‎بررسی فراوانی آلودگی پلکی به انگل دمودکس و برخی عوامل مرتبط با آن در مراجعه ‏کنندگان به کلینیکهای بینایی سنجی حاشیه شهر زاهدان در سال 1401

گونه‌های دمودکس متعلق به رده عنکبوتیان  (Arachnida)  و زیر رده آکارینا (Acari) می باشند.  این مایتها متعلق به خانواده دمودسیده بوده، و با زندگی در فولیکول‌های مو و غدد چربی، اغلب باعث عفونت‌های بدون علامت و ایجاد بیماری (عارضه) دمودکسیس می‌شوند.  به لحاظ مرفولوژیک دارای بدن دراز، پاهای کوتاه و شکم کرمی شکل بوده که با کلیسر خود امکان نفوذ و تغذیه را دارند ( 1و2) .اساسا بروز آلودگی دمودکس در افراد سالم با افزایش سن افزایش یافته و شیوع آن در افراد بالای میانسالی به طور قابل توجهی افزایش می‌یابد (3 و 4). در میان گونه های دمودکس انگل انسانی،Demodex folliculorum  شیوع بیشتری دارد. با این حال، Demodex brevis  نیز بعنوان گونه مهم دیگر مطرح می باشد. اساسا آلودگی دمودکسیس بیشتر در پیشانی، گونه ها، چانه، اطراف چشم ها و نواحی نازولبیال ایجاد می شوند، و  به ندرت می توان آنها را در سایر قسمت های بدن مانند گردن، پوست سر، گوش ها، قفسه سینه، پشت، سینه، باسن، و اندام تناسلی  یافت (5). در سال‌های اخیر تصور می‌شود که گونه‌های دمودکس در پاتوژنز بیماری‌هایی مانند روزاسه، آکنه ولگاریس، درماتیت اطراف دهان، درماتیت سبورئیک و بلفاریت نقش دارند (6)

حضور این مایتها در نقاط مختلف بدن از جمله در ناحیه پلک چشم می تواند باعث درماتیت، جوش، زرد زخم و ورم پلک شوند. التهاب مژه ها و پلک ها که اغلب چشم پزشکان با آن مواجه شده  و به طور موثر قابل درمان نیست، می تواند ناشی از حضور گونه‌های دمودکس همراه با عوامل باکتریایی مقاوم به درمان  باشد  (6-8).

مناطق حاشیه شهر زاهدان به لحاظ وضعیت بهداشتی از شرایط مطلوبی برخوردار  نبوده، این امر در کنار شرایط فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی ساکنین آنها ، زمینه بروز یا شیوع بسیاری از بیماریها را فراهم نموده است. در این بین بهداشت و سلامت چشم از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده، کلینیکهای بینایی سنجی با در نظر گرفتن این مهم و تسهیل دسترسی مردم این مناطق به خدمات مربوطه در کنار مقوله آموزش دانشجویان در این مناطق راه اندازی شده اند. با توجه به عدم اطلاع از وضعیت آلودگی پلکی به انگل دمودکس در ساکنین این مناطق، تعیین فراوانی و نیز بررسی برخی عوامل مرتبط  با  آن در مراجعه کنندگان به کلینیکهای بینایی سنجی حاشیه شهر زاهدان مورد هدف این مطالعه قرار گرفت.

با توجه به عدم انتشار مقاله (گزارش) در خصوص آلودگی پلکی به این انگل در داخل کشور، این مطالعه می تواند؛ اولین مطالعه رسمی در این حوزه بوده و علاوه بر آن زمینه انجام مطالعات درمانی آتی را نیز فراهم نماید.

بررسی متون:

در مطالعه ای که توسط Correa و همکاران  جهت بررسی شیوع آلودگی پلکی به دمودکس در بین دانشجویان یک دانشگاه خصوصی در شیلی در سال 2020 انجام گرفت؛ از افراد داوطلب تعداد 8 مژه (از هر پلک 2 عدد) پس از بررسی اسلیت لمپی نمونه گیری شد. مژه ها بر روی یک لام قرار داده شد و در زیر میکروسکوپ نوری برای تعیین وجود انگل دمودکس بررسی شدند. نتایج آنان نشان داد از 200 فرد مشارکت کننده 54 نفر (27%) مثبت بودند. آنها نتیجه گیری کردند که تقریباً از هر چهار داوطلبی که مورد مطالعه قرار گرفتند، یک نفر ناقل انگل بود که درصد قابل توجهی از آنها نوعی علائم این آسیب شناسی را ارائه می‌کردند که به میزان بالاتر آلودگی مربوط می‌شد. آنها ضرورت بررسی بیشتر و انجام اقدامات پیشگیری کننده را لازم و ضروری دانستند (9).

Sędzikowska و همکاران  طی مطالعه ای در کشور لهستان در سال 2016، به بررسی علائم چشمی در مبتلایان به آلودگی دمودکس پرداختند. آنها با بررسی 1499 بیمار، میانگین سنی مبتلایان زن و مرد را به ترتیب 64 و 59 سال عنوان نمودند. 64% بیماران مبتلا از یک یا چند علامت چشمی شکایت داشتند. شایع ترین علائم گزارش شده شامل خارش (28٪)، قرمزی پلک ها (21٪) و آبریزش چشم (15٪) بود. همبستگی بین سن و جنس و تعداد Demodex توسط این مطالعه آشکار شد. همچنین آنها نتیجه گیری کردند که در بیماران با تعداد کم مایت دمودکس، علائم ممکن است وجود نداشته باشد. خطر بروز علائم چشمی در بیماران مبتلا به دمودکسیس با افزایش میانگین تعداد مایتهای های دمودکس افزایش می یابد (10).

همچنین Bhandari و همکاران، در سال 2014 ، در مطالعه ای در کشور هند، میزان بروز و تراکم گونه دمودکس بر روی مژه افراد دارای پلک طبیعی، بلفاریت قدامی، اختلال عملکرد غده میبومین  و بلفاریت مختلط مورد بررسی قرار دادند. نمونه برداری از مژه ها با اپیلاسیون مژه ها انجام شد و مژه ها بر اساس مورفولوژی با میکروسکوپ نوری از نظر دمودکس بررسی شدند. از 200 بیمار شرکت کننده 20 درصد بیماران دارای بلفاریت قدامی، 40 درصد اختلال عملکرد غده میبومین  و 40 درصد بلفاریت مختلط داشتند. بروز آلودگی به دمودکس در بلفاریت قدامی 90%، در اختلال عملکرد غده میبومین  60% و در بلفاریت مختلط 90% و  در افراد شاهد 18 درصد بود. آنها نتیجه گیری کردند که با توجه به اینکه در بلفاریت قدامی و اختلال عملکرد غده میبومین  بالاترین بروز  و تراکم آلودگی به دمودکس یافت شد، قرمزی پلک و وجود شوره در مژه ها نشان دهنده آلودگی با حجم بالای انگل دمودکس است لذا حضور این علائم باید به پزشک برای درمان آلودگی همزمان با دمودکس هشدار دهد (11).

در مطالعه دیگری Welsolowska  و همکاران، در سال  2014  ارتباط پاتولوژیک آلودگی به دمودکس را در کشور لهستان مورد بررسی قرار دادند. تعداد 290 ​​نفر از نظر وجود انگل دمودکس در فولیکول های مژه مورد بررسی قرار گرفتند. شرکت کنندگان به یکی از چهار گروه تقسیم بندی شدند: بیماران بستری، مصرف کنندگان مواد مخدر، متخصصان بهداشت و دانشجویان پزشکی. از هر فرد مورد مطالعه ده مژه نمونه گیری و  روی اسلایدهای میکروسکوپ قرار داده شد و از نظر وجود انگل مورد بررسی قرار گرفت. در صورت وجود حداقل یک انگل یا تخمک انگل، نمونه مثبت تعریف شد. وجود انگل ها بر اساس سن، جنسیت، محل زندگی، مشکلات چشمی گزارش شده و استفاده از لنز یا عینک مورد بررسی قرار گرفت. نتایج آنان نشان داد که شیوع میزان آلودگی گونه های دمودکس در بین تمامی افراد مورد مطالعه 41 درصد بود که بیشترین میزان آلودگی در بین بیماران بستری  و افراد مسن  بود. تفاوتی در مورد حضور دمودکس بین زنان و مردان مشاهده نشد و شیوع دمودکس فولیکولوریوم حدود 2.4 برابر بیشتر از نوع برویس بود (12).

1. فراوانی آلودگی پلکی به دمودکس در مراجعه ‏کنندگان به کلینیکهای بینایی سنجی حاشیه شهر زاهدان چقدر است؟

2. بین آلودگی پلک به انگل دمودکس و سن ارتباط وجود دارد؟

3.  بین آلودگی پلک به انگل دمودکس و جنسیت ارتباط وجود دارد؟

 4. بین آلودگی پلک به انگل دمودکس با دفعات شستشوی صورت ارتباط وجود دارد؟

5. بین آلودگی پلک به انگل دمودکس و تحصیلات ارتباط وجود دارد؟

تعیین  فراوانی  آلودگی پلکی به انگل دمودکس  و برخی عوامل مرتبط  با  آن در مراجعه کنندگان به کلینیکهای بینایی سنجی حاشیه شهر زاهدان در سال 1401

1. تعیین فراوانی آلودگی پلکی به دمودکس در مراجعه ‏کنندگان به کلینیکهای بینایی سنجی حاشیه شهر زاهدان

2. تعیین ارتباط آلودگی پلک به انگل دمودکس با سن بیمار

3. تعیین ارتباط آلودگی پلک به انگل دمودکس با  جنسیت بیمار

4. تعیین ارتباط آلودگی پلک به انگل دمودکس با دفعات شستشوی صورت

5. تعیین ارتباط ا آلودگی پلک به انگل دمودکس با تحصیلات

تعیین فراوانی و عوامل مرتبط با آلودگی به دمودکس ، ضمن آگاهی از وضعیت آن در جامعه حاشیه شهر،  جهت مطالعات آتی بویژه در حوزه درمان و انتخاب روش تشخیصی بهینه می تواند کارا  باشد. لذا نتایج این مطالعه برای تمامی مراکز درمانی، بیمارستانهای چشم پزشکی و کلینیک های چشم پزشکی و اپتومتری ارزشمند خواهد بود.

در صورت بروز بالای ابتلا به دمودکس در حاشیه شهر زاهدان ، ملاحظات و مداخلات بهداشتی و درمانی می بایست انجام گیرد.

انگل دمودکس: نوعی مایت که در نواحی مختلف بدن انسان مانند فولیکول مو زندگی می کند.

مقطعی (توصیفی- تحلیلی)

کلیه بیماران مراجعه کننده به کلینیک های اپتومتری حاشیه شهر زاهدان

معیارهای ورود:

سن بیشتر از 18 سال

معیارهای خروج:

عدم همکاری جهت نمونه برداری از مژه ها

حجم نمونه با استفاده از نرم افزار GPOWER نسخه 3.1.9.2 برای بررسی فاکتورهای موثر بر فراوانی انگل دمودکس با آلفای 0/05 و قدرت (β-1)  0/95 و سایز موثر0/15 ، 89 نفر محاسبه گردید.

روش در دسترس و آسان

پرسشنامه و معاینه و مشاهده آزمایشگاهی با میکروسکوپ جهت تشخیص انگل دمودکس

 این مطالعه در افراد مراجعه کننده به کلینیک های حاشیه شهر زاهدان (مرکز بهداشت حضرت ابوالفضل و مرکز بهداشت شهید برازنده) انجام خواهد شد. ابتدا معاینه کامل چشمی با استفاده از دستگاههایی مانند اسلیت لمپ انجام خواهد شد. 

برای تمامی افراد فرم پرسشنامه ای تکمیل می شود تا سن، جنسیت،  شغل، سطح تحصیلات، محل سکونت، تعداد افراد ساکن در خانه، استفاده از عینک، شستشوی روزانه صورت و علائمی مانند خارش و قرمزی در چشم یا صورت ثبت شود.

سپس نمونه برداری از مژه بر روی تمامی افراد شرکت کننده در مطالعه به منظور بررسی گونه های دمودکس در نمونه های مژه انجام می شود. از این رو نمونه مژه ها با کمک پنس استریل از بیماران معاینه شده توسط اپتومتریست مرکز جمع آوری می شود. در مجموع از هر فرد هشت مژه، دو مژه از چشم راست و چپ و دو مژه از پلک پایین و بالا گرفته می شود. مژه های جمع آوری شده با لا روی لام ثابت شده و آماده می شوند (8). سپس با برچسب زدن اطلاعات شناسه بیماران، نمونه ها بدون تاخیر به واحد مربوطه در واحد بیولوژی و کنترل ناقلین مرکز تحقیقات ارتقا سلامت زاهدان  ارسال خواهند شد.

تمام ساختار مژه ها و نواحی اطراف آن به ترتیب با بزرگنمایی 5x، 10x، 20x و 40 برابر با میکروسکوپ نوری و وجود گونه های دمودکس مورد بررسی قرار می گیرد. مراحل لارو یا بالغ و تعداد آنها ثبت خواهد شد (6، 9).

ارزیابی آماری داده‌های به‌دست‌آمده با استفاده از SPSS نسخه 22 (IBM, Armonk, NY, USA) انجام می شود. جهت توصیف داده ها از جداول فراوانی استفاده خواهد شد. جهت تحلیل داده ها   از آزمون کای اسکوئر/فیشر  استفاده خواهد گردید. جهت بررسی اثر سن بر روی میزان آلودگی از آزمون تی مستقل استفاده خواهد شد. مقادیر p-value <0.05 از نظر آماری معنی دار در نظر گرفته می شود.

کدهای اخلاقی بر اساس فرم اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی های انسانی (دفترچه شماره 3) شامل کدهای ذیل است.

13تا 17: کسب رضایت آگاهانه و آزادانه از آزمودنی انسانی 

بند 21:  رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها 

بند 27-29: اطلاع از نتایج مطالعه برای افراد شرکت کننده و انتشار نتایج به طور صادقانه

عدم همکاری بیماران جهت نمونه گیری از مژه ها که با توضیح کامل در مورد اهداف طرح می توان این مشکل را برطرف کرد.

پلک، دمودکس، زاهدان

1.B. Baima,  M . Sticherling (2002) Demodicidosis revisited. Acta Derm Venereol. 82(1): 3-6.

2. M.W. Service (1980) A gaide to medical entomology. The Macmillan Press Ltd. 185-188.

3. Basta-Juzbasic A, Subic JS, Ljubojevic S (2002) Demodex folliculorum in development of dermatitis rosaceiformis steroidica and rosacea-related diseases. Clin Dermatol. 20(2): 135-140.

4.Akilov OE, Mumcuoglu KY (2004) Immune response in demodicosis. J Eur Acad Dermatol Venereol. 18(4): 440-444.

5.Purcell SM, Hayes TJ,  Dixon SL (1986) Pustular folliculitis associated with Demodex folliculorum. J Am Acad Dermatol. 15(5 Pt 2): 1159-1162.

6. Lacey N, Kavanagh K,  Tseng SC (2009) Under the lash: Demodex mites in human diseases. Biochem (Lond). 31(4): 2-6.

7.Liu J, Sheha H, Tseng SC (2010) Pathogenic role of Demodex mites in blepharitis. Curr Opin Allergy Clin Immunol. 10(5): 505-510.

8.Luo X, Li J, Chen C, Tseng S,  Liang L (2017) Ocular demodicosis as a potential cause of ocular surface inflammation. Cornea. 36 Suppl 1(Suppl 1): S9-s14.

9. Correa Fontt J, Mena Oliva M, Pérez Campos C, Alburquenque Ossandón C (2020) Prevalence of Demodex spp. in eyelashes of a university’s population in Santiago, Chile. Arch Soc Esp Oftalmol (Engl Ed). 95(4): 159-163.

10. Sędzikowska A, Osęka M, Grytner-Zięcina B. Ocular symptoms reported by patients infested with Demodex mites. Acta Parasitologica. 2016 Dec 1;61(4):808-14.

11. Bhandari, V., & Reddy, J. K. (2014). Blepharitis: always remember demodex. Middle East African journal of ophthalmology, 21(4), 317.

12. Wesolowska M, Knysz B, Reich A, Blazejewska D, Czarnecki M, Gladysz A, Pozowski A, Misiuk-Hojlo M (2014) Prevalence of Demodex spp. in eyelash follicles in different populations. Arch Med Sci.  10(2): 319-324.

در این طرح ، آلودگی پلکی به انگل دمودکس در مراجعه کنندگان به کلینیکهای بینایی سنجی حاشیه شهر زاهدان مورد بررسی قرار می گیرد.

ندارد

در صورت بروز بالای ابتلا به دمودکس در حاشیه شهر زاهدان ، ملاحظات و مداخلات بهداشتی و درمانی می بایست انجام گیرد.

این تحقیق هیچ اثر جانبی ندارد.

عدم مشارکت در گرفتن نمونه از مژه ها که با توجیه بیماران قابل حل خواهد بود.

هیچ هزنه ای بر عهده بیمار نیست.

در صورت عدم پذیرش بیمار از نمونه گیری فرد از مطالعه خذف خواهد شد.

نتایج آزمایشها به اطلاع بیمار خواهد رسید و این نتایج بصورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری وی در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند.

آدرس و شماره تلفن تماس مجری طرح جهت پرسش سوالات بیمار در مورد روشهای به کار یا بروز عوارض احتمالی :

زاهدان ، خیابان کفعمی کلینیک آموزشی بینایی سنجی رزمجو مقدم.

تلفن: 09153105701

شرکت من در مطالعه کاملاً اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان  که مایل بودم بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پزشک درمانگر یا نحوه درمان و مراقبت از بیماری اینجانب ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شوم.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات تلفنی مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلان می نمایم. یک نسخه از این فرم برای من خوانده شده است و فرصت کافی برای تصمیم گیری در شرکت در مطالعه به من داده شده است.

پرسشنامه شیوع بلفاریت دمودکس در حاشیه شهر زاهدان در سال 1400-1401

نام بیمار:

تلفن بیمار:

میزان تحصیلات بیمار:

سن بیمار:

شغل بیمار:

آدرس و شماره تلفن بیمار جهت ارسال نتایج آزمایش:

اطلاعات کلی:

بیماری سیستمیک:  دارد         ندارد

نام بیماری:

چند سال مبتلا است؟

چه دارویی استفاده می کند؟

بیماری چشمی: دارد           ندارد

نام بیماری:

چند سال مبتلا است؟

چه دارویی استفاده می کند؟

آیا سابقه مصرف داروی خاصی را دارید؟  بلی......   (نام دارو........................................................................................)     خیر.....

مدت زمان مطالعه یا کار نزدیک در فاصله ی کم مانند استفاده از گوشی و لپ تاپ طی روز برحسب چند ساعت است؟

تعداد دفعات شستشوی صورت در شبانه روز:

چند بار با محلولهای شوینده یا صابون صورت شسته می شود؟

آیا از شامپو بچه جهت شستن صورت استفاده می شود؟

حیوان خانگی دارد؟

نام حیوان و تعداد و میزان تماس با فرد؟

معاینه چشم:

تیزبینی

عیب انکساری:

آیا سابقه استفاده از عینک یا لنز تماسی دارید؟   بلی......       خیر.......

معاینه اسلیت لمپی

قرنیه:

اشک:

ملتحمه بولبار:

ملتحمه پالپبرال:

اسکلرا:

لنز:

اتاقک قدامی:

لبه پلک:

نتایج بعد از نمونه گیری