عملهای جراحی که بر روی شکم و به منظور بیرون آوردن بخشی از روده انجام می گیرد؛ جراحی استومی و دهانه ایجاد شده استوما نامیده می شود (1). استومی گوارشی به عنوان یک دهانه در ناحیه‌ی شکم به منظور توانایی برای دفع، تعریف شده است که می تواند به دلایل گوناگونی از قبیل سرطان، آسیب و صدمات، بیماری التهابی روده و انسداد روده برای بیمار تعبیه شده باشد(2).

مطالعات نشان می دهند در حدود770  هزار نفر در ایالات متحده و 570 هزار نفر در انگلستان، استومی دائمی دارند(3). در ایران آمار دقیقی از تعداد بیماران استومی وجود ندارد، اما به نقل از انجمن استومی ایران، در حدود30 هزار بیمار استومی در کشورمان زندگی می‌کنند(4).

جراحی استومی به منظور افزایش میزان بقا عمر و بهبود کیفیت زندگی بیمار صورت می گیرد(5). اما 70-21 درصد بیماران عوارض، مشکلات جسمی و روانی مختلفی را بعد از استومی تجربه می‌کنند(6). تغییر تصویر بدنی، عدم کنترل دفع مدفوع و خروج گاز، بوی نامطبوع، اختلال در عملکرد جنسی، تغییر در فعالیتهای روزمره زندگی ، هزینهای زیاد ناشی از بستری شدنهای طولانی مدت و میزان بالای پذیرش مجدد در بیمارستان از جمله مشکلات استومی می باشند، که می توانند به ایجاد استرس های روحی، روانی و انزوای اجتماعی منجر شده و بر جنبه های مختلف زندگی آنان تاثیر گذار باشند(7-9). بیماران اغلب در ورزش کردن، خوابیدن، در اجتماع بودن، انجام روابط جنسی و لباس پوشیدن مشکلاتی را بیان می کنند(10) انجام کارها و فعالیتهای جسمانی که احتمال تعریق دارند، خطر آزاد شدن کیسه در بیماران استومی را افزایش می دهد، و یا احتمال عوارضی مانند فتق اطراف استومی را به همراه دارد(11).

پژوهشی که توسط صادقی و همکاران در سال1394 در ایران انجام شد نشان داد که علاوه بر مشکلات جسمی، مشکلات روانشناختی در بین بیماران دارای استومی بسیار شایع است و داشتن استومی اغلب سبب تغییر و مشکلاتی در تعاملات اجتماعی، ملاحظات شغلی و فعالیتهای روزمره بیمار می شود (12).

بنابراین هرچند، با وجود اینکه عمل استومی یک جراحی متداول است(13) برخی گزارشات حاکی از آن است که بالغ بر 70 درصد بیماران عوارض بعد از عمل را تجربه می‌کنند که به بستری طولانی‌تر و افزایش پذیرش بیماران در بیمارستان منجر می‌شود(14, 15) و همانگونه که پیش‌تر نیز اشاره شد عوارضِ روانی نظیر افسردگی، مسائل مربوط به روابط اجتماعی و صمیمی و نیز عملکردهای جنسی بعد از این درمان شایع هستند. این افراد به خاطر اتفاقات ناشی از استومی )دفع گاز، نشت مدفوع و بو(  از جمع کناره‌گیری کرده و در زمینه فعالیت‌های حرفه‌ای، تفریحی و ورزشی دچار مشکل می‌شوند(15).

مشکلاتی که بیماران پس از جراحی استومی با آنها مواجه می‌شوند(16) می‌تواند منجر به اختلال در خودکارآمدی آنها شود. همچنین عوارض متعدد پس از جراحی در این بیماران لزومِ آموزش‌ها در راستای ارتقای خودکارآمدی آنان را نشان می‌دهد(17).

خودکارآمدی یا کارآیی شخصی یک مفهوم روانی اجتماعی است که از نظریه یادگیری اجتماعی بندورا آلبرت مشتق شده است و به معنای اطمینان خاطر فرد از توانایی های خود در انجام رفتار های خاص می باشد(18) که نگرش فرد نسبت توانایی های خود و میزان تلاش و کوشش آنها برای دستیابی به اهداف و آرزوهای خود را نشان می‌دهد(19). افراد با باورهای خودکارآمدی قوی در هنگام مواجهه با چالش های زندگی مؤثرتر، هیجانات خود را تنظیم می نمایند. آنها برای خود اهداف بزرگتری درنظر می گیرند، سعی و کوشش بیشتری به خرج می دهند و در مقابله با شرایط مصمم تر هستند. بالعکس افرادی که خودکارآمدی پایینی دارند، احساس می کنند در کنترل بر رویدادهای زندگی درمانده و ناتوانند. آنها معتقدند هرگونه تلاشی که می کنند بیهوده است و بدین ترتیب هنگامی که با موانع روبه رو می شوند چنان چه تلاشهای اولیه آنها در برخورد با مشکلات بی نتیجه  باشد، سریعا ناامید می شوند(20).  بنابراین هر عاملی که بتواند آثار این تنش را کاهش دهد، به بیان دیگر تنش های روانی زندگی را به گونه ای کارآمدتر مدیریت کند، می تواند بر خودکارآمدی بیماران تأثیر گذار باشد(21).

این مفهوم (خودکارآمدی) بعنوان فاکتوری مهمی در مراقبت از بیماران دارای استومی مورد توجه قرار گرفته است(22). چنانچه برخی تحقیقات نشان داده‌اند که خودکارآمدی در مراقبت از بیماران دارای استومی، با سلامت، کیفیت زندگی و ابعاد روا نشناختی آنها مرتبط است. برای مثال، مطالعه گریمت[1] و همکاران نشان‌دهنده ارتباط کاهش کیفیت زندگی و فعالیتهای اجتماعی با خودکارآمدی پایین در بیماران دارای استومی بوده است (23).

به دلیل انجام مطالعات محدود در زمینه خودکارآمدی در بیماران دارای استوما اطلاعات در این خصوص اندک بود ولی بر طبق نتایج رفیعی و همکاران (1391) در ایران، خودکارآمدی در افراد با وضعیت اقتصادی ضعیف، بیماران دارای استومی موقتی و کسانی که مدت زمان کوتاه تری از جراحی آنها می گذرد؛ پایین تر است(18).

علاوه براین رفیعی و همکاران در سال 1390 مطالعه ای بر روی خودکارآمدی بیماران دارای استوما و عوامل مرتبط با آن در تهران انجام دادند. در این پژوهش، بیماران مورد مطالعه اعتقاد داشتند در زمینه فعالیتهای اجتماعی مرتبط با استومی از خودکارآمدی پایینی برخوردارند. بررسی ها نشان داده است که با آموزش به بیماران می توان خودکارآمدی این بیماران را افزایش داد(24) .

در راستای ارتقای خودکارآمدی و بهبود کیفیت زندگی بیماران استومی، مداخلات آموزشی از طریق هدایت یک متخصص بهداشتی-درمانی در زمان ترخیص یا زمانی که به جامعه بازمی‌گردد، امری ضروری است. برنامه‌های ارتقادهنده خودکارآمدی به روشهای مختلفی قابل ارائه هستند. یکی از مؤثرترین روش‌هایی که به وسیله مراقبان بهداشتی برای ارتقای خودکارآمدی بیماران استفاده می‌شود، آموزش و مشاوره است(25).

آموزش و مشاوره شامل دو نوع حضوری و غیرحضوری است(26). آموزش از راه دور، یادگیری برنامه‌ریزی شده ای است که در آن معمولاً یادگیری و آموزش در محیط های جدا از هم صورت می گیرند. در آموزش از راه دور ، ارتباط مدرس و یادگیرنده می تواند از طریق رادیو ، تلویزیون، تلفن، ویدئو، و یا اینترنت و شبکه های اجتماعی باشد و می تواند پاسخگوی فناوری رو به توسعه، تمایل افراد به خود آموزشی و کیفیت آموزشی در جامعه امروز باشد(27). نزدیک‌ترین مفهوم آموزش غیرحضوری، کاهش موانع زمانی و مکانی و محدودیت های مربوط به برخی از مقررات نظام آموزشی متعارف به منظور ایجاد زمینه های ارائه آموزش به افرادی است که به دلیل عدم دسترسی به مراکز آموزشی، نداشتن فرصت کافی و محدودیت های شغلی و اقلیمی، از امکان کمتری برای بهره مندی از آموزش متعارف حضوری برخوردار هستند(28).

یکی از این روش­ها که به واسطه استفاده از تکنولوژی­های ارتباطی گسترش یافته است، استفاده از اپلیکیشن­ها یا نرم­افزاهای آموزشی است (29). ماهیت ارتباطی و نحوه ی تعامل آن با یادگیرنده مهمترین ویژگی این روش آموزشی می باشد که از سایر روش ها خودش را متمایز ساخته است(30). نرم ­افزارهای آموزشی با توجه به ویژگی­هایی چون تنوع، استفاده آسان، جذابیت و نوگرایی، دسترسی سریع و آسان، کاهش هزینه­ ها و ارائه روش آموزش جدید و مناسب و ذخیره حجم زیادی از اطلاعات منجر به افزایش انگیزه یادگیری اطلاعات مورد نیاز می­شود (31) سازمان بهداشت جهانی برای اولین بار استفاده از تلفن همراه برای بهبود وضعیت سلامت را در سال 2010 معرفی نمود (32).

نزدیک به 95% از افراد جهان تحت پوشش شبکه­های تلفن همراه قرار دارند . امروزه، استفاده از نرم­افزارهای تلفن همراه جهت کنترل و مراقبت از بیماران دارای بیماری­های مزمن در حال افزایش است. از این رو، اپلیکیشن­های آموزشی به عنوان یک روش موثر امکانات لازم جهت فراهم نمودن اطلاعات کافی به بیماران و راهکارهایی برای خودمراقبتی بیماران را فراهم نموده است (33). نرم­افزارهای آموزشی با از بین بردن موانع یادگیری مثل مشکلات جغرافیایی و امکانات کم می­تواند نقش مهمی در بهبود وضعیت آگاهی و کنترل بیماران نسبت به بیماری آنها داشته باشد(34).

 بیشتر مطالعات نشان دادند که تکنولوژی تلفن همراه، می تواند جهت جمع آوری داده ها از حسگرهایی مختلف پایش بیماران و همچنین، ارسال داده ها به سرور مرکزی، نقش کارآمدی را ایفا کند. از طرفی، این تکنولوژی قابلیت ایجاد انگیزش در بیماران جهت مدیریت و مداومت درمان را دارد(35).  در مطالعه ای که توسط قرائتی و همکاران انجام شد نشان داد که رابطه معنی دارد بین آموزش از طریق اپلیکشن تلفن همراه در رفتارهای خودمراقبتی بیماران تالاسمی ماژور وجود دارد(36).

لازم به ذکر است که اختلال در خودکارآمدی همواره به عنوان یک مسئله جدی در این بیماران مطرح می شود، زیرا مهمترین چالشی که بیمار بعد از عمل تعبیه استومی با آن مواجه می شود این است که چگونه از استومی خود مراقبت کند و چگونه با وجود داشتن استومی در اجتماع حضور یابد و به فعالیت های روزمره خود و هم چنین اشتغال بپردازد برای ارائه دهندگان مراقبت سلامت و به خصوص پرستاران که در روزهای ابتدایی پس از عمل، بیشترین ارتباط را با بیمار دارند؛ توجه به این مسئله که بیمار تا چه اندازه خودکارآمد است و چه عواملی می توانند با این موضوع در ارتباط باشند و استفاده از روش های غیر حضوری آموزش که می تواند برخی محدودیت های آموزش حضوری را کاهش دهد، امری ضروریست لذا با توجه به جستجوی پیشرفته انجام شده مقالات اندک در این زمینه موجود هست مطالعه حاضر با هدف تعیین تاثیر آموزش با استفاده از اپلیکیشن(نرم افزار) کاربردی بر روی خودکارآمدی بیماران دارای استومای شهر زاهدان انجام خواهد شد.

مرور متون :

در این پژوهش به منظور دستیابی به پژوهش های داخلی و خارجی مرتبط، از پایگاه های اطلاعاتی Pubmed, Google Scholar,  SID, Elsevier, Magiran در فاصله سال های 2022-2007 با استفاده از کلید واژه های فارسی شامل: ' استومی ، استوما ، خودکارآمدی، اپلیکیشن (نرم افزار) کاربردی،تله نرسینگ' و کلید واژه های انگلیسی شامل: application (software) , self-efficacy, ostomy , ostoma, telenursing، جستجو انجام شد و مقالاتی که بیشترین ارتباط را با پژوهش حاضر داشتند انتخاب شده که به ذکر چند تحقیق به طور خلاصه پرداخته می شود:

5. عباسی و همکاران (1399) مطالعه ای با هدف بررسی اثربخشی درمان شناختی- رفتاری مذهب محور بر کیفیت زندگی و خودکارآمدی بیماران دارای استومی مراجعه کننده به بیمارستان امام خمینی شهرستان ساری انجام دادند. این مطالعه یک مطالعه ی نیمه آزمایشی از نوع پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری با گروه گواه بود که بر روی ۵۰ نفر به شیوه نمونه گیری در دسترس انجام شد گروه آزمایش طی ده جلسه درمان شناختی رفتاری مذهب محور را دریافت کرد و گروه گواه هیچ مداخله ای دریافت نکردند. داده ها با استفاده از پرسشنامه دموگرافیک، پرسشنامه کیفیت زندگی بیماران استومی و مقیاس خودکارآمدی استوما جمع آوری شد. نتایج این تحقیق نشان داد که درمان شناختی- رفتاری مذهب محور بر کیفیت زندگی و خودکارآمدی بیماران دارای کولوستومی مؤثر است. همچنین نتایج حاکی از ماندگاری تأثیر مثبت این نوع درمان بر کیفیت زندگی و خودکارآمدی در مرحله پیگیری بود. بنابراین استفاده از این آموزش ها در برنامه ریزی اقدامات بهداشت روانی به خصوص برای این بیماران توصیه می شود(37).
5. نصیری و همکاران (1398) مطالعه ای با هدف بررسی همبستگی خودکارآمدی با عزت نفس در بیماران دارای استومی  انجام دادند. این پژوهش یک مطالعه توصیفی همبستگی بود که با همکاری 155 بیمار دارای استومی گوارشی( کلستومی و ایلئوستومی ) که به انجمن استومی ایران و مراکز درمانی رسول اکرم و فیروزگر، مراجعه می کردند به شیوه نمونه گیری در دسترس انجام یافت. ابزار پژوهش شامل فرم اطلاعات دموگرافیک، ابزار خودکارآمدی استومی و ابزار عزت نفس روزنبرگ بود. یافته های این پژوهش نشان داد که شرکت کنندگان در این مطالعه شامل 79 نفر زن و 76 نفر مرد که بیشترین فراوانی، مربوط به گروه سنی 50 تا 70 سال بود. در این مطالعه نتایج نشان داد بین عزت نفس و خودکارآمدی،  به خصوص در بعد خودکارآمدی اجتماعی همبستگی مثبت و معناداری وجود دارد . این پژوهش توجه تیم مراقبت سلامت را به سمت نیازهای بیمار، بعد از عمل تعبیه استومی و اختلالاتی که در پی آن ایجاد می شود معطوف می دارد که می تواند بستری مناسب برای اقدامات آینده فراهم آورد تا پرستاران به عنوان پرسنل حرفه ای در تیم مراقبت سلامت با طراحی مداخلات آموزشی و حمایتی متناسب در زمینه ی خودکارآمدی در بیماران دارای استومی گوارشی به بهبود عزت نفس و تعاملات اجتماعی بیماران بیش از پیش اهتمام ورزند(38).
5. حشمتی نبوی و همکاران ( 1395 ) مطالعه با هدف مقایسه تاثیر آموزش مراقبت از استومی به شیوه شبیه سازی و نمایش _ بازنمایش بر مهارت بیماران در تعویض کیسه استومی در شهر مشهد انجام دادند. این کارآزمایی بالینی بر روی 42 بیمار تحت جراحی استومی روده ای انجام شد. ابزار مطالعه پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک و 'چک لیست مشاهدهای نحوه تعویض کیسه استومی' بود. در گروه مداخله سه جلسه آموزشی 30 دقیقه ای به صورت  نمایش-بازنمایش  انجام شد نتایج این مطالعه نشان داد میانگین نمره مهارت تعویض کیسه استومی قبل و پس از مداخله در گروه نمایش-بازنمایش تفاوت آماری معنی داری داشت. همچنین میانگین نمره مهارت تعویض کیسه استومی قبل و پس از مداخله در گروه شبیه سازی تفاوت آماری معنی داری داشت. با اینکه میانگین نمره مهارت بیماران پس از مداخله در گروه شبیه سازی بیشتر بود اما نتیجه آزمون آماری تی مستقل تفاوت آماری معنی داری بین میانگین نمره مهارت در دو گروه نشان نداد.  برطبق نتایج پژوهش می توان گفت آموزش مراقبت از استومی به شیوه مستقیم در مهارت بیماران در تعویض کیسه استومی موثر است بنابراین می توان از این دو روش برای آموزش مراقبت از استومی به بیماران استفاده نمود. پیشنهاد می شود قبل از تعویض کیسه، بیمار آموزش مراقبت از استومی را بر روی شبیه ساز تمرین نماید و پس از کاهش تورم استومی مراحل را روی استومی خود تمرین نماید(39).
5. پوراسماعیل و همکاران(1395) مطالعه ای با هدف بررسی همبستگی سازگاری و خودکارآمدی در بیماران دارای استومی روده ای بر روی 76 نفر به شیوه ی نمونه گیری در دسترس در مشهد انجام دادند. ابزار پژوهش پرسشنامه اطلاعات جمعیت شناختی و بیماری، مقیاس خودکارآمدی استومی و پرسشنامه سازگاری با استومی بود. یافته های این مطالعه نشان داد بین ابعاد سازگاری: پذیرش ، تعامل اجتماعی  و خشم با میانگین نمره خودکارآمدی ارتباط خطی مثبت و معناداری وجود دارد. همچنین نشان داد که بعد تعامل اجتماعی و پذیرش، همبستگی معناداری با خودکارآمدی بیماران دارد نتایج این مطالعه نشان دهنده ی این است که ابعاد تعامل اجتماعی و پذیرش سازگاری در ارتباط با خودکارآمدی، دارای بیشترین اهمیت است. بنابراین توصیه می شود در مراقبت از بیماران دارای استومی به خصوص در ماه های ابتدایی پس از جراحی، با طراحی و اجرای مداخلات آموزشی و حمایتی مناسب، به سازگاری بیماران با ظاهر فیزیکی استومی و حفظ تعاملات اجتماعی آنها کمک شود (40).
5. در مطالعه ای که رفیعی و همکاران (1392) با هدف بررسی خودکارآمدی و ابعاد آن در بیماران دارای استومی روده ای در تهران انجام دادند. این پژوهش مقطعی از نوع همبستگی روی 84 بیمار دارای استومی با روش نمونه گیری در دسترس انجام شد. ابزار جمع آوری  داده ها فرم مشخصات فردی و مقیاس خودکارآمدی استومی بود. یافته های این پژوهش نشان داد که بر اساس پاسخ های بیماران؛ بیشترین میانگین نمره کسب شده در بعد خودکارآمدی مراقبت از استومی، به گویه های 'پیشگیری از خونریزی یا صدمه به استوما ،پیروی از توصیه های پرستاران متخصص استوما برای مراقبت از آن و در هنگام بیماری اختصاص یافت. در بعد خودکارآمدی اجتماعی نیز بیشترین و کمترین میانگین نمره کسب شده به ترتیب به گویه های 'پیروی از توصیه های پزشک در مورد مراقبت از استوما و الگوی تغذیه و کمترین میانگین نمره کسب شده به گویه 'مراقبت از استوما 'صحبت کردن با دوستان صمیمی درباره استوما و داشتن رضایت جنسی مانند قبل مربوط شد. یافته های این مطالعه می تواند جهت ارتقاء دانش پرستاران مفید باشد تا بتوانند مداخلات آموزشی و حمایتی را برای بیمار و خانواده به اجرا درآورند(24).
5. ونگ و همکاران (2018 ) مطالعه ای با هدف بررسی اثرات یک برنامه نرم افزار تلفن همراه مراقبت در منزل بر نتایج بیماران ترخیص شده با استوما در کشور چین انجام دادند. این مطالعه یک کارآزمایی تصادفی کنترل شده بر روی 203 بیمار مبتلا به استومای دائمی بصورت تصادفی انجام شد. بیماران در گروه کنترل مراقبت‌های معمول ترخیص را دریافت کردند. بیماران در گروه مداخله علاوه بر مراقبت های معمول، از طریق یک برنامه نرم افزار تلفن همراه مراقبت های خانگی را دریافت کردند. سطح سازگاری روانی اجتماعی، مقیاس خودکارآمدی و بروز عوارض استوما در دوره پیگیری اندازه‌گیری و بین دو گروه مقایسه شد. داده ها در چهار نقطه زمانی جمع آوری شد: قبل از مداخله (پایه)، 1، 3 و 6 ماه پس از ترخیص. یافته‌های این مطالعه نشان داد که سطح سازگاری روانی اجتماعی و نمره خودکارآمدی استومای گروه مداخله در پیگیری 1، 3 و 6 ماهه به‌ترتیب به‌طور معنی‌داری بالاتر از گروه کنترل بود. میزان بروز عوارض استوما در گروه مداخله در 1، 3 و 6 ماه پس از ترخیص کاهش یافت. یافته‌های این مطالعه نشان داد که مراقبت‌های بعدی در منزل از طریق اپلیکیشن تلفن همراه می‌تواند به طور موثری سطح سازگاری روانی اجتماعی، مقیاس خودکارآمدی و سایر پیامدهای مرتبط بیماران استومی را بهبود بخشد(41).
5. سیو و همکاران (2018) مطالعه ای با هدف بررسی اثرات آموزش جدی و قوی مدیریت استومی  بر دانش خودمراقبتی، خودکارآمدی و توانایی تغییر دستگاه استوما در کشور کره انجام دادند. شرکت کنندگان 60 بیمار دارای استوما بودند که به طور تصادفی در دو گروه کنترل و آزمایش قرار گرفتند. در این مطالعه آموزش جدی و قوی مدیریت استومی  به گروه کنترل (20=n)، گروه آزمایش 1 (20 نفر) و گروه آزمایش 2 (20 نفر) یک بار، دو بار و سه بار، داده شد. به ترتیب. دانش خودمراقبتی شرکت کنندگان، خودکارآمدی و توانایی تغییر دستگاه استوما قبل و بعد از مداخله مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج این مطالعه نشان داد که نمره دانش خودمراقبتی پس آزمون بالاتر از پیش آزمون در دو گروه کنترل، آزمایش 1 و آزمایش بود. نمره خودکارآمدی پس آزمون در گروه های کنترل، آزمایش 1 و آزمایش 2 بالاتر از پیش آزمون بود. نمره دانش خودمراقبتی در بین گروه کنترل و آزمایش 1 و آزمایش 2 تفاوتی نداشت. قابلیت تغییر دستگاه استوما بین گروه کنترل و آزمایش تفاوت معنی داری داشت اما هیچ تفاوتی بین گروه های کنترل و آزمایش 1 و آزمایش وجود نداشت. نتایج این مطالعه نشان داد که آموزش جدی و قوی مدیریت استومی برای مدیریت استوما در بیماران بستری در بیمارستان موثر است. لذا یافته های این مطالعه ممکن است در برنامه ریزی برنامه های آموزشی طراحی شده برای بهبود توانایی مراقبت از خود برای برای مدیریت استوما در بیماران بستری در بیمارستان مفید باشد(42)

5. محمد و همکاران (2017) مطالعه ای با هدف بررسی تأثیر برنامه مدیریت خودمراقبتی بر خودکارآمدی در میان بیماران دارای استومی در کشور مصر انجام دادند. این مطالعه یک مطالعه ی  نیمه تجربی بود که در بیمارستان آموزشی بنتها، واحد انکولوژی در بخش جراحی عمومی و کلینیک سرپایی بر روی 30 بیمار انجام شد. ابزار جمع آوری اطلاعات مقیاس دانش مربوط به استومی و مقیاس خودکارآمدی مراقبت از استوما و ابزار استومی پوست برای ارزیابی میزان و شدت عوارض پوستی و چک لیست عملکرد مراقبت از خود بود. یافته های این مطالعه نشان داد میانگین نمره دانش کل پیش برنامه افزایش یافت. 7/66% بیماران دارای پیش برنامه عوارض شدید پوستی بودند که پس از برنامه به 60% کاهش یافت.در حالی که در پیگیری 7/56 درصد از بیماران عوارض پوستی خفیف داشتند. در ارتباط با خودکارآمدی مراقبت از استوما تفاوت آماری معنی داری بین سه فاز وجود داشت . این مطالعه نشان داد اختلاف  معنی دار آماری بسیاری در همه ی حیطه های دانش، عملکرد و خودکارآمدی برنامه قبل و بعد از اجرای مداخله و مدیریت خودمراقبتی در مورد بیماران دارای استومی وجود داشت. لذا توصیه می شود ارزیابی عملکرد خودمراقبتی بیماران در شش ماه اول پس از عمل به عنوان شاهدی بر نیازهای آموزشی و نگرانی بیمار در نظر گرفته شود(43)
5. خو و همکاران (2016) مطالعه ای با هدف بررسی تأثیر مداخله خودکارآمدی بر کیفیت زندگی بیماران با استومای روده در کشور چین انجام دادند. حجم نمونه 48 بیمار تحت درمان برای جراحی کولوستومی دائمی بودند که به دو دسته گروه کنترل و مداخله تقسیم شدند.  گروه کنترل مراقبت پرستاری روتین را دریافت کردند. گروه مداخله، مداخله 3 ماهه خودکارآمدی را علاوه بر مراقبت پرستاری روتین دریافت کردند. پرسشنامه خودکارآمدی در 10 روز، 1 ماه و 3 ماه پس از جراحی توسط شرکت کنندگان تکمیل شد. همچنین سه ماه پس از جراحی  هر دو گروه پرسشنامه کیفیت زندگی را تکمیل کردند. نتایج این مطالعه نشان داد تفاوت قابل توجهی در کیفیت زندگی بین این دو گروه وجود داشت. روش مداخله پرستاری خودکارآمدی باعث بهبود خودکارآمدی و کیفیت زندگی بیماران مبتلا به استوما می شود و لذا استفاده از آن در بالین توصیه می شود(44).

5. بازلینسکی و همکاران (2014) مطالعه ای با هدف بررسی رضایت از زندگی و خودکارآمدی در بیماران مبتلا به استوما در کشور لهستان انجام دادند. نمونه این مطالعه شامل 200 نفر و ابزارهای استفاده شده  مقیاس رضایت از زندگی و مقیاس خودکارآمدی تعمیم یافته بود. یافته های این تحقیق نشان داد که برای 56.5 درصد از پاسخ دهندگان تشکیل استوما را تأثیر منفی قوی بر عملکرد آنها در هر دو  حیطه ی زندگی شخصی، خانوادگی و اجتماعی می دانستند. طبق نظر12/5 درصد پاسخ دهندگان استومای روده ای، وجود استوما باعث ترک کار آن ها شده بود. این مطالعه نشان داد که یک رابطه مثبت بین سطح زندگی و رضایت و احساس خودکارآمدی وجود دارد. بیمارانی که خودکارآمدی بالاتری دارند، رضایت از زندگی بالاتری نیز دارند(45).

جمع بندی و نقد کلی مطالعات مروری بر متون

اختلال در خودکارآمدی همواره به عنوان یک مسئله جدی در بیماران دارای استوما مطرح می شود، زیرا مهمترین چالشی که بیمار بعد از عمل تعبیه استومی با آن مواجه می شود این است که چگونه از استومی خود مراقبت کند و چگونه با وجود داشتن استومی در اجتماع حضور یابد و به فعالیت های روزمره خود و هم چنین اشتغال بپردازد. در مطالعات انجام شده توسط حشمتی نبوی ، نصیری و رفیعی، معایب و محدودیت هایی در نحوه ی آموزش چهره به چهره وجود دارد که می توان به در دسترس نبودن آموزشات بطور مداوم ، وقت گیر بودن آموزشات، عدم توجه یادگیرنده در زمان آموزش و... اشاره نمود. لذا آموزش در این مطالعه به شکل نوین با استفاده از اپلیکیشن تلفن همراه انجام خواهد گرفت که با توجه به ویژگی­هایی چون تنوع، استفاده آسان، جذابیت و نوگرایی، دسترسی سریع و آسان، کاهش هزینه­ها و ارائه روش آموزش جدید و مناسب و ذخیره حجم زیادی از اطلاعات منجر به افزایش انگیزه یادگیری اطلاعات مورد نیاز می­شود. با توجه به نیاز آموزشی در این بیماران و کمبود مطالعات انجام شده در این زمینه، لزوم انجام این پژوهش به وسیله ی آموزش با اپلیکیشن (نرم افزار کاربردی) به شکل نوین مورد توجه قرار گرفت. از طرفی مطالعات محدودی در زمینه بررسی تاثیر نرم افزارها و یا اپلیکیشن ها و آموزش های غیرمجازی برروی خودکارآمدی بیماران استوما انجام شده است از طرفی با توجه به اینکه این بیماران دچار عوارض ناشی از این عمل جراحی خواهند شد و منجر به گوشه گیری و عدم حضور آنان در آموزش های حضوری خواهد شد توجه به این مبحث و آموزش از طریق فضاها و امکانات غیرحضوری ضروری بنظر می رسد.

 فرضیات پژوهش:

خودکارآمدی یک و سه ماه پس از مداخله آموزشی در گروه مداخله و گروه کنترل متفاوت است .

هدف کلی:

تعیین تاثیر آموزش مبتنی بر تله نرسینگ بر خودکارآمدی بیماران با استوما در شهر زاهدان در سال 1401

 اهداف اختصاصی:

تعیین و مقایسه میانگین نمره خودکارآمدی، قبل، یک و سه ماه بعد از مداخله آموزشی در گروه مداخله و گروه کنترل

به کارگیری نرم افزار آموزشی جهت ارتقا یا بهبود خودکارآمدی بیماران دارای استوما

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان- بیماران دارای استوما

• استوما:

تعریف نظری: عملهای جراحی که بر روی شکم و به منظور بیرون آوردن بخشی از روده انجام می گیرد؛ جراحی استومی و دهانه ایجاد شده استوما نامیده می شود (1).

تعریف عملی: منظور از استوما در این مطالعه عبارتست از انتخاب کلیه ی بیمارانی که دارای استومای گوارشی و واجد شرایط ورود به مطالعه می باشد.

• خودکارآمدی:

تعریف نظری: خودکارآمدی عبارتست از نگرش فرد نسبت به توانایی های خود و میزان تلاش و کوشش آنها برای دستیابی به اهداف و آرزوهای خود می باشد(19).

تعریف عملی:

در این مطالعه منظور از خودکارآمدی عبارتست از نمره ای که هر یک از افراد جامعه ی پژوهش از مقیاس خودکارامدی استوما[1]دریافت خواهند نمود که شامل 28 سوال می باشد و دامنه نمره آن بین 28 تا  140 خواهد بود.

• اپلیکیشن (نرم افزار) کاربردی:

تعریف نظری: اپلیکیشن«نرم افزار» تلفن همراه که عمدتاً با نام app از آن یاد می شود، نوعی نرم افزار کاربردی است که برای اجرا روی دستگاه های تلفن همراه طراحی شده است. عمده اپلیکیشن های تلفن همراه خدماتی مشابه کامپیوتر ها ارائه می دهند ( مثل پخش رادیو). آپ ها معمولاً نرم افزارهای کم حجم و با عملکرد محدود هستند.(30, 31, 34)

تعریف عملی: منظور از اپلیکیشن در این مطالعه عبارتست از نرم افزار کاربردی که مختص تلفن همراه است و توسط پژوهشگر یا یک متخصص ساخته شده و مطالب برنامه ی آموزشی که قرار است به بیماران دارای استوما آموزش داده شود بر روی تلفن همراه بیماران دارای استوما نصب می گردد.

این مطالعه یک پژوهش از نوع نیمه تجربی دو گروهه می باشد.

در این مطالعه، جامعه پژوهش را کلیه بیماران دارای استوما (دائم و موقتی) شهر زاهدان تشکیل می دهند .

معیار های ورود:

1. در دوره های آموزشی مراقبت از استوما شرکت نکرده باشد.
2. عضوی از خانواده ی بیمار جزو کادر درمان نباشد.
3. بیمار از کادر درمان نباشد.
4. بیمار توسط انجمن استومای کشور حمایت نشود.
5. حداقل یک ماه از زمان جراحی استومی وی گذشته باشد.
6. سن افراد بین14سال تا 70 سال باشد .
7. بیمار یا مراقب خانوادگی اش توانایی کار با نرم افزار و تلفن همراه هوشمند را داشته باشد.
8. اختلال در تکلم یا شنوایی  و بینایی نداشته باشد.
9. دارای تلفن همراه هوشمند باشد.
10. ساکن زاهدان باشد.
11. همچنین علاوه بر سایر بیماران دارای استومای موقت و دائمی (با هر علتی) بیمارانی که دارای استوما به دنبال بیماری کنسر با گرید 1 و 2 باشند نیز وارد مطالعه خواهند شد.

معیار های خروج:

1. تشدید بیماری که منجر به بستری بیمار در بیمارستان شود

حجم نمونه بر اساس میانگین و انحراف معیار نمره خودکارآمدی بیماران دارای استومی  در مطالعه Seo و همکاران(2019) و با حدود اطمینان 95 % وتوان آزمون آماری95 % و بر اساس فرمول زیر در هر گروه 24  برآورد گردید(42). برای اطمینان از حجم نمونه، در نظر داشتن ریزش احتمالی و امکان انجام آزمون های آماری، حجم نمونه در هر گروه 40  نفر و در مجموع 80  نفر تعیین شد.

n = =23.32

 = 1.96                         = 209.84                                    = 1108.50

 = 1.64                         = 228.93                                = 1340.00

بیماران در ابتدا با روش نمونه گیری در دسترس و بر مبنای معیارهای ورود به مطالعه و از بین بیماران دارای استومای شهر زاهدان انتخاب خواهند شد و با روش تخصیص تصادفی و با استفاده از انتخاب کارت های رنگی  که داخل یک پاکت سفید قرار می گیرند  به دو گروه مداخله و کنترل تخصیص خواهند یافتند.

ابزار جمع آوری اطلاعات در این پژوهش شامل بخش های ذیل می‌باشد. بخش اول فرم جمع آوری اطلاعات دموگرافیک و اطلاعات بیماری و بخش دوم پرسشنامه خودکارآمدی مختص بیماران دارای استوما می باشد که قبل و پس از یک ماه و سه ماه بعد از انجام مداخله توسط بیماران بصورت  ملاقات حضوری در منزل بیمار تکمیل می شوند .

پس از تایید و تصویب پروپوزال توسط معاونت تحقیقات و فناوری و کمیته اخلاق دانشگاه و دانشکده و اخذ معرفی نامه و ارائه آن به مسئولین بخش های بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی زاهدان و کسب اجازه جهت انجام پژوهش، پژوهشگر به بخش مراجعه می کند و با هماهنگی مسئولین بخش ها اطلاعات بیمارانی که قبلاً تحت عمل جراحی استومی قرار گرفته اند را جمع آوری می کند سپس پژوهشگر به روش در دسترس از بین بیماران دارای استوما که واجد شرایط ورود به مطالعه می باشند ، شروع به نمونه‌گیری می‌نماید. بدین ترتیب که پژوهشگر با بیمار مصاحبه کرده، برای هریک از شرکت کنندگان، موضوع تحقیق، اهداف، مراحل تحقیق، اختیاری بودن شرکت در این پژوهش و محرمانه بودن اطلاعات توضیح داده می شود. به افرادی که به عنوان نمونه انتخاب می شوند توضیح داده خواهد شد که برای ترک و ادامه مطالعه آزادی عمل دارند، عدم مشارکت یا خروج آن ها تأثیری بر درمان آنها نخواهد داشت (یعنی در زمان های ویزیت متخصص یا مراجعه به بیمارستان بنا به هر دلیلی، هیچگونه اختلالی در روند درمان و خدمت رسانی به آنها، بخاطر عدم همکاری در این پژوهش، آنها را تهدید نخواهد کرد). پس از اخذ رضایت نامه کتبی از بیمار، با روش تخصیص تصادفی و با استفاده از انتخاب کارت های رنگی که داخل یک پاکت سفید قرار می گیرند به دو گروه مداخله و کنترل تقسیم خواهند شد.کارت های رنگی سبز و آبی تهیه شده و بطور نامنظم داخل یک پاکت سفید قرار می گیرند و بیماران بطور تصادفی یک کارت را انتخاب خواهند کرد رنگ سبز نشانه ی ورود بیمار به گروه کنترل و رنگ آبی نشانه ی ورود بیمار به گروه مداخله می باشد. در گروه مداخله ابتدا پرسشنامه های اطلاعات دموگرافیک و اطلاعات بیماری و پرسشنامه‌ی مقیاس خودکارآمدی در اختیار بیماران قرار داده می شود تا توسط بیماران یا با کمک مراقب خانوادگی اش تکمیل شود. در گروه مداخله، اپلیکیشن (نرم افزار) کاربردی مخصوص تلفن های همراه هوشمند در راستای دسترسی آسان و تمام وقت به مطالب برنامه ی آموزشی طراحی شده و در اختیار بیماران قرار می گیرد و بیماران درصورت یاد نداشتن کار با تلفن همراه هوشمند و نداشتن سواد خواندن و نوشتن کافی، با توجه به کمک مراقب خانوادگی به یادگیری مطالب آموزشی اپلیکیشن می پردازد. بیماران گروه مداخله 3هفته زمان دارند که از زمان نصب اپلیکیشن بر روی تلفن همراه هوشمندشان مطالب آموزشی را مطالعه کنند. پس از یک و سه ماه بعد از اتمام آموزش ، مجدد پرسشنامه ها بصورت ملاقات حضوری در منزل بیمار، در اختیار بیماران قرار می گیرند تا تکمیل شوند. در گروه کنترل نیز ابتدا پرسشنامه های اطلاعات دموگرافیک و اطلاعات بیماری و پرسشنامه ی مقیاس خودکارآمدی در اختیار بیماران قرار داده می شود و با توجه به همان آموزشات روتینی که در بیمارستان دریافت کرده اند آموزش دیگری به آنها داده نمی‌شود و پس از یک و سه ماه مجدد پرسشنامه ها در اختیار بیماران گروه کنترل قرار داده می شود تا توسط آنها یا با کمک مراقب خانوادگی شان تکمیل نمایند. در طول انجام این مطالعه بیماران بصورت مستمر و از طریق تماس تلفنی حداقل یک بار در هفته توسط پژوهشگر فالو آپ می شوند و پژوهشگر با توجه به وجود قابلیتی در نرم افزار از مطالعه‌ی مطالب توسط بیمار مطلع می شود. از زمانی که اپلیکیشن روی گوشی آنها نصب می گردد هفته ایی یک بار  به مدت سه هفته جهت انجام فالوآپ بیماران با آنها تماس گرفته می شود و سوالاتی از جمله؛ مشکلی در استفاده از اپلیکیشن یا عدم درک مفهوم جملات آموزشی ، رضایت از روند انجام پژوهش و تمایل به ادامه ی همکاری ، مناسب بودن شرایط جسمی_روحی و روانی بیمار و بررسی معیار های خروج از مطالعه مطرح می گردد. در انتها مطالب آموزشی را به جهت رعایت اصول اخلاقی در اختیار گروه کنترل قرار داده خواهد شد.

محتوای آموزشی(47-49):

محتوای آموزشی شامل متن، تصویر و فیلم می باشد که بر اساس منابع معتبر توسط پژوهشگر جمع آوری می شود(47-49) و پس از انجام مشاوره با متخصصین استوما، مطالب در اختیار متخصص سازنده ی نرم افزار آموزشی قرار می گیرد. مطالب بصورت یک جا به وسیله ی نرم افزار آموزشی از همان ابتدا در اختیار بیماران قرار می گیرد.

داده های گردآوری شده وارد نرم افزار آماری SPSS نسخه 21 شده. در ابتدا نرمالیتی داده ها با آزمون شاپیرو ویلک بررسی شده و در صورت تبعیت داده ها از توزیع نرمال به منظور مقایسه میانگین ها در  هر گروه قبل و بعد از آزمون تی زوج و برای مقایسه میانگین بین دو گروه از آزمون تی مستقل استفاده خواهد شد. در صورت عدم تبعیت از توزیع نرمال از تست های معادل ناپارامتریک من ویتنی یو و ویلکاکسون استفاده خواهد شد. برای کنترل اثر پیش آزمون و برخی متغیر های کمی از آزمون تحلیل کوواریانس استفاده می شود. سطح معناداری کمتر از 0/05 در این تحلیل مد نظر قرار خواهد گرفت.

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران سال 1392

1. هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.
2. در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.
3. پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه‌پذیر است که منافع بالقوه‌ی آن برای هر فرد آزمودنی بیش‌تر از خطرهای  آن باشد. در پژوهش‌های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیش‌تر از آن‌چه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه می‌شوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش‌کننده‌ی پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش‌ است.
4. مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.
5. قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنی‌ها و تامین سلامت آن‌ها انجام گیرد.
6. (کد شماره 6 در این طرح مورد استفاده قرار نمیگیرد)
7. اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.
8. طراحی و اجرای پژوهش‌هایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهش‌های قبلی آزمایشگاهی، و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد. مطالعات حیوانی باید با رعایت کامل اصول اخلاقی کار با حیوانات آزمایشگاهی انجام شوند.
9. (کد شماره 9 در این طرح مورد استفاده قرار نمیگیرد)
10. هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.
11. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    
12. انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.
13. کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.
14. اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.
15. پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.
16. پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.
17. پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.
18. عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.
19. اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه‌ی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود. 
20. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.
21. هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه‌ی تحقق این امر ترجیحاً به‌صورت پوشش بیمه‌ای نامشروط باشد.
22. در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.
23. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.
24. نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.
25. گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.
26. روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد

از جمله محدودیت هایی که در حین اجرای پژوهش حاضر امکان مواجهه با آن وجود دارد، عدم همکاری بیماران به علت نوع و روش آموزش می‌باشد که می‌توان با توضیح دادن و بیانِ مزایایِ این نوع آموزش‌ برای بیماران، می‌توان این محدودیت را تا حدودی برطرف کرد. همچنین جهت دسترسی به این بیماران در شهر زاهدان به وسیله ی دریافت اطلاعات آنها از بایگانی بیمارستان ها ، به عنوان محدودیت مطرح می باشد که با معرفی پژوهشگر توسط دانشگاه علوم پزشکی زاهدان به بیمارستان های مربوطه و دسته بندی اطلاعات بیماران با توجه به نوع تشخیص بیماران، تا حدودی محدودیت دسترسی به اطلاعات بیماران را برطرف می کند.

Software(نرم افزار) / self-efficacy (خودکار آمدی) / ostomy(استومی)/ostoma (استوما)/telenursing(تله نرسینگ)

1.            Rosdahl CB, Kowalski MT. Textbook of basic nursing: Lippincott Williams & Wilkins; 2008.

2.            Gozuyesil E, Taylan S, Manav AI, Akil Y. The evaluation of self-esteem and sexual satisfaction of patients with bowel stoma in Turkey. Sexuality and Disability. 2017;35(2):157-69.

3.            Liao C, Qin Y. Factors associated with stoma quality of life among stoma patients. Int J Nurs Sci. 2014;1(2):196-201.

4.            Rafii F, Naseh L, Parvizy S, Haghani H. Self-efficacy and the related factors in ostomates. Iran J Nurs. 2011;24(73):8-18.

5.            Gautam S, Poudel A. Effect of gender on psychosocial adjustment of colorectal cancer survivors with ostomy. Journal of Gastrointestinal Oncology. 2016;7(6):938.

6.            Vonk-Klaassen SM, de Vocht HM, den Ouden ME, Eddes EH, Schuurmans MJ. Ostomy-related problems and their impact on quality of life of colorectal cancer ostomates: a systematic review. Quality of life research. 2016;25(1):125-33.

7.            Krouse RS, Grant M, McCorkle R, Wendel CS, Cobb MD, Tallman NJ, et al. A chronic care ostomy self‐management program for cancer survivors. Psycho‐oncology. 2016;25(5):574-81.

8.            Liao C, Qin Y. Factors associated with stoma quality of life among stoma patients. International journal of nursing sciences. 2014;1(2):196-201.

9.            Sheetz K, Waits S, Krell R, Morris A, Englesbe M, Mullard A, et al. Complication rates of ostomy surgery are high and vary significantly between hospitals. Diseases of the colon and rectum. 2014;57(5):632.

10.         Simmons KL, Smith JA, Bobb KA, Liles LL. Adjustment to colostomy: stoma acceptance, stoma care self‐efficacy and interpersonal relationships. Journal of advanced nursing. 2007;60(6):627-35.

11.         Indrebø KL, Natvig GK, Andersen JR. A cross-sectional study to determine whether adjustment to an ostomy can predict health-related and/or overall quality of life. Ostomy Wound Manage. 2016;62(10):50-9.

12.         Mahjoubi B, Mohammadsadeghi H, Mohammadipour M, Mirzaei R, Moini R. Evaluation of psychiatric illness in Iranian stoma patients. Journal of psychosomatic research. 2009;66(3):249-53.

13.         Ali Naghi Maddah S, Khaledi-Sardashti F, Moghaddasi J, Naseri Borujeni N, Dehghan Abnavi S, Dadgar F, et al. The relationship between self-esteem and perceived social support in ostomy patients. Iran J Nurs. 2020;33(127):21-34.

14.         Harris M, Kelly K, Parise C. Does preoperative ostomy education decrease anxiety in the new ostomy patient? A quantitative comparison cohort study. J Wound Ostomy Continence Nurs. 2020;47(2):137-9.

15.         Weinstein R, Holcomb M, Mo J, Yonsetto P, Bojorquez O, Grant M, et al. An Ostomy self-management telehealth intervention for cancer survivors: Technology-related findings from a randomized controlled trial. J Med Internet Res. 2021;23(9):e26545.

16.         Monson E, Caron J, McCloskey K, Brunet A. Longitudinal analysis of quality of life across the trauma spectrum. Psychol Trauma. 2017;9(5):605-12.

17.         Ahmadzadeh I, Abdekhoda M, Bejani M. Improving self-care management in patients with breast cancer through health literacy promotion. . Ethiop J Health Sci 2021;31(1):85-90.

18.         Rafii F, Naseh L, Yadegary MA. Relationship between Self-efficacy and Quality of Life in Ostomates. Iran Journal of Nursing (IJN). 2012;25(76):64-76.

19.         Kashani M, Eliasson AH, Walizer EM, Fuller CE, Engler RJ, Villines TC, et al. Early empowerment strategies boost self-efficacy to improve cardiovascular health behaviors. Global journal of health science. 2016;8(9):322.

20.         Campbell A, Ntobedzi A. Emotional intelligence, coping and psychological distress: a partial least squares approach to developing a predictive model. E-journal of applied psychology. 2007;3:39-54.

21.         Pouresmail Z, Heshmati Nabavi F, Sadeghi T, Shafiee Jafarabadi MN, Behnam Voshani HR. Correlation between adjustment and self-efficacy in patients with intestinal ostomy. Hayat Journal. 2017;22(4):300-11.

22.         Wu HK-M, Chau JP-C, Twinn S. Self-efficacy and quality of life among stoma patients in Hong Kong. Cancer nursing. 2007;30(3):186-93.

23.         Grimmett C, Haviland J, Winter J, Calman L, Din A, Richardson A, et al. Colorectal cancer patient’s self-efficacy for managing illness-related problems in the first 2 years after diagnosis, results from the ColoREctal Well-being (CREW) study. . J Cancer Surviv. 2017;11(5):634-42.

24.         Rafii F, Naseh L, Parvizy S, Haghani H. Self-efficacy and the Related Factors in Ostomates. IJN. 2011;24(73):8-18.

25.         Krouse R, Grant M, McCorkle R, Wendel C, Cobb M, Tallman N, et al. A chronic care ostomy self‐management program for cancer survivors. Psychooncology. 2016;25(5):574-81.

26.         Docherty-Skippen S, Hansen A, Engel J. Teaching and assessment strategies for nursing self-care competencies in Ontario’s nursing education programs. Nurse Educ Pract 2019;36:108-13.

27.         Khodaparast M, Rahani T, Sadeghi T, Boskabadi H, Yavari M. The Effect of Training Through Telenursing and Multimedia on the Success of Lactation in Preterm Infants After Discharge. JNKUMS. 2018;10(2):13-20.

28.         Jahanara A, Sarmadi M, Esmaili Z, Zarabian F. Determining the effectiveness of distance teaching model based on the constructivism approach on learning performance, satisfaction and attitude of Payam-e-Noor University Students. Iran J Learn Mem. 2021;3(12):19-30.

29.         Koch J, Andrew S, Salamonson Y, Everett B, Davidson PM. Nursing students’ perception of a web-based intervention to support learning. Nurse Education Today. 2010;30(6):584-90.

30.         Khazaei jalil S, Shahbazian B, Montazeri A, Abbasi A. The Impact of Educational Software Designed on Operating Room Students' Learning of Practical Skills. Research in Medical Education. 2016;7(4):13-9.

31.         Khatooni M, Alimoradi Z, Samiei-Seiboni F, Shafiei Z, Atashi V. The impact of an educational software designed about fundamental of nursing skills on nursing students' learning of practical skills. Journal of Clinical Nursing and Midwifery. 2014;3(1):9-16.

32.         World Health Organization. mHealth: new horizons for health through mobile technologies. mHealth: new horizons for health through mobile technologies. 2011.

33.         Kang H, Park H-A. A mobile app for hypertension management based on clinical practice guidelines: development and deployment. JMIR mHealth and uHealth. 2016;4(1):e12.

34.         Li R, Liang N, Bu F, Hesketh T. The Effectiveness of Self-Management of Hypertension in Adults Using Mobile Health: Systematic Review and Meta-Analysis. JMIR mHealth and uHealth. 2020;8(3):e17776.

35.         Safian A, Davodvand S, Masoudi R, Sedehi M, Tahmasebian S, Jivad N. The effect of mobile-based self-care program on balance of people with Multiple Sclerosis. Iranian Journal of Rehabilitation Research. 2020;7(1):33-43.

36.         Gharaati F, Aghamolaei T. Effect of a mobile-phone mediated based education on self-care behaviors of patients with thalassemia major. Journal of Caring Sciences. 2019;8(3):149.

37.         Hashemvarzi MR   AG, Hosseini S H. The Effects of Religion -Based Cognitive -Behavioral Therapy on the Quality of Life and Self -Efficacy of Colostomy Patients. 2020;10 :185.

38.         Nasiri Ziba F, Saati M, Haghani H. The Correlation of Emotional Intelligence and Self-efficacy in Patients with Intestinal Stoma. IJN. 2019;32(117):33-47.

39.         Heshmati Nabavi F, Pour Ismail Z, Shakeri MT, Abdullahi A. Comparitive study on the effects of simulation and demonstration-return demonstration methods in ostomy care training on self-efficacy and adjustment in patients with an intestinal stoma. Journal of Mashhad University of Medical Sciences. 2015;2.

40.         Pour Ismail Z, Heshmati Nabavi F, Sadeghi T, al. e. Examining the correlation of adaptation and self-efficacy in patients with intestinal ostomy. Hayat. 2017;22(4).

41.         Wang QQ, Zhao J, Huo XR, Wu L, Yang LF, Li JY, et al. Effects of a home care mobile app on the outcomes of discharged patients with a stoma: A randomised controlled trial. Journal of clinical nursing. 2018;27(19-20):3592-602.

42.         Seo HW. Effects of the frequency of ostomy management reinforcement education on self‐care knowledge, self‐efficacy, and ability of stoma appliance change among Korean hospitalised ostomates. International wound journal. 2019;16:21-8.

43.         Mohamed SS, Salem G, Mohamed HA. Effect of self-care management program on self-efficacy among patients with colostomy. Am J Nurs Res. 2017;5(5):191-9.

44.         Xu S, Zhang Z, Wang A, Zhu J, Tang H, Zhu X. Effect of self-efficacy intervention on quality of life of patients with intestinal stoma. Gastroenterology Nursing. 2018;41(4):341.

45.         Bazaliński D, Sałacińska I, Więch P, Kózka M. Life satisfaction and self-efficacy in patients with stoma. Progress in Health Sciences. 2014;4(2).

46.         Rafii F, Naseh L, Yadegary M. Relationship between Self-efficacy and Quality of Life in Ostomates. Iran Journal of Nursing (2008-5923). 2012;25(76).

47.         Ghasemi rad M. Ostomy and its care. Pendar Ghalam1397.

48.         https://www.ostomy.org.

49.         https://www.coloplast.com.

پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک و اطلاعات بیماری:

ابزار مطالعه عبارتند از پرسشنامه اطلاعات فردی و اطلاعات مربوط به بیماری شامل (سن، جنس، وضعیت تاهل، سطح تحصیلات، چه مدت از زمان تعبیه استوما می گذرد ،نوع استوما، دلیل ایجاد استوما، وضعیت استومی(موقت، دائمی)، شغل، پوشش بیمه و مراقب خانوادگی) می باشد.

پرسشنامه خودکارآمدی استوما:

مقیاس خودکارآمدی استوما [1] نیز دارای 28 سوال در دو زیر مقیاس خودکارآمدی مراقبت از استومی و خودکارآمدی اجتماعی است (هر بخش 14 سوال). بخش اول میزان خودکارآمدی مورد انتظار فرد را در مراقبت از استومی می سنجد و بخش دوم کارآیی مورد انتظار فرد را در عملکرد های اجتماعی مرتبط با استوما بررسی می کند. در این ابزار پاسخ های بیماران بر اساس مقیاس درجه بندی لیکرت از اصلا مطمئن نیستم تا کاملا مطمئنم ( نمره 1 تا 5 ) ارزش گذاری شده و در هر یک از زیرمقیاس ها محدوده نمره بدست آمده از حداقل  14 ( پایین ترین خودکارآمدی) تا حداکثر  70 ( بالاترین خودکارآمدی) متغیر است. امتیاز بیشتر نشان دهنده ی خودکارآمدی بالاتر است. روایی ابزار خودکارآمدی نیز بر اساس اعتبار صوری و محتوی و پایایی آن با استفاده از آزمون مجدد و همبستگی درونی در مطالعه ی رفیعی و همکاران تایید گردید که مقدار آلفای کرونباخ 0.877 و ضریب همبستگی برای زیر مقیاس های مراقبتی و اجتماعی آن به ترتیب برابر با  0.90  و 0.86 بدست آمد.(46)در این مطالعه پایایی ابزار پژوهش نیز با ضریب آلفای کرونباخ محاسبه خواهد شد.

پژوهش حاضر به منظور بررسی تاثیر استفاده از نرم افزار آموزشی بر خودکارآمدی بیماران دارای استومای شهر زاهدان انجام میشود

ندارد

بهبود یا تغییر سبک زندگی افراد

ندارد.

ندارد

هیچگونه هزینه ای از آزمودنی دریافت نمی گردد.

برگزاری کارگاه و سخنرانی

اطلاعات نمونه ها محرمانه خواهند ماند

.

محقق به سوالات بیماران پاسخ خواهد داد

دارند

رضایت آگاهانه تکمیل خواهد شد