht.gov.ir
7. Rahmatinejad P, Yazdi M, Khosravi Z, Shahi Sadrabadi F. Lived Experience of Patients with Coronavirus (Covid-19): A Phenomenological Study.Journal of Research in Psychological Health. 2020; 14 (1): 71-86.
8. Phua J, Weng L, Ling L, Egi M, Lim CM, Divatia JV, et al. Intensive care management of coronavirus disease 2019 (COVID-19): challenges and recommendations. Lancet Respir Med. 2020; 8(5):506–17.
9. Talebi SH, Nematshahi M, Tajabadi A, Khosrojerdi A. Comparison of Clinical and Epidemiological Characteristics of Deceased and Recovered Patients with COVID-19 in Sabzevar, Iran. Journal of Military Medicine. 2020; 22(6): 509-5. Doi 10.30491/JMM.22.6.509
10. Abate SM, Ahmed Ali S, Mantfardo B, Basu B. Rate of intensive care unit admission and outcomes among patients with coronavirus: a systematic review and meta-analysis. PLoS One. 2020; 15(7):e0235653. doi.org/10.1371/journal.pone.0235653
11. Farahati M. Psychological Impacts of the Spread of Coronavirus in Society. Journal Of Social Impact Assessment 2020;1(2):207-225
12. Bagherian-Sararoudi R, Alipour A, Mirahmadi B. Health Psychology and Coronavirus Pandemic Crisis (Covid-19): A Review Study. J Isfahan Med Sch 2020; 38(570): 216-226.
13. Weizhi L, Nianqi L, Fan Zh, Cun W, Yanpu J, Zhilei Sh, et al. Prevalence and predictors of PTSS during COVID-19 outbreak in China hardest-hit areas: Gender differences matter: Naval Medical University Shanghai China. Psychiatry Research.2020;287:112921.Psychiatry Research journal homepage: www.elsevier.com/locate/psychres
14. Lei L, Hongyi Zh, Yi L, Tao D, Shouju Zh, Xiaochao Zh, et al. Prevalence of post-traumatic stress disorders and associated factors one month after the outbreak of the COVID-19 among the public in southwestern China: a crosssectional study.BMC Psychiatry.2021;21:(545) https://doi.org/10.1186/s12888-021-03527-1.
15. Shahyad SH, Mohammadi MT. Psychological Impacts of Covid-19 Outbreak on Mental Health Status of Society Individuals: A Narrative Review. Journal of Military Medicine. 2020; 22(2): 184-192. Doi:10.30491/JMM.22.2.184.
16. Cai X., Hu X, Otte EI, Wang J, An Y, Li Z, Yuan B. Psychological Distress and Its Correlates Among COVID-19 Survivors During Early Convalescence Across Age Groups. Am. J. Geriatr. Psychiatry. 2020; 28: 1030–1039.
17. Fan Y, Shi Y, Zhang J, Sun D, Wang X, Fu G, et al. The effects of narrative exposure therapy on COVID-19 patients with post-traumatic stress symptoms: A randomized controlled trial. Journal of Affective Disorders. 2021; 293:141–147.
18. Yonemoto T, Kamibeppu K, Ishii T, Iwata S, Tatezaki S. Posttraumatic stress symptom (PTSS) and posttraumatic growth (PTG) in parents of childhood, adolescent and young adult patients with high-grade osteosarcoma. Int J Clin Oncol. 2012;17(3):272-5.
19. Tedeschi RG, Calhoun LG. Trauma and transformation: Growing in the aftermath of suffering.Sage Publications; 1995.
20. Brooks KN. The lived experience of posttraumatic growth and the influence of spirituality. ARGOSY UNIVERSITY/SARASOTA; 2012.
21. Crawford JJ, Vallance JK, Holt NL, Courneya KS. Associations between exercise and posttraumatic growth in gynecologic cancer survivors. Supportive care in cancer : official journal of the Multinational Association of Supportive Care in Cancer. 2015;23(3):705-14.
22. Sumalla EC, Ochoa C, Blanco I. Posttraumatic growth in cancer: reality or illusion? Clin Psychol Rev. 2009;29(1):24-33.
23. Banik G, Gajdosova B. Positive changes following cancer: posttraumatic growth in the context of other factors in patients with cancer. Supportive care in cancer : official journal of the Multinational Association of Supportive Care in Cancer. 2014;22(8):2023-9.
24.  Gannon C. The Effects Of Community Support On Posttraumatic Growth Outcomes For Parents Of Children With Chronic Illness. 2014.https://ir.library.illinoisstate.edu/etd/242
25. Morrill EF. Posttraumatic Stress, Quality of Life, Depression, and Physical Health in Cancer Survivors: The Buffering Effect of Posttraumatic Growth: THE UNIVERSITY OF NORTH CAROLINA AT CHAPEL HILL; 2011.https://doi.org/10.17615/0ph9-kt73
26. Lau JTF, Yang X, Tsui H Y, Pang E, Yun KW. Positive mental health-related impacts of the SARS epidemic on the general public in Hong Kong and their associations with other negative impacts. J. Infect.  2006; 53, 114–124. doi: 10.1016/j.jinf.2005.10.019       
27. Lau BHP, Chen CLW, NG SM. Post-traumatic Growth in the First COVID Outbreak in Hong Kong. Front. Psychol. 2021.https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.675132     
28. Ramos C, Leal I, Tedeschi RG. Protocol for the psychotherapeutic group intervention for facilitating posttraumatic growth in nonmetastatic breast cancer patients. BMC women's health. 2016;16:22  https://doi.org/10.1186/s12905-016-0302-x  
29. Smith MY, Redd W, DuHamel K, Vickberg SJ, Ricketts P. Validation of the PTSD checklist–civilian version in survivors of bone marrow transplantation. Journal of traumatic stress. 1999;12(3):485-99.  
30.  Wagner B, Knaevelsrud C, Maercker A. Post-traumatic growth and optimism as outcomes of an internet-based intervention for complicated grief. Cognitive behaviour therapy. 2007;36(3):156-61.     
31. Hamidian P, Rezaee  N , Shakiba M, Navidian  A. The Effect of Cognitive-Emotional Training on Post-traumatic Growth in Women with Breast Cancer in Middle East. J Clin Psychol Med Settings, 2019; 26(1):25-32. doi: 10.1007/s10880-018-9561-z.
32. Shakiba M, Latifi A, Navidian A. The Effect of Cognitive-Emotional Intervention on Growth and Posttraumatic Stress in Mothers of Children With Cancer: A Randomized Clinical Trial.  J Pediatr Hematol Oncol. 2020; 42(2):118-125. doi: 10.1097/MPH.0000000000001558.
33. Zhang F, Shang Z, Ma H, Jia Y, Sun L, Guo X, et al. High risk of infection caused posttraumatic stress symptoms in individuals with poor sleep quality: A study on influence of Coronavirus disease (COVID-19) in China. MedRxiv. 2020. [DOI:10.1101/2020.03.22.20034504] 
34. Merati A َ, Avand D,Voiskarami H.The effectiveness of cognitive behavioral therapy on improving post-traumatic stress disorder (case study: people affected by the earthquake, Kermanshah 2017) . jorar. 2018; 10 (2) :90-100             
35.  Mahmoudi-Gharaei J, Mohammadi M, Bina M, Yasami M, Fakour Y, Naderi F. Behavioral group therapy effect on Bam earthquake related PTSD symptoms in children: a randomized clinical trial.IRANIAN JOURNAL OF PEDIATRICS. 2006;16(1):28-33.
36. Rosenbaum S, Sherrington C, Tiedemann A. Exercise augmentation compared with usual care for post-traumatic stress disorder: a randomized controlled trial. Acta psychiatrica Scandinavica. 2015;131(5):350-9.
37. Knaevelsrud C, Liedl A, Maercker A. Posttraumatic growth, optimism and openness as outcomes of a cognitive-behavioural intervention for posttraumatic stress reactions. Journal of health psychology. 2010;15(7):1030-8.
38. Sigmund JA. Spirituality and trauma: The role of clergy in the treatment of posttraumatic stress disorder. Journal of Religion and Health. 2003;42(3):221-9.    
39. Ostlund AS, Kristofferzon ML, Haggstrom E, Wadensten B. Primary care nurses' performance in motivational interviewing: a quantitative descriptive study. BMC family practice. 2015;16:89.  
40.  Sumalla EC, Ochoa C, Blanco I. Posttraumatic growth in cancer: reality or illusion? Clin Psychol Rev. 2009;29(1):24-33.
41. Sadock B,Sadpck V.Ruiz P.Synopsis Of Psychiatry Behavioral Sciences Clinical psychiatry.Tehran:Arjmand;2016.
42. Mahmodi S,Rahimi CH,Mohammadi N.Psychometric Properties of Posttraumatic Growth Inventory in an Iranian Sample.Journal of Psychological Methods and Models.2013;3(12):93-108.
43.   Andrykowski M,Cordova M,Studts J,Miller T.Posttraumatic Stress Disorder After Treatment for Breast Cancer: Prevalence of Diagnosis and Use of the PTSD Checklist --- Civilian Version (PCL-C) as a Screening Instrument. Journal of Consulting and Clinical Psychology.1998;66(3):586-590.  

پرسشنامه فهرست اختلال استرس پس از ضربه ((PCL

پرسشنامه رشد پس از سانحه

بررسی تاثیر آموزش شناختی هیجانی  بر استرس و رشد  پس از سانحه در بیماران مبتلا به کووید-19 ترخیص شده از بیمارستان های شهر زاهدان در سال 1400

ندارد

کاهش استرس پس از سانحه و افزایش رشد پس از سانحه

ندارد

این پژوهش هیچگونه خطری برای شما ندارد بااین وجود پژوهشگر در کنار شما بوده و پاسخگوی تمام سؤالات شما خواهد بود

چنانچه در طرح تحقیقاتی اقدام تشخیصی یا درمانی انجام شود، هزینه به عهده مجری یا مجریان طرح خواهد بود و بیمار هزینه‌ای را پرداخت نخواهد کرد

نتایج آزمایش‌ها و روش‌های به کار رفته به اطلاع بیمار خواهد رسید و این نتایج به‌صورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری وی در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند

سمانه خدیش 09103761176

شرکت من در مطالعه کاملاً اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان  که مایل بودم از پژوهش مذکور خارج شوم.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم  و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلان مینمایم.یک نسخه از این فرم به من  داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.

تکراری نبودن عنوان