بررسی فراوانی و تعیین کننده های استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی با استفاده از تئوری رفتار برنامه ریزی شده در رانندگان شهر زاهدان در سال 1401

یکی از نیاز های روزمره افراد، استفاده از تلفن همراه می‌باشد که عامل موثری در تلفات ناشی از تصادفات جاده‌ای در سراسر جهان است. علت اصلی مرگ و میر و ناتوانی در ایران تلفات ناشی از ترافیک جاده‌ای است. با اینکه استفاده از تلفن همراه در حین رانندگی یکی از منابع مهم حواس پرتی می‌باشد اما رانندگان همچنان از تلفن همراه استفاده می کنند. به همین دلیل خطری رایج برای امنیت ترافیکی محسوب می‌شود.(1-3) به طور کلی استفاده از تلفن همراه در هر دوحالت باهندزفری و بدون هندزفری خطر تصادف را تاحدود 4 برابر نسبت به زمانی که راننده با تلفن همراه صحبت نمی‌کند افزایش می‌دهد(4). در کشورهای توسعه یافته میزان استفاده از تلفن همراه بالا بوده و همچنان در حال افزایش است(5). از جمله این کشورها می‌توان به ایالت متحده، اسپانیا و بریتانیا اشاره کرد که به ترتیب 18.7% و 14.1% و3.4% از تلفن همراه در حین رانندگی استفاده می‌کنند(6-8).این در حالی است که آمار استفاده از تلفن همراه در رانندگان ایرانی 3.6% است و طبق اظهار نظر رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی ناجا 70% ازتصادفات، ناشی از صحبت کردن با تلفن همراه می‌باشد(9,10).استفاده از تلفن همراه(تماس، شماره گیری، ارسال پیامک، دستیابی به تلفن همراه و...)در حین رانندگی باعث حواس پرتی بصری-دستی، بینایی،شناختی و عملکردی می‌شود(11) به گونه ای که زمان عکس العمل راننده را افزایش می‌دهد و توجه دیداری را مختل و توجه از جاده را منحرف می‌کند، کنترل سرعت را دشوارتر می‌سازد(12)، آگاهی رانندگان را از رویداد های ناگهانی کاهش می‌دهد(13,14)،  باعث انحراف از مسیر رانندگی(15) و افزایش فاصله بین خودروها می‌شود (16)به طور کلی باعث عدم تمرکز راننده می‌شود. استفاده از تلفن همراه دیگر محدود به ارسال پیامک و یا برقراری تماس نیست و با معرفی اپلیکیشن‌ها(برای مثال رسانه های اجتماعی و ارسال ایمیل و...)نه تنها میزان استفاده افراد از تلفن همراه بیشتر شده بلکه مشکلات مربوط به استفاده آن در حین رانندگی در حال افزایش است(17,18). طبق آمارهای سازمان بین المللی امنیت ترافیک 25% از رانندگان در حین رانندگی برای برقراری تماس، 26% آنها برای دریافت تماس و 3% از رانندگان برای ارسال پیام کوتاه از تلفن همراه استفاده می کنند(19)برای مثال در ایالت متحده  49.7%با تلفن همراه صحبت می‌کنند و 35.3%پیام متنی یا ایمیل ارسال می‌کنند و41.6% نیز پیام متنی یا ایمیل را می‌خوانند.(20)در حالی که 58.4% از رانندگان ایرانی از تلفن همراه برای برقراری/دریافت تماس و 34.9% از برنامه های شبکه اجتماعی استفاده می کنند و 31.6% در حین رانندگی با والدین  و 23.9% با همسر خود تماس می‌گیرند و 28.6% از آنها برای همسر و 21.6% نیز برای دوستان خود پیامک ارسال /دریافت می‌کنند.(1) بنابراین اهمیت پیام، عامل مهمی در استفاده از تلفن همراه در حین رانندگی می‌باشد. لازم به ذکر است که رانندگان نسبت به دریافت تماس یا پیامک والدین و همسر خود واکنش بیشتری نشان می‌دهند.(21,22) ویژگی های دموگرافیکی و شخصیتی نیز در استفاده از تلفن همراه تاثیر گذار هستند؛ مطالعات قبلی نشان داد که رانندگان جوان به دلیل ریسک پذیر بودن و اعتماد به نفس بالا که در شرایط غیر منتظره توانایی کنترل خودرو را دارند، میزان استفاده از تلفن همراه در آنها بالا می‌باشد. و از طرفی زن ها دو برابر مردها در استفاده از تلفن همراه خود را محدود می‌کنند(23-25)و رانندگانی که درک خطر،توافق پذیری و وظیفه شناسی بالاتری دارند کمتر از تلفن همراه استفاده می‌کنند(1,26,27) اما رانندگان برون گرا به علت پرحرف بودن استفاده‌ی بیشتری از تلفن همراه دارند.(28) همچنین مطالعات قبلی نشان داد که رانندگانی که کمربند ایمنی می‌بندند و سطح تحصیلات بیشتری دارند، کمتر از تلفن همراه استفاده می‌کنند(29-31).استفاده از تلفن همراه در اکثر کشورها از جمله ایران ممنوع است که براساس آمار تنها60%  رانندگان از قوانین محدود کننده تلفن همراه حمایت کرده‌اند و 5.5% نیز حمایت نکرده‌اند(1,32)

مطالعات قبلی برای کاهش استفاده از تلفن همراه قوانینی را اجرا کردند و با نصب دوربین تشخیص استفاده از تلفن همراه در جاده ها و بزرگراه های شهرها به این نتیجه رسیدند که قوانین با کاهش قابل توجهی در استفاده از تلفن همراه مرتبط بوده‌است.(33)

یکی از رویکرد های مورد استفاده برای درک و پیش بینی استفاده از تلفن همراه حین رانندگی نظریه رفتار برنامه ریزی شده (TBP) می باشد. که یک مدل تصمیم گیری منطقی برای بیان قصد انجام کاری مشخص در رفتار فرد می‌باشد و توسط سه متغیر نگرش،هنجار ذهنی و کنترل رفتاری پیش بینی میشود.براساس مطالعات قبلی هرچه نگرش رانندگان نسبت به خواندن یا ارسال پیام متنی مثبت تر باشد، قصد فرد برای استفاده از تلفن همراه نیز بیشتر می‌ شود. همچنین هنجار ذهنی که به باور دیگران درباره‌ی فرد برای انجام یک رفتار خاص مانند استفاده از  تلفن همراه درحین رانندگی مربوط می شود سومین عامل که کنترل رفتاری درک شده می باشد بیانگر باور افراد نسبت به سخت یا آسان بودن انجام یک رفتاراست(37-34).

باتوجه به اینکه استفاده از تلفن همراه درحین رانندگی یکی از عوامل مهم تصادفات در ایران می‌باشد. این تحقیق با هدف بررسی شیوع و تعیین کننده‌های استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی با استفاده از تئوری رفتار برنامه ریزی شده در رانندگان استان سیستان و بلوچستان، شهر زاهدان درسال1401انجام خواهد شد. .می توان با استفاده از مدل تئوری رفتار برنامه ریزی شده به ارزیابی عوامل تعیین کننده  استفاده از تلفن همراه در هنگام رانندگی پرداخت و از این نتایج می‌توان جهت برنامه ریزی آموزشی و کنترل استفاده کرد تا منجر به کاهش تصادفات ناشی از حواس پرتی تلفن همراه گردد.

بررسی متون داخلی:

1. امیر حسین کلانتری و همکاران، در سال 1399 مطالعه‌ای با هدف بررسی «عوامل روانی اجتماعی مرتبط با فراوانی استفاده از تلفن همراه در هنگام رانندگی» بر روی 255 راننده در شهر مشهد انجام دادند که 93% آنها یک بار در هفته و 32.5% همیشه در حین رانندگی از تلفن همراه استفاده می کردند. نتایج نشان داد حضور مسافر، سن، مزایا و خطرات درک شده استفاده از تلفن همراه در هنگام رانندگی و همچنین توانایی درک شده برای رانندگی ایمن هنگام استفاده از تلفن همراه، با فراوانی استفاده از تلفن همراه بسیار مرتبط بود (1).

2.نرگس خانجانی و همکاران،در سال 1398 مطالعه‌ای مقطعی با هدف «شیوع و عوامل مرتبط با استفاده از تلفن همراه حین رانندگی بر اساس تئوری رفتار برنامه ریزی شده»بر روی 257 دانشجو در شهر کرمان انجام دادند. یافته ها نشان داد که جنس و نگرش و هنجار ذهنی و کنترل رفتار درک شده  با تمایل به خواندن و ارسال پیامک رابطه‌ی معنی داری داشت(38).

3. بتول صداقتی شکری و همکاران، در سال 1397 مطالعه‌ای با هدف «بررسی تاثیر استفاده از تلفن همراه بر عملکرد رانندگان شهر گرگان»  بر روی 384 نفر از رانندگان انجام دادند. طبق نتایج این مطالعه تصور رانندگان بر این بود که بر رفتار خود کنترل داشته و می‌توانند در مقابل وقایع غیر منتظره واکنش مناسب و سریع نشان دهند لذا توجه مسئولین در جهت اصلاح و فرهنگ ‌سازی رانندگان امری ضروری می‌باشد (3).

4. محمد ناظر و همکاران، در سال 1395 مطالعه‌ای موردی با هدف «بررسی تاثیر تلفن همراه بر زمان سرعت واکنش رانندگان به حوادث رانندگی در شهرستان رفسنجان» انجام دادند. 89 راننده‌ی مراجعه کننده به مرکز تعویض پلاک، در دو گروه با و بدون حادثه رانندگی مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که زمان واکنش ساده ، در دو گروه رانندگان با و بدون حادثه در مورد تلفن همراه متفاوت است حتی رانندگان با تجربه هم هنگام استفاده از تلفن همراه دچار تاخیر زمان واکنش و حواس پرتی بیشتری می‌شوند(39).

5. بابک معینی و همکاران، در سال 1393 مطالعه‌ای مداخله ای- نیمه تجربی با هدف «تعیین تاثیر برنامه آموزشی مبتنی بر مدل اعتقاد بهداشتی در کاهش استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در بین رانندگان تاکسی» بر روی 110 نفر راننده تاکسی زیر 35 سال شهرستان تویسرکان انجام دادند. طبق یافته های این مطالعه مدل اعتقاد بهداشتی می تواند سبب کاهش استفاده از تلفن همراه در هنگام رانندگی گردد (40).

6. سید کاظم موسی ساداتی و همکاران، در سال 1389 مطالعه‌ای با هدف «بررسی نظریه منابع چندگانه و منبع مرکزی توجه در اجرای تکلیف ثانویه صحبت با دو نوع تلفن همراه حین رانندگی» در شهر تهران انجام دادند. مدت زمان واکنش 25 شرکت کننده مرد به محرک شنوایی در سه حالت؛ رانندگی بدون مکالمه، با مکالمه‌ی تلفن همراه دستی و مکالمه‌ی تلفن همراه از طریق هدفون ثبت گردید. نتایج نشان داد که مکالمه با استفاده از تلفن همراه چه دستی، چه هدفون دار زمان عکس العمل راننده را افزایش می‌دهد (41).

بررسی متون خارجی: 

1. اسکار اویدو-ترسپالاسیو و همکاران، درسال 2017 مطالعه‌ای تحت عنوان «عوامل خطر استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در کوئینزلند» با هدف بررسی تخلفات رانندگان و خطرات آن‌ها درهنگام استفاده از تلفن همراه انجام دادند. از میان 484 راننده‌ی استرالیایی 49.8% درسنین17تا25سال بودند که استفاده از تلفن همراه موجب پرت شدن حواس 34.9% از آنها شده بود. نتایج این مطالعه نشان داد که کاهش سرعت خودرو و رعایت فاصله از خودروی جلویی در هنگام استفاده از تلفن همراه باعث کاهش تصادف می‌شود(42).

2. اورتیز و همکاران، در سال 2018 مطالعه ای با هدف بررسی «حواس پرتی راننده با استفاده از گوشی هوشمند (واتس اپ) در گروه های سنی مختلف» برعملکرد رانندگی انجام دادند. 75 راننده در گرانادا با بیش از10 پیام در هفته مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج این مطالعه نشان داد افزایش سن بر پارامترهای عملکردی راننده، مانند بینایی تاثیر منفی داشت و رانندگان جوان‌تر ریسک پذیری بالاتری در ارتباط با ارسال پبامک هنگام رانندگی داشتند (43).

3. هیل و همکاران، درسال 2019 مطالعه‌ای تحت عنوان « مشارکت تلفن همراه، باورها و پیامک هنگام رانندگی در اوکراین» با هدف بررسی عوامل روان‌شناختی مرتبط با استفاده از تلفن همراه را در میان نمونه‌ای از رانندگان اوکراینی، به ویژه نوشتن یا خواندن یک پیام متنی در حین رانندگی انجام دادند. یافته ها نشان داد که جنسیت، تایید فرد از سوی اعضای خانواده، احتمال کمتر دریافت جریمه‌های رانندگی و شرایط ترافیکی کمتر همگی به طور قابل توجهی با استفاده از تلفن همراه در هنگام رانندگی مرتبط بودند (44).

4. تونی ماری رودیسیل و همکاران، در سال 2021 مطالعه‌ای مقطعی با هدف بررسی «چالش‌های اجرای قوانین استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در بین پلیس ایالت متحده» بر روی 351 افسر از 31 ایالت متفاوت انجام دادند. نتایج نشان داد راه ‌حل 78% از رانندگان پنهان کردن تلفن همراه در مواجهه با پلیس بود و 65% افسران در شناسایی رانندگانی که از تلفن همراه خود استفاده می‌کردند ناموفق بودند (45).

5. نیکولا بالدو و همکاران، درسال 2020 مطالعه‌ای تحت عنوان « رفتار ترمز رانندگان تحت تأثیر حواس‌پرتی‌های شناختی» با هدف بررسی تأثیر یک استفاده از تلفن همراه بدون هندزفری را بر رفتارهای ترمزگیری رانندگان جوان، بر روی 78 دانشجو دریک سناریوی شهری مجازی شبیه ساز خودرو در اودینه انجام دادند. یافته ها نشان داد که حواس پرتی ناشی از استفاده از تلفن همراه ممکن است باعث رفتارهای جبران ناپذیری شود و سلامت و درک عابران پیاده را مختل سازد (46).

6. سالمن و همکاران، در سال 2018 مطالعه‌ای با هدف «پیش بینی قصد تماس وپیامک در حین رانندگی با استفاده از نظریه رفتار برنامه ریزی شده» بر روی 212 راننده‌‌ی اوکراینی انجام دادند. نتایج نشان داد که 63 درصد از رانندگان به طور روزانه از تلفن همراه استفاده می کردند. نگرش مثبت و کنترل رفتاری درک شده از پیش بینی کننده های مهم استفاده از تلفن همراه بود در حالی که استفاده از تلفن همراه با هنجار ذهنی ارتباط کمتری داشت(47).

7. ماراندا مک براید وهمکاران، درسال 2020 مطالعه ای تحت عنوان «ادغام تئوری رفتار برنامه ریزی شده و نگرش های رفتاری به کاوش پیامک در بین رانندگان جوان در ایالات متحده» بر روی 524 راننده انجام دادند. در این مطالعه، ارتباط تئوری رفتار برنامه ریزی شده (TPB) با عوامل روانی-اجتماعی برای کشف قصد ارسال پیامک هنگام رانندگی در بین رانندگان جوان استفاده بررسی شد. نتایج نشان داد که  متغیرهای TPB (نگرش، هنجار ذهنی، و کنترل رفتاری درک شده) همراه با معایب درک شده پرهیز و سن راننده می‌تواند قصد راننده از ارسال پیامک هنگام رانندگی را توضیح دهد(48)

- توزیع فراوانی استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان چگونه است؟

2- سن با استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان رابطه دارد.

3- جنس با استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان رابطه دارد.

4- سطح تحصیلات با استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان  رابطه دارد.

5- تعداد تصادفات در سال گذشته راننده با  استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان  رابطه دارد.

6- تعداد جرایم رانندگی در سال گذشته با استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان رابطه دارد.

7- ویژگی های شخصیتی با  استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان رابطه دارد.

8- هوشمند یا هوشمند نبودن تلفن همراه  با استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان رابطه دارد.

9- نمره قصد استفاده از تلفن همراه با استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان   رابطه دارد.

10- نمره نگرش نسبت به استفاده از تلفن همراه با استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان  رابطه دارد.

11- نمره هنجار ذهنی نسبت به استفاده از تلفن همراه با استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان رابطه دارد.

12- نمره کنترل رفتار درک شده با استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان  رابطه دارد.

تعیین فراوانی و تعیین کننده‌های استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی با استفاده از تئوری رفتار برنامه ریزی شده در رانندگان شهر زاهدان سال1401

-تعیین فراوانی استفاده از تلفن همراه  هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان

2- تعیین ارتباط بین سن و استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان.

3- تعیین ارتباط بین جنس و استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان.

4- تعیین ارتباط بین سطح تحصیلات و استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان.

5- تعیین ارتباط بین تعداد تصادفات در سال گذشته و استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان.

6- تعیین ارتباط بین تعداد جرایم رانندگی در سال گذشته و استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان

7- تعیین ارتباط بین ویژگی های شخصیتی و استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان.

8- تعیین ارتباط بین هوشمند یا هوشمند نبودن تلفن همراه و میزان  استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان.

9- تعیین ارتباط بین نمره قصد استفاده از تلفن همراه و استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر

زاهدان.

10- تعیین ارتباط بین نمره نگرش نسبت به استفاده از تلفن همراه و استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان.

11- تعیین ارتباط بین  نمره هنجار ذهنی نسبت به استفاده از تلفن همراه و استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان.

12- تعیین ارتباط بین نمره کنترل رفتار درک شده و استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در رانندگان شهر زاهدان.

باتوجه به اینکه استفاده از تلفن همراه درحین رانندگی یکی از عوامل مهم تصادفات در ایران می‌باشد. این تحقیق با هدف بررسی فراوانی و تعیین کننده‌های استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی با استفاده از تئوری رفتار برنامه ریزی شده در رانندگان استان سیستان و بلوچستان، شهر زاهدان درسال1400انجام خواهد شد. .می توان با استفاده از مدل تئوری رفتار برنامه ریزی شده به ارزیابی عوامل تعیین کننده  استفاده از تلفن همراه در هنگام رانندگی پرداخت و از این نتایج می‌توان جهت برنامه ریزی آموزشی و کنترل استفاده کرد تا منجر به کاهش تصادفات ناشی از حواس پرتی تلفن همراه گردد.

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

وزارت راه و ترابری

سازمان راهنمایی و رانندگی کشور

مطالعه توصیفی_تحلیلی

رانندگان وسایل نقلیه سبک شهر زاهدان

معیار ورود:افرادی که یکسال از اخذ گواهینامه آنها گذشته باشد و حداقل یک سال سابقه رانندگی با وسایل نقلیه سبک  را دارند (سن بالاتر از 19 سال) و در حال حاضر مشغول به کار رانندگی هستند و جهت شرکت در مطالعه ی ما رضایت آگاهانه دارند

معیار خروج: پرسشنامه در اختیار رانندگان قرار خواهد گرفت و در صورت عدم تمایل راننده به شرکت، از مطالعه خارج می‌شود.

حجم نمونه در این مطالعه طبق فرمول ذیل و بر اساس داده های مطالعه معینی و همکاران مشخص گردیده است(49).

P= 0.7

d= 0.05

α= 0.05

Z1-α/2=1.96

N=z2p(1-p)/d2=1.962 * 0.7 * (1-0.7)=323

جهت انتخاب شرکت کنندگان از نقاط  مختلف شهر با  موقعیت های متفاوت اقتصادی و اجتماعی، در این مطالعه جهت جمع آوری نمونه ها از تمامی جایگاه‌های سوخت شهر زاهدان در مرحله اول وارد مطالعه خواهند شد. پژوهشگر به هر یک از جایگاهای سوخت مراجعه خواهد کرد و بر اساس معیار ورود رانندگان را به صورت آسان و یا در دسترس انتخاب خواهد کرد

ابزار جمع آوری داده ها در این مطالعه 3 پرشنامه‌ می‌باشد که به شرح ذیل است:

1. برای ارزیابی فراوانی استفاده از برنامه تلفن همراه در حین رانندگی از پرسشنامه ای حاوی ۱۱ سوال با مقیاس لیکرت ۷ درجه ای (۱=بیش از یکبار در روز، ۴=یک یا دوبار در ماه و ۷=هرگز) استفاده شد.

2. پرسشنامه‌ی تئوری رفتار برنامه ریزی شده با ابعاد قصد استفاده از تلفن همراه ، نگرش ، هنجار ذهنی وکنترل رفتاری ادراک شده که شامل 50 سوال می‌باشد. قصد استفاده از تلفن همراه دارای 3 سوال در یک مقیاس 7 درجه‌ای کاملا مخالف(1) تا کاملا موافق(7)، بعد نگرش دارای 12 سوال که 1 سوال آن شامل 5 مقیاس خطرناک(1) تا امن(7)، مفید(1) تا بی ارزش(7)، خوب(1) تا بد(1)، ناخوشایند(1) تا خوشایند(7)، بدون استرس(1) تا پراسترس(7) و 5 سوال شامل مقیاس بعید(1) تا احتمالا(7) ومقیاس 6 سوال بعدی خیلی خوب(1-) تا خیلی بد(3) می‌باشد. در رابطه با هنجارهای ذهنی 12 سوال داریم که مقیاس 8 سوال اول بسیار محتمل(1) تا بسیار بعید(7) و 5 سوال دوم بسیار محتمل(3-) تا بسیار بعید(3) است. بعد کنترل رفتاری درک شده دارای 21 سوال است که مقیاس1 سوال آن بسیار محتمل(1) تا بسیار بعید(7)، 2 سوال آن بسیار محتمل (3-) تا بسیار بعید(3)، 2سوال آن بسیار سخت تر(3-) تا بسیار آسانتر(3)، 7 سوال بعدی احتمال کمتر(3-) تا احتمال بیشتر(3) و 9سوال آخر بسیار محتمل(1) تا بسیار بعید(7) می‌باشد. برای آزمودن پایایی داخلی هر یک از معیارها، آماره آلفای کرونباخ محاسبه خواهد شد. روایی پرسشنامه چون برای اولین بار در ایران استفاده میشود بر أساس ادبیات مرور بر متون پرسشنامه طراحی می شود و روایی سوری و محتوایی آن توسط پنل خبرگان مورد تایید قرار خواهد گرفت.

3. جهت ارزیابی ابعاد شخصیتی افراد در این پژوهش، از پرسشنامه‌ی ویژگی‌های شحصیتی که شامل 5 حیطه (وظیفه شناسی، توافق پذیری، بازبودن، برون‌گرایی، روان‌رنجوری) و تعداد 60 سوال که به هر حیطه 12 سوال اختصاص داده شده‌است استفاده خواهد شد. این پرسشنامه درایران تاکنون مورد استفاده قرار نگرفته است وتوسط تیم تحقیق از انگلیسی به فارسی ترجمه شده و سپس دوباره بازترجمه خواهد شد و درنهایت نسخه نهایی ترجمه می شود و در اختیار پنل خبرگان قرار خواهد گرفت و روایی وپایایی پرسشنامه مورد تایید قرار می گیرد.

بعد از تصویب طرح در کمیته تحقیقات و اخذ کد اخلاق از معاونت محترم پژوهشی دانشگاه، پژوهشگر به محیط پژوهش که جایگاه های سوختگیری (جایگاه مدائن ،جایگاه ایران، جایگاه دانشگاه، جایگاه شرکتی، جایگاه بلوچ ، جایگاه کشاورز ، جایگاه هامون ، جایگاه محمد رسول الله (ص)) که عموما نقاط مختلف شهر و طیف های گوناگون از رانندگان( رانندگان تاکسی درون شهری، رانندگان اینترنتی، سرویس مدارس) است مراجعه خواهد کرد هدف مطالعه را به شرکت کننده توضیح داد و فرم رضایت آگاهانه توسط شرکت کنند گان امضا خواهد شد  و سپس پرسشنامه در اختیار شرکت کنندگان قرار خواهد گرفت بعد از تکمیل، پرسشنامه ها جمع آوری خواهد شد.

دراین مطالعه جهت توصیف داده ها از شاخص های مرکزی و پراکندگی و برای تحلیل نیز از آزمون های آماری Ttest و Mann-Whitney و One-way ANOVAو Kruskal-Walisو ضریب همبستگی پیزسن و اسپیرمن استفاده خواهد شد.جهت بررسی تعیین کننده های استفاده از تلفن همراه از مدل رگرسیون استفاده میشود.

در این پژوهش کد های اخلاق ذیل از راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی  دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران ، رعایت شده است:

هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.
3.پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه‌پذیر است که منافع بالقوه‌ی آن برای هر فرد آزمودنی بیش‌تر از خطرهای  آن باشد. در پژوهش‌های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیش‌تر از آن‌چه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه می‌شوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش‌کننده‌ی پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش‌ است.

4. مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به      هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

7. اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

10. هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

11. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    

12.انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.

13.کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

14.اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

16. پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

17. پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

25. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

29. نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.

30. گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

31. روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد

بدلیل طولانی بودن ساعات کاری رانندگان و همکاری ضعیف آنها جهت تکمیل پرسشنامه در مکان هایی که راننده مجبور به توقف اجباری مانند جایگاه های سوخت گیری و...است در اختیارشان قرار می گیرد.

زاهدان Zahedan، رانندهDriver ، استفاده ازتلفن همراهCell Phone Uses

A, Ayati E, Sullman MJ. Psychosocial factors associated with the self-reported frequency of cell phone use while driving in Iran. PLoS one. 2021 Apr 21;16(4):e0249827.
2- Zhao N, Reimer B, Mehler B, D’Ambrosio LA, Coughlin JF. Self-reported and observed risky driving behaviors among frequent and infrequent cell phone users. Accident Analysis & Prevention. 2013 Dec 1;61:71-7.
3-بتول صداقتی شکری, سید رسول داودی, حمید رضا بهنود. بررسی تأثیر استفاده از
 تلفن همراه بر عملکرد رانندگان شهر گرگان با استفاده از تحلیل عاملی. ارتقای

ایمنی و پیشگیری از مصدومیت‌ها.;6(4):236-29.‎

4-McEvoy SP, Stevenson MR, McCartt AT, Woodward M, Haworth C, Palamara P, Cercarelli R. Role of mobile phones in motor vehicle crashes resulting in hospital attendance: a case-crossover study. Bmj. 2005 Aug 18;331(7514):428.
5-Lissy KS, Cohen IT, Park MY, Graham JD. Cel-lular phone use while driving: Risks and Bene-fits. Boston; Harvard center for risk analysis, Harvard school of public health; 2000.
6- Wilkinson ML, Brown AL, Moussa I, Day RS. Prevalence and correlates of cell phone use among Texas drivers. Preventive Medicine Reports. 2015; 2:149±51.
7- Prat F, Planes M, Gras ME, Sullman MJ. An observational study of driving distractions on urban roads in Spain. Accident Analysis & Prevention. 2015 Jan 1;74:8-16.
8- Sullman MJ, Prat F, Tasci DK. A roadside study of observable driver distractions. Traffic injury prevention. 2015 Aug 18;16(6):552-7.
9- Ashrafi Asgarabad A, Naghibzadeh Tahami A, Khanjani N. Exposure to handheld mobile phone use while driving among Iranian passenger car drivers:an observational study. J Inj Violence Res. 2012;4(2):96–7
10-The chief of police. Calculated traffic fines based on inflation.(Persian site); 2009, Available from: URL: http://alef.ir/1388/content/view/66788
11-Alosco ML, Spitznagel MB, Fischer KH, Miller LA, Pillai V, Hughes J, Gunstad J. Both texting and eating are associated with impaired simulated driving performance. Traffic injury prevention. 2012 Sep 1;13(5):468-75.
12-Caird JK, Johnston KA, Willness CR, Asbridge M, Steel P. A meta-analysis of the effects of texting on driving. Accident Analysis & Prevention. 2014 Oct 1;71:311-8.
13- Lipovac K, Đerić M, Tešić M, Andrić Z, Marić B. Mobile phone use while driving-literary review. Transportation research part F: traffic psychology and behaviour. 2017 May 1;47:132-42.
14- Sanbonmatsu DM, Strayer DL, Biondi F, Behrends AA, Moore SM. Cell-phone use diminishes self-awareness of impaired driving. Psychonomic bulletin & review. 2016 Apr;23(2):617-23.
15-Cooper JM, Vladisavljevic I, Medeiros-Ward N, Martin PT, Strayer DL. An investigation of driver distraction near the tipping point of traffic flow stability. Human factors. 2009 Apr;51(2):261-8.
16- Ranney TA, Harbluk JL, Noy YI. Effects of voice technology on test track driving performance: Implications for driver distraction. Human factors. 2005 Jun;47(2):439-54.
17- Huemer AK, Schumacher M, Mennecke M, Vollrath M. Systematic review of observational studies on secondary task engagement while driving. Accident Analysis & Prevention. 2018 Oct 1;119:225-36.
18- Luria G. The mediating role of smartphone addiction on the relationship between personality and young drivers' smartphone use while driving. Transportation research part F: traffic psychology and behaviour. 2018 Nov 1;59:203-11.
19- Lee JD, McGehee DV, Brown TL, Reyes ML. Collision warning timing, driver distraction, and driver response to imminent rear-end collisions in a high-fidelity driving simulator. Human factors. 2002 Jun;44(2):314-34.

20- Woods-Fry H, Vanlaar WG, Robertson RD, Torfs K, Kim W, Van den Berghe W, Meesmann U. Comparison of Self-Declared Mobile Use While Driving in Canada, the United States, and Europe: Results from the European Survey of Road Users’ Safety Attitudes. Transportation research record. 2018 Dec;2672(37):74-83.
21- Foreman AM, Friedel JE, Hayashi Y, Wirth O. Texting while driving: A discrete choice experiment. Accident Analysis & Prevention. 2021 Jan 1;149:105823.
22- Foreman AM, Hayashi Y, Friedel JE, Wirth O. Social distance and texting while driving: A behavioral economic analysis of social discounting. Traffic injury prevention. 2019 Oct 3;20(7):702-7.
23- Pennay D. Community attitudes to road safety: community attitudes survey wave 17, 2004. 2005 Mar.
24- Brusque C, Alauzet A. Analysis of the individual factors affecting mobile phone use while driving in France: Socio-demographic characteristics, car and phone use in professional and private contexts. Accident Analysis & Prevention. 2008 Jan 1;40(1):35-44.
25- Isa KA, Masuri MG, Abd Aziz NA, Isa NN, Hazali N, Tahir MP, Noor SH, Danis A, Fansuri H. Mobile phone usage behaviour while driving among educated young adults in the urban university. Procedia-Social and Behavioral Sciences. 2012 Jan 1;36:414-20.
26- Costa PT, MacCrae RR. Revised NEO personality inventory (NEO PI-R) and NEO five-factor inventory (NEO-FFI): Professional manual: Psychological Assessment Resources, Incorporated; 1992.
27- DeYoung CG, Peterson JB, Higgins DM. Higher-order factors of the Big Five predict conformity: Are there neuroses of health?. Personality and Individual differences. 2002 Sep 1;33(4):533-52.
28- Thompson ER. Development and validation of an international English big-five mini-markers. Personality and individual differences. 2008 Oct 1;45(6):542-8.
29- Russo BJ, Kay JJ, Savolainen PT, Gates TJ. Assessing characteristics related to the use of seatbelts and cell phones by drivers: application of a bivariate probit model. Journal of safety research. 2014 Jun 1;49:137-e1.
30-Walker L, Williams J, Jamrozik K. Unsafe driving behaviour and four wheel drive vehicles: observational study. bmj. 2006 Jul 6;333(7558):71.
31-Bener A, Crundall D, Özkan T, Lajunen T. Mobile phone use while driving: a major public health problem in an Arabian society, State of Qatar—mobile phone use and the risk of motor vehicle crashes. Journal of Public Health. 2010 Apr;18(2):123-9.
32-Klauer SG, Guo F, Simons-Morton BG, Ouimet MC, Lee SE, Dingus TA. Distracted driving and risk of road crashes among novice and experienced drivers. New England journal of medicine. 2014 Jan 2;370(1):54-9.
33-Alghnam S, Towhari J, Alkelya M, Binahmad A, Bell TM. The effectiveness of introducing detection cameras on compliance with mobile phone and seatbelt laws: a before-after study among drivers in Riyadh, Saudi Arabia. Injury epidemiology. 2018 Dec;5(1):1-8.
34- Eijigu TD. Mobile phone use intention while driving among public service vehicle drivers: Magnitude and its social and cognitive determinants. PLoS one. 2021 Apr 30;16(4):e0251007.
35- Ajzen I. The theory of planned behavior. Organizational behavior and human decision processes. 1991 Dec 1;50(2):179-211.
36-White KM, Hyde MK, Walsh SP, Watson B. Mobile phone use while driving: An investigation of the beliefs influencing drivers’ hands-free and hand-held mobile phone use. Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour. 2010 Jan 1;13(1):9-20.
37-Lipovac K, Đerić M, Tešić M, Andrić Z, Marić B. Mobile phone use while driving-literary review. Transportation research part F: traffic psychology and behaviour. 2017 May 1;47:132-42.
38- Khanjani N, Tavakkoli L, Bazargan-Hejazi S. Factors related to cell phone use while driving based on the Theory of Planned Behavior among university students in Kerman, Iran. Journal of Injury and Violence Research. 2019 Jul;11(2):203.

39- ناظر, آقامحمدحسنی, پروین, مختاری. بررسی تأثیر تلفن همراه، موسیقی و رادیو بر زمان سرعت واکنش رانندگان به حوادث رانندگی (مطالعه موردی: شهرستان رفسنجان). فصلنامه علمی ترویجی راهور.;1395(35):61-77.‎
40- معینی, بابک, رضاپور شاهکلائی, فروزان, فردمال, سهیلی‌زاد, مختار. تأثیر برنامه آموزشی مبتنی بر مدل اعتقاد بهداشتی در کاهش استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی در بین رانندگان تاکسی. مجله آموزش و سلامت جامعه. 2014 Sep 10;1(2):56-66.‎
41- Mousavi Sadati SK, Va'ezMousavi M, Amirtash AM, Khalaji H. The Effect of Cell Phone Conversation on Drivers’ Reaction Time to Audio Stimulus: Investigating the Theory of Multiple Resources and Central Resource of Attention. Archives of Rehabilitation. 2011 Jan 10;11(4):67-72.
42- Oviedo-Trespalacios O, King M, Haque MM, Washington S. Risk factors of mobile phone use while driving in Queensland: Prevalence, attitudes, crash risk perception, and task-management strategies. PLoS one. 2017 Sep 6;12(9):e0183361.
43- Ortiz C, Ortiz-Peregrina S, Castro JJ, Casares-López M, Salas C. Driver distraction by smartphone use (WhatsApp) in different age groups. Accident Analysis & Prevention. 2018 Aug 1;117:239-49.
44- Hill T, Sullman MJ, Stephens AN. Mobile phone involvement, beliefs, and texting while driving in Ukraine. Accident Analysis & Prevention. 2019 Apr 1;125:124-31.
45- Rudisill TM, Zhu M. Challenges of enforcing cellphone use while driving laws among police in the USA: a cross-sectional analysis. BMJ open. 2021 Jun 1;11(6):e049053.
46- Baldo N, Marini A, Miani M. Drivers’ Braking Behavior Affected by Cognitive Distractions: An Experimental Investigation with a Virtual Car Simulator. Behavioral Sciences. 2020 Oct;10(10):150.
 47- Sullman MJ, Hill T, Stephens AN. Predicting intentions to text and call while driving using the theory of planned behaviour. Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour. 2018 Oct 1;58:405-13.
48- McBride M, Carter L, Phillips B. Integrating the theory of planned behavior and behavioral attitudes to explore texting among young drivers in the US. International Journal of Information Management. 2020 Feb 1;50:365-74.
49- Babak M, Forouzan R-S, Javad F, Mokhtar S. Effect of an Educational Program Based on the Health Belief Model to Reduce Cell Phone Usage During Driving in Taxi drivers. Journal of Education and Community Health [Internet]. 2014 Jul 10 [cited 2022 Feb 5];1(2):56–66. Available from: http://jech.umsha.ac.ir/browse.php?a_id=33&sid=1&slc_lang=en

این مطالعه برای نشان دادن بررسی شیوع و تعیین کننده های استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی با استفاده از تئوری رفتار برنامه ریزی شده در رانندگان وسایل نقلیه سبک می باشد که نتایج این تحقیق می تواند به ارزیابی خطاهای انسانی در حین رانندگی کمک کند

ندارد

جهت برنامه ریزی آموزشی و کنترل استفاده کرده تا منجر به کاهش تصادفات ناشی از علل انسانی گردد.

ندارد

عارضه ای در پی ندارد.

شرکت در این مطالعه هزینه ای برای افراد ندارد هزینه انجام طرح از محل اعتبارات پژوهشی دانشگاه تامین خواهد شد.

ندارد

به شرکت کنندگان اطمینان داده میشود که پاسخ های آنها کاملا ناشناس و محرمانه است.و آنها هیچگونه تعهدی برای شرکت در این نظرسنجی ندارند و میتوانند در هر مرحله انصراف دهند.

در صورت تمایل شرکت کنندگان شمار تماس پژوهشگر برای اطلاع از نتایج  تحقیق در اختیارشان قرار میگیرد.

شرکت کنندگان هیچگونه تعهدی برای شرکت در این نظرسنجی ندارند و میتوانند در هر مرحله انصراف دهند.

رضایت آگاهانه قبل از پاسخگویی به سوالات توسط شرکت کنندگان اعلام میگردد.