بررسی شیوع مصرف قلیان و سیگار در منطقه خاورمیانه طی سالهای 2000-2020:فرا تحلیل و متا انالیز

مصرف دخانیات عامل بسیاری از بیماری های قابل پیشگیری و مرگ زودرس در سراسر جهان  محسوب می شود و بخش قابل توجهی از نابرابری های سلامتی را تشکیل می دهد.(1)  سازمان بهداشت جهانی  طی گزارشی تخمین زد که طی سالهای 2002 تا 2030 ،مرگ و میر ناشی ازsmoking سیگار کشیدن در کشورهای توسعه یافته 9% کاهش می یابد در صورتی که در کشورهای در حال توسعه دو برابر خواهد شد(2).

مطالعات مختلف نشان داده اند که مصرف سیگار و قلیان با بیماری های  مختلفی مانند سرطان ریه ، سرطان دهان ، بیماریهای قلبی عروقی و بیماریهای تنفسی ارتباط دارد.(3-5)  همچنین استفاده منظم از دخانیات می تواند فرد را در معرض سطوح بالای نیکوتین قرار دهد و باعث ایجاد وابستگی در فرد شود(6, 7) .

منطقه مدیترانه شرقی (EMR) میزان شیوع مصرف دخانیات به طرز نگران کننده ای زیاد است و این میزان شیوع  در بین دانش آموزان مدارس و دانشجویان دانشگاه های کشورهای خاورمیانه  بالاتر بوده  و در دو دهه گذشته در حال افزایش بوده است .(8, 9)   همچنین در مطالعات مختلف شیوع مصرف دخانیات در مردان بیشتر از زنان گزارش شده است(10).

سازمان بهداشت جهانی اقداماتی جهت کاهش 25% مصرف دخانیات تا سال 2025 تعیین کرده است که  با توجه به افزایش شایع شیوع آن در محیط های مختلف ، ممکن است این هدف را تضعیف کند.(11)

از طرفی در دو دهه ی گذشته ، قلیان نوعی جدید از استعمال دخانیات محسوب می شود که در بین جوانان رایج شده است وبه عنوان نوعی جدید از همه گیری جهانی دخانیات در نظر گرفته می شود(12). بررسی ها نشان داده است که در بین جوانان  استفاده از قلیان بیشتر از سیگار است(13).

عوامل اصلی استفاده از قلیان ، مقرون به صرفه بودن و در دسترس بودن مشخص شده است(14). بسیاری از افراد معتقدند که قلیان نسبت به سیگار خطر کمتر دارد و دراجتماعات دوستانه استفاده می شود(15) .

هدف ما  از این مطالعه ی متاانالیز این است که  برآوردهای کلی و کشوری از شیوع مصرف سیگار و قلیان در بزرگسالان منطقه خاورمیانه ارائه دهیم. همچنین مصرف سیگار و قلیان بر اساس گروه سنی ، جنسی  و سال انتشار مقالات نیز براورد شده است.هدف دوم بررسی خطر قابل انتساب جمعیت سرطان های شایع منتسب به مصرف سیگار در منطقه خاورمیانه بود.

مطالعه ای توسط موسی زاده و همکاران با عنوان ' شیوع سیگار کشیدن در شمال غرب ایران: یک متاآنالیز' به صورت یک مطالعه متاانالیز انجام شد. در مجموع 28،436 نفر (14،248 مرد و 14،188 زن) در پنج گروه سنی ، یعنی 15-24 ، 25-34 ، 35-44 ، 45-54 و 55-64 ، وارد مطالعه شدند. نتایج  در مردان نشان داد که در میان گروه های سنی ، کمترین شیوع 9/22 درصد ، بیشترین شیوع 5/26 درصدبوده است. در میان زنان ، کمترین شیوع 0.3٪ ، بیشترین شیوع 0.8٪ بود.نتایج به طوری کلی نشان داد که تقریباً یک چهارم مردان در محدوده سنی 15-64 سال در شمال غرب ایران روزانه سیگار می کشیدند(16).

مطالعه ای توسط اکل و همکاران با عنوان 'شیوع استعمال دخانیات قلیان در میان مردم عمومی و خاص: یک مرور سیستماتیک' انجام شد. نتایج نشان داد که بیشترین شیوع قلیان کشیدن در حال حاضر در بین دانش آموزان مدارس در کشورهای زیر مشاهده شده است: ایالات متحده ، به ویژه در میان آمریکایی های عرب آمریکایی (12 تا 15 درصد) منطقه خلیج عربی (9 تا 16 درصد) ، استونی (21 درصد) و لبنان ( 25 درصد) به طور مشابه ، شیوع مصرف سیگار در بین دانشجویان دانشگاه در منطقه خلیج عربی (6 درصد) ، انگلستان (8 درصد) ، ایالات متحده (10 درصد) ، سوریه (15 درصد) ، لبنان (28 درصد) و پاکستان (33) زیاد بود.به صورت کلی به نظر می رسد شیوع سیگار کشیدن در بین دانش آموزان مدارس و دانشجویان دانشگاه های کشورهای خاورمیانه و در میان گروه های تبار خاورمیانه در کشورهای غربی به طرز نگران کننده ای بالاست(9).

مطالعه ای توسط باسکا و همکاران با عنوان ' شیوع سیگار کشیدن جوانان و عوامل اجتماعی منتخب در 25 کشور اروپایی: یافته های بررسی جهانی دخانیات جوانان' انجام شد. در 25 کشور اروپایی مورد مطالعه ، 22 درصد از پسران و 18 درصد از دختران سیگار می کشیدند. در 17 کشور از 25 کشور جهان ، دود سیگار در پسران و دختران تفاوتی ندارد. قرار گرفتن در معرض دود سیگار در 25 کشور بسیار زیاد است. قرار گرفتن در معرض تبلیغات غیر مستقیم طرفدار دخانیات (داشتن لوگوهای شرکت دخانیات در موارد تبلیغاتی و دادن سیگار رایگان) در سراسر کشورها مکرر است. تلاش های فشرده برای کاهش آسیب ناشی از استعمال دخانیات در بین جوانان در 25 کشور اروپایی که در این مطالعه گنجانده شده است ، فوراً مورد نیاز است. این کشورها باید برنامه های جامع کنترل دخانیات شامل کمپین های آموزش عمومی ، برنامه های ترک ، اجرای اقدامات موجود و تلاش های مربوط به سیاست را توسعه داده و اجرا کنند(17).

مطالعه ای توسط ناصر و همکاران با عنوان 'شیوع استعمال دخانیات (سیگار و قلیان) در بین دانشجویان دانشگاه های برخی کشورهای عربی: سیستماتیک'  به صورت متاانالیز انجام شد. این مطالعه شامل کل شرکت کنندگان 45306(33450مرد در مقابل 11،856 زن) بود. بیشترین میزان سیگار کشیدن فعلی در میان دانش آموزان در مصر (46.7)) ، کویت (46)) و KSA (42.3٪) بود. شیوع سیگار کشیدن در مردان به طور قابل توجهی بیشتر از زنان درکشورهای  یمن (36.3٪ در مقابل 28.0٪ ) ، بحرین (27.0٪ در مقابل 4.2٪ ) ، تونس (38.4٪ در مقابل 3.4٪) ، مصر (61.2 vs در مقابل 18.9  ) ، فلسطین (52.7 vs در مقابل 16.5٪ ) ، سوریه (26.1 vs در مقابل 9.5،)  و اردن (54.3 vs در مقابل 11.1٪ ) و (56.9 vs در مقابل 11.4٪ ) بود. به نظر می رسد شیوع کشیدن سیگار و قلیان در بین دانشجویان دانشگاه های کشورهای عربی به طرز نگران کننده ای زیاد است. نتایج به دلیل ماهیت منطقه و آداب و رسوم ، سنت ها ، نسب و فرهنگ های مختلف از کشوری به کشور دیگر در بین دانش آموزان متفاوت بود(18).

مطالعه ای توسط کوپر و همکاران با عنوان 'استفاده از قلیان در بین جوانان ایالات متحده: مرور سیستماتیک از سال 2009 تا 2017' به صورت سیستماتیک انجام شد.نتایج نشان داد شیوع استفاده از قلیان در بین جوانان در ایالات متحده در حال افزایش است ، بنابراین تحقیقات بیشتری برای اطلاع از سیاست های هدفمند برای حفاظت از این جمعیت آسیب پذیر نیاز است(19).

1.   میزان شیوع مصرف قلیان و سیگار در به صورت کلی در منطقه خاورمیانه طی سالهای 2000-2020، چقدر است؟
2.   میزان شیوع مصرف قلیان و سیگار در به تفکیک کشورها در منطقه خاورمیانه طی سالهای 2000-2020، چقدر است؟
3.   میزان شیوع مصرف قلیان و سیگار در به تفکیک جنس در منطقه خاورمیانه طی سالهای 2000-2020، چقدر است؟
4.   میزان شیوع مصرف قلیان و سیگار در به تفکیک محل سکونت(شهر/روستا) در منطقه خاورمیانه طی سالهای 2000-2020، چقدر است؟
5.   میزان شیوع مصرف قلیان و سیگار در به تفکیک سال انتشار مقالات در منطقه خاورمیانه طی سالهای 2000-2020، چقدر است؟
6.   میزان شیوع مصرف قلیان و سیگار در به تفکیک گروه سنی  در منطقه خاورمیانه طی سالهای 2000-2020، چقدر است؟
7. میزان خطر قابل انتساب انواع مختلف سرطان ها در منطقه خاورمیانه با مصرف سیگار چقدر است؟

فرضیات:

1. میزان شیوع مصرف قلیان و سیگار در بین کشورها منطقه خاورمیانه طی سالهای 2000-2020،اختلاف وجود دارد.
2.  میزان شیوع مصرف قلیان و سیگار به تفکیک جنس در منطقه خاورمیانه طی سالهای 2000-2020، اختلاف وجود دارد.
3.  میزان شیوع مصرف قلیان و سیگار به تفکیک محل سکونت(شهر/روستا) در منطقه خاورمیانه طی سالهای 2000-2020، اختلاف وجود دارد.
4.  میزان شیوع مصرف قلیان و سیگار به تفکیک سال انتشار مقالات در منطقه خاورمیانه طی سالهای 2000-2020، اختلاف وجود دارد.
5.  میزان شیوع مصرف قلیان و سیگار به تفکیک گروه سنی  در منطقه خاورمیانه طی سالهای 2000-2020، اختلاف وجود دارد.
6. درصدی از ابتلابه انواع سرطان ها در منطقه خاوریمانه منتسب به مصرف سیگار می باشد.

تعیین شیوع مصرف قلیان و سیگار در منطقه خاورمیانه طی سالهای 2000-2020:فرا تحلیل و متاانالیز

1. تعیین شیوع مصرف قلیان و سیگار به صورت کلی در منطقه خاورمیانه طی سالهای 2000-2020
2. تعیین شیوع مصرف قلیان و سیگار به تفکیک کشورها در منطقه خاورمیانه طی سالهای 2000-2020
3. تعیین شیوع مصرف قلیان و سیگار به تفکیک جنس در منطقه خاورمیانه طی سالهای 2000-2020
4. تعیین شیوع مصرف قلیان و سیگار به تفکیک گروه سنی منطقه خاورمیانه طی سالهای 2000-2020
5. تعیین شیوع مصرف قلیان و سیگار به تفکیک محل سکونت(شهر /روستا) منطقه خاورمیانه طی سالهای 2000-2020
6. تعیین شیوع مصرف قلیان و سیگار به تفکیک سال انتشاردر منطقه خاورمیانه طی سالهای 2000-2020

7. تعیین میزان خطر قابل انتساب انواع سرطان ها به مصرف سیگار در طی سال های 2000-2020

تعیین شیوع مصرف قلیان و سیگار در منطقه خاورمیانه طی سالهای 2000-2020:فرراتحلیل و متاانالیز

مراکز تحقیقات و بهداشتی.

شیوع: شیوع^[۱] (به انگلیسی: prevalence) اصطلاحی در پزشکی و همه‌گیرشناسی است و به نسبتی از جمعیت مبتلا به یک بیماری یا حالت در کل جمعیت مورد بررسی گفته می‌شود. اگر شیوع در یک نقطهٔ زمانی بررسی شود به آن شیوع نقطه^{[و ۱]} و اگر در یک بازهٔ زمانی بررسی شود به آن شیوع دوره^{[و ۲]} می‌گویند که حالت دوم کمتر استفاده می‌شود

پژوهش حاضر یک فراتحلیل و مروری سیستماتیک است

جامعه مورد مطالعه در این پژوهش کلیه بزرگسالان در منطقه خاورمیانه برای تعیین شیوع مصرف سیگار و قلیان است.

معیارهای ورود به این مرور سیستماتیک عبارت بودند از:

• مطالعات مقطعی که از سال 2000 تا 2020 منتشر شده است

• ارزیابی شیوع مصرف جاری، روزانه، گاه به گاه و منظم از قلیان و سیگار در بزرگسالان.

معیارهای خروج از مطالعه عبارت بودند از:

• مطالعاتی که به زبان انگلیسی منتشر نشده اند

• جامعه هدف یک جمعیت خاص از جمله دانش آموزان دبیرستانی، دانشجویان دانشگاه و زنان باردار بود

• هیچ معیاری از شیوع یا عدم وجود داده برای محاسبه فاصله اطمینان 95٪

کلیه مقالات منتشر شده بین سالهای 2000-2020 وارد مطالعه خواهند شد.

در صورت اختلاف نظر بین دو پژوهشگر ، برای ورودی مقالات، جلسات گروهی تشکل خواهد شد و تصمیم نهایی با اساتید متخصص خواهد بود.

داده ها از نظر نویسنده مقاله ، سال تحقیق ، حجم نمونه ، جنسیت ، محل تحقیق ، شیوع سیگار کشیدن ، شیوع قلیان کشیدن ، گروه سنی ، از مقالات  استخراج می شود و سپس ، داده ها وارد برنامه Excel خواهند شد.

برای انجام این بررسی سیستماتیک و متاآنالیز، از دستورالعمل‌های گزارش‌دهی ترجیحی برای بررسی‌های سیستماتیک و متاآنالیز (PRISMA) استفاده خواهد شد. ما مقالات مربوط به زبان انگلیسی را از سال 2000 تا 2020 در پایگاه‌های اطلاعاتی آنلاین بین‌المللی از جمله PubMed، Google Scholar و Medline جستجو خواهیم کرد .

در صورت عدم  دسترسی به متن مقالات از طریق ایمیل به نویسنده مسؤول جهت دریافت متن کامل مقاله اقدام خواهد شد. این استراتژی جستجو ، از کلمات کلیدی انگلیسی و ترکیب کلمات کلیدی استفاده می شود. کلمات کلیدی شامل :سیگار ، قلیان، مواد مخدر ، تنباکو ، نام کشورهای خاورمیانه، شیوع خواهد بود.

دو محقق به طور مستقل عناوین و چکیده مقالات را برای شناسایی مطالعات واجد شرایط غربالگری خواهند کرد. سپس متن کامل مطالعات را مورد ارزیابی قرارمیگیرند و با استفاده از فرمی که در Microsoft Excel طراحی شده بود، داده ها را از مطالعات واجد شرایط استخراج خواهد شد. داده های استخراج شده شامل: نام نویسندگان، سال انتشار، محل (کشور و مکان)، نمونه گیری (سن، روش، تعداد جمعیت، جنس)، شیوع سیگار و قلیان و فاصله اطمینان 95 درصد آنمی باشد.

همچنین با استفاده از  چک لیست STROBE کیفیت مقالات مورد بررسی قرارخواهد گرفت و مقالات واجد شرایط وارد مطالعه می شوند.

پس از داده ها ، با استفاده از نرم افزار stata-v14داده ها مورد تجزیه و تحلیل اماری قرار خواهند گرفت.

از مدل اثرات تصادفی (Random effects model) برای ترکیب مطالعات نتایج استفاده خواهد شد. همچنین برای تعیین ناهمگنی (Heterogeneity) بین مطالعات از شاخص I² استفاده خواهد شد.

همچنین، ما خطرات قابل انتساب جمعیت را برای نوع رایج سرطان‌ها مانند سرطان معده، ریه، تخمدان، مثانه، کولورکتال، مری، کبد و کلیه مربوط به سیگار کشیدن برای کشورهای خاورمیانه و مردان و زنان با استفاده از فرمول محاسبه خواهیم کرد:

PAR = P (RR-1)/P (RR-1) +1.

در اینجا، خطر نسبی (RR) سرطان ناشی از سیگار کشیدن حاصل از متاآنالیز منتشر شده قبلی و شیوع (P) از مطالعات شناسایی شده در این مطالعه برآورد خواهد شد.

کدهای اخلاقی دفترچه آزمودنی انسانی

28-29-30-31

عدم  دسترسی به متن مقالات که  از طریق ایمیل به نویسنده مسؤول جهت دریافت متن کامل مقاله اقدام خواهد شد.

قلیان، سیگار، شیوع، متاانالیز، خاورمیانه

1.             Ekpu VU, Brown AK. The economic impact of smoking and of reducing smoking prevalence: review of evidence. Tobacco use insights. 2015;8:TUI. S15628.

2.             Mathers CD, Loncar D. Projections of global mortality and burden of disease from 2002 to 2030. PLoS medicine. 2006;3(11):e442.

3.             Akl EA, Gaddam S, Gunukula SK, Honeine R, Jaoude PA, Irani J. The effects of waterpipe tobacco smoking on health outcomes: a systematic review. International journal of epidemiology. 2010;39(3):834-57.

4.             Waziry R, Jawad M, Ballout RA, Al Akel M, Akl EA. The effects of waterpipe tobacco smoking on health outcomes: an updated systematic review and meta-analysis. International journal of epidemiology. 2017;46(1):32-43.

5.             Courtney R. The Health Consequences of Smoking—50 Years of Progress: A Report of the Surgeon General, 2014 Us Department of Health and Human Services Atlanta, GA: Department of Health and Human Services, Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion, Office on Smoking and Health, 2014 1081 pp. Online (grey literature): http://www. surgeongeneral. gov/library/reports/50‐years‐of‐progress. Wiley Online Library; 2015.

6.             Aboaziza E, Eissenberg T. Waterpipe tobacco smoking: what is the evidence that it supports nicotine/tobacco dependence? Tobacco control. 2015;24(Suppl 1):i44-i53.

7.             Arshad A, Matharoo J, Arshad E, Sadhra SS, Norton-Wangford R, Jawad M. Knowledge, attitudes, and perceptions towards waterpipe tobacco smoking amongst college or university students: a systematic review. BMC Public Health. 2019;19(1):1-11.

8.             Abu-Rmeileh NM, Alkhuffash O, Kheirallah K, Mostafa A, Darawad M, Al-Farsi Y, et al. Harm perceptions of waterpipe tobacco smoking among university students in five Eastern Mediterranean Region countries: A cross-sectional study. Tobacco induced diseases. 2018;16.

9.             Akl EA, Gunukula SK, Aleem S, Obeid R, Abou Jaoude P, Honeine R, et al. The prevalence of waterpipe tobacco smoking among the general and specific populations: a systematic review. BMC public health. 2011;11(1):1-12.

10.          Kheirallah KA, Veeranki SP, Alzyoud S, Alzoubi A, Walker L, Khader Y, et al. Collision of waterpipe and cigarette smoking epidemics among youth in Arab countries. Journal of Substance Use. 2016;21(5):530-6.

11.          Jawad M, Charide R, Waziry R, Darzi A, Ballout RA, Akl EA. The prevalence and trends of waterpipe tobacco smoking: A systematic review. PloS one. 2018;13(2):e0192191.

12.          Martinasek MP, McDermott RJ, Martini L. Waterpipe (hookah) tobacco smoking among youth. Current problems in pediatric and adolescent health care. 2011;41(2):34-57.

13.          Warren CW, Lea V, Lee J, Jones NR, Asma S, McKenna M. Change in tobacco use among 13-15 year olds between 1999 and 2008: findings from the Global Youth Tobacco Survey. Global health promotion. 2009;16(2_suppl):38-90.

14.          Nakkash RT, Khalil J, Afifi RA. The rise in narghile (shisha, hookah) waterpipe tobacco smoking: a qualitative study of perceptions of smokers and non smokers. BMC public health. 2011;11(1):1-9.

15.          Aziz-ur-Rahman Niazi NA, Shayan SO, Shafiq Ahmad Joya HO. Waterpipe Smoking among Herat University Students: Prevalence, Attitudes, and Associated Factors. Addiction & Health. 2020;12(4):235.

16.          Moosazadeh M, Salami F, Movahednia M, Amiri MM, Afshari M. Prevalence of smoking in northwest Iran: a meta-analysis. Electronic physician. 2014;6(1):734.

17.          Baška T, Warren CW, Bašková M, Jones NR. Prevalence of youth cigarette smoking and selected social factors in 25 European countries: findings from the Global Youth Tobacco Survey. International Journal of Public Health. 2009;54(6):439-45.

18.          Nasser AM, Geng Y, Al-Wesabi SA. The prevalence of smoking (cigarette and waterpipe) among university students in some Arab countries: a systematic review. Asian Pacific journal of cancer prevention: APJCP. 2020;21(3):583.

19.          Cooper M, Pacek LR, Guy MC, Barrington-Trimis JL, Simon P, Stanton C, et al. Hookah use among US youth: a systematic review of the literature from 2009 to 2017. Nicotine & Tobacco Research. 2019;21(12):1590-9.

ندارد

اطلاعاتی مورد شیوع مصرف سیگار و قلیان در بزرگسالان کشورهای منطقه خاورمیانه می دهد.

ندارد.

ندارد.

بدون هزینه

ندارد

ندارد

ندارد

ندارد

ندارد