بیماری کرونا ویروس( کویید-19) یک بیماری عفونی حاد تنفسی جدید است که به یک رویداد مهم بهداشت عمومی در سطح جهان تبدیل شده است(1). اولین بار در 30 دسامبر 2019، بیماری کرونا ویروس جدیدکویید-19(SARS-COV-2)در ووهان چین ظهور پیداکرد(2). SARS-COV-2 به سرعت در سراسر جهان گسترش یافت و همچنان باعث بروز عوارض، مرگ و میر و اختلالات اجتماعی در سراسر جهان می شود و در نتیجه سلامت عمومی افراد ازجمله زنان باردار و شیرده را به خطر می اندازد(3). تا 27 آگوست 2020 این ویروس به 214 کشور رسیده است که منجر به 24.2 میلیون مورد و 826000 مرگ تایید شده است(4). در استان سیستان و بلوچستان تا 19 دسامبر 2021 کویید-19 منجر به مرگ 2645 نفر شده است (به صورت ارزیابی پایلوت و بررسی آمار واحد معاونت بهداشتی زاهدان). برای کنترل عفونت، اقدامات احتیاطی رفتاری مختلفی مانند فاصله گذاری اجتماعی و اقدامات بهداشت فردی و واکسیناسیون توسط دولت ها توصیه می شود(5). رفتارهای بهداشت فردی مانند استفاده از ماسک، شست و شوی دست، رعایت فاصله اجتماعی و انجام واکسیناسیون گروه های هدف که در کنترل عفونت موثر می باشد، بهترین راه برای به حداقل رساندن خطر انتقال بیماری است(4). زنان باردار و شیرده در مقایسه با زنان غیر باردار در معرض خطر ابتلا به بیماری شدید ناشی از کویید-19 و بیماری های مرتبط با بیماری های ریوی هستند(6, 7). شرایط ایمونولوژیک مرتبط با بارداری باعث ایجاد حساسیت ویژه به عوارض بیماری های عفونی می شود، همانطور که خطر بیشتر بستری شدن در بیمارستان، زایمان زودرس و مرده زایی و سایر پیامد های نامطلوب در زنان باردار مبتلا به بیماری کویید-19 نشان داده شده است، در این حالت واکسیناسیون مادر می تواند از مادر، جنین و نوزاد محافظت کند(7). با وجود اقدامات بهداشت عمومی در سراسر جهان برای کنترل شیوع، همه‌گیری COVID-19  باعث تلفات جانی و پیامدهای سلامتی ضعیف‌تری در دیگر افراد و در دوران بارداری و شیردهی شده است. واکسیناسیون انبوه روشی کلیدی است که کشورها با آن همه گیری را کنترل می کنند. از نظر تئوری، واکسن‌های COVID-19 برای استفاده در بارداری و شیردهی بی‌خطر هستند، زیرا حاوی ویروس ضعیف‌شده زنده نیستند(8). زنان باردار و شیرده مدت‌هاست که به‌عنوان یک جمعیت آسیب‌پذیر در طول همه‌گیری بیماری‌های عفونی شناخته می‌شوند(9).واکسیناسیون کووید-۱۹ ممکن است با تب همراه باشد و معمولاً تا ۲ روز طول می‌کشد. افزایش دما در بارداری غیرعادی نیست و می توان آن را با استامینوفن کاهش داد. شناخت عوامل موثر بر پذیرش واکسیناسیون در میان گروه های مختلف اجتماعی از جمله زنان باردار و شیرده ضروری است که به طور قابل توجهی به بازگشت جامعه به وضعیت پیش از همه گیری کمک می کند. نقش متخصصان زنان و زایمان در تشویق زنان باردار به واکسیناسیون نیز مورد تاکید است(9). به این منظور مدل‌های رفتاری برای شناسایی عوامل مؤثر بر تغییر رفتار به منظور کنترل عفونت طراحی شده‌اند. که تئوری تغییر رفتار مدل اعتقاد بهداشتی (Health Belief Model ) یک مدل جامع در علوم رفتاری-سلامتی است (10). HBM مدلی است که بر باورهای فردی در مورد شرایط سلامتی تمرکز دارد. بر اساس این مدل، احتمال شرکت فرد در یک رفتار بهداشتی بر اساس باورهای فردی است. احتمال اتخاذ رفتارهای توصیه شده (مانند رفتارهای پیشگیرانه COVID-19) با تغییر ادراکات فردی افزایش می یابد. با توجه به مدل اعتقاد بهداشتی، افراد زمانی که احساس خطر (حساسیت درک شده) می کنند یا فکر می کنند که این بیماری می تواند عواقب جدی بر سلامت آنها داشته باشد (شدت درک شده) رفتارهای بهداشتی پیشگیرانه را اتخاذ می کنند، افراد با اطلاعات و راهنمایی هایی که از محیط بیرونی یا محیط درونی خود دریافت می کنند (راهنما برای عمل)، به سودمندی رفتارهای پیشگیرانه مانند استفاده از ماسک و انجام واکسیناسیون (مزایای درک شده) دارند می توانند بر موانع رفتارهای سالم غلبه کنند(موانع درک شده) احتمال بیشتری وجود دارد که تمایل به پذیرش آن را داشته باشند(4, 10). همچنین میزان اطمینان فرد از ظرفیت انجام یک رفتار (خودکارآمدی) عامل تأثیرگذاری است که می تواند فرد را به سمت آن سوق دهد. بر اساس مدل اعتقاد بهداشتی (HBM)، باورهای خاص افراد، یعنی شدت و حساسیت درک شده بیماری و فواید و خطرات درک شده از واکسن، به رفتارهای سلامتی مربوط می شود(11). هدف این مطالعه آزمایش اثربخشی HBM در پیش بینی واکسیناسیون کووید-19 در زنان باردار و شیرده به دلیل کاربرد آن برای مداخلات آموزشی می باشد. با توجه به بافت اجتماعی و فرهنگی استان سیستان و بلوچستان و توجه به واکسیناسیون گروه های هدف مورد مطالعه در شهر زاهدان و عدم انجام چنین مطالعه ای در این سطح به نظر می آید که طراحی مدل HBM در بهبود انجام واکسیناسیون زنان باردار و شیرده  موثر واقع بشود. بدین منظور مطالعه حاضر تحت عنوان  عوامل مرتبط با واکسیناسیون کویید-19 با استفاده از مدل اعتقاد بهداشتی در میان زنان باردار و شیرده مراجعه کننده به مرکز بهداشتی درمانی شهر زاهدان طراحی گردیده است.

مروری بر متون داخلی:

1-در مطالعه مقطعی که توسط نقابی و همکاران در سال 1399 به منظور شیوع رفتارهای پیشگیرانه و عوامل مرتبط با آن در مرحله اولیه همه گیری کووید-19 در بین1020 نفر مردم ایران: کاربرد مدل اعتقاد بهداشتی انجام شد. نتایج نشان داد میانگین امتیاز رفتارهای پیشگیرانه در مورد کووید-19، 4.27 بود. 40.6% و 56.5% از شرکت‌کنندگان رفتارهای پیشگیرانه بالا و متوسطی از خود نشان دادند. به ترتیب 75.1% از شرکت‌کنندگان همیشه/اغلب در خارج از خانه یا مکان‌های شلوغ از ماسک استفاده می‌کردند. شایع ترین رفتارهای پیشگیرانه استفاده از وسایل شخصی در محیط کار یا منزل (96.1%) و ماندن در خانه به جز موارد بسیار ضروری یا برای کار (92.9%) بود. نتایج نشان داد که هر شش سازه HBM، یعنی حساسیت درک شده (P <0.001)، شدت درک شده(P <0.001)، مزایای درک شده (P <0.001)، موانع درک شده P = 0.001)، نشانه های عملP <0.001)،و خودکارآمدی (P <0.001) پیش بینی کننده معنی داری بودند. جنسیت زن یکی دیگر از پیش بینی کننده های رفتارهای پیشگیرانه بود(P<0.001)  (4).

2- در مطالعه ای که از داده های پایه ی یک مطالعه آینده نگر توسط بدر و همکاران در سال 1399 به منظور عوامل اجتماعی جمعیت شناختی و مدل اعتقاد بهداشتی مرتبط با عدم پایبندی به استراتژی های کاهش COVID-19 در ایالات متحده انجام شد. نتایج نشان داد داده ها از 2222 بزرگسال (57٪ زن، 40٪ اقلیت های نژادی/قومی) به دست آمد. تجزیه و تحلیل‌های تک متغیره نشان داد که مردان، در سنین پایین‌تر (18 تا 30 سال) و بزرگسالان مجرد، و افراد تحصیل‌کرده دانشگاهی سطوح پایین‌تری از تهدید، کنترل و دانش درک شده در مورد COVID-19 داشتند (001/0 ≤ p). مدل‌های رگرسیون خطی چند متغیره بیشتر نشان داد که جنسیت مرد به طور قابل‌توجهی با گزارش سطوح پایین‌تر تبعیت از استراتژی‌های کاهش COVID-19 (001/0>p) و سطوح بالاتر تهدید درک‌شده، کنترل درک شده، و دانش در مورد چگونگی حفظ خود و حفظ ارتباط دارد(12).

3- در مطالعه مقطعی که توسط کریمی و همکاران در سال 1398 به منظور عوامل مرتبط با رفتارهای پیشگیرانه COVID-19 با استفاده از مدل اعتقاد بهداشتی در بین 1090 نفر از افراد در خوزستان  انجام شد. نتایج نشان داد میانگین سنی شرکت کنندگان 53/11 ± 53/35 سال بود که بیش از نیمی از آنها زن (6/61 درصد) و متاهل (3/65) بودند که 27 درصد از واریانس رفتارهای پیشگیرانه COVID-19 توسط سازه های HBM توضیح داده شد. تجزیه و تحلیل رگرسیون نشان داد که جنسیت زن (β = 0.11)، منافع درک شده (β = 0.10)، موانع درک شده (β = - 0.18)، نشانه های خارجی برای عمل (β = 0.25)، و نشانه های داخلی برای عمل (β = 0.12) به طور قابل توجهی با رفتارهای پیشگیرانه COVID-19 مرتبط بودند (P<0.05)(10).

4- در مطالعه مقطعی که توسط دستجردی و همکاران در سال 1398 به منظور عوامل مرتبط با رفتارهای پیشگیرانه COVID-19 در بین نوجوانان با به کارگیری مدل اعتقاد بهداشتی در اصفهان انجام شد، نتایج نشان داد که میانگین سنی نوجوانان 7/14 سال (7/1 = انحراف معیار) و 7/53 درصد آنها زن بودند. صرف نظر از تفاوت جنسیتی، بین رفتارهای حفاظتی نوجوانان و خودکارآمدی آنها همبستگی مثبت و معناداری وجود داشت. حساسیت درک شده (r = 29، P <0.001) و شدت درک شده (r = 0.15، P <0.001)، در حالی که بین رفتارهای محافظتی نوجوانان و حساسیت درک شده و همچنین موانع درک شده آنها (r = - 0.21، P <0.001)همبستگی منفی و معنی دار وجود داشت. نتیجه تحلیل رگرسیون سلسله مراتبی همچنین نشان داد که مدل HBM دارای قدرت پیش‌بینی قابل‌توجهی برای پیشگیری از اقدامات مربوط به بیماری کروناویروس در نوجوانان است (Adj R2 = 0.46، P <0.001). همچنین نتایج نشان داد که خودکارآمدی قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده (59/0=β، 001/0 P <) در تبیین رفتارهای حفاظتی در نوجوانان بود(13).

5- در مطالعه مروری که توسط رحیمی و همکاران در سال 1398 به منظور کرونا ویروس جدید در بارداری و زایمان  در بین 103 مادر باردار مبتلا به covid-19 و پیامد مادری و نوزادی آنها و میزان ابتلای نوزادان مادران مبتلا به covid-19 در نجف آباد انجام شد. نتایج نشان داد بر اساس یافته‌های گزارش شده، تا کنون انتقال عمودی مادر به جنین گزارش نشده است و پیامد مادری و نوزادی در تمامی مطالعات خوب گزارش شده، تمامی نمونه‌های مایع آمنیوتیک، جفت، شیر مادران و نمونه ترشحات واژینال بر اساس مطالعات انجام شده از نظر COVID-19 منفی بودند و هیچ مورد از مرگ مادر (تا زمان انجام این مطالعه) گزارش نشده است. در حال حاضر، با توجه به نبود درمان و واکسن مؤثر، بهترین راه مقابله با این بیماری، اجتناب از آلودگی و جلوگیری از انتشار آن از طریق اقدامات محافظتی و بهداشت شخصی می‌باشد(14).

6- در مطالعه ای که توسط کهن و همکاران در سال 1397 به منظور تأثیر مداخله آموزشی مبتنی بر منافع و موانع درک شده بر قصد انجام تلقیح واکسن ویروس پاپیلومای انسانی در زنان آسیب پذیر با کاربرد مدل اعتقاد بهداشتی در بین 64 نفر از زنان آسیب پذیر  در مراکز تحت پوشش بهزیستی شهر اصفهان انجام شد. نتایج نشان داد که در گروه آزمون اجرای مداخله باعث ایجاد افزایش معنادار در منافع درک شده و کاهش معنادار در موانع درک شده بلافاصله بعد از آزمون شده بود (p<0.001) ، 6 هفته بعد از آزمون، منافع درک شده پایدار بوده (p=0.840) و موانع درک شده کاهش معنادار یافته بود (p>0.017). همچنین قصد رفتار تلقیح واکسن بلافاصله بعد از آزمون و 6 هفته پس از آزمون به طور معناداری افزایش یافته (p=0.001)، در حالی که در گروه کنترل تغییرات امتیازات منافع، موانع و قصد رفتار در سه مرحله­ اندازه­ گیری معنادار نبود(15).

7- در مطالعه نیمه تجربی مقطعی که توسط پور مسیبی و همکاران در سال 1396 به منظور تاثیر آموزش بر اساس مدل اعتقاد بهداشتی در پیشگیری از مواجهه با هوای آلوده در بین 208 نفر از  زنان باردار انجام گرفت. نتایج نشان داد متغیرهای راهنمای عمل خارجی، حساسیت و موانع در مجموع ۲۵ درصد از تغییرات رفتار را پیشگویی نمودند. در مطالعه مداخله ای میانگین نمره آگاهی مادران در گروه مداخله از ۱۵/۵۰±۴۳/۱۸ قبل از مداخله به ۱۶/۶۸ ±۷۱/۳۹ بعد از مداخله و میانگین نمره عملکرد از ۱۱/۲۹±۷۳/۱۴ به ۸/۵۴±۸۴/۷۵ افزایش معنی داری یافت (p<0.001) (16).

8- در مطالعه ای نیمه تجربی که توسط هاشمی و همکاران در سال 1395 به منظور بررسی تاثیر مداخله آموزشی بر ارتقاء رفتارهای پیشگیری کننده از آنفلوانزای نوع A در زنان باردار با کاربرد مدل اعتقاد بهداشتی در بین200  نفر از زنان باردار تحت پوشش مراکز بهداشتی درمانی شهرستان سیرجان انجام شد. نتایج نشان داد پس از مداخله، نمرات آگاهی در هر دو گروه مداخله و شاهد افزایش یافت، این یافته به علت اجرای برنامه های آموزشی روتین در آن مراکز بود؛ اما افزایش معنی دار در نگرش و عمل کرد در گروه مداخله مشاهده گردید (P<0.05). هم چنین حساسیت درک شده، شدت درک شده، منافع درک شده، راهنما برای عمل و خودکارآمدی نیز پس از مداخله در گروه مداخله در مقایسه با شاهد افزایش یافت و نمره موانع درک شده کاهش معنی داری یافت (P<0.05). ولی در گروه شاهد افزایش یا اختلاف معنی داری مشاهده نشد.(17) (P>0.05)

9- در مطالعه ای که توسط عبدالعزیز و همکاران در سال 1395 به منظور پیش بینی قصد کاهش وزن در بین 218 نفر از دانشجویان دختر دانشگاه شیراز بر اساس مدل اعتقاد بهداشتی انجام شد. نتایج نشان داد 14.7 درصد از دانشجویان در گروه لاغر، 58.7 درصد در گروه نرمال و 26.6 درصد در گروه دارای اضافه وزن و چاق قرار گرفتند. مولفه های مدل اعتقاد بهداشتی در مجموع توانستند 27 درصد از واریانس کل متغیر وابسته یعنی قصد رفتاری کاهش وزن را تبیین کنند. شاخص توده بدنی، راهنماهای عمل و خودکارآمدی در ورزش کردن توانستند به طور معنی داری قصد رفتاری کاهش وزن را پیش بینی کنند (p<0.01) اما سایر مولفه های مدل اعتقاد بهداشتی نتوانستند به طور معنی داری قصد رفتاری کاهش وزن را پیش بینی کنند(18).

10- در مطالعه نیمه تجربی که توسط هاشمی و همکاران در سال 1395 به منظور بررسی تاثیر مداخله آموزشی بر ارتقا رفتارهای پیشگیری کننده از انفولانزای نوع A در زنان باردار با مدل اعتقاد بهداشتی در بین 200 نفر از زنان نفر از زنان باردار تحت پوشش مراکز بهداشتی درمانی شهرستان سیرجان انجام شد. نتایج نشان داد پس از مداخله، نمرات آگاهی در هر دو گروه مداخله و شاهد افزایش یافت، این یافته به علت اجرای برنامه های آموزشی روتین در آن مراکز بود؛ اما افزایش معنی دار در نگرش و عمل کرد در گروه مداخله مشاهده گردید(p<0.05)  هم چنین حساسیت درک شده، شدت درک شده، منافع درک شده، راهنما برای عمل و خودکارآمدی نیز پس از مداخله در گروه مداخله در مقایسه با شاهد افزایش یافت و نمره موانع درک شده کاهش معنی داری یافت(p<0.05)، ولی در گروه شاهد افزایش یا اختلاف معنی داری مشاهده نشد (p>0.05) (19).

11- در مطالعه مداخله ای که توسط ضیایی و همکاران در سال 1395 به منظور تاثیر مداخله آموزشی مبتنی بر مدل اعتقاد بهداشتی در ارتقاء رفتارهای تغذیه ای بین 90 نفر از زنان باردار مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر مشهد انجام شد. نتایج نشان داد بر اساس نتایج مطالعه در مرحله قبل مداخله بین دو گروه آزمون و شاهد از نظر متغیرهای جمعیتی، سازه های مدل و رفتار تغذیه ای تفاوت معناداری نبود. اما پس ازآموزش میانگین سازه های مدل در گروه آزمون به ویژه سازه های حساسیت درک شده (۱۵/۱±۵۵/۱۶)، رفتار (۰۵/۳±۳۱/۳۱) و آگاهی (۵۸/۲±۴۴/۲۱) به طور معناداری افزایش یافته بود(P>0.05) (20).

12- در مطالعه مقطعی توصیفی تحلیلی که توسط کریمی و همکاران و سال 1393 به منظور  سنجش سازه های الگوی اعتقاد بهداشتی در رابطه با رفتارهای تغذیه ای بین 260 نفر از زنان باردار تحت پوشش مراکز بهداشتی درمانی وابسته به دانشکده علوم پزشکی ساوه انجام شد. نتایج نشان داد در این مطالعه میانگین سنی شرکت کنندگان ۵±۴/۲۷ و میانگین سن حاملگی۴/۲± ۵/۵ بود. بین منافع و موانع درک شده، حساسیت و شدت درک شده، و خودکارآمدی درک شده با رفتارهای تغذیه ای زنان باردار همبستگی معنی داری ملاحظه شد(p<0.05).به علاوه بین متغیر های سطح سواد، وضعیت اشتغال و تعداد بارداری بارفتارهای تغذیه ای اختلاف معنی داری مشاهده شد(P<0.05) (21).

13- در مطالعه نیمه تجربی که توسط صادقی و همکاران  در سال 1392 به منظور ارزیابی تعدیل رفتار زنان باردار در زمینه عفونت های ادراری بر اساس مدل اعتقاد بهداشتی در بین ۱۱۰نفر از زنان باردار مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهرستان بهبهان انجام شد. نتایج نشان داد قبل از مداخله بین میانگین نمره عملکرد زنان باردار دو گروه مورد و شاهد در زمینه رفتارهای پیشگیری کننده از عفونت ادراری (نحوه لباس پوشیدن، عادات غذایی، عادات ادراری، نحوه نظافت، عادات مربوط به رفتار جنسی) اختلاف معنی داری وجود نداشت.(p>0.05) اما پس از مداخله آموزشی، بین گروه مورد و شاهد، در میانگین نمره همه متغیرهای ذکر شده اختلاف معنی داری بوجودآمد(p<0.05). آزمون تی جفتی نشان داد که بین میانگین نمرات متغیرهای مورد نظر در گروه مورد، قبل و بعد از مداخله آموزشی، اختلاف معنی دار وجود دارد(p<0.05). در حالی که در گروه شاهد با تغییر اندک این میانگین نمرات، آزمون تی جفتی هیچ گونه اختلاف معنی داری را نشان نداد(P>0.05)  (22).

14- در مطالعه نیمه تجربی که توسط جدگال و همکاران در سال1393 به منظور ارزیابی تاثیر آموزش بهداشت با مدل اعتقاد بهداشتی بر رفتارهای پیشگیری کننده از بارداری ناخواسته در بین 94 نفر از زنان چابهار انجام شد. نتایج نشان داد بین دو گروه آزمایش و شاهد از نظر اطلاعات دموگرافیک، اختلاف معنی داری وجود نداشت. بعد از مداخله، در گروه مداخله نمره آگاهی، رفتار و تمامی سازه های مدل اعتقاد بهداشتی نمونه ها بطور معنی داری نسبت به قبل از مداخله افزایش یافت(p>0.001) (23).

15- در مطالعه نیمه تجربی که توسط خارقانی مقدم و همکاران در سال 1393 به منظور بررسی تاثیر آموزش بر اساس مدل اعتقاد بهداشتی به منظور پیشگیری از مصرف خودسرانه دارو در بین 160 نفر از زنان مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر سبزوار انجام شد. نتایج نشان داد یافته های پژوهش نشان داد که در قبل از مداخله آموزشی آگاهی و نگرش زنان در زمینه خوددرمانی در حد متوسط و عملکرد آنان در زمینه مصرف خودسرانه داروها ضعیف بود و این مقدار در گروه مورد و شاهد بدون ارتباط معنی دار بود (p=0.72). ولی پس از مداخله آموزشی بین دو گروه مورد و شاهد در همه متغیرهای ذکر شده اختلاف معنی داری ایجاد شد (p=0.041)و عملکرد زنان در زمینه مصرف خودسرانه دارو کاهش پیدا کرد.(24)

16- در مطالعه توصیفی تحلیلی از نوع مقطعی که توسط کفایی و همکاران در سال 93-1392 به منظور کاربرد الگوی اعتقاد بهداشتی در پیشگوئی مصرف منظم قرص اسید فولیک در بین 288 نفر از  زنان باردار و دارای قصد بارداری مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر برازجان انجام شد. نتایج نشان داد میانگین سنی زنان مورد مطالعه ۴۱/۵±۴/۲۷ بود. از لحاظ مصرف قرص ۱۴۴ نفر (۲/۶۳ درصد) مصرف منظم و ۸۴ نفر (۸/۳۶ درصد) مصرف نامنظم داشتند. از نظر آگاهی در زمینه اسید فولیک ۸/۲۲ درصد از زنان آگاهی خوب، ۶/۵۹ درصد آگاهی متوسط و ۵/۱۷ درصد آگاهی ضعیفی داشتند. از بین سازه ها موانع درک شده (p<0.001)، فواید درک شده (p=0.002)  و خودکارآمدی درک شده (p<0.001)  و از بین متغیرهای جمعیت شناختی تنها سطح تحصیلات(p=0.04) با مصرف منظم قرص اسید فولیک در ارتباط بود. تحلیل رگرسیونی متغیر موانع درک شده را به عنوان تنها پیشگویی کننده رفتار تعیین نمود. سن و میزان تحصیلات اثر غیر مستقیم بر مصرف منظم قرص داشتند(25).

17- در مطالعه توصیفی که توسط امامی مقدم و همکاران در سال 1391 به منظور بررسی میزان منافع درک شده بر اساس الگوی اعتقاد بهداشتی در رابطه با رفتارهای بهداشتی دهان و دندان در بین 220 نفر از زنان باردار مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر مشهد انجام شد. نتایج نشان داد میانگین سنی افراد مورد مطالعه ۶۸/۳± ۹۶/۲۵ سال و سن بارداری آنان بین ۶ تا ۲۸ هفته بود. میانگین مدت بارداری افراد ۲/۵± ۷۸/۱۷ هفته بود. سطح تحصیلات اکثر افراد (۴۷/۵۳%) در حد دیپلم و میزان درآمد ۱۸۶ نفر (۷۲/۸۴%) از افراد در حد کفاف بود. منافع درک شده افراد در حد متوسط و عملکرد آنان در زمینه مراقبت دهان و دندان در حد ضعیف بود. مهمترین منافع ذکر شده توسط مادران، در امان ماندن از عوارض سوء (۵۰%)، کاهش هزینه های اضافی (۲۵%)، کاهش بوی بد دهان (۲۰%) و کمترین منافع، کاهش پوسیدگی دندان (۵%) بود. بین منافع درک شده، سطح تحصیلات و عملکرد ارتباط معنی داری مشاهده نشد (p=2.0) (26).

18- در مطالعه مقطعی تحلیل که توسط شمسی و همکاران در سال 1389 به منظور سنجش سازه های الگوی اعتقاد بهداشتی رفتارهای پیشگیرانه کننده از مصرف خودسرانه ۲۰۰ نفر از مادران باردار مراجعه کننده به مراکز بهداشتی- درمانی شهر اراک انجام شد. نتایج نشان داد میانگین سنی مادران ۲۵/۴±۱۵/۲۸ سال و میانگین مدت بارداری ۶/۴±۲/۷ هفته برآورد شد. همچنین بین میزان موانع درک شده، حساسیت، شدت، منافع و خودکارآمدی درک شده با اقدام به خوددرمانی در مادران مورد بررسی، همبستگی معکوس و معنی داری وجود داشت(27).

19- در مطالعه نیمه تجربی که توسط شریفی راد و همکاران در سال 1388 به منظور مقایسه اثربخشی برنامه آموزش تغذیه بر اساس مدل اعتقاد بهداشتی با آموزش سنتی در افزایش وزن دوران بارداری روی ۱۱۰ زن باردار مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر گناباد انجام شد. نتایج نشان داد آزمون های آماری تفاوت معنی داری را بین تحصیلات، تعداد بارداری، سابقه سقط، شغل و میانگین سنی در دو گروه نشان نداد. بعد از مداخله مهم ترین راهنمای عمل خارجی گروه آزمون، همسر و گروه کنترل، کارکنان بهداشتی درمانی بود.
آزمون های آماری تفاوت معنی داری را بین دو گروه در خصوص کسب وزن مطلوب در این دوران را نشان می داد(28).

20- در مطالعه توصیفی تحلیلی از نوع مقطعی که توسط بوساته و همکاران در سال به منظور بررسی سازه های الگوی اعتقاد بهداشتی در خصوص اضطراب بارداری بین 88 نفر از  زنان باردار نخست زا در شهرستان دورود انجام شد. نتایج نشان داد میانگین نمره آگاهی در خصوص اضطراب در زنان باردار نخست زا ۳۱.۱± ۲۴.۰۵بود. همچنین در زنان باردار مورد بررسی؛ میانگین نمره حساسیت درک شده ۳۵.۵±۲۹.۹۰، شدت درک شده ۲۹.۰۳±۲۹.۳۶، منافع درک شده ۴۲.۴۹ ±۲۶.۴۴، موانع درک شده ۳۱/۳۸±۲۴/۲۴، خودکارآمدی ۳۰.۰۷±۳۱.۹۴، راهنمای عمل ۳۳/۰۹± ۲۲/ ۲۲ و عملکرد ۲۹.۸۸±۴۰.۲۱، به دست آمد. بر اساس نتایج این پژوهش، ارتباط معنی داری بین آگاهی زنان باردار نخست زا و سن آنها مشاهده شد. همچنین بین میزان تحصیلات و وضعیت اشتغال این زنان با سازه راهنمای عمل ارتباط معنی داری وجود داشت(29).

مروری بر متون خارجی:

1- در مطالعه مقطعی که توسط Gencer و همکاران در سال 2021  به منظور اثرات همه‌گیری کووید 19 بر تصمیم‌گیری واکسن در بین 152 نفر از زنان باردار انجام شد. نتایج نشان داد که 29.6 درصد از زنان باردار با استفاده از وب سایت های انجمن استفاده می کردند نگرش مردد نسبت به واکسیناسیون نشان دادند. میزان تردید در واکسن در زنان باردار که سطح اقتصادی آنها پایین است و نگران خطرات واکسیناسیون بودند، بالا بود. همچنین گزارش شده است که همه گیری کووید-19 علت کاهش تردید واکسن در 28.9 درصد از بیماران بوده است(30).

2- در مطالعه آینده نگر که توسط Ayhan و همکاران در سال 2021 به منظور پذیرش واکسن کویید 19 در زنان باردار در آنکارا انجام شد. نتایج نشان داد از بین تمام شرکت کنندگان، 111 نفر (37%) قصد خود را برای دریافت واکسن در صورت توصیه به زنان باردار اعلام کردند. شایع ترین دلایل امتناع، نبود اطلاعات در مورد ایمنی واکسن کووید-19 در جمعیت های باردار و احتمال آسیب رساندن به جنین بود. بین پذیرش واکسن کووید-19 و تعداد کودکان در سن مدرسه همبستگی مثبت ضعیفی وجود داشت. زنان باردار در سه ماهه اول نسبت به زنان باردار در سه ماهه دوم و سوم پذیرش بیشتری از واکسیناسیون COVID-19 نشان دادند(6).

3- در مطالعه کوهورت که توسط Blakeway و همکاران در سال 2021 در لندن به منظور واکسیناسیون COVID-19 در دوران بارداری: پوشش و ایمنی در 1328 زن باردار انجام شد. نتایج نشان داد 140 نفر از آنها حداقل 1 دوز واکسن کووید-19 را قبل از زایمان دریافت کردند و 1188 نفر ازآنان این واکسن را دریافت نکردند. 7/85 درصد از زنان واکسن‌ را در سه ماهه سوم و 3/14 درصد در سه ماهه دوم بارداری واکسن خود را دریافت کردند(8).

4- در مطالعه متاآنالیز که توسط Januszek و همکاران در سال 2021 به منظور رویکرد زنان باردار به واکسیناسیون بر اساس مرور سیستماتیک کووید-19 انجام شد. نتایج نشان داد در مطالعات مختلف، درصد زنان باردار پذیرنده واکسن کووید-19 بین 29.7 تا 77.4 درصد بوده است. قوی ترین عواملی که همزمان با پذیرش واکسن کووید-19 در بارداری وجود داشت، اعتماد به اهمیت و اثربخشی واکسن، ارتباط صریح در مورد ایمنی واکسن کووید-19 برای زنان باردار، پذیرش سایر واکسن ها مانند واکسن آنفولانزا بود، اعتقاد به اهمیت واکسن/ واکسیناسیون انبوه در کشور خود ، اضطراب در مورد COVID-19 ، اعتماد به آژانس های بهداشت عمومی / علم بهداشت و همچنین رعایت دستورالعمل های بهداشتی بوده است. عوامل باقیمانده سن بالاتر، تحصیلات عالی و وضعیت اجتماعی-اقتصادی بودند(31).

5- رد مطالعه مقطعی که توسط Tao و همکاران در سال 2021 در چین به منظور مقایسه پذیرش بین واکسن کویید-19 و آنفولانزای فصلی یک نظر سنجی آنلاین ملی بر اساس مدل اعتقاد بهداشتی در بین زنان 49-18 سال انجام شد. نتایج نشان داد نرخ پذیرش واکسن کووید-19 در بین زنان باروری 90.3٪ بود که به طور قابل توجهی بالاتر از نرخ پذیرش واکسن آنفولانزا 85.5% بود. پذیرش واکسن آنفولانزا و کووید-19 هر دو با افزایش سن روند کاهشی داشتند (همه P <0.05). زندگی در منطقه غربی، سن پایین، سطح بالای نمرات دانش در مورد بیماری و واکسن‌ها، سطح بالایی از حساسیت درک شده، سطح بالایی از راهنما برای عمل، و سطح پایین موانع درک شده با هر دو بیماری کووید-19 مرتبط بود. و پذیرش واکسن آنفلوانزا (همه P <0.05)، در حالی که سابقه واکسیناسیون آنفولانزا علاوه بر این با پذیرش واکسن آنفلوانزا همراه بود (p <0.05)(32).

6- در مطالعه مقطعی که توسط Mehanna و همکاران در سال 2021  به منظور تمایل عمومی برای پایبندی به اقدامات پیشگیرانه COVID-19 بین 680 نفر در سودان، کاربردی از مدل اعتقاد بهداشتی انجام شد. نتایج نشان داد در مجموع 680 پاسخ دهنده پرسشنامه آنلاین را تکمیل و برگرداندند. پیش‌بینی‌کننده‌های معنی‌دار تمایل به رعایت اقدامات پیشگیرانه در برابر COVID-19، جنسیت (34/3=β، 001/0 P<)، خودکارآمدی (476/0=β، 001/0p<)، مزایای درک‌شده (349/0=β، 001/0 P<) و شدت درک شده (β=0.113، P=0.005) بود. این عوامل 43 درصد از واریانس را در تمایل پاسخ دهندگان به پایبندی به اقدامات پیشگیرانه COVID-19 توضیح دادند. شرکت‌کنندگانی که زن بودند، به توانایی خود در رعایت اقدامات حفاظتی در صورت وجود اطمینان داشتند، به مزایای اقدامات حفاظتی در برابر COVID-19 اعتقاد داشتند و درک می‌کردند که این بیماری می‌تواند عواقب جدی داشته باشد، تمایل بیشتری به رعایت اقدامات حفاظتی داشتند(33).

7- در مطالعه مقطعی که توسط Metwali و همکاران در سال 2021 به منظور بررسی پذیرش واکسن COVID-19 در بین کارکنان مراقبت های بهداشتی و جمعیت عمومی با استفاده از مدل اعتقاد بهداشتی در عراق انجام شد. نتایج نشان داد در مجموع 1680 نظرسنجی تکمیل شده دریافت شد. میانگین سنی 9.9±31.2 سال، 53.0 درصد زن و 47.0 درصد مرد بودند. بزرگترین گروه، HCWs (45.7%)، پس از آن جمعیت عمومی (37.5%) و دانشجویان کالج بهداشت (16.8%) بودند. یافته ها تا حدی تردید برای دریافت واکسن کووید-19 با نرخ پذیرش 61.7 درصد نشان داد. کارکنان مراقبت های بهداشتی حساسیت و شدت عفونت COVID-19 را در مقایسه با جمعیت عمومی به طور قابل توجهی بالاتر درک کردند. احتمال دریافت واکسن کووید-19 در کارکنان مراقبت های بهداشتی بسیار بیشتر از جمعیت عمومی بود(34).

8- در مطالعه مقطعی که توسط Tsaiو همکاران در سال 2021 به منظور استفاده از مدل اعتقاد بهداشتی برای کشف روابط دانشجویان پرستاری بین دانش COVID-19، باورهای بهداشتی، نشانه‌های اقدام، خودکارآمدی و قصد رفتاری انجام شد. نتایج نشان داد دانشجویان پرستاری دارای میانگین نمرات زیر در آگاهی از کووید-19 9.43، حساسیت درک شده 19.41، شدت درک شده 20.31، مزایای درک شده 26.52، موانع درک شده 15.17، نشانه های رفتاری3.30، خودکارآمدی 17.68 و قصد رفتاری 17.46 هستند.پیشینه دموگرافیک دانشجویان پرستاری، آگاهی از COVID-19، حساسیت درک شده، شدت درک شده، مزایای درک شده، موانع درک شده، نشانه های عمل و خودکارآمدی واریانس در قصد رفتاری را توضیح داد(35).

9- در مطالعه مقطعی که توسط Nguyen و همکاران در سال 2021 به منظور پذیرش و تمایل به پرداخت واکسن COVID-19 در میان 651 نفر از زنان باردار در ویتنام نتایج نشان داد، از 651 زن باردار، 60.4 درصد دریافت واکسن را پذیرفتند و 82.6 درصد از کل زنان باردار مایل به پرداخت هزینه واکسن COVID-19 با میانگین مقدار WTP 15.2 دلار آمریکا (SD ± 27.4) بودند. رایج‌ترین دلیل برای امتناع از واکسیناسیون «نگرانی در مورد ایمنی واکسن» (66.9 درصد) در هانوی و «اثر پیشگیرانه COVID-19 کم است» (45.2 درصد) در CaMau بود. درآمد بالاتر، داشتن فرزند، خطر ابتلا به کووید-19 توسط خود و خطر درک شده برای دوستان با احتمال بالاتر پذیرش و WTP برای واکسن مرتبط بود(36).

10- در مطالعه مقطعی که توسط Hao Chen  و همکاران در سال 2021 به منظور دیدگاه مدل اعتقاد بهداشتی در مورد کنترل تردید واکسن کووید-19 و ترویج واکسیناسیون در چین در بین 2531 شرکت کننده نتایج نشان داد، شیوع تردید واکسن 44.3% و میزان واکسیناسیون 10.4% بود. عواملی که مستقیماً رفتار واکسیناسیون را ترویج می‌کنند، عدم تردید در واکسن، توافق با توصیه‌های دوستان یا خانواده برای واکسیناسیون و عدم وجود موانع درک شده برای واکسیناسیون COVID-19 بود. عواملی که مستقیماً با نرخ مردد واکسن بالاتر مرتبط بودند، سطح بالایی از موانع درک شده، و مزایای درک شده، ود. اثر واسطه‌ای خودکارآمدی، تحت‌تاثیر موانع درک‌شده، مزایای درک‌شده، و موافقت با توصیه های دوستان یا خانواده، با واکسیناسیون منفی از طریق تردید واکسن مرتبط بود(37).

11- در مطالعه مقطعی که توسط Wong و همکاران در سال 2021 به منظور پذیرش واکسن COVID-19 بر اساس مدل اعتقاد بهداشتی در هنگ کنگ در بین 1200 از افراد با تماس تلفنی بود. نتایج نشان داد میزان پذیرش کلی واکسن پس از تعدیل برای توزیع جمعیت 37.2٪  بود. نرخ پذیرش پیش‌بینی‌شده با افزایش سن، الگوی «J شکل» را نشان می‌دهد، با نرخ‌های بالاتر در میان بزرگسالان جوان (18 تا 24 سال)، سپس با افزایش سن به صورت خطی افزایش می‌یابد. تجزیه و تحلیل رگرسیون چند متغیره نشان داد که شدت درک شده، مزایای درک شده از واکسن، سرنخ ها برای اقدام، پیامدهای سلامتی خود گزارش شده، و اعتماد به سیستم مراقبت های بهداشتی یا تولید کنندگان واکسن همبستگی مثبت پذیرش هستند. در حالی که موانع دسترسی درک شده و آسیب همبستگی منفی بود(1).

12- در مطالعه مقطعی که توسط Jayagobiو همکاران در سال 2021  به منظور درک و پذیرش واکسن COVID-19 در بین408 نفر از زنان باردار و شیرده در سنگاپور انجام شد، نتایج نشان داد میزان پذیرش واکسن در زنان باردار و شیرده به ترتیب 30.3 و 16.9 درصد بود. زنان باردار که مطمئن نبودند یا تمایلی به مصرف واکسن نداشتند، نگرانی‌های خود را در مورد ایمنی واکسن در دوران بارداری (92.9%) ذکر کردند، در حالی که زنان شیرده نگران اثرات منفی بالقوه طولانی مدت بر روی کودک شیرده بودند (75.6%). عوامل دیگر به طور قابل توجهی مرتبط است مثل پذیرش واکسن شامل درآمد ماهانه خانوار یا سطح تحصیلات کمتر، دانش مناسب در مورد مکانیسم واکسن و خطر بیشتر درک شده مادری کووید-19 بود. اکثر زنان باردار (70.0٪) و شیرده (83.7٪) تنها زمانی مایل به مصرف واکسن بودند که اطلاعات ایمنی بیشتری در دوران بارداری و شیردهی در دسترس باشد(38).

13- در مطالعه مقطعی که توسط  Lapolla و همکاران در سال 2021 به منظور واکسیناسیون علیه عفونت COVID-19 در زنان باردار دیابتی و چاق انجام شد، نتایج نشان داد سازمان‌های بهداشتی اصلی و انجمن‌های علمی بین‌المللی تاکید می‌کنند که، اگرچه اطلاعات مربوط به استفاده از واکسن‌های کووید در دوران بارداری و شیردهی هنوز وجود ندارد، واکسیناسیون نباید منع مصرف داشته باشد. این باید برای زنان باردار در معرض خطر بالای قرار گرفتن در معرض COVID-19 در نظر گرفته شود. برای چنین زنانی، مزایا و خطرات بالقوه باید توسط متخصصان مراقبت های بهداشتی که از آنها مراقبت می کنند ارزیابی شود(39).

14- در مطالعه مقطعی که توسط Sutton و همکاران در سال 2021 به منظور پذیرش واکسن COVID-19 در بین 1012 نفر از زنان باردار، شیرده و غیر باردار در سنین باروری انجام شد، نتایج نشان داد با 1012 پاسخ دهنده که از این تعداد 466 (46.9٪) سفیدپوست غیر اسپانیایی، 108 (10.9٪) سیاه پوست غیر اسپانیایی، 286 (28.8٪) اسپانیایی بودند. میانگین سنی 36 سال بود. از کل پاسخ دهندگان، 656 نفر (64.8%) غیر باردار، 216 نفر (21.3%) باردار و 122 نفر (12.1%) شیرده بودند. پاسخ دهندگان غیرباردار بیشترین احتمال را داشتند که واکسیناسیون را بپذیرند (457 پاسخ دهنده، 76.2٪؛ P<.001) و پاسخ دهندگان شیرده دومین احتمال (55.2٪) را داشتند. پاسخ دهندگان باردار کمترین میزان پذیرش واکسن را داشتند (44.3٪؛ P<.001). نسبت های شیوع نشان داد که همه نژادهای غیرسفیدپوست به جز پاسخ دهندگان آسیایی غیر اسپانیایی تبار، و پاسخ دهندگان اسپانیایی زبان کمتر احتمال دارد واکسیناسیون را بپذیرند(40).

15- در مطالعه مقطعی که توسط Sculli و همکاران در سال 2021 به منظور واکسیناسیون COVID-19 در زنان باردار و شیرده دیابتی انجام شد، نتایج نشان داد زنان باردار مبتلا به عفونت SARS-CoV-2 (COVID-19) در معرض خطر بالای سندرم حاد تنفسی و پیامدهای نامطلوب هستند. زنان باردار مبتلا به کووید 19 شدید، نرخ زایمان زودرس (کمتر از 37 هفته حاملگی)، زایمان سزارین و بستری نوزادان در بخش مراقبت‌های ویژه را افزایش می‌دهند. یماری های همراه مانند دیابت (قبل از بارداری یا بارداری) یا چاقی بیشتر باعث افزایش عوارض مادر و جنین می شود. مشخص شده است که بیماران دیابتی یا چاق مبتلا به کووید-19 سیر نامطلوب و پیش آگهی بدتری دارند، با ارتباط مستقیم بین پیامد بدتر و سطح پایین‌تر از حد مطلوب گلیکول-متابولیک یا شاخص توده بدن (BMI). پیشگیری حیاتی از عفونت COVID-19 هم برای مادر و هم برای جنین مهم است(7).

16- در مطالعه مقطعی مبتنی بر وب که توسط Chen و همکاران در سال 2021 به منظور دیدگاه مدل اعتقاد بهداشتی در مورد کنترل تردید واکسن COVID-19 و ترویج واکسیناسیون در چین بین 2351 شرکت کننده انجام شد، نتایج نشان داد شیوع تردید در واکسن 44.3% و میزان واکسیناسیون 10.4% بود. عواملی که مستقیماً رفتار واکسیناسیون را ترویج می‌کنند، عدم تردید در واکسن با توصیه‌های دوستان یا خانواده برای واکسیناسیون و عدم وجود موانع درک شده برای واکسیناسیون COVID-19 بود. عواملی که مستقیماً با نرخ تردید واکسن بالاتر مرتبط بودند، سطح بالایی از موانع درک شده و مزایای درک شده بود. اثر واسطه‌ای خودکارآمدی، تحت‌تاثیر موانع درک‌شده، مزایای درک‌شده، توافق با توصیه‌های مقامات و موافقت با توصیه های دوستان یا خانواده با واکسیناسیون منفی از طریق تردید واکسن مرتبط بود(37).

17- در مطالعه مقطعی که توسط Tao و همکاران که در سال 2020 در چین به منظور پذیرش واکسن COVID-19 و عوامل مرتبط با آن در بین 1392از زنان باردار  بر اساس مدل اعتقاد بهداشتی انجام شد. نتایج نشان داد در میان 1392 زن باردار، میزان پذیرش واکسن کووید-19 77.4٪ (95٪ فاصله اطمینان) بود. حدود یک چهارم زنان باردار دچار تردید واکسن هستند. یافته‌ها نشان می‌دهد که تلاش‌های هدفمند و چند جانبه برای ایجاد سواد و اعتماد به واکسن برای افزایش پذیرش واکسن COVID-19 در طول همه‌گیری COVID-19، به ویژه برای جمعیت‌های آسیب‌پذیر، مورد نیاز است(1).

18- در مطالعه مقطعی که توسط Shmueli  در سال 2020 به منظور پیش‌بینی قصد دریافت واکسن کووید-19 در بین جمعیت عمومی با استفاده از مدل اعتقاد بهداشتی و نظریه مدل رفتار برنامه‌ریزی‌شده انجام شد. نتایج نشان داد 80 درصد از 398 پاسخگوی واجد شرایط تمایل خود را برای دریافت واکسن کووید-19 اعلام کردند. یک مدل یکپارچه شامل متغیرهای پیش‌بینی‌کننده HBM و TPB و همچنین عوامل جمعیت‌شناختی و مرتبط با سلامت، ثابت کرد که یک پیش‌بینی‌کننده قوی برای قصد دریافت واکسن کووید-۱۹ است و ۷۸ درصد از واریانس را توضیح می‌دهد. مردان، پاسخ دهندگان تحصیل کرده و پاسخ دهندگانی که واکسن آنفلوانزای فصلی را در سال گذشته دریافت کرده بودند، تمایل بیشتری برای دریافت واکسن کووید-19 داشتند. شرکت‌کنندگان در صورت گزارش سطوح بالاتری از مزایای درک شده واکسن کووید-19، تمایل بیشتری به واکسینه شدن داشتند بر اساس HBM، شدت عفونت COVID-19 و نشانه‌های عمل را درک کرده و اگر طبق TPB سطوح بالاتری از هنجارهای ذهنی و خودکارآمدی را گزارش کردند. اگرچه نیمی از پاسخ دهندگان گزارش دادند که سال گذشته واکسن آنفولانزا دریافت نکرده بودند، 40 درصد از آنها قصد داشتند در زمستان آینده واکسن آنفولانزا دریافت کنند و 66 درصد از آنها قصد دریافت واکسن کووید-19 را داشتند(41).

19- در مطالعه مطقعی که توسط Wong و همکاران در سال 2020 به منظور استفاده از مدل اعتقاد بهداشتی برای ارزیابی عوامل پیش بینی کننده قصد دریافت واکسن کووید-19 و تمایل به پرداخت آن  در در مالزی بین 1159 نفر از افراد انجام شد، نتایج نشان داد اکثریت یک قصد قطعی برای دریافت واکسن (48.2٪) و به دنبال آن یک قصد احتمالی (29.8٪) و یک قصد احتمالی (16.3٪) گزارش کردند. هر دو مورد تحت ساختار مزایای درک شده در HBM، یعنی معتقدند واکسیناسیون شانس عفونت را کاهش می دهد و واکسیناسیون باعث می شود احساس نگرانی کمتری داشته باشند(42).

20- در مطالعه نظرسنجی که توسط Costa در سال 2020 به منظور مدل اعتقاد بهداشتی برای عوامل تعیین کننده خطر عفونت کروناویروس انجام شد، نتایج نشان داد 277 پاسخ کامل به فرم دریافت شد و یکی حذف شد زیرا متعلق به شرکت کننده زیر 18 سال بود. معیارهای تکرارپذیری برای 22 سوال از 24 سوال پرسشنامه ما معنی دار بود (883/0 = α کرونباخ). روایی همگرا با استفاده از ضریب پایایی دو نیمه اسپیرمن-براون (r = 0.882) تأیید شد. تفاوت‌های معنی‌دار بین گروه‌ها در ابعاد حساسیت و شدت درک‌شده شدیدتر و در منافع و موانع درک‌شده کمتر بود. پرسشنامه مبتنی بر مدل اعتقاد بهداشتی ما با استفاده از معیارهای کمی، تأیید باورهای رایج در مورد خطرات عفونت کووید-19 را امکان پذیر کرد. مزیت رویکرد ما در امکان شناسایی سریع، مستقیم و کمی پروفایل های اعتقادی فردی برای هر بعد در پرسشنامه است که به عنوان یک متحد عالی برای فرآیندهای ارتباطی و آموزش بهداشت عمومی عمل می کند(43).

جمع بندی مروری بر متون

با توجه به مطالعات قبلی که با استفاده از مدل اعتقاد بهداشتی انجام شده بود نشان دادند که سازه های حساسیت درک شده، شدت درک شده، موانع درک شده، منافع درک شده، راهنما برای عمل، خودکارآمدی  از این مدل نقش قابل توجهی در تغییر رفتار و همچنین حفظ عادات بهداشتی داشته است. در نتیجه مدل مناسبی برای تغییر رفتار های بهداشتی است و انتخاب مدل به این دلیل است.

1.میانگین رفتار از انجام واکسیناسیون کویید-19 در میان زنان باردار و شیرده مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت چقدر است؟

2. میانگین حساسیت درک شده از انجام واکسیناسیون کویید-19 در میان زنان باردار و شیرده مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت چقدر است؟

3. میانگین شدت درک شده از انجام واکسیناسیون کویید-19 در میان زنان باردار و شیرده مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت چقدر است؟

4. میانگین منافع درک شده از انجام واکسیناسیون کویید-19 در میان زنان باردار و شیرده مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت چقدر است؟

5. میانگین موانع درک شده از انجام واکسیناسیون کویید-19 در میان زنان باردار و شیرده مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت چقدر است؟

6. میانگین خودکارآمدی از انجام واکسیناسیون کویید-19 در میان زنان باردار و شیرده مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت چقدر است؟

7. میانگین راهنما برای عمل از انجام واکسیناسیون کویید-19 در میان زنان باردار و شیرده مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت چقدر است؟

8- بین عوامل دموگرافیک با میزان سازه های مدل اعتقاد بهداشتی ارتباط وجود دارد.

9- بین سازه های مدل با رفتار انجام واکسیناسیون کویید-19 در میان زنان باردار و شیرده مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت ارتباط وجود دارد.

تعیین عوامل مرتبط با پذیرش واکسیناسیون کویید-19 با استفاده از مدل اعتقاد بهداشتی در میان زنان باردار و شیرده مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت شهر زاهدان در سال 1401

1. تعیین میانگین نمره رفتار بر انجام واکسیناسیون کویید-19 در میان زنان باردار و شیرده مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت

 2. تعیین میانگین نمره حساسیت درک شده بر انجام واکسیناسیون کویید-19 در میان زنان باردار و شیرده مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت

3. تعیین میانگین نمره شدت درک شده بر انجام واکسیناسیون کویید-19 در میان زنان باردار و شیرده مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت

4. تعیین میانگین نمره منافع درک شده بر انجام واکسیناسیون کویید-19 در میان زنان باردار و شیرده مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت

5. تعیین میانگین نمره موانع درک شده بر انجام واکسیناسیون کویید-19 در میان زنان باردار و شیرده مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت

6. تعیین میانگین نمره خودکارآمدی بر انجام واکسیناسیون کویید-19 در میان زنان باردار و شیرده مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت

7. تعیین میانگین نمره راهنمای عمل بر انجام واکسیناسیون کویید-19 در میان زنان باردار و شیرده مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت

8- تعیین ارتباط بین عوامل دموگرافیک با میزان سازه های مدل

9- تعیین ارتباط بین سازه های مدل با رفتار انجام واکسیناسیون کویید-19 در میان زنان باردار و شیرده مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت

وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، مراکز جامع خدمات سلامت ، معاونت بهداشتی

نتایج مطالعه می تواند مورد استفاده برنامه ریزان، سیاست مداران و دست اندرکاران مراکز جامع خدمات سلامت علوم پزشکی زاهدان قرار گیرد.

1.مدل اعتقاد بهداشتی: ( Health Belief Model )

تعریف نظری: برای اتخاذ عملکرد صحیح بهداشتی افراد باید نخست در برابر مسئله احساس خطر نمایند و سپس عمق این خطر و جدی بودن عوارض آن را در خود درک کنند و یا علائم مثبتی که از محیط اطراف یا محیط داخلی خود دریافت می کنند مفید و قابل اجرا بودن رفتار را باور دارند و عوامل بازدارنده از اقدام به این عمل را نیز کم هزینه تر فواید آن بیابند تا نهایت اجرای صحیح عملکردهای بهداشتی اقدام کنند(44).

تعریف عملی: پاسخی که زنان باردار و شیرده به سازه های مربوط به مدل اعتقاد بهداشتی (HBM) می دادند.

2.حساسیت درک شده:   ( Perceived Susceptibility)

تعریف نظری: حساسیت درک شده عبارت اند از درک شخص از این که در معرض خطر است، و این خطر تا چه حد جدی است(45).

تعریف عملی: در این پژوهش منظور از حساسیت درک شده درک شخص از اینکه در چقدر در معرض خطراست را می سنجد و بر اساس میانگین مجموع نمرات حاصل از پاسخ به سوالات شماره 1-2 حیطه حساسیت درک شده پرسشنامه سنجیده می شود.

3.شدت درک شده: ( Perceived Severity)

تعریف نظری: شدت درک شده عبارت اند از سعی در یافتن راه حلی برای کاهش خطر بر پایه این باور که اگر راه حل را انجام دهد به نفع فرد است(45).

تعریف علمی: در این پژوهش بر اساس میانگین مجموع نمرات حاصل از پاسخ به سوالات شماره 3- 4 حیطه شدت درک شده پرسشنامه سنجیده می شود.

4.موانع درک شده: ( Perceived Barriers)

تعریف نظری: باورهایی راجع به هزینه های واقعی و متصور ناشی از پیگیری رفتار جدید است(46).

تعریف علمی: در این پژوهش بر اساس میانگین مجموع نمرات حاصل از پاسخ به سوالات شماره 5-8  حیطه موانع درک شده پرسشنامه سنجیده می شود.

5.منافع درک شده:( Perceived Benefits )

تعریف نظری: شامل باورهایی به مزایای روش های پیشنهادی جهت کاهش خطر یا شدت بیماری یا حالت زیان بار ناشی از یک رفتار خاص است(46).

تعریف علمی: در این پژوهش بر اساس میانگین مجموع نمرات حاصل از پاسخ به سوالات شماره 9- 12  حیطه منافع درک شده پرسشنامه سنجیده می شود.

6. راهنما برای عمل: ( Cues to action )

تعریف نظری: نیروهای تسریع کننده ای است که موجب احساس نیاز شخص به انجام عمل می گردد(46).

تعریف عملی: در این پژوهش بر اساس میانگین مجموع نمرات حاصل از پاسخ به سوالات شماره 13- 15  حیطه راهنما برای عمل پرسشنامه سنجیده می شود.

7.خودکار آمدی: ( Self _ Efficacy )

تعریف نظری: اطمینان شخص به توانایی خود برای انجام یک رفتار(13).

تعریف علمی : در این پژوهش بر اساس میانگین مجموع نمرات حاصل از پاسخ به سوالات 16-18  حیطه خودکار آمدی پرسشنامه سنجیده می شود.

مقطعی از نوع تحلیلی

جامعه مورد مطالعه:

کلیه زنان باردار و شیرده مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت شهر زاهدان

معیارهای ورود:  زنان باردار و شیرده، رضایت آگاهانه

معیارهای خروج: عدم تکمیل کامل پرسشنامه

برای تعیین حجم نمونه از فرمول ککران استفاده شد.

حجم نمونه 230 نفر. که در آن میزان خطا 0.065 در نظر گرفته شد. با توجه به مطالعات قبلی مقدار P=0.6 و میزان اطمینان 0.95 در نظر گرفته شد.

که با احتساب 10% ریزش برای این مطالعه حجم نمونه 260 در نظر گرفته شد(36)

نمونه گیری طبقه بندی چند مرحله ای:

در این روش به صورت تصادفی چند مرکز جامع خدمات سلامت انتخاب می شود و متناسب با حجم جامعه مراجعه کننده به این مراکز از هر مرکز تعدادی نمونه انتخاب خواهد شد. شهر زاهدان به 4 منطقه شمال ، جنوب ، شرق و غرب تقسیم می شود سپس از هر منطقه 2 مرکز جامع خدمات سلامت  انتخاب می شود از هر مرکز جامع خدمات سلامت باتوجه به معیارهای ورود نمونه ها انتخاب می شود .

جهت جمع آوری اطلاعات از یک پرسشنامه استفاده خواهد شد. پرسشنامه اولیه از مطالعه Tao و همکاران در دسترس است(1).

پرسشنامه سازه های مدل HBM  دارای 18 سوال با شرح زیر می باشد:

پرسشنامه مربوط به حساسیت درک شده:

سوالات سازه حساسیت درک شده برای زنان باردار و شیرده  2 سوال با طیف نمره 14-2 به صورت چهار گزینه ای ( از کاملا نادرست تا کاملا درست با امتیاز 7-1 ) طبق دستور العمل این رویکرد تنظیم شد کسب نمره بالاتر نشان دهنده حساسیت درک شده بهتر است.

پرسشنامه مربوط به شدت درک شده:

سوالات سازه شدت درک شده برای زنان باردار و شیرده  2 سوال با طیف نمره 14-2 به صورت چهار گزینه ای ( از کاملا نادرست تا کاملا درست با امتیاز 7-1 ) طبق دستور العمل این رویکرد تنظیم شد کسب نمره بالاتر نشان دهنده شدت درک شده بهتر است.

پرسشنامه مربوط به موانع درک شده:

سوالات سازه موانع درک شده برای زنان باردار و شیرده  4 سوال با طیف نمره 28-4  به صورت چهار گزینه ای ( از کاملا نادرست تا کاملا درست با امتیاز 7-1 ) طبق دستور العمل این رویکرد تنظیم شد کسب نمره بالاتر نشان دهنده موانع درک شده بهتر است.

پرسشنامه مربوط به منافع درک شده:

سوالات سازه منافع درک شده برای زنان باردار و شیرده  4 سوال با طیف نمره 28-4  به صورت چهار گزینه ای ( از کاملا نادرست تا کاملا درست با امتیاز 7-1 ) طبق دستور العمل این رویکرد تنظیم شد کسب نمره بالاتر نشان دهنده منافع درک شده بهتر است.

پرسشنامه مربوط به راهنما برای عمل:

سوالات سازه راهنما برای عمل برای زنان باردار و شیرده  3 سوال با طیف نمره 21-3  به صورت چهار گزینه ای ( از کاملا نادرست تا کاملا درست با امتیاز 7-1 ) طبق دستور العمل این رویکرد تنظیم شد کسب نمره بالاتر نشان دهنده راهنما برای عمل بهتر است.

پرسشنامه مربوط به خودکارآمدی:

سوالات سازه خودکارآمدی برای زنان باردار و شیرده  3 سوال با طیف نمره 21-3  به صورت چهار گزینه ای ( از کاملا نادرست تا کاملا درست با امتیاز 7-1 ) طبق دستور العمل این رویکرد تنظیم شد کسب نمره بالاتر نشان دهنده خودکارآمدی بهتر است.

روایی صوری و محتوی پرسشنامه

براساس مقاله Tao و همکاران روایی و پایایی پرسشنامه در دسترس محقق می باشد که براساس تغییرات نیاز به روایی و پایایی مجدد می باشد و برای تعیین روایی صوری و محتویی پرسشنامه از ده نفر از متخصصین آموزش بهداشت و ارتقا سلامت کمک گرفته می شود. برای تعیین روایی صوری از این متخصصین خواسته می شود تا پرسشنامه را از نظر صوری مورد بررسی قرار دهند. تعیین شاخص روایی محتوی(CVI) پرسشنامه بر اساس مرتبط بودن، وضوح، سادگی، ضروری بودن و نسبت روایی محتوی (CVR) بر اساس ضروری بودن مورد ارزیابی متخصصین قرار می گیرد تا اصلاحات لازم  انجام شود. نسبت اعتبار محتوا (CVR)و شاخص اعتبار محتوا (CVI) با استفاده از روش کمی مطابق با جدول Lawshe اندازه گیری می شود(1). تعداد سوالات پرسشنامه 18 سوال می باشد.

پایایی پرسشنامه

برای تعیین پایایی (Reliability) پرسشنامه از روش همسانی درونی و روش آزمون- باز آزمون (همسانی بیرونی) استفاده می شود. همسانی درونی پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ برای سازه های مختلف مدل اعتقاد بهداشتی مورد ارزیابی ومحاسبه قرار می گیرد.

ضریب هبستگی(08/0 r=) و آ لفا کرونباخ مربوطه بیشتر از 7/0 گزارش شده که مورد تایید است.  ضریب آلفا کرونباخ پرسشنامه در این مطالعه7/0 می باشد.

پس از دفاع پروپوزال و دریافت کد اخلاق از معاونت تحقیقات دانشگاه و تهیه ابزار جمع آوری داده ها و انجام روایی و پایایی ابزار، محقق با نامه های معرفی به مراکز بهداشتی درمانی شهر زاهدان و پس از هماهنگی های لازم با آن مراکز و توضیح در خصوص اهمیت موضوع و روش مطالعه  افراد با  نمونه گیری تصادفی ساده طبق معیارهای ورود به مطالعه انتخاب می شوند. توضیحات لازم در خصوص طرح و هدف از انجام آن به شرکت کنندگان داده و از آنان تقاضا می شود تا برای ورود به مطالعه فرم رضایت آگاهانه حضور در طرح را تکمیل کنند، در مورد پرسشنامه و اطمینان از محرمانه بودن اطلاعات توضیحاتی توسط پژوهشگر ارایه و پرسشنامه ها بین شرکت کنندگان توزیع خواهد شد و ازآنها خواسته می شود با دقت به سوالات پرسشنامه پاسخ دهند، پس از تکمیل پرسشنامه ها توسط آنها، جمع آوری می گردد و پس از تجزیه و تحلیل وارد نرم افزار SPSS  ورژن 22 می شود.  زمان لازم برای پرسشنامه در زمان مشخص شده 10 تا 15 دقیقه تکمیل می گردد.

برای پرسشنامه اولیه روایی و پایایی را حساب می کنیم. به منظور بررسی روایی پرسشنامه را به چند تن از متخصصان آموزش بهداشت داده می شود و میزان روایی آن توسط شاخص های روایی محتوی سنجیده خواهد شد. به منظور بررسی پایایی از آلفای کرونباخ استفاده خواهد شد و سوالاتی که پایایی آنها کمتر از 70% باشد از مطالعه حذف خواهد شد.

به منظور آنالیز داده ها برای شاخص های توصیفی و متغیرهای کمی از میانگین و انحراف معیار و برای متغیرهای کیفی فراوانی و درصدگزارش خواهد شد.

به منظور بررسی فرض نرمال بودن متغیرهای پیوسته از آزمون کولموگرف اسمیرنف استفاده خواهد شد.

در صورت نرمال بودن متغیرها به منظور بررسی ارتباط بین عوامل دموگرافیک با سازه های مدل از ضریب همبستگی پیرسون استفاده خواهد شد.

به منظور تاثیر سازه های مدل بر رفتار انجام واکسیناسیون کویید-19 بر زنان باردار و شیرده مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی از رگرسیون خطی بهره خواهیم برد.

در همه آزمون ها سطح معنادار 0.05 در نظر گرفته خواهد شد و از نرم افزار spss ورژن 22 استفاده خواهیم کرد.

کدهای1، 2، 3، 4، 5، 7، 8، 10، 11، 12، 13، 14، 15، 16، 17، 19، 20، 22، 23، 24، 25، 26، 27، 28، 29، 30، 31 از راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران

1. هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.
2. در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.
3. پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه‌پذیر است که منافع بالقوه‌ی آن برای هر فرد آزمودنی بیش‌تر از خطرهای  آن باشد. در پژوهش‌های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیش‌تر از آن‌چه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه می‌شوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش‌کننده‌ی پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش‌ است.
4. مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.
5. قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنی‌ها و تامین سلامت آن‌ها انجام گیرد.
6. اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.
7. طراحی و اجرای پژوهش‌هایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهش‌های قبلی آزمایشگاهی، و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد. مطالعات حیوانی باید با رعایت کامل اصول اخلاقی کار با حیوانات آزمایشگاهی انجام شوند.
8. هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.
9. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    
10. انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.
11. کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.
12. اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.
13. پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.
14. پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.
15. پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.
16. پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.
17. پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.
18. عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.
19. در مواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره‌ی جنبه‌ای از پژوهش باعث کاهش اعتبار پژوهش می شود، ضرورت اطلاع‌رسانی ناکامل از طرف پژوهشگر باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود. بعد از رفع عامل این محدودیت، باید اطلاع‌رسانی کامل به آزمودنی انجام گیرد.
20. در مواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره‌ی جنبه‌ای از پژوهش باعث کاهش اعتبار پژوهش می شود، ضرورت اطلاع‌رسانی ناکامل از طرف پژوهشگر باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود. بعد از رفع عامل این محدودیت، باید اطلاع‌رسانی کامل به آزمودنی انجام گیرد.
21. از گروه‌های آسیب‌پذیر هیچ‌گاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروه‌ها یا جوامع آسیب‌پذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویت‌های همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد.
22. در پژوهش بر روی گروه‌های آسیب‌پذیر، وظیفه‌ی اخذ رضایت آگاهانه مرتفع نمی‌شود. در مورد افرادی که سرپرست قانونی دارند، پژوهشگر موظف است که علاوه بر اخذ رضایت آگاهانه از سرپرست قانونی، متناسب با ظرفیت خود فرد، از وی رضایت آگاهانه اخذ کند. در هر حال، باید به امتناع این افراد از شرکت در پژوهش احترام گذاشته شود.
23. اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه‌ی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود. 
24. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.
25. هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه‌ی تحقق این امر ترجیحاً به‌صورت پوشش بیمه‌ای نامشروط باشد.
26. در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.
27. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.
28. نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.
29. گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.
30. گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.
31. روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

کدهای 1، 2، 3، 4، 5، 7، 8 از راهنمای اخلاقی پژوهش بر گروه های آسیب پذیردر جمهوری اسلامی ایران

در پژوهش‌های علوم پزشکی نباید از افراد آسیب‌پذیر به‌عنوان آزمودنی ترجیحی استفاده شود و تنها در صورتی باید از این افراد در پژوهش استفاده شود که  دلیل موجهی برای آن وجود داشته باشد.

2- افراد آسیب‌پذیر باید در تمامی مراحل طراحی و اجرا و گزارش پژوهش مورد حفاظت ویژه قرار بگیرند.

3- طراحی و اجرای پژوهش باید به‌گونه‌ای باشد که کرامت انسانی، احترام و تمامیت جسمانی و روانی این شرکت کنندگان رعایت و حفاظت شود.

4- در صورت ضرورتِ استفاده از افراد آسیب‌پذیر در پژوهش، باید تا حد ممکن افرادی به‌عنوان آزمودنی انتخاب شوند که درجات کم‌تری از آسیب‌پذیری را دارا باشند.

5- در پژوهش‌های غیر درمانی تنها در صورتی باید از افراد آسیب‌پذیر استفاده شود که نتایج پژوهش برای خود شرکت‌کننده یا سایر افرادی که به همان گروه آسیب‌پذیر تعلق دارند مفید باشد و خطر پژوهش برای هر شرکت‌کننده بیش از حد متعارف در زندگی روزمره نباشد.

داشتن تصمیم‌گیرنده‌ی جایگزین، ضرورت اخذ رضایت‌آگاهانه از خود آزمودنی را مرتفع نمی‌کند. در مورد افرادی که تصمیم‌گیرنده‌ی جایگزین (اعم از سرپرست قانونی) دارند، باید تا حد ممکن از خود فرد هم رضایت آگاهانه و آزادانه اخذ شود.

8- امتناع فرد از قبول یا ادامه‌ی شرکت در مطالعه را باید جدی گرفت و به آن احترام گذاشت.

راهنمای اخلاقی زنان باردار با کد های 1، 2، 3، 4 شامل

1-شیوه‌ی انجام پژوهش باید از نظر علمی صحیح باشد یعنی پژوهش‌های پیش بالینی (پژوهش بر روی حیوانات باردار) و نیز پژوهش‌های بالینی (مانند پژوهش بر روی زنان غیرباردار) قبلاً انجام شده و اطلاعات لازم به منظور ارزیابی خطرهای احتمالی حاصل از پژوهش بر زنان باردار و جنین فراهم شده باشد.

2- پژوهشگر باید برنامه‌ریزی مشخصی برای پایش وضعیت مادر و جنین در طی پژوهش و نیز پیامد‌های بلند‌مدت و کوتاه‌مدت پژوهش بر آن‌ها داشته باشد.

3- در فرایند تصمیم‌گیری و اخذ رضایت باید اطلاعات کافی در مورد سود و زیان ناشی از شرکت یا عدم شرکت در پژوهش به زنان باردار داده شود که شامل نتایج و اثرات پژوهش بر مادر، جنین، سیر بارداری، نوزاد و نیز قدرت باروری مادر در آینده می‌شود.

4- اطلاعات لازم برای گرفتن رضایت نباید درزمان زایمان(زمان لیبر که افراد به طور طبیعی قادر به تمرکز بر جزئیات اطلاعات مربوط به پژوهش نیستند) به والدین برای شرکت در پژوهش داده شود.  

1. عدم تکمیل کامل پرسشنامه که در هنگام تکمیل نظارت می شود .

عدم همکاری مراکز که توضیحات مرتبط با طرح داده خواهد شد و موافقت آنها جلب خواهد شد ​​​​​​​

واکسیناسیون کویید-19، مدل اعتقاد بهداشتی، زنان باردار و شیرده

1.       Tao L, Wang R, Han N, Liu J, Yuan C, Deng L, et al. Acceptance of a COVID-19 vaccine and associated factors among pregnant women in China: a multi-center cross-sectional study based on health belief model. Human vaccines & immunotherapeutics. 2021:1-10.

2.       Hayakawa S, Komine‐Aizawa S, Mor GG. Covid‐19 pandemic and pregnancy. Journal of Obstetrics and Gynaecology Research. 2020;46(10):1958-66.

3.       Rasmussen SA, Jamieson DJ. Pregnancy, postpartum care, and COVID-19 vaccination in 2021. Jama. 2021;325(11):1099-100.

4.       Delshad Noghabi A, Mohammadzadeh F, Yoshany N, Javanbakht S. The prevalence of preventive behaviors and associated factors during the early phase of the COVID-19 pandemic among Iranian People: Application of a Health Belief Model. J Prev Med Hyg. 2021;62(1):E60-e6.

5.       Tong KK, Chen JH, Yu EWy, Wu AM. Adherence to COVID‐19 precautionary measures: applying the health belief model and generalised social beliefs to a probability community sample. Applied Psychology: Health and Well‐Being. 2020;12(4):1205-23.

6.       Goncu Ayhan S, Oluklu D, Atalay A, Menekse Beser D, Tanacan A, Moraloglu Tekin O, et al. COVID‐19 vaccine acceptance in pregnant women. International Journal of Gynecology & Obstetrics. 2021.

7.       Sculli MA, Formoso G, Sciacca L. COVID-19 vaccination in pregnant and lactating diabetic women. Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases. 2021.

8.       Blakeway H, Prasad S, Kalafat E, Heath PT, Ladhani SN, Le Doare K, et al. COVID-19 vaccination during pregnancy: coverage and safety. American Journal of Obstetrics and Gynecology. 2021.

9.       Healy CM. COVID-19 in Pregnant Women and Their Newborn Infants. JAMA pediatrics. 2021.

10.     Karimy M, Bastami F, Sharifat R, Heydarabadi AB, Hatamzadeh N, Pakpour AH, et al. Factors related to preventive COVID-19 behaviors using health belief model among general population: a cross-sectional study in Iran. BMC public health. 2021;21(1):1-8.

11.     Zampetakis LA, Melas C. The health belief model predicts vaccination intentions against COVID‐19: A survey experiment approach. Applied Psychology: Health and Well‐Being. 2021;13(2):469-84.

12.     Badr H, Oluyomi A, Woodard L, Zhang X, Raza SA, Adel Fahmideh M, et al. Sociodemographic and Health Belief Model Factors Associated with Nonadherence to COVID-19 Mitigation Strategies in the United States. Annals of behavioral medicine : a publication of the Society of Behavioral Medicine. 2021;55(7):677-85.

13.     Fathian-Dastgerdi Z, Khoshgoftar M, Tavakoli B, Jaleh M. Factors associated with preventive behaviors of COVID-19 among adolescents: Applying the health belief model. Research in social & administrative pharmacy : RSAP. 2021;17(10):1786-90.

14.     رحیمی, فرزانه, گلی, شادی. کرونا ویروس جدید (covid-19) در بارداری و زایمان: مطالعه مروری. مجله علمی-پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی سبزوار. 2020;27(4):522-31.

15.     لیلا آآ, شهناز ک, کتایون ط, زهرا ب. تأثیر مداخله آموزشی مبتنی بر منافع و موانع درک شده بر قصد انجام تلقیح واکسن ویروس پاپیلومای انسانی در زنان آسیب پذیر: کاربرد مدل اعتقاد بهداشتی.

16.     Pormosayebi S, Shamsi M, Khorsandi M, Koolivand A, Ranjbaran M. Investigation of the effect of educational program based on the health belief model on preventing behaviors exposure to polluted air among pregnant women. Journal of Babol University of Medical Sciences. 2018;20(1):57-63.

17.     مهری ه, رضا ص, مصطفی ش. بررسی تاثیر مداخله آموزشی بر ارتقاء رفتارهای پیشگیری کننده از آنفلوانزای نوع A در زنان باردار: کاربرد مدل اعتقاد بهداشتی.

18.     عبدالعزیز اس, بهناز ک, فروغ ک. پیش بینی قصد کاهش وزن در دانشجویان دختر دانشگاه شیراز بر اساس مدل اعتقاد بهداشتی.

19.     Hashemi M, Sadeghi R, Shamsi M. An investigation of educational intervention impact on pregnant women for promote preventive behaviors of influenza H1N1:using health belief model. Koomesh. 2017;19(3):603-10.

20.     Ziaee R, Jalili Z, Ghouchani HT. The effect of education based on Health Belief Model (HBM) in improving nutritional behaviors of pregnant women. Journal of North Khorasan University of Medical Sciences. 2017;8(3):427-37.

21.     Karimy M, Taher M, Azarpira H. Measure health belief model construct about nutritional practices of pregnant women in Saveh University of Medical Sciences. Avicenna Journal of Nursing and Midwifery Care. 2016;24(3):167-73.

22.     Evaluation of modification of behaviour of the pregnant women in the field of urinary infections based on the health belief mode. Hormozgan Medical Journal. 2014;18(4):317-24.

23.     Jadgal KM, Zareban I, Rakhshani F, Siouki HA, Boulagh BLM, Hajilou E. The Impact of Health Education Based on Health Belief Model on Preventive Behavior of Unwanted Pregnancy among Chabahar Women. Journal of Health. 2014;5(3):191-202.

24.     Moghadam SMK, Shojaiezadeh D, Mahmoudi M, Shojaiezadeh E, Farhandi H, Khalili S. Effect of education based on health belief model to prevent the arbitrary use of the drug in women referring to Health Centers sabzevar city. Journal of Health System Research. 2014;9(14):1876-88.

25.     Kafaee Z, Noroozi A, Tahmasebi R. Application of Health Belief Model's constructs for predicting regular consumption of folic acid supplements in pregnant women referred to Borazjan's health centers in 2014-15. Iranian South Medical Journal. 2016;19(1):77-90.

26.     Moghadam ZE, Ajami B, Vashani HRB, Sardarabady F. Perceived Benefits Based on the Health Belief Model in Oral Health Related Behaviors in Pregnant Women, Mashhad, 2012. Iranina Journal of Obstetrics Gynecology and Infertility. 2013;16(44):21-7.

27.     Shamsi M. Measuring Health Belief Model Constructs in Preventive Behavior about Self-Medication in Pregnant Women in Arak City. Qom University of Medical Sciences Journal. 2011;5(3):64-.

28.     Sharifirad GR, Mohebi S, Matlabi M, Shahsiah M. Effectiveness of Nutrition Education Program Based on Health Belief Model Compared with Traditional Training on the Recommended Weight Gain during Pregnancy. Journal of Health System Research. 2010;6(3):480-.

29.     Sabooteh S, Shahnazi H, Sharifirad G, Hassanzadeh A. The survey of Health Belief Model (HBM) constructs regarding pregnancy anxiety in nuliparous women. Journal of Health System Research. 2014;9(14):1746-56.

30.     Gencer H, Özkan S, Vardar O, Serçekuş P. The effects of the COVID 19 pandemic on vaccine decisions in pregnant women. Women and Birth. 2021.

31.     Januszek SM, Faryniak-Zuzak A, Barnaś E, Łoziński T, Góra T, Siwiec N, et al. The Approach of Pregnant Women to Vaccination Based on a COVID-19 Systematic Review. Medicina. 2021;57(9):977.

32.     Tao L, Wang R, Liu J. Comparison of vaccine acceptance between COVID-19 and seasonal influenza among women in China: a national online survey based on Health Belief Model. Frontiers in medicine. 2021;8.

33.     Mehanna A, Elhadi YAM, Lucero-Prisno Iii DE. Public willingness to adhere to COVID-19 precautionary measures in Sudan: an application of the Health Belief Model. The Pan African medical journal. 2021;39:135.

34.     Al-Metwali BZ, Al-Jumaili AA, Al-Alag ZA, Sorofman B. Exploring the acceptance of COVID-19 vaccine among healthcare workers and general population using health belief model. Journal of evaluation in clinical practice. 2021;27(5):1112-22.

35.     Tsai FJ, Hu YJ, Chen CY, Tseng CC, Yeh GL, Cheng JF. Using the health belief model to explore nursing students' relationships between COVID-19 knowledge, health beliefs, cues to action, self-efficacy, and behavioral intention: A cross-sectional survey study. Medicine. 2021;100(11):e25210.

36.     Nguyen LH, Hoang MT, Nguyen LD, Ninh LT, Nguyen HTT, Nguyen AD, et al. Acceptance and willingness to pay for COVID‐19 vaccines among pregnant women in Vietnam. Tropical Medicine & International Health. 2021;26(10):1303-13.

37.     Chen H, Li X, Gao J, Liu X, Mao Y, Wang R, et al. Health Belief Model Perspective on the Control of COVID-19 Vaccine Hesitancy and the Promotion of Vaccination in China: Web-Based Cross-sectional Study. Journal of Medical Internet Research. 2021;23(9):e29329.

38.     Jayagobi PA, Ong C, Thai YK, Lim CC, Jiun SM, Koon KL, et al. Perceptions and acceptance of COVID-19 vaccine among pregnant and lactating women in Singapore: A cross-sectional study. medRxiv. 2021.

39.     Lapolla A, Dalfrà MG, Burlina S. Vaccination against COVID-19 infection: the need of evidence for diabetic and obese pregnant women. Acta diabetologica. 2021;58(12):1581-5.

40.     Sutton D, D'Alton M, Zhang Y, Kahe K, Cepin A, Goffman D, et al. COVID-19 vaccine acceptance among pregnant, breastfeeding, and nonpregnant reproductive-aged women. American journal of obstetrics & gynecology MFM. 2021;3(5):100403.

41.     Shmueli L. Predicting intention to receive COVID-19 vaccine among the general population using the health belief model and the theory of planned behavior model. BMC Public Health. 2021;21(1):804.

42.     Wong LP, Alias H, Wong P-F, Lee HY, AbuBakar S. The use of the health belief model to assess predictors of intent to receive the COVID-19 vaccine and willingness to pay. Human vaccines & immunotherapeutics. 2020;16(9):2204-14.

43.     Costa MF. Health belief model for coronavirus infection risk determinants. Revista de saude publica. 2020;54.

44.     Karim M, Shamsi M, Araban M, Gholamnia Z, Kasmai P. Health beliefs and performance regarding Pap Smear test in Zarandieh City women's. Journal of Guilan University of Medical Sciences. 2012;20(80):42-8.

45.     BalaliMeybodi F, Tabatabaei S, Hasani M. The relationship of self-efficacy with awareness and perceptiveness severity and benefits in regard to adopting AIDS preventive behaviors among students of Kerman University of Medical Sciences in 2011. Journal of Rafsanjan University of Medical Sciences. 2014;13(3):223-34.

46.     Abd El Hameed HS, Abd El Hameed LT, Zayan KA. Awareness of personnel in direct contact with animals regarding brucellosis. J Am Sci. 2012;8(6):790-6.

هدف از انجام این طرح پژوهشی سنجش میزان اطلاعات شما در خصوص واکسیناسیون کووید-19 است.

ندارد.

با شرکت در این طرح تحقیقاتی از میزان اطلاعات صحیح خود باخبر می شوید تا از سلامتی بیشتری برخوردار شوید.

ندارد.

ندارد.

دارد.

ندارد.

نتایج به دست آمده از تحقیق بصورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت هیچ یک از شما عزیزان فاش نخواهد شد و اطلاعات شما در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند.

چنانچه سوال یا مشکلی در خصوص این طرح تحقیقاتی داشتید می توانید با مجری طرح خانم سارا مقیمی ارتباط برقرار کنید.

ادرس : زاهدان، دانشگاه علوم پزشکی

شماره تماس:09154891455

شرکت مراجعه کنندگان در مطالعه کاملاً اختیاری و آزاد خواهد بود. شرکت کنندگان از  شرکت درپژوهش امتناع نموده یا هر زمان  که مایل بوده است بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پژوهشگر ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شود.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری از بیماران  رضایت کتبی و شفاهی گرفته خواهد شد.

پرسشنامه پیش فرض