بررسی میزان آگاهی دانشجویان عمومی سال آخر و دستیاران تخصصی دانشکده دندانپزشکی زاهدان نسبت به تجویز رادیوگرافی پانورامیک بر اساس اصول FDA

امروزه استفاده از امکانات پاراکلینیکی،از ارکان اصلی تشخیص و طرح درمان صحیح در دندانپزشکی است که معاینات بالینی را تکمیل و تصحیح می‌کند.

یکی از این امکانات،بررسی تصاویر تهیه شده از فکین و دندان‌های بیمار می‌باشد.در واقع پرتونگاری یک ضرورت آشکار است و اهمیت آن در تکمیل اطلاعاتی است که دندانپزشک با چشم خود کشف و بررسی می‌کند.(4-1)

 باوجود اینکه اطلاعات تشخیصی به دست آمده از رادیوگرافی‌های دندانپزشکی مزیت‌های فراوانی برای بیمار به همراه دارد ولی ممکن است خطراتی هم به علت قرار گرفتن در معرض اشعه یونیزان داشته باشد.مؤثرترین راه کاستن آسیب‌های ناشی از اشعه، تهیه رادیوگرافی است که اطلاعات تشخیصی لازم را با حداقل میزان دوز اشعه یونیزان داشته باشد.(3)

از زمان معرفی رادیوگرافی پانورامیک(3)به جامعه دندانپزشکی ،این رادیوگرافی به‌عنوان ابزار ارزشمندی در تشخیص ضایعات فک و صورت مطرح بوده است.(3)    

رادیوگرافی پانورمیک یک رادیوگرافی خارج دهانی است که نمای وسیعی از فکین ،دندان‌ها،سینوس‌های ماگزیلاری،حفره بینی و مفصل گیجگاهی فکی و همچنین امکان رد کردن بیماری های شدید را فراهم میکند و گاهی تنها تکنیک مورد نیاز قبل از شروع درمانهای محافظه کارانه بوده و امکان مشاهده ی تغییرات استخوانی شدید در کندیل و پنوماتیزه شدن برجستگی مفصلی و حفره ی گلنوئید را مهیا میکند ولی گاهی ممکن است تغییرات استخوانی شدید پنهان بماند که به علت سوپر ایمپوز شدن قاعده ی جمجمه و قوس گونه ای میباشد.(5)

این تصاویر وجود دندان‌ها،وضعیت نسبی تکامل آن‌ها ،وجود یا عدم وجود ناهنجاری‌های دندانی و بسیاری از ضایعات پاتولوژیک و تروماتیک در استخوان را نشان می‌دهد.پانورامیک، رادیوگرافی ایده آلی برای تشخیص پوسیدگی‌ها،آنومالی‌های ریشه و تغییرات پری اپیکال نمی‌باشد. رادیوگرافی پانورامیک دارای محاسنی است از جمله:آسانی تکنیک در بیماران،کم تهاجمی بودن،استفاده در بیمارانی که دارای رفلکس gag هستند و تحمل فیلم‌های داخل دهانی را ندارند .(3)

رادیوگرافی پانورامیک تکنیک انتخابی برای معاینات اولیه بیماران بدون دندان است.اگر بیمار یک سری کامل رادیوگرافی داخل دهانی دارد پانورامیک عدم تجویز دارد.اصول راهنمای ADAوFDA(6)برای تجویز رادیوگرافی این است که رادیوگرافی تنها پس از انجام معاینه بالینی تهیه شود،رادیوگرافی‌هایی که به‌طور مستقیم در تشخیص یا طرح درمان برای بیمار مفید است درخواست شود و نکته اصلی این است که تنها هنگامی که اکسپوژر بیمار با اشعه و تهیه رادیوگرافی برای وی مفید باشد دندانپزشک باید این کار را انجام دهد.(3)

رادیوگرافی پانورامیک علی رغم کاربردهای گسترده ای که دارد،دارای محدودیت هایی نظیر: تجسم هندسی ناکافی و توانایی کم برای نشان دادن جزئیات آناتومیکی میباشد که ممکن است استفاده از تکنیک های تصویر برداری دیگر را ضروری کند.اگر چه رادیوگرافی غربالگری معمولا برای بیماری های دهان و دندان استفاده نمیشود اما رادیوگرافی پانورامیک به عنوان یک تکنیک غربالگری استفاده میشود و به طور معمول به عنوان یک قسمت از تعیین طرح درمان ارتودنسی پیشنهاد میشود.(7)

با کمک برخی روش های تصویر برداری از جمله رادیوگرافی پانورامیک که در دندانپزشکی مورد استفاده قرار میگیرد نیز میتوان  مراحل اولیه ی آترواسکلروز را شناسایی  نمود.(8)

 نیک نشان و همکاران در بررسی تجویز رادیوگرافی پانورامیک در دندانپزشکان تهران نشان دادند که سهولت کاربرد در 55%موارد و در دسترس بودن در 6/47%موارد، علت تجویز رادیوگرافی پانورامیک بود.(9)

Rushton و همکاران در بررسی عوامل مؤثر در انتخاب رادیوگرافی پانورامیک در دندانپزشکان عمومی نشان دادند که پلن جراحی،ترومای صورت،بیماری‌های پریودنتال،ترمیم‌های وسیع و اولین مراجعه بیمار مهم‌ترین عوامل تجویز رادیوگرافی پانورامیک بودند.(10)

ترابی و همکاران ،در بررسی 157دندانپزشک عمومی  نشان دادند7/55درصد افراد سهولت کاربرد رادیوگرافی پانورامیک(در مواردیکه بیمار قادر به باز کردن دهان نباشد)را عامل تجویز دانسته و از این نظر با اصول FDAتطابق ندارد،همچنین در این مطالعه 3/89درصد و 42درصد افراد رادیوگرافی پانورامیک را برای ارزیابی روند رشد و تکامل قبل و بعد از شش سالگی تجویز می‌کردند که با توجه به اصول FDAتجویز رادیوگرافی پانورامیک برای ارزیابی روند رشد قبل از شش سالگی استفاده نمی‌شود(11)

در مطالعه‌ای در سال 1995 که توسطHintze و همکاران انجام شد،90 کودک در 5سطح مدرسه‌ای با متوسط سن 9/11قرار گرفتند.بر اساس این نتایج تجویز رادیوگرافی‌های پانورامیک معمول جهت غربالگری ضرورتی نداشت.(12)

White و همکاران در مطالعه‌ای ده ماهـه بـر روی 1424 بیمار، معیارهای انتخاب رادیـوگرافی پانورامیـک را در طـرح درمـان بیمـاران بررسی کردند. نتایج نشان داد که تجویز این رادیوگرافی در بیمارانی که هیچ نوع رادیوگرافی نداشتند مفید بـوده اسـت. امـا در صـورت داشـتن ســری کامــل داخــل دهــانی اطلاعــات مفیــد بیــشتری در اختیــار نمی‌گذارد.(13) 

osmanوهمکاران[Ma1]  نشان دادند که گروه بزرگی از دندانپزشکان عمومی رادیوگرافی پانورامیک را صرفاً برای تشخیص پوسیدگی تجویز کرده بودند.(14)                            

  بنابراین در دنیای امروز با پیشرفت تکنولوژی و علوم مرتبط با تهیه و تفسیر تصاویر از جمله ظهور سنسورهای دیجیتال ،دستگاه‌های پانورامیک جدیدتر و بروزتر که تصاویر دیجیتالی باکیفیتی در اختیار می‌گذارد و با توجه به اینکه تصمیم گیری برای تجویز رادیوگرافی معمولا باید بر اساس نیازهای فردی هر بیمار انجام گیرد و تجویز نادرست رادیوگرافی ممکن است دندانپزشک را از مسیر صحیح درمان خارج سازد؛ضرورت افزایش دانش دانشجویان امری لازم و ضروری به‌حساب می‌آید که برای تدوین برنامه های آموزشی باید نیاز یادگیرندگان را تشخیص داد لذا با توجه به فقدان اطلاعات لازم در این خصوص،تحقیق حاضر با در نظر گیری سه عنصر: زمان و مکان انجام مطالعه و جامعه هدف مورد مطالعه انجام خواهد شد.با توجه به اهمیت بالای نقش آموزش در یادگیری و تاثیر مستقیم آن بر سلامت بیماران،امیدواریم نتایج این تحقیق به کمک  سیاست گذاران درزمینه ی آموزش‌های حین و بعد از تحصیل به کار آید.

1. برآورد میانگین نمره آگاهی دانشجویان عمومی سال آخر و دستیاران تخصصی دانشکده دندانپزشکی زاهدان نسبت به تجویز رادیوگرافی پانورامیک بر اساس اصول FDA چقدر است؟
2. میانگین نمره آگاهی دانشجویان عمومی سال آخر و دستیاران تخصصی دانشکده دندانپزشکی زاهدان نسبت به تجویز رادیوگرافی پانورامیک بر اساس اصول FDA بر حسب جنس متفاوت است.
3. میانگین نمره آگاهی دانشجویان عمومی سال آخر و دستیاران تخصصی دانشکده دندانپزشکی زاهدان نسبت به تجویز رادیوگرافی پانورامیک بر اساس اصول FDA بر حسب مقطع تحصیلی متفاوت است.
4. میانگین نمره آگاهی دانشجویان عمومی سال آخر و دستیاران تخصصی دانشکده دندانپزشکی زاهدان نسبت به تجویز رادیوگرافی پانورامیک بر اساس اصول FDA بر حسب معدل متفاوت است.

تعیین میانگین نمره آگاهی دانشجویان عمومی سال آخر و دستیاران تخصصی دانشکده دندانپزشکی زاهدان نسبت به تجویز رادیوگرافی پانورامیک بر اساس اصول FDA

1. تعیین میانگین نمره آگاهی دانشجویان عمومی سال آخر و دستیاران تخصصی دانشکده دندانپزشکی زاهدان نسبت به تجویز رادیوگرافی پانورامیک بر اساس اصول FDA
2. تعیین و مقایسه میانگین نمره آگاهی دانشجویان عمومی سال آخر و دستیاران تخصصی دانشکده دندانپزشکی زاهدان نسبت به تجویز رادیوگرافی پانورامیک بر اساس اصول FDA بر حسب جنس
3. تعیین و مقایسه میانگین نمره آگاهی دانشجویان عمومی سال آخر و دستیاران تخصصی  دانشکده دندانپزشکی زاهدان نسبت به تجویز رادیوگرافی پانورامیک بر اساس اصول FDA بر حسب مقطع تحصیلی(دانشجویان عمومی و دستیاران تخصصی)
4. تعیین و مقایسه میانگین نمره آگاهی دانشجویان عمومی سال آخر و دستیاران تخصصی  دانشکده دندانپزشکی زاهدان نسبت به تجویز رادیوگرافی پانورامیک بر اساس اصول FDA بر حسب معدل

افزایش دانش دانشجویان عمومی و دستیاران تخصصی در حوزه ی تجویز رادیوگرافی خصوصا رادیوگرافی پانورامیک بر اساس اصول منتشر شده در FDA

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان و دانشکده دندانپزشکی زاهدان

رادیوگرافی پانورامیک(3):

رادیوگرافی پانورمیک یک رادیوگرافی خارج دهانی است که نمای وسیعی از فکین ،دندانها،سینوس های ماگزیلاری،حفره بینی و مفصل گیجگاهی فکی را فراهم میکند.این تصاویر وجود دندانها،وضعیت نسبی تکامل آنها ،وجود یا عدم وجود ناهنجاری های دندانی و بسیاری از ضایعات پاتولوژیک و تروماتیک در استخوان را نشان میدهد

FDA(Food and Drug Administration)(6):

FDA یا سازمان غذا و دارو ایالات متحده آمریکا خود را مسئول حفظ و ارتقای سطح سلامت جامعه از طریق تنظیم و نظارت بر ایمنی مواد غذایی ،محصولات تنباکویی،مکمل های غذایی،واکسن،تزریق خون،دستگاه های پزشکی،دستگاه های ساطع کننده اشعه الکترومغناطیس(RRED)،محصولات دامپزشکی و لوازم آرایشی می داند.

مقطعی (توصیفی – تحلیلی)

تمامی دانشجویان سال آخر و رزیدنت های تخصصی دانشکده دندانپزشکی زاهدان در سال 1401

معیارهای ورود:

رضایت اگاهانه و آزادانه برای شرکت در تحقیق

دانشجویان دندانپزشکی سال 6 مقطع عمومی و دانشجویان مقطع تخصصی دانشکده دندانپزشکی زاهدان

معیارهای خروج:

انصراف از مصاحبه در حین انجام آن به هر دلیلی

با توجه به تعداد کم دانشجویان عمومی سال آخر و دستیاران تخصصی دندانپزشکی، تمامی دانشجویان واجد شرایط با روش سرشماری وارد مطالعه خواهند شد. که با توجه به اظهارات آموزش دانشکده دندانپزشکی، 84 دانشجوی عمومی سال آخر و 17 دستیار تخصصی در حال تحصیل هستند که سعی می شود اطلاعات تمامی آنها در صورت رضایت نمونه ها اندازه گیری شود.

روش سرشماری

 با توجه به اظهارات آموزش دانشکده دندانپزشکی، 84 دانشجوی عمومی سال آخر و 17 دستیار تخصصی در حال تحصیل هستند که سعی می شود اطلاعات تمامی آنها در صورت رضایت نمونه ها اندازه گیری شود.

روش جمع آوری داده ها پرسشنامه می باشد که شامل 2بخش بوده که بخش اول اطلاعات دموگرافیک افراد شامل سن،جنس،مقطع تحصیلی و معدل  بخش دوم پرسشنامه دو بخشی شامل 34 سوال درباره موارد تجویز رادیوگرافی پانورامیک و ارزش تشخیصی آن می باشد. نحوه امتیازدهی به صورت زیر است:

پاسخ صحیح: 2 

پاسخ نمیدانم: 1

پاسخ غلط: 0

که در نهایت دامنه پاسخ ها عددی بین صفر تا 68 بدست خواهد آمد.

پس از تصویب پروپوزال در معاونت تحقیقات و فناوری و کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی زاهدان و اخذ مجوز برای جمع‌آوری اطلاعات مربوط به تحقیق، پژوهشگر به دانشکده دندانپزشکی شهر زاهدان مراجعه خواهد کرد. در بدو ورود، هماهنگی‌های لازم با معاونت پژوهش انجام شده و موضوع پژوهش و اهداف آن شرح داده خواهد شد. ضمناً تاکید می‌شود که اطلاعات دانشجویان کاملاً محرمانه باقی مانده و صرفاً برای استفاده در این تحقیق مورد استفاده قرار می‌گیرند. همچنین نتایج در سطح کلی (نه فردی) منتشر خواهند شد. پس از انتخاب نمونه‌های واجد شرایط از دانشکده، تمام توضیحات درباره موضوع، اهداف و محرمانگی اطلاعات به تک تک شرکت‌کنندگان ارایه می‌شود. در صورت رضایت دانشجویان برای همکاری و ورود به مطالعه، از آن‌ها خواسته می‌شود که پرسشنامه را تکمیل نمایند (متن پرسشنامه ی مذکور درقسمت پیوست ها ضمیمه گردیده است). پرسشنامه از طریق وب سایت پرس لاین(www.porsline.ir) در اختیار دانشجویان و دستیاران تخصصی قرار گرفته و بعد از حصول اطمینان از تکمیل پرسشنامه توسط جامعه هدف (دانشجویان سال آخر و دستیاران تخصصی دانشکده دندانپزشکی زاهدان)،داده ها احصاء و آنالیز گردیده و آماده ارائه می شود.

(جوابهای صحیح با توجه به موارد تجویز رادیوگرافی پانورامیک درکتاب وایت فارو 2019 منطبق بر اصول ALARA،FDA لحاظ می گردد و جوابهای غیر از آن نادرست تلقی می گردد.)

لازم به ذکر است که بعد از کسب آموزش های لازم،جمع آوری و آنالیز داده ها توسط دانشجوی پژوهشگر صورت گرفته و در پایان مجددا توسط استاد مربوطه بررسی خواهد شد.

پس از گردآوری اطلاعات، داده‌های خام وارد نرم‌افزار آماری SPSS نسخه‌ی ۲4 خواهند شد. در گام نخست به بررسی کیفیت داده‌ها با استفاده از روش‌های نموداری و محاسبه‌ی شاخص‌های توصیفی اقدام می‌شود.

برای توصیف داده‌‌های کیفی از جداول توزیع فراوانی و نمودارهای متداول آماری (میله‌ای یا دایره‌ای) استفاده می‌شود. هم‌چنین برای توصیف داده‌های کمی از شاخص‌های متداول مرکزی (میانگین و میانه) و شاخص‌های پراکندگی (انحراف معیار و دامنه میان‌چارکی) به همراه کمینه و بیشینه استفاده می‌شود.

برای برآورد میانگین آگاهی از برآورد نقطه‌ای و فاصله‌ای ۹۵ درصدی استفاده خواهد شد. هم‌چنین این میانگین در زیرگروه‌های مختلف جامعه (جنس و مقطع تحصیلی) گزارش می‌شود. در این بخش از نمودارهای متداول آماری مانند میله‌ای استفاده می‌شود.

برای مقایسه متوسط آگاهی بین دو گروه (جنس / مقطع تحصیلی)، در صورت برقراری مفروضات آزمون‌های پارامتری، از آزمون تی برای دو گروه مستقل استفاده می‌شود و در صورت برقرار نبودن مفروضات، آزمون‌های ناپارامتری جایگزین، مانند آزمون من – ویتنی (Mann-Whitney) بکار می‌روند.

با توجه به اینکه ممکن است تمامی دانشجویان حاضر به شرکت در مطالعه نباشند می توان از آزمونهای مذکور استفاده نمود.

در تمام تحلیل‌ها، ۰۵/۰ > P به عنوان سطح معناداری درنظرگرفته خواهد شد.

جدول 1: تعیین و مقایسه میزان آگاهی دانشجویان نسبت به تجویز رادیوگرافی پانورامیک بر اساس اصول FDA بر حسب جنس

مجوز کمیته ی اخلاق دانشگاه اخذ خواهد شد و بر اساس راهنمای آزمودنی انسانی کدهای1و2و3و4و5و7و8و9و10و11و12و13و14و15و16و17و19و20و21و22و23و24و25و26و27و28و29و30و31 رعایت خواهند شد.

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی  دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران

-1 هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

 -2در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

 -3پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه‌پذیر است که منافع بالقوه‌ی آن برای هر فرد آزمودنی بیش‌تر از خطرهای  آن باشد. در پژوهش‌های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیش‌تر از آن‌چه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه می‌شوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش‌کننده‌ی پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش‌ است.

 -4مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

5- قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنی‌ها و تامین سلامت آن‌ها انجام گیرد.

7- اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

8- طراحی و اجرای پژوهش‌هایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته       شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهش‌های قبلی آزمایشگاهی، و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد. مطالعات حیوانی باید با رعایت کامل اصول اخلاقی کار با حیوانات آزمایشگاهی انجام شوند.

9- در پژوهش‌های پزشکی که ممکن است به محیط زیست آسیب برسانند، باید احتیاط‌های لازم در جهت حفظ و نگهداری و عدم آسیب رسانی به محیط ریست انجام گیرد.

10- هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

11- کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.  

12- انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.

13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

14- اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

15- پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.

16- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

17- پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

19- عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

20- در مواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره‌ی جنبه‌ای از پژوهش باعث کاهش اعتبار پژوهش می شود، ضرورت اطلاع‌رسانی ناکامل از طرف پژوهشگر باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود. بعد از رفع عامل این محدودیت، باید اطلاع‌رسانی کامل به آزمودنی انجام گیرد.

21- برخی از افراد یا گروه‌هایی از مردم، نظیر ناتوانان ذهنی، کودکان، جنین و نوزاد، بیماران اورژانسی، یا زندانیان‌که ممکن است به‌عنوان آزمودنی در پژوهش شرکت کنند، نمی‌توانند برای دادن رضایت، آگاهی یا آزادی لازم را داشته باشند. این افراد یا گروه‌ها آسیب‌پذیر دانسته می‌شوند و باید مورد حفاظت ویژه قرار گیرند.

22- از گروه‌های آسیب‌پذیر هیچ‌گاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروه‌ها یا جوامع آسیب‌پذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویت‌های همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد.

23- در پژوهش بر روی گروه‌های آسیب‌پذیر، وظیفه‌ی اخذ رضایت آگاهانه مرتفع نمی‌شود. در مورد افرادی که سرپرست قانونی دارند، پژوهشگر موظف است که علاوه بر اخذ رضایت آگاهانه از سرپرست قانونی، متناسب با ظرفیت خود فرد، از وی رضایت آگاهانه اخذ کند. در هر حال، باید به امتناع این افراد از شرکت در پژوهش احترام گذاشته شود.

24- اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه‌ی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود. 

25- پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

26- هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه‌ی تحقق این امر ترجیحاً به‌صورت پوشش بیمه‌ای نامشروط باشد.

27- در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.

28- پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند. 

29- نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.

30- گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

31- روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

محدودیت:تکمیل ناقص پرسشنامه توسط دانشجویان.

پیش بینی راه حل:پرسشنامه الکترونیکی در صورت پاسخ دهی دانشجویان به تمامی سوالات در سیستم ثبت میگردد.

رادیوگرافی پانورامیک - تجویز رادیوگرافی- اصولFDA - دانشجویان دندانپزشکی

1. Peterson LJ, Ellis E, Hupp JR, Tucher MR. Contemporary oral and maxillofacial surgery, 4th ed, St Louis Mosby 2003; pp: 114, 116-23, 134-91, 193-203, 214-16, 218-20, 221-31, 233-7.

2. Walton RE, Torabinejad M. Principles and practice of endodontics, 3rd ed, Philadelphia, W.B. Saunders 2002; pp: 131-2.

3.White SC, Pharoah MJ. Oral Radiology Principles and interpretation. 6th ed. Louis: Mosby part4, chap15 pp245-254.

4.حقانی فر،،,همکاران بررسی دقت رادیوگرافی پانورامیک در ارزیابی وضعیت ریشه های دندان مولار سوم. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی بابل69-64؛2006.

5.حکمت, معتمد, گلزاری. بررسی فراوانی و ویژگی پنوماتیزاسیون برجستگی مفصلی و حفره ی گلنوئید در تصاویر پانورامیک و توموگرافی کامپیوتری با اشعه مخروطی. مجله دانشکده دندانپزشکی مشهد. 2021 Sep 23;45(3):237-46.

6.Bhutani P, Joshi G, Raja N, Bachhav N, Rajanna PK, Bhutani H, Paul AT, Kumar R. US FDA approved drugs from 2015–June 2020: a perspective. Journal of Medicinal Chemistry. 2021 Feb 22;64(5):2339-81.

7.Hekmatian E, Alibemani M. Skin Radiation Dose of the Anterior and Posterior Mid-Body during Panoramic Radiography. J

Isfahan Dent Sch 2019; 15(4): 341- 347.

8.Hasheminia D, Hekmatian E, Balaghi Inalouei MA, Emami Naieni G. Assessment of Carotid Artery Calcification on

Panoramic Radiographs in Diabetic and Non-Diabetic Subjects. J Isfahan Dent Sch 2018; 14(4): 427-433.

9. Nikneshan S, Iranloo F, Sarikhani S, Moshfeghi M. The consistency of panoramic radiography selection criteria by dentists in Tehran with FDA guidelines. The Journal of Islamic Dental Association of Iran. 2013; 25(3):263-8. Persian.

10. Rushton VE, Horner K, Worthington HV.Aspects of panoramic radiography in general dental practice. Br Dent J. 1999 Apr 10;186(7):342-4.

11. ترابی ملوک, همکاران. 'آیا تجویز رادیوگرافی پانورامیک در دندانپزشکان عمومی شهرکرمان براساس قوانین FDA است؟.' 1394 ؛ 296-305.

12. Hintze H, Wenzel A, Williams S.SDiagnostic value of clinical examination for the identification of children in need of orthodontic treatment compared with clinical examination and screening pantomography. Eur J Orthod. 1990 Nov;12(4):385- 8.

13. White SC, Forsythe AB, Joseph LP. Patient-selection criteria for panoramic radiography. Oral Surg Oral Med Oral Pathol. 1984 Jun;57(6):681-90

14. Osman F, Scully C, Dowell TB, Davies RM. Use of panoramic radiographs in general dental practice in England. Community Dent Oral Epidemiol. 1986 Feb;14(1):8-9.

دانشجو گرامی ؛

با سلام و تشکر از اینکه وقت گرانبهای خود را در اختیار ما قرار دادید به استحضار می رساند پرسشنامه  حاضر به منظور بررسی آگاهی شما عزیزان در تجویز رادیوگرافی بر اساس اصول FDA می باشد. در صورتی که برایتان مقدور است به سوالات این پرسشنامه پاسخ دهید.پیشاپیش از همکاری شما کمال تشکر را داریم .همچنین به شما اطمینان داده میشود که اطلاعات این پرسشنامه محرمانه خواهد بود.

جنس:  مرد      زن

سن :    سال 

مقطع تحصیلی : عمومی    تخصص

معدل : 

صمیمانه قدر دان همراهی شما عزیزان خواهیم بود.بعد از اتمام طرح ،نتایج آنرا به اطلاع تان خواهیم رساند.

این پژوهش برای بررسی میزان آگاهی دانشجویان سال آخر و دستیاران تخصصی مشغول به تحصیل در دانشکده دندانپزشکی زاهدان ،نسبت به تجویز رادیوگرافی پانورامیک بر اساس اصول FDA طراحی شده است.

ندارد.

میزان آگاهی دانشجویان  نسبت به تجویز رادیوگرافی پانورامیک

به دلیل ماهیت پژوهش ندارد

به دلیل ماهیت پژوهش فاقد عوارض جانبی است 

هزینه شرکت در این پرسشنامه برای شرکت کنندگان رایگان می باشد.

روش جایگزین ندارد.

پاسخ پرسشنامه و سایر  اطلاعات ،تنها در اختیار پژوهشگر بوده و به هیچ عنوان در اختیار سایرین قرار نخواهد گرفت.

مجری موظف است پاسخگوی کلیه پرسش ها باشد. 

شرکت در این پژوهش اختیاری بوده و شرکت کننده حق این را دارد که که در طرح شرکت نماید و یا انصراف دهد.

شرکت در این پژوهش به صورت کاملا اختیاری خواهد بود.