حذف فلوراید از محلولهای ابی توسط زائدات کشاورزی مغناطیسی شده

فلوراید یک عنصر طبیعی در میان مواد معدنی، رسوبات ژئوشیمیایی و سیستم‌های طبیعی آب است که از طریق آب آشامیدنی یا تغذیه از گیاهان وارد زنجیره غذایی می‌شود. آلودگی فلوراید آبهای زیرزمینی توسط منابع طبیعی و انسانی به عنوان یک مشکل عمده در سراسر جهان مطرح شده و تهدیدی جدی برای سلامت انسان است (1). آلودگی آب توسط فلوراید از فعالیتهای صنعتی شامل تخلیه پساب ، کودها و آفت کش ها ، سنتز پلیمرهای فلوروسیلیکون و فلوروکربن ، تولید کک ، تولید شیشه و سرامیک ، تولید لوازم الکترونیکی ، عملیات آبکاری ، تولید فولاد و آلومینیوم ، حکاکی فلز (با اسید هیدروفلوریک) و مواد نگهدارنده چوب است. در پوسته زمین سنگ معدن ، مواد معدنی و سنگهای زیادی وجود دارد که منابع طبیعی فلوراید هستند. منابع اصلی فلوراید در آبهای زیرزمینی هوازدگی و انحلال ژئوشیمیایی سنگهای حاوی فلوراید مانند سلایت (MgF2) ، فلورسپات (CaF2) ، کریولیت (Na3AlF6) و فلوراپاتیت (فلوروفسفاتهای کلسیم ، (Ca5 (PO4) 3F) است. زمان تماس طولانی سنگ معدن ، مواد معدنی و سنگها با آبهای زیرزمینی ، شستشوی مداوم یونهای فلوراید وجود دارد که مسئول غلظت بالای فلوراید در آبهای زیرزمینی و همچنین آب اقیانوسی است (2-4)..

فلوراید از طریق منابع مختلف مانند آب ، غذا ، هوا ، دارو و لوازم آرایشی وارد بدن انسان می شود. در این میان ، آب آشامیدنی رایج ترین منبع است که باعث می شود فلوراید در اختیار انسان قرار گیرد. بسته به دوز و مدت زمان قرار گرفتن در معرض ، فلوراید دارای اثرات مفید و مضر بر سلامتی است. سطح مطلوب فلوراید در آب آشامیدنی باید زیر 1.5 میلی گرم در لیتر باشد مقدار کمی فلوراید برای جلوگیری از پوسیدگی دندان و ایجاد ساختار مناسب استخوان در انسان و حیوان ضروری است (5-7).. به عنوان یک ریز مغذی برای انسان در نظر گرفته می شود زیرا از پوسیدگی دندان جلوگیری کرده و میزان مینای دندان را کاهش می دهد یا با افزایش میزان مجدد معدنی پیشرفت پوسیدگی موجود را معکوس می کند. دوزهای بالای فلوراید بسته به غلظت فلوراید در آب آشامیدنی منجر به ایجاد فلوروز دندان و اسکلت می شود. در غلظت‌های بالاتر از این سطح سمی بوده و منجر به اختلالات گوارشی، فلوئورزیس ، آسیب به غدد درون ریز، تیروئید، کبد و کاهش رشد و هوش می‌شود. همچنین متابولیسم عناصری مانند کلسیم و پتاسیم را در بدن تحت تأثیر قرار می‌دهد (8-9).. آلودگی به فلوراید یک مشکل جهانی بویژه در آفریقا، آسیا و ایالات متحده می‌باشد. آمار در دسترس نشان می‌دهند که بیش از 30 میلیون نفر در چین بطور جدی تحت تأثیر فلوئورزیس قرار گرفته و 100 میلیون دیگر در معرض آن هستند. فلوروز دندان شایع ترین تظاهر استفاده مزمن از آب حاوی فلوراید بالا است و با دندان های تغییر رنگ داده ، سیاه شده ، لکه دار یا سفید گچی مشخص می شود. فلوروز اسکلتی در اثر مصرف طولانی مدت آب آشامیدنی با بیش از 4 میلی گرم در لیتر فلوراید در دوران نوجوانی رخ می دهد که ممکن است کانی سازی استخوان ها را مختل کرده و باعث تغییر شکل شدید و دائمی استخوان و مفاصل شود (10-12)..آلودگی فلوراید آبهای زیرزمینی و خطرات مربوط به سلامتی یک مشکل جهانی است ، از جمله کشورهای مختلف آفریقا ، آسیا ، اروپا و ایالات متحده و استرالیا. چین و هند از جمله کشورهای آسیب دیده هستند و سایر کشورها مانند اتیوپی ، کنیا ، غنا و تانزانیا مشکلات جدی مربوط به آلودگی به فلوراید دارند. بنابراین ، تخمین زده می شود که بیش از 260 میلیون نفر در سراسر جهان به فلوروز مبتلا هستند. بیشتر فلوروزهای بومی در مناطق روستایی کشورهای در حال توسعه رخ می دهد ، جایی که اقتصاد کمتر توسعه یافته و چالش های تکنولوژیکی مشکل آب آشامیدنی ناامن را تشدید می کند. در بعضی از شهرهای ایران میزان فلوراید آب آشامیدنی بالاتر از 5/1 میلی گرم در لیتر میباشد، که میتواند منجر به فلوئورزیس شود. فلوراید به عنوان یکی از آلاینده های آب برای مصرف انسان توسط سازمان بهداشت جهانی (WHO) طبقه بندی می شود(13-15).

فلوروز بیماری است که هیچ درمانی برای آن وجود ندارد و به عنوان بیماری فلج کننده در نظر گرفته می شود و پیشگیری تنها راه حل این مشکل خطرناک است. با استفاده از منابع آب جایگزین (مانند آبهای سطحی ، آبهای زیرزمینی کم فلوراید و آب باران) ، افزایش وضعیت تغذیه ای افراد در معرض خطر (مسمومیت با فلوراید (فلوروز) قابل پیشگیری یا به حداقل رساندن است) مصرف کافی کلسیم . در دوران کودکی خطر ابتلا به فلوروز دندان را کاهش می دهد) ، و با حذف فلوراید زیاد از آب آشامیدنی. به نظر می رسد رفع فلوراید شدن آب آشامیدنی یک راه حل ساده تر برای جلوگیری از عوارض جانبی فلوراید است. از این رو ، توسعه فن آوری های ضد فلورایداسیون ، ترجیحاً کم هزینه و سازگار با محیط زیست ، قادر به کاهش غلظت فلوراید زیر حد تعیین شده توسط WHO از اهمیت بالایی برخوردار است(16-18).

تاکنون روشهای مختلفی نظیر، جذب به وسیله آلومینای فعال، آلوم، خاکستر، رزین‌های تبادل یونی، فرآیندهای غشایی نظیر تبادل یونی

و الکترودیالیز، ,precipitation/coagulationترسیب شیمیایی برای حذف فلوراید مورد استفاده قرار گرفته است. که اغلب این روشها دارای معایبی مانند هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری بالا، آلودگی ثانویه و پیچیدگی روش تصفیه می‌باشند که استفاده از آنها را بامشکل مواجه کرده است.. فرآیند جداسازی غشاء عمدتا شامل اسمز معکوس و نانوفیلتراسیون است. اگرچه می تواند آب با خلوص بسیار بالا تولید کند ، اما از مصرف بالای انرژی و رسوب غشا رنج می برد. در فرآیند الکترودیالیز ، یونهای فلوراید به دلیل پتانسیل الکتریکی از طریق غشای نیمه تراوا منتقل می شوند. پرهزینه است و به راحتی تحت تأثیر دیگر یونهای محلول قرار می گیرد (16-20)..

جذب به دلیل کم هزینه بودن و سهولت کارکرد ، راندمان بالا ، دسترسی آسان ، خیر محیطی (environmental benignity) و عدم نیاز به مهارت عملیاتی و نیروی الکتریکی برای اجرا ، تکنیک ترجیحی برای رفع فلوراید در سطح جامعه است و از آنجا که جاذب ها می توانند اصل مورد استفاده مجدد و بازیافت قرار می گیرد و برای استفاده در مناطق روستایی کمتر توسعه یافته ایده آل است. این مزیت اضافی را دارد که می تواند در سیستم تامین آب غیر متمرکز استفاده شود. در دسترس بودن جاذب های مختلف در مقادیر زیاد و هزینه های پایین آنها را به کاندیداهای احتمالی برای رفع فلوراید در مناطق دور افتاده تبدیل می کند (21)..

کربن فعال تجاری پرکاربردترین جاذب برای تصفیه آب می‌باشد ولی دارای هزینه بالا می‌باشد. بنابراین در سالهای اخیر توجه ویژه به مطالعه انواع مواد موثر و مقرون به صرفه برای جذب بعضی از عناصر سمی و آلاینده‌ها شده است. جاذب‌های گیاهی به علت در دسترس بودن و ارزان بودن در سالهای اخیر بیشتر مورد توجه قرار گرفته است.  مواد زاید کشاورزی بیشتر از لیگنین و سلولز و سایر مواد مرکب شامل گرو های عاملی مثل الکل‌ها، آلدئیدها، کتون‌ها، کربوکسیلات‌ها، فنول و اترها تشکیل شده‌اند. این گروهها از طریق جایگزین کردن یون‌های هیدروژن با یون‌های در محلول و یا دادن یک جفت الکترون و تشکیل کمپلکس با یونهای در محلول کار جذب را انجام می‌دهند. زائدات کشاورزی به خاطر ویژگی فیبرها، متخلخل و دارای وزن مولوکلولی کم می‌تواند یک جاذب کم هزینه برای حذف آلاینده‌ها محسوب شود. اما در استفاده از تمامی جاذب ها دو شکل اساسی وجود دارد یکی سطح جذب پایین است و دیگری بازیافت جاذب برای استفاده مجدد از آن. گزارش های زیادی در مورد توسعه کربن فعال کم هزینه از مواد ارزان تر و در دسترس در دسترس است. کربن های فعال با مساحت زیاد ، ویژگی متخلخل و طبیعت شیمیایی سطح آنها ، آنها را به جاذب بالقوه برای حذف الاینده ها از فاضلاب صنعتی تبدیل کرده است و بدین صورت مشکل اول رفع خواهد شد. دومین مشکل نیز با استفاده از مغناطیسی کردن جاذب حل خواهد شد (22-24)

در این مطالعه ، از  hazelnut shell (Corylus avellana)  به عنوان ماده اولیه برای تولید کربن فعال استفاده خواهد شد و ظرفیت جذب آن برای فلوراید از محلول های آبی مورد ارزیابی خواهد گرفت. سالانه یک میلیون و 100 هزار تن فندق در جهان تولید می‌شود که ایران با تولید 31 هزار تن ششمین تولیدکننده این محصول در دنیا محسوب می‌شود. بنابراین تولید این جاذب از نظر زیست محیطی نیز یکی از مشکلات موجود که جمع آوری و دفن زائدات کشاورزی می باشد را برطرف خواهد کرد.

بررسی متون:

در بررسی که تحت عنوان کاربرد نانولوله کربنی چند جداره  برای حذف فلوراید  از محلولهای آبی انجام گرفته است نتایج حاصله نشان دهنده آن است که تمام آزمایشات ابتدا در PH  بین 2 تا 10 و دما بین 20 تا 55 درجه سانتی گراد انجام شده است و مشاهده شده است که ماکزیمم جذب فلوراید در PH برابر با 5  اتفاق می افتد و دما بهینه برای جذب حدود 35درجه سانتی گراد می باشد ودر PH بالای 5 میزان جذب به طور قابل توجهی کاهش می یابد و میزان جذب بیشتر با مدل جذب لانگمیر با  R²برابر با 995/0 مطابقت دارد. بیشترین جذب برابر با 172 میلی گرم به ازای هر گرم جاذب می باشد (25).

در بررسی که تحت عنوان کاربرد عدسک آبی برای جذب فلوراید از محلولهای آبی  انجام گرفته است نتایج حاصله نشان دهنده آن است که بهترین PH برای جذب در بین 3 تا 4 قرار و میزان جذب بیشتر با مدل جذب لانگمیر با  R²برابر با 997/0 مطابقت دارد. همچنین با افزایش مقدار اولیه فلوراید میزان کلی جذب توسط جاذب افزایش می یابد ولی در کل در صد جذب کاهش پیدا می کند (26).

در بررسی دیگری که تحت عنوان جذب فلوراید بوسیله جاذب آزولا از محلولهای آبی  صورت گرفته است نتایج حاصله نشان دهنده آن است میزان حذف 79.3% در غلظت 100 میلی گرم در لیتر می باشد آزمایشات در  PH بین 2 تا 10 انجام شد و در PH بین 2 تا 4 میزان کاهش کم و از 4 به بالا با کاهش زیاد مواجه می باشد بنابراین بهترین PH برای حذف 2 می باشد و بالاترین میزان حذف 95% در این مقدار بدست آمده است همچنین نتایج نشان می دهد که با افزایش غلظت بیومس از 5/0 به  5  گرم در لیتر  درصد حذف از 69 درصد به 94 درصد میرسد( (27).

در بررسی که تحت عنوان کاربرد کلزا برای حذف فلوراید از محلولهای آبی انجام گرفته است نتایج حاصله نشان دهنده این است که ماکزیمم جذب فلوراید در PH برابر با 5 اتفاق می افتد و دما بهینه برای جذب حدود 40 درجه سانتی گراد می باشد و در PH بالای 5 میزان جذب به طور قابل توجهی کاهش می یابد و میزان جذب بیشتر با مدل جذب تکمین با  R²برابر با 985/0 مطابقت دارد. همچنین با افزایش مقدار اولیه فلوراید میزان کلی جذب توسط جاذب افزایش می‌یابد ولی در کل درصد جذب کاهش پیدا می‌کند (28).

در بررسی دیگری که تحت عنوان جذب فلوراید  بوسیله نانوذرات آهن در سال 2014  انجام شده است نتایج  حاصله نشان دهنده آن است که ماکزیمم حذف در5PH=  برابر با 28/116 میلی گرم به ازای هر گرم جاذب خواهد بود که با مدل لانگمیر مطابقت می کند همچنین نتایج نشان می دهد که با افزایش غلظت نانو از 5/0 به   1 گرم در لیتر  درصد حذف از 54 درصد به 99 درصد میرسد درحالیکه مقدار جذب از 4/45 میلی گرم به ازای هر گرم جاذب به 11/8 می رسد (29).

• آیا زمان تماس های مختلف در حذف یون فلوراید با استفاده از کربن فعال تهیه شده از زائدات کشاورزی تاثیرگذار است؟
• آیا غلظت های مختلف  در حذف یون فلوراید  با استفاده از کربن فعال تهیه شده از زائدات کشاورزی  تاثیرگذار است؟
• آیا دوزهای مختلف جاذب در حذف یون فلوراید  با استفاده کربن فعال تهیه شده از زائدات کشاورزی  تاثیرگذار است؟
• آیا pH های مختلف در حذف یون فلوراید  با استفاده از کربن فعال تهیه شده از زائدات کشاورزی  تاثیرگذار است؟
• آیا دماهای مختلف در حذف یون فلوراید  با استفاده از کربن فعال تهیه شده از زائدات کشاورزی  تاثیرگذار است؟

• تعیین مقدار بهینه زمان  در حذف یون فلوراید با استفاده از کربن فعال تهیه شده از زائدات کشاورزی 
• تعیین مقدار بهینه غلظت  در حذف یون فلوراید  با استفاده از کربن فعال تهیه شده از زائدات کشاورزی 
• تعیین مقدار بهینه دوز جاذب در حذف یون فلوراید  با استفاده کربن فعال تهیه شده از زائدات کشاورزی  
• تعیین مقدار بهینه pH  در حذف یون فلوراید  با استفاده از کربن فعال تهیه شده از زائدات کشاورزی 
• تعیین مقدار بهینه دما در حذف یون فلوراید  با استفاده از کربن فعال تهیه شده از زائدات کشاورزی 

وزارت نیرو - اب و فاضلاب

بررسی حذف فلوراید از محلولهای ابی توسط زائدات کشاورزی مغناطیسی شده

فلوراید:    فلوراید یک ماده طبیعی است که باعث استحکام دندان وافزایش مقاومت دندانها در برابر پوسیدگی می شود. فلوراید در بزاق دهان سبب کاهش تولید اسید تولید شده توسط میکروب ها و در نتیجه باعث کاهش پوسیدگی دندانی می گردد

تجربی-ازمایشگاهی

نمونه های سنتیک ساخته شده در آزمایشگاه

طراحی آزمایشات بصورت سیستم RSM انجام خواهد شد که برابر با 29 ران خواهد بود 

سطح مورد مطالعه برای زمان بین 30 تا 90 دقیقه

برای پی اچ بین 3 تا 11

برای غلظت فلوراید بین 5 تا 50 میلی گرم در لیتر

برای دوز جاذب بین 0.2 تا 0.6 گرم در لیتر

روش نمونه گیری نمونه های سینتیک ساخته شده در آزمایشگاه

در آزمایشگاه و با استفاده از نمونه‌های سینتیک ساخته شده محلول نهایی توسط اسپکتروفتومتر تعیین مقدار می‌شود.

ابتدا پوست فندق چندین بار شسته خواهدشد با اب مقطر برای از بین بردن ناخالصی های سطحی. سپس در فور در دمای 105 درجه سانتی گراد خشک و توسط آسیاب چکشی (hammer mill) خرد شده و الک بندی خواهد شد. برای تولید کربن فعال 5 گرم از پوست فندق به مدت 6 ساعت بر روی شیکر با سرعت 120 دور در دقیقه مخلوط با 40 میلی لیتر 28 درصد ZnCl₂. خواهد شد. سپس با استفاده از فیلتر غشایی 45/.  میکرون فیلتر شده و در فور در دمای 105 درجه سانتی گراد به مدت 24 ساعت خشک می شود.  ترکیب حاصله در کوره در دمای 450 درجه سانتی گراد به مدت 1 ساعت قرار داده می شود

برای مغناطیسی کردن 4 گرم جاذب را با 20 میلی لیتر محلول اسید نیتریک یک مولار مخلوط کرده و در اولتراسونیک در دمای 80 درجه سانتی گراد به مدت 3 ساعت قرار داده خواهیم داد  سپس با استفاده از فیلتر 45/0 میکرون صاف سازی شد و در فور به مدت 6 ساعت در دمای 105 درجه سانتی گراد خشک خواهدشد. سپس 3 گرم از کربن در 200 میلی لیتر اب دیونیزه با 2 گرم  نانوذرات Fe₃O₄ مخلوط و در حمام اولتراسوند (ultrasound bath) در دمای 80 درجه سانتی گراد به مدت یک ساعت قرار داده خواه شد. در نهایت در فور در دمای 100 درجه سانتی گراد در مدت زمان 24 ساعت خشک می شود.

مطالعات جذب به منظور بهینه سازی پارامترهای مختلف تجربی مانند زمان تماس ، غلظت اولیه فلوراید ، دوز جاذب و pH انجام خواهد شد که می تواند بر بازده جذب فلوراید تاثیر بگذارد. تمام آزمایشات در دمای 2 ± 25 درجه سانتی گراد انجام خواهد شد. برای تهیه منحنی کالیبراسیون غلظت‌های مختلفی از فلوراید با استفاده از محلول استوک 100 میلی‌گرم در لیتر تهیه و به هریک از نمونه آماده شده یک میلی‌لیتر معرف اسید زیرکونیل و 1 میلی‌لیتر معرف اسپندز اضافه می‌کنیم و بعد از تشکیل رنگ نمونه‌ها را با دستگاه اسپکتروفتومتر مدل DR5000 در طول موج 570 نانومتر خوانده خواهد شد از این منحنی برای بدست آوردن نمونه‌های مجهول استفاده می شود. راندمان جذب و میلی‌گرم جذب به ازای هر گرم جاذب (qe)با استفاده از معادلات زیر تعیین خواهد شد. در این رابطه R راندمان, qe ظرفیت جذب بر حسب میلی‌گرم به ازای هر گرم جذب , c₀ غلظت اولیه فلوراید برحسب میلی‌گرم‌درلیتر , c_e غلظت فلوراید در زمان t برحسب میلی‌گرم در لیتر M جرم جاذب برحسب گرم, v حجم نمونه برحسب لیتر می‌باشد.

برای تعیین معنی داری و میزان تاثیر هر پارامتر از f-vaule , p-value و ANOVA استفاده می شود همچنین برای گزارش نتایج از میانگین و انحراف معیار و ضریب تغییرات استفاده خواهد شد 

در این طرح کد شماره 9  دفترچه   راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی که مربوط به حفاظت از محیط زیست می باشد رعایت خواهد شد همچنین کدهای شماره  11 و 30 و 31 مربوط به ائین نامه اخلاقی پژوهش مروبط به همین راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی رعایت خواهد شد.

1.  در پژوهش‌های پزشکی که ممکن است به محیط زیست آسیب برسانند، باید احتیاط‌های لازم در جهت حفظ و نگهداری و عدم آسیب رسانی به محیط ریست انجام گیرد.
2. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.
3. گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.
4. روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی جامعه در تناقض باشد.

ندارد

حذف- فلوراید --محلولهای ابی--- زائدات کشاورزی مغناطیسی شده

1. Zazouli MA, Balarak D, Karimnezhad F, Khosravi F. Removal of fluoride from aqueoussolution by using of adsorption onto modified Lemna minor: adsorption isotherm and kinetics study. Journal of Mazandaran University Medical Sciences 2014;23(109):208-17.
2. Mohammadi AK,  Yousefi M, Yaseri M, Jalilzadeh  M. Skeletal fluorosis in relation to drinking water in rural areas of West Azerbaijan, Iran. Scientific Reports. 2017;17300(7); 44-51. 
3. Rahmani A, Rahmani K, Dobaradaran S, Mahvi AH, Mohamadjani R, Rahmani H. Child dental caries in relation to fluoride and some inorganic constituents in drinking water in Arsanjan, Iran. Fluoride 2010;43(4):179-86.
4. Bazrafshan E, Ownagh KA, Mahvi AH, Application of Electrocoagulation Process Using Iron and Aluminum Electrodes for Fluoride Removal from Aqueous Environment. E-Journal of Chemistry.2012;9;4; 2297-2308.
5. Premathilaka RW, Liyanagedera ND. Fluoride in Drinking Water and Nanotechnological Approaches for Eliminating Excess Fluoride. J. Nanotechnol. 2019, 2019, 1–1
6. Somak C, Sirshendu D. Adsorptive removal of fluoride by activated alumina doped cellulose acetate phthalate (CAP) mixed matrix membrane. Separation and purification technology. 2014; 125; 223-238.
7. Bharali R, Bhattacharyya K, Krishna G. Biosorption of fluoride on Neem (Azadirachta indica) leaf powder. Journal of environmental chemical engineering. 2015; 3(2); 662-669. 
8. Zhen J, Yong J, Kai-Sheng Z. Effective removal of fluoride by porous MgO nanoplates and its adsorption mechanism. Journal of alloys and compounds. 2016; 675; 292-300.
9. Bhaumik R, Mondal NK, Das B, Roy P, Pal KC, J.K. Datta JK. Eggshell powder as an adsorbent for removal of fluoride from aqueous solution: Equilibrium, kinetic and thermodynamic studies. J Chem. 2012; 9; 1457–1480.
10. Ma W, Ya FQ, Han M, Wang RJ. Characteristics of equilibrium, kinetics studies for adsorption of fluoride on magnetic-chitosan particle. J Hazard Mater. 2007; 143; 296–302.
11. Bazrafshan E, Balarak D, Panahi AH, Kamani H. Fluoride removal from aqueous solutions by cupricoxide nanoparticles. Fluoride. 2016; 49(3); 233-44.
12. WHO, Chemical fact sheets: fluoride, third ed., Guidelines for Drinking Water Quality (Electronic Resource): Incorporation First Addendum. Recommendations, vol. 1, WHO, Geneva, 2006. 375–377.
13. Kagne S, Jagtap S, Dhawade Kamble SP, Devotta S, Rayalu SS. Hydrated cement: a promising adsorbent for the removal of fluoride from aqueous solution, J Hazard Mater. 2008; 154; 88-95.
14. Balarak D, Mahdavi Y, Bazrafshan E,  Mahvi AH, Esfandyari Y. Adsorption of fluoride from aqueous solutions by carbon nanotubes: determination of equilibrium,  kinetic, and thermodynamic parameters. Fluoride. 2016; 49(1)71-83.
15. Kumar E, Bhatnagar A, Kumar U, Sillanpaa M. Defluoridation from aqueous solutions by nano-alumina: Characterization and sorption studies. J Hazard Mater. 2011; 186; 1042-9.
16. Tor A. Removal of fluoride from an aqueous solution by using montmorillonite. Desalination. 2006; 201; 267–276.
17. Mourabet M, El-Boujaady H, El-Rhilassi A, Ramdane H, Bennani-Ziatni M. Defluoridation of water using Brushite: equilibrium, kinetic and thermodynamic studies. Desalination. 2011; 278; 1–9.
18. Sun Y, Fang Q, Dong J, Cheng X, Xu J. Removal of fluoride from drinking water by natural stilbite zeolite modified with Fe(III). Desalination. 2011; 277; 121–127.
19. Meenakshi D, Maheshwari RC. Fluoride in drinking water and its removal. J Hazard Mater. 2006; 137(1); 456–463.
20. Chen N, Zhang Z, Feng C, Sugiura N, Li M, Chen R. Fluoride removal from water by granular ceramic adsorption. Adv Colloid Interface Sci. 2010; 348; 579–584.
21. Balarak D, Mostafapour FK, Bazrafshan E, Mahvi AH. The equilibrium, kinetic, and thermodynamic parameters of the adsorption of the fluoride ion on to synthetic nano sodalite zeolite. Fluoride. 2017;50(2);17-25.
22. Srivastav AL, Singh PK, Srivastava V, Sharma YC. Application of a new adsorbent for fluoride removal from aqueous solutions. J Hazard Mater. 2013; 263;342–352.
23. Tembhurkar AR, Dongre S. Studies on fluoride removal using adsorption process. J Environ Sci Eng. 2006; 48; 151–156.
24. Boldaji MR,  Mahvi AH,  Dobaradaran S,  Hosseini SS. Evaluating the effectiveness of a hybrid sorbent resin in removing fluoride from water. International Journal of Environmental Science and Technology. 2009; 6(4); 629-32

25.  Zazouli MA, Balarak D, Karimnezhad F, Khosravi F. Removal of fluoride from aqueous solution by using of adsorption onto modified Lemna minor: adsorption isotherm and kinetics study. Journal of Mazandaran University Medical Sciences 2014;23(109):195-204.16

    26.    Zazouli MA, Mahvi AH, Dobaradaran S, Barafrashtehpour M, Mahdavi Y, Balarak D. Adsorption of fluoride from aqueous solution by modified Azolla Filiculoides. Fluoride 2014;47(4):349-58.

    27.    Zazouli MA, Mahvi AH, Mahdavi Y, Balarak D. Isothermic and kinetic modeling of fluoride removal from water by means of the natural biosorbents sorghum and canola. Fluoride 2015;48(1):15-22.

    28.   Mohapatra M, Hariprasad D, Mohapatra L, Anand S, Mishra BK: Mg-doped nano ferrihydrite: a new adsorbent for fluoride removal from aqueous solutions. Appl Surf Sci 2012,  258:4228-36.

    29.  Shaari N, Kamarudin SK. Chitosan and alginate types of bio-membrane in fuelcell application: An overview.  Journal of Power Sources 2015;289:71-80.

تدارد