تعیین ویژگیها و دلایل سلب امتیاز، وضعیت استنادی و کیفیت روش شناسی در مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز سلب امتیاز شده

سلب امتیاز مقالات بعد از چاپ مکانیزمی برای رفع و اصلاح مشکلات جدی در متون علمی و افزایش آگاهی در میان اعضای جامعه علمی در مورد متون غیر معتبر است(1)، در واقع سلب امتیاز راهکاری برای حفظ یکپارچگی متون علمی و همینطور آگاه کردن خواننده نسبت به مشکلات جدی شناسایی شده در ارتباط با مقالات منتشر شده است. (2) در سال‌های اخیر، میزان بازپس‌گیری مقالات به‌ویژه در حوزه زیست‌پزشکی افزایش چشمگیری داشته است. (3) با افزایش تعداد مقالات سلب امتیاز شده نگرانی در مورد خطاهای عمدی علمی و پیامدهای آن در مبانی مطالعات آینده افزایش پیدا کرده است. (4) یکی از پیامدهای نگران کننده استرداد مقالات، استنادهای مستمر به این نوع از مقالات پس از سلب امتیاز آنها است، در واقع بسیاری از این نویسندگان و موسسات بدون در نظر گرفتن سلب امتیاز این نوع از مقالات به ویژه به دلیل خطای عمدی همچنان استنادهای مثبت دریافت می کنند. (5) علاوه بر این، یافته های مطالعات نشان می دهد که مقالات استرداد شده  علاوه بر تاثیر علمی از طریق استناد به آنها، اثرات اجتماعی از طریق ذکر آنها در وبلاگ ها، رسانه های اجتماعی، اخبار و ویکی پدیا بوجود می آورند. (6, 7) کمیته اخلاق در نشر (COPE) راهنما و دستورالعمل سلب امتیاز را در سال 2009 منتشر کرد. (8) این راهنما بیان می کند تنها زمانی می توان مقاله را باز پس فرستاد که دلیل محکمی مبنی بر وجود خطاهای غیرقابل انکار موجود باشد. کمیته اخلاق نشر در صورت مواجه با موارد زیر سردبیر مجله را مجاز به استرداد مقاله میداند؛ 1. ارائه دلیلی واضح و آشکار مبنی بر غیر قابل استناد بودن مقاله به دلیل تکراری بودن  2. خطاهای فاحش (عمدی و یا غیرعمدی) 3 .اثبات سرقت علمی در مقاله 4. غیراخلاقی بودن محتوای مقاله 4. انتشار تکراری  نتایج و یافته های مقاله ( درصورتی که قابل استناد باشد). یا در صورتی که نویسندگان گزارشی مبنی بر غیر اخلاقی بودن تحقیق یا تضاد منافع مهمی که بر تفسیر مقاله تاثیر بگذارد ارسال کنند. (1, 8, 9) طبق اعلام کمیته اخلاق در نشر اطلاعات کافی برای مطلع ساختن خوانندگان از مقالات استرداد شده باید در اختیار آنها قرار بگیرد. به طوریکه بدانند که چه کسی (سردبیر یا نویسنده) و به چه دلیلی مقاله را استرداد کرده است، علاوه بر این در تمامی نسخه های چاپی و الکترونیکی و تمام مکانهایی که آن مقاله ایندکس شده است، باید مشخص گردد که مقاله سلب امتیاز شده است. کمیته اخلاق در نشر  COPE بیان می کند هدف اصلی از سلب اعتبارها» این است که به جای تنبیه نویسندگان خاطی، متون اصلاح شوند و از درستی و صحت آنها اطمینان حاصل شود. (8, 9)

 مرور نظام مند اساسا برای پاسخگویی به یک سوال پژوهشی مبتنی بر ارزیابی بدون سوگیری همه مطالعات پژوهشی مربوط به آن سوال، طراحی می شود. چنین مرورهایی در دهه 1970 در علوم اجتماعی پدیدار گردید و سپس در علوم پزشکی و اپیدمیولوژی مورد استفاده قرار گرفت. (10) محققان و متخصصین حوزه سلامت ممکن است زمان و یا مهارت کافی برای جمع آوری، ارزیابی و تلفیق همه متون مرتبط در یک حوزه خاص علمی را  نداشته باشند. مرور نظام مند این وظیفه مهم را انجام داده و به چنین سوالاتی به صورت قابل دسترس برای تصمیم گیران، پاسخ می دهد. در حقیقت هدف اصلی از انجام مرورهای سیستماتیک وزن دهی متون موجود برای بهبود تصمیم گیری است. (11) هدف یک مرور نظام مند ممکن است متفاوت و شامل چنین مواردی باشد: تعیین نقاط ضعف و قوت نسبی متون مربوط به یک سوال، خلاصه نمودن مقادیر انبوهی از متون، حل و فصل تضادهای موجود در متون، ارزشیابی نیاز به کارآزمایی های بالینی وسیع، پرهیز از کارآزمایی های غیر ضروری و اضافی، افزایش توان آماری مطالعات کوچکتر، بهبود دقت یا تعیین اثرات درمانی خفیف تر، افزایش قدرت تعمیم پذیری پیامدهای مداخلات، و در نهایت کمک به طراحی گایدلاین های در حوزه های مختلف علم پزشکی. (12, 13)

باتوجه به سهم مطالعات مرور نظام مند در آگهی رسانی درباره عملکردهای مبتنی بر شواهد، کیفیت پایین روش شناسی این مطالعات مروری قابل قبول نیست، علاوه بر این مطالعات مرور نظام مند با کیفیت ضعیف می تواند به استفاده از مداخلات کم بازده یا مضر کمک نمایند. (14) با افزایش مطالعات مرور نظام مند، دستورالعملهای پیشنهادی جهت انجام این نوع پژوهش ها افزایش یافته است. موسساتی مانند کاکرین ، آکادمی ملی پزشکی آمریکا (موسسه پزشکی آمریکا) و مرکز بررسیها و انتشار راهنماهایی برای محققان جهت انجام یک مرور نظامند با کیفیت منتشر نموده اند. (15, 16)  این دستورالعملها شامل دستورالعمل کیوروم(17)، موس(18)، پریزما(17) و آمستر(19) بوده است.  علی رغم وجود چنین دستورالعملها چندین مطالعه نشان می دهد که کیفیت انجام مطالعات مرور نظام در سراسر رشته ها و تخصصهای پزشکی کاهش یافته است. (20-23)

 با توجه به اهمیت و تاثیر منفی سلب امتیاز مقالات چاپ شده هم برای نویسندگان و پژوهشگران و هم برای سردبیران مجلات علمی بررسی ویژگیهای توصیفی و دلایل استرداد این مقالات جهت کاهش تکرار مسائل فوق در خلق آثار علمی توسط پژوهشگران اهمیت قابل توجهی دارد. از طرفی هرگونه خطا به خصوص خطاهای عمدی  و غیرعمدی به ویژه در روش شناسی می تواند یافته های تحقیق را مختل کند و آسیب جدی به حوزه سلامت وارد کند. علاوه بر این، متون استرداد شده در حوزه  زیست‌پزشکی نه تنها سلامت افراد را به خطر می‌اندازد، بلکه پزشکان را در فرآیند تشخیص و درمان بیماریها گمراه می‌کند. همچنین، بسته به نوع خطاهای (عمدی، غیر عمدی)، این مقالات هزینه‌های مالی را به محققان و مؤسسات مالی تحمیل می‌کنند. همچنین مقالات سلب امتیاز شده  روحیه اعضای هیأت علمی را تضعیف می کند، و باعث کاهش اعتماد به این افراد و کاهش بهره وری و میزان استنادات آنها خواهد شد. با توجه به اهمیت مقالات مرورنظام مند و توجه جوامع علمی و پژوهشگران به نتایج این تحقیقات، بررسی میزان استناد و آلتمتریکس این مقالات قبل و بعد از سلب امتیاز و نیز بررسی کیفیت روش شناسی این مطالعات جهت بررسی میزان پیروی این مطالعات از دستورالعملهای معتبر موجود جهت انجام و گزارش مطالعات مرور نظام اهمیت دارد. از طرفی بررسی ارتباط بین دلایل سلب امتیاز و میزان کیفیت روش انجام این مطالعات می تواند جهت روشن شدن وجود ارتباط بین این دو متغیر اهمیت داشته باشد.

 به طور کلی، بیشتر مطالعات مربوط به متون سلب امتیاز شده فقط به بررسی ویژگی ها و استنادات متون استرداد شده پرداخته اند و برخی از مطالعات تنها به بررسی استنادها و امتیازات آلتمتریکس مقالات سلب امتیاز شده در یک حوزه موضوعی خاص پرداخته اند. با توجه به اینکه طبق بررسیهای پژوهشگر مطالعه ای که بررسی کیفیت روش شناسی مطالعات مرور نظام مند سلب امتیاز شده بپردازد یافت نشد. لذا در این طرح تحقیقاتی به بررسی ویژگیهای توصیفی و دلایل استرداد، وضعیت استنادی و روش شناسی مطالعات مرور نظام مند سلب امتیاز شده پرداخته می شود. بنابراین اهداف این مطالعه 1) شناسایی دلایل سلب امتیاز و ویژگی های  توصیفی مقالات مرور نظام مند سلب امتیاز شده در حوزه پزشکی، 2) تجزیه و تحلیل استناد به مقالات مرور نظام مند سلب امتیاز شده قبل و بعد از سلب امتیاز 3) تجزیه و تحلیل آلتمتریکس مقالات مرور نظام مند سلب امتیاز شده قبل و بعد از سلب امتیاز، 4) بررسی کیفیت روش شناسی مطالعات مرورنظام مند سلب امتیاز شده در حوزه پزشکی، 5) بررسی رابطه بین کیفیت روش شناسی مطالعات مرور نظام مند حوزه پزشکی با دلایل سلب امتیاز این مقالات می پردازد.

پیشینه پژوهش: (داخلی و خارجی/ به صورت روایتی و موضوع محور)

تحقیقات انجام شده در ایران:

پناهی و سلیمانپور در سال 2021 به بررسی ویژگی های علمی، تکنیکی، استنادی و آلتمتریکس  مقالات سلب امتیاز شده در حوزه خون شناسی پرداختند. مقالات  با استفاده راهبرد جستجوی مناسب از پایگاه وب آف ساینس استخراج گردید. در مجموع 101 مقاله بازیابی گردید که در 28 مجله مختلف منتشر شده بودند. میانگین فاصله زمانی از چاپ مقاله تا سلب امتیاز 50 ماه گزارش شده است و بیشتر مقالات مربوط به ایالات متحده آمریکا بوده است. بیشترین دلیل برای سلب امتیاز مقالات سوء رفتار گزارش شده است. (31)

شمسی و همکاران در سال 2022 در مطالعه ای به بررسی میزان اشتراک گذاری مقالات سلب امتیاز شده مربوط به کووید 19 در شبکه های اجتماعی پرداختند. 71 مقاله باز پس گرفته شده مرتبط با کووید 19 از پایگاه های داده شناسایی گردید. 39 مقاله  دارای نمره آلتمتریکس بودند که از قابلیت رایگان سایت آلتمتریکس^[1] دات کام استخراج گردید.  داده های استخراج شده شامل نمره آلتمتریکس و اطلاعات جمعیت شناختی اشتراک گذاران نظیر موقعیت جغرافیای، وابستگی سازمانی و غیره گردآوری شد. نتایج نشان داد مقالات سلب امتیاز شده در حوزه کووید 19 هزاران بار به وسیله خوانندگان و دنبال کنندگان به اشتراک گذاشته شده بود. توییتر بزرگترین رسانه برای اشتراک گذاری این مقالات بود و ایالات متحده آمریکا بیشترین اشتراک گذاری را در این زمینه به خود اختصاص داده بود. (32)

منصور زاده و همکاران در مطالعه ای به بررسی مقالات ایرانی سلب امتیاز شده در پایگاه پاپمد پرداخت. تمامی مقالات منتشر شده در پایگاه پاپمد تا دسامبر 2017 بازیابی شده است. اطلاعات کتابشناختی مقالات سلب امتیاز شده، دلایل سلب امتیاز، فاصله زمانی بین تاریخ انتشار تا تاریخ اخطار سلب امتیاز، سلب امتیاز کننده و غیره استخراج گردید. علاوه بر این، داده های استنادی مقالات سلب امیتاز  شده قبل از سال 2013 تجزیه و تحلیل شد. در مجموع 164 انتشارات سلب امتیاز شده شناسایی شد.مدت زمان سلب امتیاز 8/20 ماه گزارش شد. دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه علوم پزشکی تهران دو وابستگی سازمانی بودند که بیشترین سلب امتیاز را به خود اختصاص داده بودند. بیشترین سلب امتیاز کننده  سردبیر بوده است. بیشترین دلایل انصراف مربوط به موضوع تالیف، سرقت ادبی و انتشار اضافی بوده است. بیشتر از 20 درصد نشریات از سازمانهای مختلف بودجه دریافت کرده بودند. بررسی استنادی مقالات سلب امتیاز شده نشان داد که این انتشارات 789 استناد دریافت کرده اند. (33)

طبق بررسیهای پژوهشگر مطالعات معدودی در داخل کشور به ارزیابی کیفیت مقالات مرور نظام مند پرداخته اند اما در این میان غفوری و همکاران در سال 1394 در مطالعه ای به ارزیابی کیفیت گزارش مطالعات مرور نظام‌مند و فراتحلیل‌ در مجلات پرستاری و مامایی ایران پرداخته است که در این مطالعه، کلیه مجلات پرستاری و مامایی کشور (فارسی و انگلیسی) که در فاصله سالهای 1389 تا 1394 در کشور ایران و در پایگاه‌های اطلاعاتی جهاد دانشگاهی، مگ ایران، ایران داک، ایران مدکس،گوگل اسکالر نمایه شده اند، با استفاده از کلید‌ واژگان مرور نظام‌مند، مرور سیستماتیک، مرور ساختارمند، متاآنالیز و فراتحلیل مورد جستجو قرار گرفته است. از 44 مقاله یافت شده، پس از اعمال معیارهای ورود به مطالعه، تعداد 16 مقاله باقی ماندند که با استفاده از بیانیه پریزما مورد ارزیابی قرار گرفتند. یافته ها نشان داد که میزان انطباق کلی کیفیت مقالات مرور نظام‌مند و فراتحلیل مورد بررسی، براساس معیارهای بیانیه پریزما، 63درصد برآورد شده است. بیش‌ترین کمبودهای کیفیت در بخش روش پژوهش مقاله نویسی به میزان 57 درصد تخمین زده شده است. بارزترین نقص گزارش‌ مقالات مرور نظام‌مند و فراتحلیل مورد بررسی، مربوط به خطاهای موجود در مطالعات اولیه و خطاهای حاصل از ترکیب نتایج این مطالعات و عدم اشاره به این سوگیری‌ها بوده است. (34)

تحقیقات انجام شده در خارج از ایران:

خان و همکاران در سال 2022 به تجزیه و تحلیل کتابسنجی و آلتمتریک مقالات پس گرفته شده حوزه کووید 19 پرداخته است. هدف از این مطالعه بررسی نقش شبکه های اجتماعی در تبلیغ و گسترش مقالات ریترک شده بوده است. مقالات پس گرفته شده در نوامبر 2021 از سایت ریترکشن واتچ  استخراج گردید. در مجموع 196 مقاله استخراج گردید که 189 مقاله پس گرفته شده بود. بعد از حذف مقالاتی که فاقد شناسه برنمود دیجیتالی، نمره آلتمتریکس و پیش از چاپ بودند در مجموع 22 مقاله باقی ماند. نتایج نشان داد مقالات پس گرفته شده توجه قابل توجهی را به ویژه در توییتر و مندلی به خود جلب کرده بود. بلاگها، فیسبوک، ردیت و غیره تفاوت قابل توجهی برای مقایسه نداشت.  (20)

سرگیو و همکاران در سال 2021 در مطالعه ای به ارزیابی توجه رسانه ها به مقالات سلب امتیاز شده قبل و بعد از ریترکت مقالات می پردازد. ادبیات سلب امتیاز که بین سالهای 2010 تا 2015 منتشر شده بودند از وب سایت ریترکش واتچ استخراج گردید. در مجموع 3008 مقاله بازیابی شد و نمره آلتمتریکس و سایتشن مقالات استخراج گردید. 56 درصد مقالات از نظر آلتمتریکس مورد توجه بودند و 5  درصد حتی محبوب در نظر گرفته شد. بیشتر از یک درصد مقالات بیش از 100 سایتیشن را تا ژوئن 2018 دریافت نموده اند. نتایج نشان داد که مقالات سلب امتیاز شده توجه زیادی را در شبکه های اجتماعی به خود جلب نموده است. (35)

ونگ و همکاران در سال 2019 در مطالعه ای به بررسی مطالعات سلب امتیاز شده در حوزه زیست پزشکی از مجلات دسترسی باز پرداخت. پایگاه مدلاین از طریق پاپمد جستچو تا مطالعات سلب امتیاز شده در مجلات دسترسی باز شناسایی گردد.  داده های استخراج شده از هر مقاله سلب امتیاز شده شامل زمان انتشار تا سلب امتیاز، دلایل سلب امتیاز، ضریب تاثیر ژورنال و کشور مبدا بوده است. داده ها از 621 مطالعه باز پس گرفته شده استخراج گردید.  داده ها نشان داد که تعداد و نرخ سلب امتیاز از سال 2010 در حال افزایش است. رایجترین دلایل برای سلب امتیاز شامل خطا، سرقت ادبی، انتشار تکراری،  تقلب و بررسی غیر معتبر همتا گزارش شده است. نتایج نشان تعداد مقالات سلب امتیاز شده از مجلات دسترسی باز به طور پیوسته در حال افزایش است. سوء رفتار دلیل اصلی بازپس گیری گزارش شد.  اکثر مقالات از مجلات با ضریب تاثیر پایین و توسط محققانی از چین، هند، ایران و ایالات متحده نوشته شده بود. (36)

مین و همکاران در سال 2021 در مطالعه ای به بررسی ویژگی ها و معیارهای ارزیابی کیفیت در مطالعات مرور نظام مند در حوزه اقتصاد دارویی پرداختند. نه پایگاه اطلاعاتی بین المللی و چینی مورد جستجو قرار گرفت. از ابزار آمستر^[2]  برای ارزیابی کیفیت روش شناسی مطالعات مرور نظام مند استفاده شد. در مجموع 165 مطالعه مرور نظام مند به مطالعه وارد شدند. کیفیت روش شناسی این مطالعات بر طبق چک آمستر متوسط گزارش شد. در این مطالعات از سیزده ابزار ارزیابی کیفیت موجود و 32 معیار تعریف شده توسط نویسندگان استفاده شده است. پرکاربردترین این ابزارها شامل چک لیست دراموند، چک لیست BMJ، بیانیه استانداردهای گزارش ارزیابی اقتصادی بوده است. (37)

لئو و همکاران در سال 2020 در مطالعه ای به ارزیابی کیفیت روش شناسی و گزارش دهی در مطالعات مرور نظام مند و متاآنالیز در حوزه درمان پزشکی چینی برای بیماری ریفلکس معده پرداخت. پایگاه های اطلاعاتی ملی (چینی) و پایگاه های اطلاعاتی بین المللی نظیر پاپمد، وب آف ساینس و کتابخانه کاکرین از ابتدا تا ژوئن 2020 مورد جستجو قرار گرفت. از پرسشنامه ارزیابی کیفی اجمالی (QQAQ)، چک لیست آمستر 2  و چک لیست پریزما استفاده شد. 33 مطالعه مرور نظام مند و متاآنالیز معیار ورود به مطالعه را داشتند. نتایج پرسشنامه QQAQ نشان داد نقص در کیفیت روشناسی مطالعات عمده بود. ارزیابی کلی آمستر 2 نشان داد که اکثر مرورهای سیستماتیک و متاآنالیزها بررسی کیفیت روش شناسی ضعیف و خیلی ضعیف داشتند. نتایج ارزیابی به وسیله چک لیست پریزما نشان داد که به دلیل عدم ثبت پروتکل و روش انتخاب مطالعات، 9/19 درصد موارد گزارش نشده بود و 2/15 درصد موارد به صورت جزئی گزارش شده بود. (38)

عبدالرحمن و همکاران در سال 2021 در مطالعه ای به ارزیابی مطالعات مرور نظام مند منتشر شده در مجلات با ضریب تاثیر بالا در حوزه قلب و عروق پرداخت. از پایگاه پاپمد مطالعات مرور نظام مند منتشر شده بین سالهای 2010 تا2019 در پنج مجله هسته حوزه قلب و عروق استخراج شد. داده ها براساس ویژگی های روش شناسی، ارزیابی سوگیری، منابع مالی استخراج شد. علاوه بر این از ابزار آمستر برای ارزیابی کیفیت مطالعات استفاده شد. در کل 352 مطالعه مرور نظام مند مورد ارزیابی قرار گرفت. نمره کیفیت آمستر کم گزارش شد. 64 مطالعه مرور نظام مند پروتکل خود را ثبت کرده بودند. 208 مطالعه مروری خطر سوگیری را در مطالعات وارد شده خود بررسی نمودند. 177 مطالعه مروری سوگیری در تجزیه و تحلیل نتایج اولیه را گزارش نمودند. استفاده از منابع مالی خارجی در 87 مطالعه مروری آشکار نشده بود. تجزیه و تحلیل داده ها نشان داد که وجود سوگیری در انتشار بطور معناداری با ناهمگنی آماری اولیه و طراحی پیچیده، نمونه آماری بزرگ معنادار بود. علاوه براین نمره کیفیت بالای آمستر با معیارهای استناد بالا معنادار بود. (20)

واسیاک^[3] و همکاران در سال 2017 در مطالعه ای به بررسی کیفیت روش شناسی مطالعات مرور نظام مند در حوزه مدیریت مراقبت از سوختگی پرداخت. پایگاه های اوید و کاکرین تا فوریه 2016 برای استخراج مطالعات مرورنظام مورد جستجو قرار گرفت. دو نویسنده بصورت مستقل مقالات را بررسی نمودند. از ابزار آمستر و پریزما برای ارزیابی مقالات مرور نظام مند استفاده شد. ویژگی های مطالعات مرور نظام مند براساس کیفیت روش شناسی و گزارش دهی شناسایی گردید. در کل مطالعه مرور نظام مند معیارهای ورود به مطالعه را داشتند. بررسیها نشان داد شش مورد از یازده مورد چک لیست آمستر شامل طراحی قبلی؛ انتخاب مطالعات تکراری، منابع خاکستری، مطالعات وارد شده و خارج شده، سوگیری انتشار و تضاد منافع در کمتر از 50 درصد مطالعات مرور نظام مند گزارش شده بود. از 27 آیتم لیست شده برای پریزما، 13 آیتم در مقدمه، روش، نتایج و بحث در کمتر از 50 درصد مطالعات ارائه شده بود. تجزیه و تحلیل چند متغیره نشان که مطالعات مرور نظام مند با کیفیت متدلوژی بالا در کتابخانه کاکرین ثبت شده بودند. (21)

1.         ویژگی های توصیفی مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز سلب امتیاز شده (از نظر سال انتشار، نویسنده، کشور، مجله، ضریب تاثیر مجله و غیره) به چه صورت است؟

2.         دلایل سلب امتیاز مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز چیست؟

3.         درخواست کننده سلب امتیاز مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز چه کسانی هستند؟

4.         فاصله میان تاریخ انتشار تا تاریخ سلب امتیاز مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز چقدر است؟

5.         میزان استناد به مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز سلب امتیاز شده قبل و بعد از استرداد چقدر است؟

6.         میزان آلتمتریکس به مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز سلب امتیاز شده قبل و بعد از استرداد چقدر است؟

7.         کیفیت روش شناسی مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز سلب امتیاز شده چگونه است؟

8.          آیا بین کیفیت روشناسی و دلایل سلب امتیاز مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز ارتباط وجود دارد؟

 تعیین ویژگیها و دلایل سلب امتیاز، وضعیت استنادی و روش شناسی در مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز سلب امتیاز شده

1. تعیین ویژگی های توصیفی مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز سلب امتیاز شده
2. تعیین دلایل سلب امتیاز مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز
3. تعیین درخواست کننده سلب امتیاز مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز
4. تعیین فاصله میان تاریخ انتشار تا تاریخ سلب امتیاز مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز
5. مقایسه میزان استناد به مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز سلب امتیاز شده قبل و بعد از استرداد
6.  مقایسه میزان آلتمتریکس به مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز سلب امتیاز شده قبل و بعد از استرداد
7. ارزیابی کیفیت روش شناسی مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز سلب امتیاز شده
8. تعیین ارتباط بین کیفیت روشناسی و دلایل سلب امتیاز مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز

وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی

دانشگاه های علوم پزشکی کشور

نویسندگان، محققان و متخصصان حوزه های علوم پزشکی

محققان و متخصصان حوزه علم سنجی و کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی

سردبیران مجلات حوزه های علوم پزشکی

1. افزایش آگاهی و توجه محققان از عوامل و دلایل که موجب سلب امتیاز مقالات مرورنظام مند چاپ شده است.

2. افزایش توجه پژوهشگران به مقالات مرور نظام مند سلب امتیاز شده در زمان استفاده از این مقالات

2.  افزایش آگاهی محققان، داوران و سردبیران مجلات به ضرورت بررسی کیفیت روش شناسی مطالعات مرورنظام مند

تعریف نظری سلب امتیاز: سلب امتیاز یا Retraction روشی است که به خوانندگان مقاله هشدار می‌دهد که گرچه مقاله چاپ شده است اما محتوای آن اشکالات اساسی دارد و دیگر سندیت و اعتبار لازم را ندارد. استرداد  مقاله رخدادی طبیعی و بخشی از فرآیند چاپ مقاله است و مجلات معتبر می‌بایست مقالاتی که بعد از چاپ دارای اشکالات عمده هستند را باز پس دهد یا به اصطلاح Retract نماید. استرداد مقاله صرفاً بازگشت به صفر است، به این مفهوم که مقاله اینبار بعد از مرحله چاپ ریجکت می‌شود.

تعریف عملیاتی: مقالات سلب امتیاز شده در این پژوهش به مقالات مرور نظام مند/متاآنالیزی تعلق می گیرد که بعد از چاپ به دلیل خطای عمدی و یا غیر عمدی از طرف نویسنده، سردبیر، ناشر و یا موسسه استرداد می شود. برخی از این دلایل شامل خطا و جعل داده ها، سرقت علمی و ادبی، فرآیند داوری نامعتبر، انتشار نسخه تکراری و وجود همپوشانی بین مقالات است.

تعریف نظری مرور نظام مند: مرور نظام مند عبارتست از جستجو و یافتن مطالعات مرتبط با یک حوزه خاص علمی، ارزیابی آنها بر اساس معیارهای مشخص ، تلفیق نتایج و ارائه یافته بطور موجز و شفا،  این نوع مطالعات کمک می کند تا افراد تصمیم گیر بتوانند تصمیم درستی در رابطه با یک موضوع مشخص که در مطالعات مختلف مورد بررسی قرار گرفته است، اتخاذ نمایند.

تعریف عملیاتی مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز: مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز به آن دسته از مطالعاتی مرور نظامند و متاآنالیز اطلاق می شود که بصورت مرور نظام مند در حوزه زیست پزشکی صورت گرفته است و در پایگاههای پاپمد و اسکوپوس نمایه شده اند و بعد از چاپ به دلیل اشکالات ناشی از خطای عمدی یا غیر عمدی پس از چاپ با در خواست نویسنده، سردبیر، ناشر و یا موسسه استرداد شوند.

تعریف نظری آلتمتریکس: آلتمتریکس یا دگرسنجی به اندازه گیری تعاملات پژوهشی وب محور می پردازد و شامل موضوعاتی از قبیل اینکه چگونه یک پژوهش توییت می شود یا درباره آن بلاگ نوشته می شود یا بوک مارک می شود است. (32)

تعریف عملیاتی آلتمتریکس: منظور از شاخص آلتمتریکس در این مطالعه میزان تاثیر و دیده شدن مقالات در شبکه های اجتماعی و نرم افزار مدیریت منابع مانند مندلی می باشد که براساس داده های ارائه شده آلتمتریکس از طریق وب سایت آلتمتریکس[1] می باشد. که این داده ها شامل نمره آلتمتریکس، میزان ذکر در شبکه های اجتماعی نظیر فیسبوک، توییتر، بلاگ ها و غیره است.

تعریف نظری استناد: استنادها نقش مهمی در درک پیوند و ارتباط بین پژوهشهای علمی از حیث نظری، روش شناسی یا نتیجه ایفا می کند. (33)تجزیه و تحلیل استنادی به عنوان شاخصی جهت بررسی کیفیت کلی اثر مطرح است و شامل اندازه گیری تعداد استنادهایی است که یک اثر خاص دریافت کرده است. (34)

تعریف عملیاتی استناد: منظور از استناد میزان توجه ای که مطالعات مرور نظام سلب امتیاز شده در جوامع، تحقیقات و پژوهشهای علمی کسب می کنند. که این داده ها بر اساس میزان استنادی که هریک از این مطالعات در پایگاه اطلاعاتی اسکوپوس کسب می کند جمع آوری خواهد شد.

این پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی می باشد.

جامعه پژوهش شامل کلیه مقالات مرور نظام مند سلب امتیاز شده بدون محدودیت زمانی بر مبنای راهبردهای جستجو در پایگاه پاپمد، اسکوپوس و وب آف ساینس است.

حجم نمونه:  کلیه مقالات مرور نظام مند سلب امتیاز شده نمایه شده در پایگاه پاپمد، اسکوپوس و وب آف ساینس بدون محدودیت زمانی در  است.

روش نمونه گیری: در این مطالعه تمامی مقالات مرور نظام مند/متاآنالیز سلب امتیاز شده در پایگاه پاپمد، اسکوپوس و وب آف ساینس به عنوان نمونه وارد خواهند شد بنابراین نمونه گیری مطرح نخواهد بود. معیار ورود به این مطالعه، شامل مطالعاتی مرور نظام مند/متاآنالیز سلب امتیاز شده ای است که در پایگاه پاپمد و اسکوپوس نمایه شده اند و محدودیت زمانی برای مطالعات در نظر گرفته نشده است. مطالعاتی که مرور نظام مند/متاآنالیز نباشند یا به زبان غیر از انگلیسی/ فارسی باشند و نیز امکان دسترسی به متن کامل آنها امکان پذیر نباشد از نمونه مطالعه حذف خواهند شد.

ابزار گردآوری داده ها شامل فرم گردآوری داده است که در نرم افزار اکسل تهیه می گردد. در این فرم علاوه بر اطلاعات کتابشناختی مقالات و مجلات، اطلاعات مربوط به سلب امتیاز مقاله و نیز میزان سایتشن و آلتمتریکس مربوط به هر مقاله گردآوری می شود. همچنین برای ارزیابی کیفیت روش شناسی مطالعات مرور نظام مند سلب امتیاز شده از چک لیست آنلاین ارزیابی کیفیت روش شناسی مرور نظام مند[1] استفاده می گردد. ابزار آمستر بوسیله دانشگاه های اتاوا، بریستول، باند و تورنتو برای ارزیابی کیفیت روش شناختی مطالعات مرور نظام مند توسعه یافته است. چک لیست فوق شامل 16 سوال است که مراحل مختلف انجام مطالعات مرور نظام مند از جمله تعیین معیار ورود، غربالگری، استخراج داده ها، ارزیابی خطر سوگیری و روشهای تجزیه و تحلیل مطالعات مرور نظام مند را بررسی می کند. چک لیست فوق امتیازات را براساس کیفیت بالا، متوسط، پایین یا بسیار پایین دسته بندی می نماید.(35)

مقالات مرور نظام مند سلب امتیاز شده با استفاده از کلیدواژه های مترداف مرور نظامند، متاآنالیز همراه با کلیدواژه سلب امتیاز همراه با تگ نوع محتوا (Retracted Publication [sb]) از پایگاه اطلاعاتی پاپمد، اسکوپوس و وب آف ساینس جمع آوری خواهد شد. داده های کتابشناختی  و توصیفی مقالات مرور نظام مند سلب امتیاز شده به نرم افزار اکسل انتقال داده می شود. ویژگی های استخراج شده برای هر رکورد شامل نام نویسنده، عنوان مقاله، کشور و یا وابستگی سازمانی نویسنده، نام مجله، سال انتشار، DOI مقاله و همچنین ویژگی های اضافی مانند ایمپکت فاکتور پنج ساله مجله و شاخص Q آنها  از طریق گزارش های استنادی مجله (JCR) جمع آوری خواهد شد.

 داده‌های مربوط به سلب امتیاز مقالات از بیانیه سلب امتیاز مقالات جمع آوری خواهد شد. این اطلاعات شما دلایل سلب امتیاز، فاصله زمانی مقالات استرداد ‌شده از زمان انتشار تا استرداد، و درخواست کننده استرداد با استفاده از DOI یا PMID از وب‌سایت مجلات جمع‌آوری خواهد شد. درخواست کنندگان سلب امتیاز بر اساس آنچه در بیانیه سلب امتیاز بیان شده است تعیین می شود. دلایل سلب امتیاز با اقتباس از معیارها  و دستورالعمل کمیته اخلاق در نشر (COPE) مشخص می شود.

برای جمع‌آوری داده‌های استناد برای هر مطالعه مرور نظام مند/ متاآنالیز سلب امتیاز شده، از طریق جستجو مقاله از طریق DOI در پایگاه اسکوپوس از ویژگی view citation overview برای محاسبه تعداد کل استنادها از جمله استنادها قبل و پس از استرداد در هر مقاله سلب امتیاز شده استفاده خواهد شد. برای تعیین تاثیر آلتمتریکس مقالات پس گرفته شده، اطلاعات مربوط به نمره و مشخصات آلتمتریکس مقالات از نسخه رایگان وب سایت آلتمتریکس  (بوک مارکلت) استفاده خواهد شد.

جهت ارزیابی کیفیت روش شناسی مطالعات مرور نظام مند از نسخه آنلاین چک لیست آمستر استفاده خواهد شد. لذا برای جمع آوری این اطلاعات متن کامل مقالات مرورنظام مند سلب امتیاز شده وارد شده به این مطالعه مورد بررسی قرار خواهد گرفت. براساس 16 سوال موجود در چک لیست که بر مبنای مراحل مختلف انجام مطالعات مرور نظام مند از جمله تعیین معیار ورود، غربالگری، استخراج داده ها، ارزیابی خطر سوگیری و روشهای تجزیه و تحلیل مطالعات مرور نظام مند است در صورت رعایت هر کدام از موارد فوق از بله و خیر استفاده خواهد شد. در نهایت براساس امتیازات جمع آوری شده برای هر مقاله مرورنظام مند سلب امتیاز شده در چهار دسته کیفیت بالا، متوسط، پایین یا بسیار پایین دسته بندی می گردد.

روش تحلیل و توصیف داده ها: همچنین از آمار توصیفی مانند فراوانی، میانگین و محدوده بین چارکی (IQR) برای توصیف خصوصیات و تحلیل استنادی مقالات مرور نظام مند سلب امتیاز شده استفاده شد. به دلیل اینکه انتظار می رود مقالات قدیمی تر میزان استناد بیشتری دریافت کنند میزان استناد مقالات به وسیله تقسیم میزان استناد بر سال انتشار مقاله نرمال سازی شد. از همبستگی پیرسون برای محاسبه همبستگی بین تأثیرات علمی و استنادی مقالات مرور نظام مند سلب امتیاز شده استفاده خواهد شد. برای بررسی ارتباط بین کیفیت مقالات و دلایل ریترکت مقالات از آزمون آنالیز واریانس استفاده خواهد شد. تجزیه و تحلیل داده ها در نرم افزار Excel (مایکروسافت) و SPSS (نسخه 23) انجام شد. شایان ذکر است در مطالعه ای فوق طبق بررسیهای پژوهشگر متغیر مخدوش کننده وجود ندارد.

همچنین از آمار توصیفی مانند فراوانی، میانگین و محدوده بین چارکی (IQR) برای توصیف خصوصیات و تحلیل استنادی مقالات مرور نظام مند سلب امتیاز شده استفاده خواهد شد. به دلیل اینکه انتظار می رود مقالات قدیمی تر میزان استناد بیشتری دریافت کنند میزان استناد مقالات به وسیله تقسیم میزان استناد بر سال انتشار مقاله نرمال سازی می شود. از همبستگی پیرسون برای محاسبه همبستگی بین تأثیرات علمی و استنادی مقالات مرور نظام مند سلب امتیاز شده استفاده خواهد شد. برای بررسی ارتباط بین کیفیت مقالات و دلایل سلب امتیاز مقالات مرور نظام مند از آزمون آنالیز واریانس استفاده خواهد شد. تجزیه و تحلیل داده ها در نرم افزار Excel (مایکروسافت) و SPSS (نسخه 23) انجام خواهد شد.

کد های اخلاقی این مطالعه براساس راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران می باشند:

1-هدف اصلی هر پژوهش ‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

   27-در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.

28. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

29- نحوه‌ گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌  پژوهش باشد

30-       گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

31-       روش پژوهش نباید با ارزش‌های اجتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

در این پژوهش بخشی از داده ها از مرورگر آلتمتریکس^[1] گرفته خواهد شد. دسترسی به این مرورگر در نسخه پیشرفته با پرداخت هزینه امکان پذیر است که با توجه هزینه بالا این اشتراک مرورگر فوق از نسخه رایگان استفاده شود.

مطالعات سلب امتیاز شده، استناد، آلتمتریکس، کیفیت روش شناسی

1.         Wager E, Barbour V, Yentis S, Kleinert S. Retractions: guidance from the Committee on Publication Ethics (COPE)/Retraksiyonlar: Yayin Etigi Komitesi (COPE) kilavuzu. Anadulu Kardiyoloji Dergisi: AKD. 2009;9(6):447.

2.         Moylan EC, Kowalczuk MK. Why articles are retracted: a retrospective cross-sectional study of retraction notices at BioMed Central. BMJ open. 2016;6(11):e012047.

3.         Budd JM, Coble Z, Abritis A. An investigation of retracted articles in the biomedical literature. Proceedings of the Association for Information Science and Technology. 2016;53(1):1-9.

4.         Stern A, Casadevall A, Steen R, Fang F. Financial costs and personal consequences of research misconduct resulting in retracted publications. Rodgers P, editor. Elife. eLife Sciences Publications, Ltd; 2014.

5.         Bar-Ilan J, Halevi G. Post retraction citations in context: a case study. Scientometrics. 2017;113(1):547-65.

6.         Bar-Ilan J, Halevi G. Temporal characteristics of retracted articles. Scientometrics. 2018 2018/09/01;116(3):1771-83.

7.         Feng L, Yuan J, Yang L. An observation framework for retracted publications in multiple dimensions. Scientometrics. 2020;125(2):1445-57.

8.         Wager E, Barbour V, Yentis S, Kleinert S. Committee of publication ethics retraction guidelines. Retrieved May. 2009;1:2018.

9.         Wager E, Barbour V, Yentis S, Kleinert S. Retraction guidelines. Committee on Publication Ethics. 2009.

10.       Strech D, Sofaer N. How to write a systematic review of reasons. Journal of Medical Ethics. 2012;38(2):121-6.

11.       Henderson LK, Craig JC, Willis NS, Tovey D, Webster AC. How to write a Cochrane systematic review. Nephrology. 2010;15(6):617-24.

12.       Lang TA, Secic M, Hilden J. How to Report Statistics in Medicine. Annotated Guidelines for Authors, Editors, and Reviewers. Medical Decision Making. 1998;18(3):351.

13.       Hunt M. How science takes stock: The story of meta-analysis: Russell Sage Foundation; 1997.

14.       Sutton AJ. Evidence concerning the consequences of publication and related biases. Publication bias in meta-analysis: Prevention, assessment, and adjustments. 2005:175-92.

15.       Cochrane Handbook for Systematic Reviews of Interventions Version 5.1.0 [updated March 2011]: The Cochrane Collaboration; 2011. Available from: https://library.leeds.ac.uk/researcher-literature-search-strategy.

16.       Centre for Reviews and Dissemination. Systematic reviews: CRDs guidance for undertaking reviews in healthcare. York: University of York NHS Centre for Reviews & Dissemination 2009.

17.       Moher D, Liberati A, Tetzlaff J, Altman DG, Group* P. Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: the PRISMA statement. Annals of internal medicine. 2009;151(4):264-9.

18.       Stroup DF, Berlin JA, Morton SC, Olkin I, Williamson GD, Rennie D, et al. Meta-analysis of observational studies in epidemiology: a proposal for reporting. Jama. 2000;283(15):2008-12.

19.       Shea BJ, Grimshaw JM, Wells GA, Boers M, Andersson N, Hamel C, et al. Development of AMSTAR: a measurement tool to assess the methodological quality of systematic reviews. BMC medical research methodology. 2007;7(1):1-7.

20.       Abushouk AI, Abdelfattah O, Saad A, Yunusa I, Elmehrath AO, Elmatboly AM, et al. Quality Assessment of Published Systematic Reviews in High Impact Cardiology Journals: Revisiting the Evidence Pyramid. Frontiers in cardiovascular medicine. 2021;8:513.

21.       Wasiak J, Tyack Z, Ware R, Goodwin N, Faggion Jr CM. Poor methodological quality and reporting standards of systematic reviews in burn care management. International wound journal. 2017;14(5):754-63.

22.       Campbell JM, Kavanagh S, Kurmis R, Munn Z. Systematic Reviews in Burns Care: Poor Quality and Getting Worse. Journal of Burn Care & Research. 2017;38(2):e552-e67.

23.       Gianola S, Gasparini M, Agostini M, Castellini G, Corbetta D, Gozzer P, et al. Survey of the Reporting Characteristics of Systematic Reviews in Rehabilitation. Physical Therapy. 2013;93(11):1456-66.

24.       Grieneisen ML, Zhang M. A comprehensive survey of retracted articles from the scholarly literature. PLoS One. 2012;7(10):e44118.

25.       Wager E, Williams P. Why and how do journals retract articles? An analysis of Medline retractions 1988–2008. Journal of medical ethics. 2011;37(9):567-70.

26.       Williams P, Wager E. Exploring why and how journal editors retract articles: findings from a qualitative study. Science and engineering ethics. 2013;19(1):1-11.

27.       Bornemann-Cimenti H, Szilagyi IS, Sandner-Kiesling A. Perpetuation of retracted publications using the example of the Scott S. Reuben case: Incidences, reasons and possible improvements. Science and engineering ethics. 2016;22(4):1063-72.

28.       Wager E, Barbour V, Yentis S, Kleinert S. Retractions: Guidance from the Committee on Publication Ethics (COPE). Maturitas. 2009 2009/12/20/;64(4):201-3.

29.       Faggion Jr CM, Ware RS, Bakas N, Wasiak J. An analysis of retractions of dental publications. Journal of Dentistry. 2018 2018/12/01/;79:19-23.

30.       Patrick TB, Demiris G, Folk LC, Moxley DE, Mitchell JA, Tao D. Evidence-based retrieval in evidence-based medicine. Journal of the Medical Library Association. 2004;92(2):196.

31.       Panahi S, Soleimanpour S. The landscape of the Characteristics, Citations, Scientific, Technological, and Altmetrics Impacts of Retracted Papers in Hematology. Accountability in Research. 2021.

32.       Shamsi A, Lund BD, SeyyedHosseini S. Sharing of retracted COVID-19 articles: an altmetric study. Journal of the Medical Library Association. 2022;110(1):97–102-97–.

33.       Mansourzadeh MJ, Ghazimirsaeid J, Motamedi N, Najafi A, Abdullahi Abubakar A, Dehdarirad H. A Survey of Iranian Retracted Publications Indexed in PubMed. Iran J Public Health. 2021 Jan;50(1):188-94. PubMed PMID: 34178778. Pubmed Central PMCID: PMC8213613. Epub 2021/06/29. eng.

34.       Ghafoori F, Taheri M, Mardi A, Sarafraz N, Negarandeh R. Assessing the reporting quality of systematic reviews and meta-analysises in the Iranian journals of Nursing and Midwifery. Journal of Hayat. 2015;21(3):41-9. eng.

35.       Serghiou S, Marton RM, Ioannidis JP. Media and social media attention to retracted articles according to Altmetric. PloS one. 2021;16(5):e0248625.

36.       Wang T, Xing Q-R, Wang H, Chen W. Retracted publications in the biomedical literature from open access journals. Science and engineering ethics. 2019;25(3):855-68.

37.       Min C, Xue M, Haotian F, Jialian L, Lingli Z. An overview of the characteristics and quality assessment criteria in systematic review of pharmacoeconomics. PloS one. 2021;16(2):e0246080. PubMed PMID: 33556056. Pubmed Central PMCID: PMC7870091. Epub 2021/02/09. eng.

38.       Lyu Z, Huang Z, Liu F, Hou Z. A Methodological and Reporting Quality Assessment of Systematic Reviews/Meta-Analyses about Chinese Medical Treatment for Gastroesophageal Reflux Disease. Gastroenterology research and practice. 2020;2020:3868057. PubMed PMID: 33029131. Pubmed Central PMCID: PMC7532378 publication of this article. Epub 2020/10/09. eng.

39.       Konkiel S. Altmetrics: A 21st century solution to determining research quality. 2013.

40.       Marco CD, Kroon FW, Mercer RE. Using hedges to classify citations in scientific articles.  Computing attitude and affect in text: theory and applications: Springer; 2006. p. 247-63.

41.       Anderson MH. How can we know what we think until we see what we said?: A citation and citation context analysis of Karl Weick’s The Social Psychology of Organizing. Organization Studies. 2006;27(11):1675-92.

42.       BJ S. Hamel C. Wells GA. Bouter LM. Kristjansson E. Grimshaw J. Henry DA. Boers M, AMSTAR is a reliable and valid measurement tool to assess the methodological quality of systematic reviews. Journal of clinical epidemiology. 2009;62(10):1013-20.

چک لیست ارزیابی کیفیت روش شناسی مطالعات مرور نظام مند به پیوست ارسال می شود.

تعیین ویژگیها و دلایل سلب امتیاز، وضعیت استنادی و کیفیت روش شناسی در مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز سلب امتیاز شدهتعیین ویژگیها و دلایل سلب امتیاز، وضعیت استنادی و کیفیت روش شناسی در مطالعات مرور نظام مند/ متاآنالیز سلب امتیاز شده

ندارد

1. افزایش آگاهی و توجه محققان از عوامل و دلایل که موجب سلب امتیاز مقالات مرورنظام مند چاپ شده است.

2. افزایش توجه پژوهشگران به مقالات مرور نظام مند سلب امتیاز شده در زمان استفاده از این مقالات

3.  افزایش آگاهی محققان، داوران و سردبیران مجلات به ضرورت بررسی کیفیت روش شناسی مطالعات مرورنظام مند

عوارض جانبی ندارد.

عوارض احتمالی ندارد. 

هزینه های این طرح فقط شامل دستمزد افراد اجرا کننده طرح می باشد، شرکنن کننده ای این طرح ندارد لذا هیچ هزینه ای بابت شرکت در این طرح از شرکت کندگان دریافت نخواهد شد.

روش جایگزین ندارد.

به دلیل اینکه این طرح مروری بر مقالات هست لذا با اشخاص سر و کار ندارد ولی اطلاعات نویسندگان مقالات نیز محرمانه باقی خواهد ماند. 

پست الکترونیک  و شماره تماس مجری یا مجریان طرح در اختیار افراد مشمول طرح قرار خواهد گرفت تا هر گونه پرسش احتمالی در قسمتهای مختلف انجام طرح  مطرح و پاسخ مربوطه ارائه شود. 

در این طرح با افراد سر و کار نداریم به همین دلیل این مورد در این طرح مطرح نیست. 

در این طرح با افراد سر و کار نداریم به همین دلیل این مورد در این طرح مطرح نیست. 

فرم ارزیابی کیفیت روش شناسی (آمستر2) به پیوست به صورت فایل پی دی اف ارسال می شود.