تاثیر مداخله آموزشی مبتنی بر مدل ارتقای سلامت پندر بر سبک زندگی بیماران تحت همودیالیز در بیمارستان های آموزشی زاهدان1401

The Effect of Educational intervention health -promoting behaviors based on Pender's model on the lifestyle of hemodialysis patients in Zahedan teaching hospitals 2022


چاپ صفحه 		پژوهان
صفحه نخست سامانه		 مجری و همکاران
مجری و همکاران		 اطلاعات تفضیلی
اطلاعات تفضیلی		 دانلود
دانلود 		علوم پزشکی زاهدان
علوم پزشکی زاهدان

مجریان:

کلمات کلیدی: مداخله آموزشی، مدل پندر، سبک زندگی، بیماران همودیالیزی Education, Pender-based model, health-promoting behaviors- hemodialysis patient’s

اطلاعات کلی طرح
hide/show

کد طرح 10782
عنوان فارسی طرح تاثیر مداخله آموزشی مبتنی بر مدل ارتقای سلامت پندر بر سبک زندگی بیماران تحت همودیالیز در بیمارستان های آموزشی زاهدان1401
عنوان لاتین طرح The Effect of Educational intervention health -promoting behaviors based on Pender's model on the lifestyle of hemodialysis patients in Zahedan teaching hospitals 2022
نوع طرح کاربردی
محل اجرای طرح دانشکده پرستاری و مامایی
رسته مطالعاتی مطالعه شبه تجربی(Quasi-Experimental Studies)(مطالعه کمی)
دانشکده/مرکز دانشکده پرستاری ومامایی زاهدان
زمان اجرا -روز 90

اطلاعات مجری و همکاران
hide/show

نام و نام‌خانوادگی سمت در طرح نوع همکاری درجه‌تحصیلی پست الکترونیک
حسن ربابیاستاد راهنمامشاور تخصصیکارشناسی ارشدharobabi@yahoo.com
فتیحه کرمان سارویاستاد راهنمای دوم پایان نامه دانشجوییمشاور آمارکارشناسی ارشدF_kermansaravi@yahoo.com
حسین حسن نژاددانشجوجمع آوری نمونه هاکارشناسی ارشدhassannejad444@gmail.com

اطلاعات تفضیلی
hide/show

عنوان متن
خلاصه طرح به فارسی تاثیر مداخله آموزشی مبتنی بر مدل ارتقای سلامت پندر بر سبک زندگی بیماران تحت همودیالیز در بیمارستان های آموزشی زاهدان1401
خلاصه طرح به لاتینThe Effect of Educational intervention health -promoting behaviors based on Pender's model on the lifestyle of hemodialysis patients in Zahedan teaching hospitals 2022
بيان مسئله تحقيق/اهمیت پژوهش

 

نارسایی مزمن کلیه یکی از  بزرگترین مشکلات سلامتی در دنیا محسوب می شود(1) شیوع نارسایی کلیه در جهان ۲۴۲ نفر در هر یک میلیون نفر گزارش شده است(2) این آمار در ایران ۳۵۷ نفر در هر یک میلیون نفر می باشد(3) میزان رشد تعداد افراد تحت درمان همودیالیز در ایران حدود ۸ درصد است. در پایان سال ۱۳۹۹ در حدود ۳۹,۰۰۰ فرد تحت درمان نگهدارندۀ دیالیز در ایران بوده است(4). همودیالیز به عنوان درمان اصلی نارسایی مزمن کلیه شناخته می شود اگرچه توانسته طول عمر و امید به زندگی را در این بیماران افزایش دهد ولی با مشکلات جسمی و روانشناختی متعدد همراه است(5) مشکلات جسمی و روانشناختی که باعث کاهش کیفیت زندگی و بستری شدن مکرر و افزایش هزینه های درمان و مراقبت بهداشتی می شود(6)(7).این بیماران در طولانی مدت دچار عوارضی مانند: بی اشتهایی، تهوع، استفراغ، الیگوری، خستگی زودهنگام، تنگی نفس، ادم اندامها، کمخونی، عدم تعادل الکترولیتها و ادم ریه می شوند (8). بیماران نارسایی مزمن کلیه همزمان با انجام دیالیز تحت یک رژیم پیچیده درمانی و تغییرات وسیع و اساسی در سبک زندگیشان قرارمیگیرند که منجر به محدودیتهایی در عملکرد جسمی، روانی و اجتماعی این بیماران میگردد(9). رعایت محدودیتها میتواندباعث ایجاد یک تضاد و تنش در زندگی با همودیالیز شود و برای بیمار طاقت فرسا باشد که خود منجر به ایجاد واکنشهای متفاوتی خواهد شد، همچنین این بیماران با تغییراتی در مفهوم از خود وخود باوری، اختلال در نقش خانواده و از دست دادن ارزش ومقام خود نیز روبه رو می شوند(10).همودیالیز باعث بر همخوردن زندگی فرد و تغییر روند زندگی بیمار و خانواده او میگردد و با تأثیر بر جریان زندگی خانوادگی فرد، بر اجتماع نیز تأثیرات منفی به دنبال خواهد داشت(11).بیماران دیالیزی برای درمان باید به چهار عامل اصلی حضور در جلسات دیالیز، استفاده از داروهای تجویزشده، رعایت محدودیت های مایع، و رژیم غذایی پایبند باشند (12). اگرچه توسعه و پیشرفت تکنولوژی در خدمات بهداشتی کیفیت زندگی بیماران دیالیزی را افزایش و بهبود داده است، ولی بیشتر بیماران درک نادرستی از بهبودی، حفظ شرایط زندگی و بیماری خود دارند (13)کمبود آگاهی و دانش دربارة مراقبت از خود در زمینه های رژیم غذایی، مصرف مایعات و مراقبت از مسیر عروقی مشکلاتی را در این بیماران ایجاد می‌کند و حتی باعث فوت آنها میشود .باتوجه به طولانی بودن روند درمان بیماران دیالیزی نیاز به تغییر در سبک زندگی خود برای کنارآمدن و مدیریت بهتر بیماری خود دارند. درمان این بیماران بدون مشارکت خود بیمار و فعالیتهای خودمراقبتی نتایج مطلوب را ندارد(14).
سبک زندگی تمام رفتارهایی را که تحت کنترل شخص هستند یا بر خطرات بهداشتی او تأثیر می گذارند، در بر می گیرد و رویکردی جامع پیشنهاد می کند تا رفتارهای حفاظت از سلامتی و رفتارهای ارتقای سلامت به عنوان دو جزء مکمل سبک زندگی سالم در نظر گرفته شوند (15).سبک زندگی سالم، روشی از زندگی است که باعث تأمین، حفظ و ارتقای سلامت و رفاه فرد می شود، خطر تشدید بیماری و مرگ زودرس را کاهش می دهد و فرد با کمک آن، می تواند از جنبه های بیشتری از زندگی لذت ببرد (16). مطالعات زیادی  نشان داده اند که رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت در بیماران تحت همودیالیز تحت تأثیر بیماری کلیوی و درمان همودیالیز قرار می گیرد. به عنوان مثال، مطالعات انجام شده توسط ما [1]و همکاران (2013) نشان داد که رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت در بیماران همودیالیزی در سطح مطلوبی نیست و برخی مداخلات برای بهبود این رفتارها مورد نیاز است(17). در مطالعه انجام شده توسط سانتس[2] وهمکاران (2021) نیز نتایج نشان داد که میانگین امتیازرفتارهای ارتقاء دهنده سلامت 7±20از 45 بود وکمترین امتیاز مربوط به فعالیت فیزیکی وکنترل استرس بود( 18).
 در مطالعه ای که توسط دشتی دهکردی وهمکاران (2019) در اصفهان انجام شد نتایج نشان داد که میانگین نمره رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت 18±110از 208 بود(19). در همین زمینه نتایج مطالعه مقدسیان وهمکاران (2012) نشان داد که سبک زندگی بیماران همودیالیزی نسبت به سایر افراد از وضعیت پایین تری برخوردار است(20).
موضوع ارتقاء سلامت، تغییر و بهبود شیوه زندگی از جمله مباحث مهمی است که جامعه جهانی برای دستیابی به آن تلاش گسترده ای را آغاز نموده و هزینه های بسیاری را سرمایه گذاری کرده است. ارتقاء سلامت و هنر کمک به افراد در تغییر شیوه زندگی به مرحله ای از حداکثر سلامت است و تغییرات شیوه زندگی با مجموع تلاشهای افزایش آگاهی، تغییر رفتار و ایجاد محیطی که رفتارهای سالم را تقویت کند امکان پذیر است(21). رفتارهای ارتقاءدهنده سلامت شامل انجام کارهایی است که منجر به توانمند ساختن افراد برای افزایش کنترل آنها بر سلامت خود و جامعه می شوند. این رفتارها به علت داشتن توانایی بالقوه برای پیشگیری از ایجاد و پیشرفت بیماری مزمن، کاهش بیماری زایی، بهبود کیفیت زندگی و کاهش بار مراقبت بهداشتی در جامعه، از اهمیت خاصی برخوردار هستند(22). بـــه منظـــور برنامـــه ریـــزی بهتربرای تغییر رفتارهـای غیربهداشتی و ارتقای  سلامت، نظریه ها و مدلهای مختلفی وجود دارد که یکی از آنها مدل ارتقای سلامت پندر است .این مدل توسط پندر در سال 1982 با تاکید بر ارتقاء سلامت وتوانمند سازی افراد برای دستیابی به  سلامتی ارائه شد. پندر ارتقاء سلامت را افزایش خوب زیستن و رفاه که مستلزم تغییر در شیوه زندگی است تعریف کرده و شیوه زندگی را مجموعه رفتارهای هماهنگ پیشگیری و ارتقا سلامت دانسته است. مدل ارتقاء سلامت یک دیدگاه تئوریکی است که فاکتورها و ارتباطات آنها با رفتارهای ارتقاء سلامت را تعیین میکند و بنابراین در جهت افزایش سلامت و کیفیت زندگی است. این مدل یک راهنما برای کاربرد فرآیندهای زیستی- روانی- اجتماعی پیچیده است که افراد را وادار می کند در رفتارهای سلامتی که آنها را به سمت ارتقاء سلامت سوق می دهد درگیر شوند(23). مدل ارتقای سلامت پنـدر یکـی از مدلهای توصیفی پرستاری است که رفتارهای بهداشتی را پیشبینی می کند.(24) این مدل از تئوری شناختی مشـتق شده کـه اسـاس و الگـوی آن بـر پایـه نظریـه یـادگیری اجتماعی بندورا بـا تأکیـد بـر عوامـل انگیزشـی و کسـب رفتارهای بهداشتی میباشد (25). قـدرت تئـوری پنـدر در تعریـف سـلامت، محـدود نکــردن پرســتاران و ســایر افــراد تــیم بهداشــت جهــت مداخلاتی در زمینه کاهش خطـر بیمـاری اسـت(26).ایـن مدل به پرستاران فرصتهای بیشـتری در بررسـی افـراد، خانواده ها و جوامع میدهـد تـا در جهـت بهبـود سـلامت، ارتقای توانایی عملکردی و کیفیت زندگی بهتر تلاش کنند (27)،زیرا تغییر در شیوه زندگی باید در کنار سایر درمانهـا به عنوان یک عامل اساسی در کـاهش عـوارض و بهبـود علایم مورد توجه قرار گیرد (26). مـدل ارتقـای سلامت پندر با تأکید بر رفتار ارتقاءدهنده سلامت، شناخت رفتار و ویژگیهای فردی به همراه افزایش خودکارآمدی و درک، اصلاح و تقویت رفتار و بهبود ارتباطات و موقعیتها موجب ارتقای سلامت و کیفیت زندگی می شود (28). مدل ارتقای ســلامت از جمله الگوهای جامعی است که به منظور بهبود رفتارهای ارتقادهنده سلامت استفاده شده و چارچوبی نظری برای کشـــف عوامل مؤثر در رفتارهای ارتقای سلامت ایجاد میکند. این الگو شامل سه گروه از سازه ها از جمله 1)تجربه ها و ویژگیهای فردی2) احســاســات و شــناختهای اختصــاصــی رفتار و 3) نتایج رفتاری اســت(29).
1) تجربیات و مشخصات فردی : این مفهوم خود دارای دو سازه رفتارهای مرتبط پیشین و عوامل فردی است. فراوانی انجام رفتارهای مشابه در گذشته دارای تاثیرات مستقیم وغیر مستقیم بر احتمال پرداختن به رفتارهای ارتقا دهنده سلامت است.
عوامل فردی نیز به سه دسته زیستی، روانشناختی و اجتماعی فرهنگی تقسیم میشوند.
عوامل زیستی شامل متغیرهایی مانند سن، جنس، نمایه توده بدنی، ظرفیت هوازی، استقامت وتعادل ، عوامل روانشناختی شامل متغیرهایی چون عزت نفس، خود انگیزشی، صلاحیت فردی ادراک شده، وضعیت سلامت و عوامل اجتماعی نیز شامل متغیرهایی چون نژاد، قومیت، آموزش و وضعیت اجتماعی– اقتصادی است.
2) احساسات و شناختهای ویژه رفتار :متغیرهای این قسمت از الگوی ارتقاء سلامت دارای تاثیرات انگیزشی زیاد هستند. و هسته مرکزی مداخلات محسوب میشوند. این متغیرها عبارتند از:1.منافع درک شده رفتار : شامل پیش بینی نتایج مثبتی است که از انجام رفتار حاصل میگردد2.موانع درک شده رفتار :شامل پیش بینی موانع تصور شده یا واقعی و هزینه های شخصی ناشی از انجام رفتار توصیه شده میباشد3.خودکارآمدی درک شده : شامل قضاوت فرد در مورد توانایی خود برای سازماندهی و اجرای رفتار ارتقاء دهنده سلامت است4. احساسات مرتبط با رفتار: احساسات مثبت یا منفی که قبل، در طول و ادامه یک فعالیت حادث میشوند .
3) نتایج رفتاری :نتایج رفتاری، هدف نهایی مدل ارتقاء سلامت میباشد. رفتارهای مروج سلامت آخرین نقطه در مدل ارتقاء سلامت که در انتها منتج به اثرات مثبت بهداشتی و بهبود کیفیت زندگی میشود (30).
در الگوی ارتقاء سلامت، احساسات خاص درباره رفتار مانند فواید درک شده و موانع درک شده، به صورت مستقیم رفتار را تحت الشعاع قرار می دهد(31). برطبق این الگو، عمده ترین فعالیتهای تیم سلامتی، تشویق رفتارهای سالم در مددجویان و اعضای جامعه است؛ رفتارهایی که تحت تأثیر عوامل اجتماعی، روانی و محیطی قرار دارند. این الگو ۳ سازه خودکارآمدی، موانع ومنافع درک شده مرتبط با رفتار را در تغییر و بهبود رفتارمهم می داند. درک منافع به معنی باور اینکه تغییر رفتار تهدیدراکاهش میدهددر حالیکه درک شدت ودرک تهدیدمیتواند نیرویی در جهت بروز رفتار ایجادکند ولی نمی تواند اقدام مشخصی را پیش بینی نماید. این موضوع بستگی به اعتقاد و درک مفیدبودن اقدام در جهت کاهش خطر بیماری یا درک فوائد حاصل از اقدام بهداشتی خاص دارد. درک موانع تغییر رفتار، به دیدگاه فرد در مورد هزینه های قابل لمس و اعمال پیشنهادی که امکان دارد مانع رفتار پیشنهادشده شود، مرتبط است. زمانی که فرد مفیدبودن عمل در مقابل مخارج خطرات (خطرات جانبی پیامد) ناراحت کنندگی (درد و اشکالات ناراحت کننده) وقت و غیره را بررسی می کند، نوعی تجزیه وتحلیل درباره هزینه بازدهی به طور آگاهانه در فرد ایجاد میشود. خودکارآمدی به معنای این است که شخص به انجام موفقیت آمیز عمل اعتقاد داشته باشد. هدف اولیه این مدل تغییر رفتار است. در کنار هدف تغییر رفتار، اهداف دیگری مانند ارتقاء سلامت، پیشگیری از بیماری وکنارآمدن با آن نیز مورد توجه است(32).  براســاس این الگو افراد، متعهد به انجام رفتارهایی می شوند که فواید درک شده از آن می تواند میزان آن را افزایش دهد، موانع درک شده میتواند  مشکلی در تعهد برای انجام آن گردد و خودکارآمدی درک شــده، تعهد برای عمل را افزایش می دهد. خانواده، همســالان و مســؤولان و ارایه کنندگان خدمات بهداشــتی، منابع مهم تأثیرگذار بین فردی هســتند که می توانند تعهد برای عمل را افزایش یا کاهش دهند(33).
علی رغم اهمیت ارتقاء سلامت بخصوص در بیماران همودیالیزی هنوز برنامه آموزشی به صورت مدل آموزشی یا بر اساس یک الگو و سازماندهی شده و جامع ارائه نمی شودو بیشتر بیماران در طی برنامه آموزشی خاص توانایی درک اطلاعات دریافتی را بدست نمی آورند؛ در نتیجه نمی دانند که چه برنامه هایی را باید انجام دهند و برنامه را چگونه دنبال نمایند. بنابراین ایجاد یک برنامه نوتوانی جامع بر اساس یک الگوی آموزشی ، به این بیماران بسیار ضروری به نظر می رسد. مطالعات متعددی به صورت گسترده اثربخشی مداخله آموزشی مبتنی بر مدل ارتقاء سلامت را بر کیفیت زندگی، خودکارآمدی و رفتارهای  ارتقای سلامت نشان دادند وشـــواهد حــاکی از اثربخش بودن این روش در تغییر رفتار بیماران مبتلا به بیماری های مزمن می باشد(34 و35 و 36   و     37).
در همین زمینه نتایج مطالعه مسعودی و همکاران(2020) بیانگر تاثیر مثبت این مدل در ارتقای رفتارهای  خودکارآمدی و پایبندی به درمان بیماران تحت همودیالیزی بود (38). همچنین نتایج مطالعه اقتدار وهمکاران (2022)نشان دهنده اثر بخشی الگوی پندر بر بهزیستی روان شناختی بیماران تحت همودیالیزی بود(39) .
با توجه به آمار بالا وروبه رشد بیماران همودیالیز ی وماهیت مزمن وناتوان کننده این بیماری وعوارض ومشکلات این بیماران که تاثیر منفی بر ابعاد مختلف سلامتی آنها می گذارد وتوجه به این مهم که هدف زندگی مبتلایان به بیماریهای مزمن ، فقط عمر طولانی وزنده بودن نیست ، بلکه نوع وسبک وکیفیت زندگی آنها نیز مهم است ، لزوم اجرای مداخلاتی در جهت ارتقا وتغییر مثبت رفتارهای سلامتی در این بیماران ضروری به نظرمی رسد .با این وجود هنوز برنامه جامع ومنسجمی بر اساس یک مدل آموزشی خاص برای آموزش بیماران همودیالیزی وجود ندارد . در مرور مطالعات نیز مطالعه مستقلی که تاثیر برنامه آموزشی مبتنی بر مدل ارتقای سلامت پندر بر سبک زندگی بیماران تحت همودیالیزی را بررسی کند یافت نشد ،لذا پژوهش حاضر با هدف تعیین تاثیرمداخله آموزشی بر اساس مدل ارتقای سلامت پندر بر سبک زندگی بیماران تحت همودیالیز در بیمارستان های آموزشی زاهدان انجام می شود.
مرور متون:

جستجو درپایگاه های اطلاعاتی الکترونیکی در دسترس ایرانی و خارجی مانند:Iranmedex Sid , Science Direct , PubMed , Google Scholarبا استفاده از کلیدواژه  های فارسی شامل :مداخله آموزشی، مدل پندر، رفتارهای ارتقا دهنده سلامت وبیماران همودیالیزی وکلیدواژه های انگلیسی:
Education, Pender-based model, health-promoting behaviors-hemodialysis patient’s
صورت پذیرفت از بین مقالات یافت شده تعدادی ازمقالات مرتبط با مطالعه حاضر، به ترتیب مطالعات
داخلی و خارجی مرور می شود.
مطالعات داخلی:
مطالعه ای توسط اقتدار وهمکاران (2022) با هدف تعیین تاثیر آموزش رفتارهای ارتقادهنده سلامتی مبتنی بر مدل پندر بر بهزیستی روانشناختی بیماران تحت همودیالیز انجام شد .
 در این  پژوهش نیمه تجربی، ۹۰ نفر از بیماران تحت همودیالیز به صورت تصادفی در دو گروه کنترل و آزمون تخصیص داده شدند.ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه دموگرافیکی و فرم ۵۴ سؤالی پرسشنامه ی بهزیستی روانشناختی ریف بود . نتایج نشان دهنده تاثیر مثبت آموزش رفتارهای ارتقادهنده سلامت مبتنی بر مدل پندر بر بهزیستی روانشناختی بود. در ابعاد پذیرش خود، روابط مثبت  با دیگران، تسلط بر محیط و رشد شخصی اختلاف آماری معنی دار بود (.05>P). ولی این اختلاف در ابعاد هدفمندی  در زندگی و خودمختاری بین دو گروه  بعد از مداخله معنی دار نبود(.05< P). در نهایت پژوهشگران با توجه به نتایج به دست آمده توصیه کردند که  از این روش اثربخش و مقرون به صرفه در برنامه ریزی های مراقبتی بیماران مزمن به منظور بهبود بهزیستی روانشناختی آنان استفاده گردد.
مسعودی و همکاران(2020) تحقیقی با هدف تعیین تأثیر الگوی ارتقای سلامت پندر بر خودکارآمدی و رفتارهای تبعیت از درمان بیماران همودیالیزی شهرکرد انجام دادند. این مطالعه نیمه تجربی بر روی 70 بیمار همودیالیزی انجام شد. افراد به روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه کنترل و مداخله جایگزین شدند. گروه مداخله در هشت جلسه برنامه آموزش مبتنی بر الگوی ارتقای سلامت شرکت کردند. از هر دو گروه خواسته شد بلافاصله پس از مداخله و همچنین 2 ماه بعد پرسشنامه را تکمیل کنند.  تحلیل واریانس تفاوت معنی‌داری را بین دو گروه از نظر میزان تغییر میانگین نمرات طی سه مرحله اندازه‌گیری (قبل از مداخله، بعد از مداخله و 2 ماه پس از مداخله) نشان داد. تفاوت آماری معنی داری بین دو گروه از نظر نمرات خودکارآمدی در مراحل پس از مداخله و پیگیری مشاهده شد. اندازه‌گیری‌های مکرر نیز تفاوت معنی‌داری را بین دو گروه از نظر میزان تغییر در میانگین نمرات پایبندی به درمان در سه مرحله اندازه‌گیری نشان داد (38).
مطالعه ای توسط جعفری نعل اشکنانی  وهمکاران (2019)با هدف تعیین تاثیر برنامه آموزشی مبتنی بر الگوی رفتار برنامه ریزی شده بر ارتقای سبک زندگی بیماران همودیالیزی انجام شد .در این کارآزمایی بالینی شاهد دار تصادفی شده 112 بیمار همودیالیزی مراجعه کننده به بخش های همودیالیز بیمارستانهای آموزشی شهر اهواز شرکت داشتند. بیماران به روش تصادفی به دو گروه آزمون و کنترل تقسیم شدند. هر دوگروه پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک، پرسشنامه های الگوی رفتار برنامه ریزی و سبک زندگی را در بدو ورود تکمیل نمودند و سپس گروه آزمون طی 8 جلسه 20دقیقه ای بصورت انفرادی و چهره به چهره آموزش سبک زندگی مبتنی بر الگوی رفتار برنامه ریزی شده را دریافت کردند، اما برای گروه کنترل مداخله ی آموزشی صورت نگرفت. یک ماه پس از اتمام جلسات آموزشی ، پرسشنامه ها مجددا توسط هر دو گروه تکمیل شدند. بر اساس یافته ها با وجودی که قبل از مداخله دو گروه تفاوت معناداری از نظر سبک زندگی نداشتند اما پس از مداخله آموزشی، نمرات سبک زندگی گروه آزمون افزایش معناداری را در مقایسه با گروه کنترل نشان داد (p=0.0001) .همچنین نمرات تمام سازه های نظریه رفتار برنامه ریزی شده در گروه آزمون بعد از مداخله افزایش معناداری در مقایسه با گروه کنترل داشت (p=0.0001) . در نهایت محققان نتیجه‌گیری کردند که برنامه آموزشی طراحی شده بر مبنای الگوی رفتار برنامه ریزی شده می تواند به عنوان شیوه ای موثر جهت بهبود تمامی ابعاد سبک زندگی در بیماران همودیالیزی بکار گرفته شود(40).
مطالعه ای توسط رمضانی وهمکاران ( 2016) با هدف تعیین تأثیر برنامه آموزشی مبتنی بر تئوری خودکارآمدی بر فعالیت فیزیکی و خواب بیماران همودیالیزی انجام شد. این پژوهش، یک مطالعه مداخله ای بود که در شهر قم انجام شد. جامعه پژوهش شامل 70 بیمارهمودیالیزی بود. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه مشخصات دموگرافیک، خودکارآمـدی(SUPPH) و پرسشنامه محقق ساخته روا و پایای فعالیت فیزیکی و خواب بود که در دو مرحله قبل و 3ماه بعد از آموزش جمع آوری شد. برنامه آموزشی مبتنی بر تئوری خودکارآمدی برای گروه مداخله طی 2جلسه ی 30 دقیقه ای اجرا شد.  بر اساس یافته ها، در گروه مداخله میانگین نمرات خودکارآمدی و فعالیت فیزیکی و خواب قبل و بعد از آموزش اختلاف معنی داری داشت  .(p<0/001)همچنین بین میانگین نمرات خودکارآمدی و فعالیت فیزیکـی و خـواب بعـد از آمـوزش در دو گـروه مداخله و شاهد اختلاف معنی داری وجود داشت .(p<0/001) نتایج این پژوهش نشان داد که آموزش بیماران همودیالیزی با استفاده از تئـوری خودکارآمـدی در انجـام رفتارهای صحیح فعالیت فیزیکی و خواب تأثیرگذار بود. لذا پژوهشگران توصیه کردند که این تئـوری در کنـار روش هـای آموزشـی سنتی به کار گرفته شود(41).
مطالعه ای توسط  عشوندی وهمکاران (2018)با هدف بررسی تأثیر آموزش بر ارتقای سبک زندگی بیماران تحت همودیالیز انجام شد. این پژوهش نیمه‌تجربیِ دو گروهی با طراحی قبل و بعد و با مشارکت ۷۰ بیمار همودیالیزی مراجعه‌کننده به بیمارستان بعثت همدان انجام شد. بیماران به‌صورت تصادفی ساده در دو گروه آزمون و کنترل قرار گرفتند. برای گروه مداخله ۶ جلسه ۳۰ دقیقه‌ای آموزش از طریق سخنرانی بر بالین بیمار و به‌‌صورت انفرادی، حین دیالیز برگزار شد. ۳ ماه پس از اجرای مداخله هر دو گروه، پرسش‌نامه سبک زندگی والکر را تکمیل کردند.
نتایج نشان داد در گروه آزمون و کنترل، قبل از مداخله، بین میانگین نمرات در تمام حیطه‌ها و در نمره کل سبک زندگی، اختلاف معنی‏دار آماری وجود نداشت (.05< P)، اما بعد از مداخله، به جز حیطه‌های ورزش و تغذیه، بین میانگین نمرات در دیگر حیطه‌ها و در نمره کل سبک زندگی در گروه آزمون  و کنترل اختلاف معنی‏ دار آماری دیده شد (.05>P). در نهایت محققان نتیجه‌گیری کردند که آموزش موجب بهبود و ارتقای سبک زندگی بیماران تحت همودیالیز شده است. ازاین‌رو با توجه به ماهیت مزمن بیماری، آموزش این رفتارها می‌تواند گامی مؤثر برای ارتقای سبک زندگی این بیماران باشد(42).
مطالعه ای توسط دشتی دهکردی وهمکاران (2019)  با هدف بررسی تأثیر ورزش در حین همودیالیز بر رفتارهای ارتقای سلامت بیماران تحت همودیالیز انجام شد. این مطالعه یک کارآزمایی بالینی دو مرحله ای (قبل و بعد) بود. نمونه پژوهش شامل 60 بیمار همودیالیزی در دو بیمارستان شهر اصفهان بود که به صورت تصادفی انتخاب و به روش تخصیص تصادفی به دو گروه کنترل و مداخله تقسیم شدند. برای گروه مداخله یک برنامه تمرینی 8 هفته ای با دوچرخه ثابت طراحی شد، در حالی که گروه کنترل به مدت 8 هفته تحت یک تمرین 10 دقیقه ای لیبرینگ قرار گرفتند. داده ها با استفاده از پرسشنامه دموگرافیک و پرسشنامه سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت (HPLP-II) قبل و بعد از مداخله جمع آوری شد.  بر اساس نتایج آزمون t مستقل، تفاوت معنی داری بین میانگین نمره رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت و حیطه های آن قبل از مداخله مشاهده نشد (05/0P>). اما نتایج این آزمون نشان داد که میانگین نمره رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت و حیطه های آن، به جز حوزه های مسئولیت پذیری (052/0 =P)و معنویت (211/0=P)، بین دو گروه پس از مداخله تفاوت معنی داری دارد (05/0  p<). نتایج این مطالعه نشان داد که ورزش با دوچرخه ثابت در حین همودیالیز می تواند باعث ارتقای رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت شود، بنابراین پژوهشگران توصیه کردند که این تمرین به عنوان بخشی از پروتکل درمانی این بیماران در بخش های همودیالیز در نظر گرفته شود(43).
مطالعه ای توسط فارسی وهمکاران (2019) با هدف تعیین تأثیر برنامه مراقبتی مبتنی بر مدل پندر بر رفتارهای ارتقادهنده سلامت و خود مراقبتی بیماران مبتلا به نارسایی قلبی انجام شد.در این کارآزمایی کنترل شده تصادفی یک سوکور، 48 بیمار مبتلا به کلاس دو و سه نارسایی قلبی مراجعه‌کننده به بیمارستان گلستان تهران به روش هدفمند انتخاب و به طور تصادفی ساده به دو گروه آزمون و کنترل تخصیص یافتند. در گروه مداخله برنامه مراقبتی مبتنی بر مدل ارتقای سلامت پندر در 6 جلسه اجرا شد. داده‌ها قبل و بعد از مداخله با استفاده از پرسش‌نامه‌های شیوه زندگی ارتقای سلامت و سنجش شاخص‌های خود مراقبتی در بیماران نارسایی قلبی جمع‌آوری شد.نتایج نشان داد که  میانگین نمرات ابعاد (به جز بعد خودشکوفایی)، نمره کل رفتارهای ارتقای سلامت و خود مراقبتی در گروه آزمون بعد از مداخله بیش‌تر از گروه کنترل بود (05/0p<). همچنین، بعد از مداخله میانگین نمرات ابعاد و نمره کل رفتارهای ارتقای سلامت و خود مراقبتی در گروه آزمون افزایش معناداری داشت (05/0p<).در نهایت محققان نتیجه‌گیری کردند که اجرای برنامه مراقبتی مبتنی بر مدل پندر باعث افزایش رفتارهای ارتقادهنده سلامت و خود مراقبتی بیماران مبتلا به نارسایی قلبی می‌شود. لذا، استفاده از این مدل مراقبتی در این گروه از بیماران توصیه می‌شود(44).
بابایی و همکاران(2020) تحقیقی با هدف ارزشیابی تاثیر مداخله آموزشی مبتنی بر الگوی اعتقاد بهداشتی بر رفتارهای ارتقادهنده سبک زندگی سالم در افراد مستعد بیماری قلبی-عروقی انجام دادند. این مطالعه نیمه تجربی بر روی 180 نفر انجام شد. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه هایی شامل پرسشنامه سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت، پرسشنامه سلامت عمومی و پرسشنامه مبتنی بر الگوی اعتقاد بهداشتی بود مداخله آموزشی شامل پنج جلسه آموزش مبتنی بر الگو بود. نتایج نشان داد که مداخله آموزشی بر بهبود برخی از ابعاد سبک زندگی، شامل ابعاد تغذیه، فعالیت جسمانی، روابط بین فردی، مدیریت استرس و مسئولیت پذیری سلامت موثر بود. همچنین، میانگین فشار خون و میانگین مصرف دخانیات افراد پس از مداخله کاهش معنا داری را نشان داد. همچنین مداخله آموزشی منجر به بهبودی در سازه های الگوی اعتقاد بهداشتی شامل حساسیت درک شده، شدت درک شده و منافع درک شده شد. مداخله مبتنی بر الگوی تغییر رفتار فردی منجر به بهبود برخی از ابعاد سبک زندگی، سازه های الگو و پیامدهای بالینی شد. به منظور اثرگذاری وسیع تر و ایجاد تغییرات پایدار، استفاده از الگوهای تغییر رفتار که بصورت اکولوژیک عوامل بین فردی و سازمانی و اجتماعی را نیز مدنظر قرار دهند، پیشنهاد شد(45).
 
 
مطالعات خارجی:
 
مطالعه ای توسط زاویر[3] وهمکاران (2017) با هدف ارتقای خودمراقبتی بیماران مزمن کلیوی در حین همودیالیز با استفاده از مدل ارتقای سلامت پندر انجام شد .این مطالعه بر روی 48 بیماربه شکل گروهی  واز طریق شرکت در کارگاه خودمراقبتی در ریودوژانیرو از سال 2013 تا 2014 انجام شد. نتایج نشان داد مداخلات  پرستاری می تواند زمینه را برای کسب رفتارهای ارتقاء سلامت ورفع نیازهای  بیماران فراهم کند .این کارگاه سبب افزایش میزان آگاهی بیماران شد و شرایطی را برای تأمل در  این روش هاوهماهنگی با زندگی واقعیشان ایجاد کرد. در نهایت پژوهشگران نتیجه گیری کردند مداخلات پرستاری می تواند منجر به کسب رفتارهای ارتقای سلامت در جهت برآوردن نیازهای خودمراقبتی و بهزیستی بیماران همودیالیزی شود(46).
مطالعه ای توسط ساری اسلان و کاورماک[4] (2020)  با هدف تعیین رفتارهای سبک زندگی سالم و عوامل مؤثر بر آن در بیماران همودیالیزی در شرق ترکیه انجام شد. این مطالعه روی 140 بیمار انجام شد. اطلاعات با استفاده از فرم معرفی بیمار وپرسشنامه سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت (HPLP II) جمع آوری شد. نتایج نشان داد که میانگین نمره کل رفتارهای سبک زندگی سالم بیماران 07/37  ±80/117بود . بالاترین میانگین امتیاز( 01/7±44/22 ) درحیطه مسئولیت سلامت و کمترین میانگین امتیاز( 70/6±38/14 )درحیطه فعالیت بدنی بود.در نهایت پژوهشگران نتیجه‌گیری کردند که رفتارهای سبک زندگی سالم بیماران در حد متوسط بودوباتوجه به نمرات بسیار پایین فعالیت بدنی ، توصیه کردند که برنامه هایی به منظور افزایش سطح فعالیت بدنی بیماران همودیالیزی در نظر گرفته شود (47).
چن و هسیه[5](2021) تحقیقی با هدف بررسی بکارگیری مدل ارتقای سلامت پندر برای شناسایی عوامل مرتبط با مشارکت سالمندان در فعالیت های ارتقای سلامت مبتنی بر جامعه  انجام دادند. این مطالعه روی 139 سالمند از یک مرکز مراقبت اجتماعی در شهر تائویوان انجام شد. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه فعالیت ارتقای سلامت افراد مسن بود .یافته‌ها نشان داد که سن، مزایای درک‌شده و خودکارآمدی به‌عنوان پیش‌بینی‌کننده‌های مهم مشارکت در فعالیت‌های ارتقای سلامت شناسایی شدند. در میان آنها، مزایای درک شده قوی‌ترین ارتباط را با مشارکت در فعالیت‌های ارتقای سلامت دارند. مدل ارتقای سلامت پندر برای ارائه اطلاعات برای پیش‌بینی و شناسایی عوامل مهم مرتبط با مشارکت سالمندان در فعالیت‌های ارتقای سلامت مبتنی بر جامعه مفید است. با استفاده از این مدل به عنوان یک چارچوب، محققان می توانند مطالعات خاص تری را طراحی کنند که در جهت بهبود سبک زندگی سالم و شناسایی مؤلفه های کلیدی رفتارهای مرتبط با سلامت در میان گروه های سنی مختلف باشد(48).
مودگال[6] و همکاران(2021) تحقیقی با هدف تعیین تأثیر ماژول یادگیری دیداری مبتنی بر مدل ارتقاء سلامت بر خودکارآمدی و رفتار ارتقای سلامت بازماندگان سکته مغزی: کارآزمایی کنترل‌شده غیرتصادفی انجام دادند. این کارآزمایی کنترل‌شده غیرتصادفی بر روی 70 بازمانده سکته مغزی انجام شد. گروه مداخله تحت دو جلسه [7]HPM-VLM قرار گرفتند و گروه کنترل دستورالعمل‌های روتین را دریافت کردند. داده ها با استفاده از پرسشنامه خودکارآمدی و پرسشنامه رفتار ارتقای سلامت جمع آوری شد.پیگیری برای 66 شرکت‌کننده (گروه مداخله، 34 نفر و گروه کنترل، 32 نفر) تکمیل شد نتایج نشان دادکه HPM-VLM در ارتقای خودکارآمدی (1.6 ± 19.2 )در مقابل (2.5  ±  16.12 ) و رفتار ارتقای سلامت بازماندگان سکته مغزی در بیشتر حوزه ها مؤثر است. در نهایت پیشنهاد کردندکه HPM-VLM یک ابزار مداخله‌ای مؤثر برای ارتقای خودکارآمدی و رفتار ارتقای سلامت در بازماندگان سکته مغزی است (49).
نیدال[8] و همکاران(2010) تحقیقی با هدف تعیین تأثیربرنامه پیشگیری از بیماریهای قلبی براساس  الگوی ارتقای سلامت پندر بر میزان آگاهی وپذیرش سبک زندگی قلب سالم در گارگران اردنی انجام دادند.این مطالعه بر روی 90 نفر در گروههای سنی 22 تا 60 سال انجام شد ابزار مورد استفاده پرسشنامه رفتارهای  ارتقاء دهنده سلامت پندر وپرسشنامه ای برای اندازه گیری میزان دانش، نگرش و اعتقادات آنها در مورد سبک زندگی سالم بود . نتایج نشان داد که بعد از مداخله ،امتیازکلی رفتارهای  ارتقاء دهنده سلامت گروه مداخله بطور معنی داری نسبت به گروه کنترل بیشتر بود .در گروه مداخله نسبت به گروه کنترل ، امتیاز سه بعد از  ابعاد سبک زندگی، شامل ابعاد مسئولیت پذیری سلامتی، تغذیه وروابط بین فردی بطور معنی داری  افزایش یافته بود ولی علیرغم افزایش امتیاز گروه مداخله در ابعاد فعالیت بدنی ،رشد معنوی و مدیریت استرس با گروه کنترل تفاوت معنی داری نداشت. در نهایت پژوهشگران نتیجه گرفتند اگر هدف محققان بهبود عواملی هست که به طور قابل توجه از طریق برنامه های سنتی بهبود نمی یابند باید  از مداخلات خاص‌تر استفاده نمایند (50). 
کارنو [9]و همکاران(2006) مطالعه ای با هدف تعیین تأثیربرنامه ارتقای سلامت براساس الگوی ارتقای سلامت پندر بر رفتارهای  ارتقاء دهنده سلامت در زنان کلیسائی و غیر کلیسائی در شیلی انجام دادند.این مطالعه بر روی 300 زن  در گروههای سنی 20 تا 45سال انجام شد ابزار مورد استفاده پرسشنامه رفتارهای  ارتقاء دهنده سلامت پندر بود . نتایج نشان داد که بعد از مداخله، میانگین کلی امتیاز رفتارهای  ارتقاء دهنده سلامت و در تمام ابعاد شش گانه در هر دو گروه زنان کلیسائی و غیر کلیسائی بطور معنی داری نسبت به قبل از مداخله  افزایش پیدا کرده  بود  و تفاوت معنی داری قبل وبعد از مداخله در هر دو گروه وجود داشت. در نهایت پژوهشگران نتیجه گرفتند مداخله بر اساس مدل پندر سبب بهبود رفتارهای  ارتقاء دهنده سلامت در هردو گروه شده است(51).
جمع بندی و نقد کلی مروری بر متون
مرورمتون نشان داد مطالعات زیادی با استفاده از مدل های آموزش بهداشت وارتقاء سلامت در زمینه ها وبیماری های مختلف انجام شده است ولی مطالعه مستقلی که تاثیر برنامه آموزشی مبتنی بر مدل ارتقای سلامت پندر بر سبک زندگی بیماران تحت همودیالیزی را بررسی کند انجام  نشد ه است، بنابراین  با توجه به اثربخشی مداخله آموزشی مبتنی بر مدل ارتقاء سلامت بر کیفیت زندگی، خودکارآمدی و رفتارهای  ارتقای سلامت در بیماری های مزمن ،ضرورت انجام این مطالعه بر روی بیماران همودیالیزی احساس می شود.
 
[1] . Ma
[2] . Santos
[3] . Xavier
[4] Sarıaslan and Kavurmac
[5] Chen & Hsieh
[6] Mudgal
[7] Health Promotion Model-Based Visual Learning Module
[8] Nidal
[9] Carreno
نارسایی مزمن کلیه یکی از  بزرگترین مشکلات سلامتی در دنیا محسوب می شود(1) شیوع نارسایی کلیه در جهان ۲۴۲ نفر در هر یک میلیون نفر گزارش شده است(2) این آمار در ایران ۳۵۷ نفر در هر یک میلیون نفر می باشد(3) میزان رشد تعداد افراد تحت درمان همودیالیز در ایران حدود ۸ درصد است. در پایان سال ۱۳۹۹ در حدود ۳۹,۰۰۰ فرد تحت درمان نگهدارندۀ دیالیز در ایران بوده است(4). همودیالیز به عنوان درمان اصلی نارسایی مزمن کلیه شناخته می شود اگرچه توانسته طول عمر و امید به زندگی را در این بیماران افزایش دهد ولی با مشکلات جسمی و روانشناختی متعدد همراه است(5) مشکلات جسمی و روانشناختی که باعث کاهش کیفیت زندگی و بستری شدن مکرر و افزایش هزینه های درمان و مراقبت بهداشتی می شود(6)(7).این بیماران در طولانی مدت دچار عوارضی مانند: بی اشتهایی، تهوع، استفراغ، الیگوری، خستگی زودهنگام، تنگی نفس، ادم اندامها، کمخونی، عدم تعادل الکترولیتها و ادم ریه می شوند (8). بیماران نارسایی مزمن کلیه همزمان با انجام دیالیز تحت یک رژیم پیچیده درمانی و تغییرات وسیع و اساسی در سبک زندگیشان قرارمیگیرند که منجر به محدودیتهایی در عملکرد جسمی، روانی و اجتماعی این بیماران میگردد(9). رعایت محدودیتها میتواندباعث ایجاد یک تضاد و تنش در زندگی با همودیالیز شود و برای بیمار طاقت فرسا باشد که خود منجر به ایجاد واکنشهای متفاوتی خواهد شد، همچنین این بیماران با تغییراتی در مفهوم از خود وخود باوری، اختلال در نقش خانواده و از دست دادن ارزش ومقام خود نیز روبه رو می شوند(10).همودیالیز باعث بر همخوردن زندگی فرد و تغییر روند زندگی بیمار و خانواده او میگردد و با تأثیر بر جریان زندگی خانوادگی فرد، بر اجتماع نیز تأثیرات منفی به دنبال خواهد داشت(11).بیماران دیالیزی برای درمان باید به چهار عامل اصلی حضور در جلسات دیالیز، استفاده از داروهای تجویزشده، رعایت محدودیت های مایع، و رژیم غذایی پایبند باشند (12). اگرچه توسعه و پیشرفت تکنولوژی در خدمات بهداشتی کیفیت زندگی بیماران دیالیزی را افزایش و بهبود داده است، ولی بیشتر بیماران درک نادرستی از بهبودی، حفظ شرایط زندگی و بیماری خود دارند (13)کمبود آگاهی و دانش دربارة مراقبت از خود در زمینه های رژیم غذایی، مصرف مایعات و مراقبت از مسیر عروقی مشکلاتی را در این بیماران ایجاد می‌کند و حتی باعث فوت آنها میشود .باتوجه به طولانی بودن روند درمان بیماران دیالیزی نیاز به تغییر در سبک زندگی خود برای کنارآمدن و مدیریت بهتر بیماری خود دارند. درمان این بیماران بدون مشارکت خود بیمار و فعالیتهای خودمراقبتی نتایج مطلوب را ندارد(14).
سبک زندگی تمام رفتارهایی را که تحت کنترل شخص هستند یا بر خطرات بهداشتی او تأثیر می گذارند، در بر می گیرد و رویکردی جامع پیشنهاد می کند تا رفتارهای حفاظت از سلامتی و رفتارهای ارتقای سلامت به عنوان دو جزء مکمل سبک زندگی سالم در نظر گرفته شوند (15).سبک زندگی سالم، روشی از زندگی است که باعث تأمین، حفظ و ارتقای سلامت و رفاه فرد می شود، خطر تشدید بیماری و مرگ زودرس را کاهش می دهد و فرد با کمک آن، می تواند از جنبه های بیشتری از زندگی لذت ببرد (16). مطالعات زیادی  نشان داده اند که رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت در بیماران تحت همودیالیز تحت تأثیر بیماری کلیوی و درمان همودیالیز قرار می گیرد. به عنوان مثال، مطالعات انجام شده توسط ما [1]و همکاران (2013) نشان داد که رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت در بیماران همودیالیزی در سطح مطلوبی نیست و برخی مداخلات برای بهبود این رفتارها مورد نیاز است(17). در مطالعه انجام شده توسط سانتس[2] وهمکاران (2021) نیز نتایج نشان داد که میانگین امتیازرفتارهای ارتقاء دهنده سلامت 7±20از 45 بود وکمترین امتیاز مربوط به فعالیت فیزیکی وکنترل استرس بود( 18).
 در مطالعه ای که توسط دشتی دهکردی وهمکاران (2019) در اصفهان انجام شد نتایج نشان داد که میانگین نمره رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت 18±110از 208 بود(19). در همین زمینه نتایج مطالعه مقدسیان وهمکاران (2012) نشان داد که سبک زندگی بیماران همودیالیزی نسبت به سایر افراد از وضعیت پایین تری برخوردار است(20).
موضوع ارتقاء سلامت، تغییر و بهبود شیوه زندگی از جمله مباحث مهمی است که جامعه جهانی برای دستیابی به آن تلاش گسترده ای را آغاز نموده و هزینه های بسیاری را سرمایه گذاری کرده است. ارتقاء سلامت و هنر کمک به افراد در تغییر شیوه زندگی به مرحله ای از حداکثر سلامت است و تغییرات شیوه زندگی با مجموع تلاشهای افزایش آگاهی، تغییر رفتار و ایجاد محیطی که رفتارهای سالم را تقویت کند امکان پذیر است(21). رفتارهای ارتقاءدهنده سلامت شامل انجام کارهایی است که منجر به توانمند ساختن افراد برای افزایش کنترل آنها بر سلامت خود و جامعه می شوند. این رفتارها به علت داشتن توانایی بالقوه برای پیشگیری از ایجاد و پیشرفت بیماری مزمن، کاهش بیماری زایی، بهبود کیفیت زندگی و کاهش بار مراقبت بهداشتی در جامعه، از اهمیت خاصی برخوردار هستند(22). بـــه منظـــور برنامـــه ریـــزی بهتربرای تغییر رفتارهـای غیربهداشتی و ارتقای  سلامت، نظریه ها و مدلهای مختلفی وجود دارد که یکی از آنها مدل ارتقای سلامت پندر است .این مدل توسط پندر در سال 1982 با تاکید بر ارتقاء سلامت وتوانمند سازی افراد برای دستیابی به  سلامتی ارائه شد. پندر ارتقاء سلامت را افزایش خوب زیستن و رفاه که مستلزم تغییر در شیوه زندگی است تعریف کرده و شیوه زندگی را مجموعه رفتارهای هماهنگ پیشگیری و ارتقا سلامت دانسته است. مدل ارتقاء سلامت یک دیدگاه تئوریکی است که فاکتورها و ارتباطات آنها با رفتارهای ارتقاء سلامت را تعیین میکند و بنابراین در جهت افزایش سلامت و کیفیت زندگی است. این مدل یک راهنما برای کاربرد فرآیندهای زیستی- روانی- اجتماعی پیچیده است که افراد را وادار می کند در رفتارهای سلامتی که آنها را به سمت ارتقاء سلامت سوق می دهد درگیر شوند(23). مدل ارتقای سلامت پنـدر یکـی از مدلهای توصیفی پرستاری است که رفتارهای بهداشتی را پیشبینی می کند.(24) این مدل از تئوری شناختی مشـتق شده کـه اسـاس و الگـوی آن بـر پایـه نظریـه یـادگیری اجتماعی بندورا بـا تأکیـد بـر عوامـل انگیزشـی و کسـب رفتارهای بهداشتی میباشد (25). قـدرت تئـوری پنـدر در تعریـف سـلامت، محـدود نکــردن پرســتاران و ســایر افــراد تــیم بهداشــت جهــت مداخلاتی در زمینه کاهش خطـر بیمـاری اسـت(26).ایـن مدل به پرستاران فرصتهای بیشـتری در بررسـی افـراد، خانواده ها و جوامع میدهـد تـا در جهـت بهبـود سـلامت، ارتقای توانایی عملکردی و کیفیت زندگی بهتر تلاش کنند (27)،زیرا تغییر در شیوه زندگی باید در کنار سایر درمانهـا به عنوان یک عامل اساسی در کـاهش عـوارض و بهبـود علایم مورد توجه قرار گیرد (26). مـدل ارتقـای سلامت پندر با تأکید بر رفتار ارتقاءدهنده سلامت، شناخت رفتار و ویژگیهای فردی به همراه افزایش خودکارآمدی و درک، اصلاح و تقویت رفتار و بهبود ارتباطات و موقعیتها موجب ارتقای سلامت و کیفیت زندگی می شود (28). مدل ارتقای ســلامت از جمله الگوهای جامعی است که به منظور بهبود رفتارهای ارتقادهنده سلامت استفاده شده و چارچوبی نظری برای کشـــف عوامل مؤثر در رفتارهای ارتقای سلامت ایجاد میکند. این الگو شامل سه گروه از سازه ها از جمله 1)تجربه ها و ویژگیهای فردی2) احســاســات و شــناختهای اختصــاصــی رفتار و 3) نتایج رفتاری اســت(29).
1) تجربیات و مشخصات فردی : این مفهوم خود دارای دو سازه رفتارهای مرتبط پیشین و عوامل فردی است. فراوانی انجام رفتارهای مشابه در گذشته دارای تاثیرات مستقیم وغیر مستقیم بر احتمال پرداختن به رفتارهای ارتقا دهنده سلامت است.
عوامل فردی نیز به سه دسته زیستی، روانشناختی و اجتماعی فرهنگی تقسیم میشوند.
عوامل زیستی شامل متغیرهایی مانند سن، جنس، نمایه توده بدنی، ظرفیت هوازی، استقامت وتعادل ، عوامل روانشناختی شامل متغیرهایی چون عزت نفس، خود انگیزشی، صلاحیت فردی ادراک شده، وضعیت سلامت و عوامل اجتماعی نیز شامل متغیرهایی چون نژاد، قومیت، آموزش و وضعیت اجتماعی– اقتصادی است.
2) احساسات و شناختهای ویژه رفتار :متغیرهای این قسمت از الگوی ارتقاء سلامت دارای تاثیرات انگیزشی زیاد هستند. و هسته مرکزی مداخلات محسوب میشوند. این متغیرها عبارتند از:1.منافع درک شده رفتار : شامل پیش بینی نتایج مثبتی است که از انجام رفتار حاصل میگردد2.موانع درک شده رفتار :شامل پیش بینی موانع تصور شده یا واقعی و هزینه های شخصی ناشی از انجام رفتار توصیه شده میباشد3.خودکارآمدی درک شده : شامل قضاوت فرد در مورد توانایی خود برای سازماندهی و اجرای رفتار ارتقاء دهنده سلامت است4. احساسات مرتبط با رفتار: احساسات مثبت یا منفی که قبل، در طول و ادامه یک فعالیت حادث میشوند .
3) نتایج رفتاری :نتایج رفتاری، هدف نهایی مدل ارتقاء سلامت میباشد. رفتارهای مروج سلامت آخرین نقطه در مدل ارتقاء سلامت که در انتها منتج به اثرات مثبت بهداشتی و بهبود کیفیت زندگی میشود (30).
در الگوی ارتقاء سلامت، احساسات خاص درباره رفتار مانند فواید درک شده و موانع درک شده، به صورت مستقیم رفتار را تحت الشعاع قرار می دهد(31). برطبق این الگو، عمده ترین فعالیتهای تیم سلامتی، تشویق رفتارهای سالم در مددجویان و اعضای جامعه است؛ رفتارهایی که تحت تأثیر عوامل اجتماعی، روانی و محیطی قرار دارند. این الگو ۳ سازه خودکارآمدی، موانع ومنافع درک شده مرتبط با رفتار را در تغییر و بهبود رفتارمهم می داند. درک منافع به معنی باور اینکه تغییر رفتار تهدیدراکاهش میدهددر حالیکه درک شدت ودرک تهدیدمیتواند نیرویی در جهت بروز رفتار ایجادکند ولی نمی تواند اقدام مشخصی را پیش بینی نماید. این موضوع بستگی به اعتقاد و درک مفیدبودن اقدام در جهت کاهش خطر بیماری یا درک فوائد حاصل از اقدام بهداشتی خاص دارد. درک موانع تغییر رفتار، به دیدگاه فرد در مورد هزینه های قابل لمس و اعمال پیشنهادی که امکان دارد مانع رفتار پیشنهادشده شود، مرتبط است. زمانی که فرد مفیدبودن عمل در مقابل مخارج خطرات (خطرات جانبی پیامد) ناراحت کنندگی (درد و اشکالات ناراحت کننده) وقت و غیره را بررسی می کند، نوعی تجزیه وتحلیل درباره هزینه بازدهی به طور آگاهانه در فرد ایجاد میشود. خودکارآمدی به معنای این است که شخص به انجام موفقیت آمیز عمل اعتقاد داشته باشد. هدف اولیه این مدل تغییر رفتار است. در کنار هدف تغییر رفتار، اهداف دیگری مانند ارتقاء سلامت، پیشگیری از بیماری وکنارآمدن با آن نیز مورد توجه است(32).  براســاس این الگو افراد، متعهد به انجام رفتارهایی می شوند که فواید درک شده از آن می تواند میزان آن را افزایش دهد، موانع درک شده میتواند  مشکلی در تعهد برای انجام آن گردد و خودکارآمدی درک شــده، تعهد برای عمل را افزایش می دهد. خانواده، همســالان و مســؤولان و ارایه کنندگان خدمات بهداشــتی، منابع مهم تأثیرگذار بین فردی هســتند که می توانند تعهد برای عمل را افزایش یا کاهش دهند(33).
علی رغم اهمیت ارتقاء سلامت بخصوص در بیماران همودیالیزی هنوز برنامه آموزشی به صورت مدل آموزشی یا بر اساس یک الگو و سازماندهی شده و جامع ارائه نمی شودو بیشتر بیماران در طی برنامه آموزشی خاص توانایی درک اطلاعات دریافتی را بدست نمی آورند؛ در نتیجه نمی دانند که چه برنامه هایی را باید انجام دهند و برنامه را چگونه دنبال نمایند. بنابراین ایجاد یک برنامه نوتوانی جامع بر اساس یک الگوی آموزشی ، به این بیماران بسیار ضروری به نظر می رسد. مطالعات متعددی به صورت گسترده اثربخشی مداخله آموزشی مبتنی بر مدل ارتقاء سلامت را بر کیفیت زندگی، خودکارآمدی و رفتارهای  ارتقای سلامت نشان دادند وشـــواهد حــاکی از اثربخش بودن این روش در تغییر رفتار بیماران مبتلا به بیماری های مزمن می باشد(34 و35 و 36   و     37).
در همین زمینه نتایج مطالعه مسعودی و همکاران(2020) بیانگر تاثیر مثبت این مدل در ارتقای رفتارهای  خودکارآمدی و پایبندی به درمان بیماران تحت همودیالیزی بود (38). همچنین نتایج مطالعه اقتدار وهمکاران (2022)نشان دهنده اثر بخشی الگوی پندر بر بهزیستی روان شناختی بیماران تحت همودیالیزی بود(39) .
با توجه به آمار بالا وروبه رشد بیماران همودیالیز ی وماهیت مزمن وناتوان کننده این بیماری وعوارض ومشکلات این بیماران که تاثیر منفی بر ابعاد مختلف سلامتی آنها می گذارد وتوجه به این مهم که هدف زندگی مبتلایان به بیماریهای مزمن ، فقط عمر طولانی وزنده بودن نیست ، بلکه نوع وسبک وکیفیت زندگی آنها نیز مهم است ، لزوم اجرای مداخلاتی در جهت ارتقا وتغییر مثبت رفتارهای سلامتی در این بیماران ضروری به نظرمی رسد .با این وجود هنوز برنامه جامع ومنسجمی بر اساس یک مدل آموزشی خاص برای آموزش بیماران همودیالیزی وجود ندارد . در مرور مطالعات نیز مطالعه مستقلی که تاثیر برنامه آموزشی مبتنی بر مدل ارتقای سلامت پندر بر سبک زندگی بیماران تحت همودیالیزی را بررسی کند یافت نشد ،لذا پژوهش حاضر با هدف تعیین تاثیرمداخله آموزشی بر اساس مدل ارتقای سلامت پندر بر سبک زندگی بیماران تحت همودیالیز در بیمارستان های آموزشی زاهدان انجام می شود.
مرور متون:

جستجو درپایگاه های اطلاعاتی الکترونیکی در دسترس ایرانی و خارجی مانند:Iranmedex Sid , Science Direct , PubMed , Google Scholarبا استفاده از کلیدواژه  های فارسی شامل :مداخله آموزشی، مدل پندر، رفتارهای ارتقا دهنده سلامت وبیماران همودیالیزی وکلیدواژه های انگلیسی:
Education, Pender-based model, health-promoting behaviors-hemodialysis patient’s
صورت پذیرفت از بین مقالات یافت شده تعدادی ازمقالات مرتبط با مطالعه حاضر، به ترتیب مطالعات
داخلی و خارجی مرور می شود.
مطالعات داخلی:
مطالعه ای توسط اقتدار وهمکاران (2022) با هدف تعیین تاثیر آموزش رفتارهای ارتقادهنده سلامتی مبتنی بر مدل پندر بر بهزیستی روانشناختی بیماران تحت همودیالیز انجام شد .
 در این  پژوهش نیمه تجربی، ۹۰ نفر از بیماران تحت همودیالیز به صورت تصادفی در دو گروه کنترل و آزمون تخصیص داده شدند.ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه دموگرافیکی و فرم ۵۴ سؤالی پرسشنامه ی بهزیستی روانشناختی ریف بود . نتایج نشان دهنده تاثیر مثبت آموزش رفتارهای ارتقادهنده سلامت مبتنی بر مدل پندر بر بهزیستی روانشناختی بود. در ابعاد پذیرش خود، روابط مثبت  با دیگران، تسلط بر محیط و رشد شخصی اختلاف آماری معنی دار بود (.05>P). ولی این اختلاف در ابعاد هدفمندی  در زندگی و خودمختاری بین دو گروه  بعد از مداخله معنی دار نبود(.05< P). در نهایت پژوهشگران با توجه به نتایج به دست آمده توصیه کردند که  از این روش اثربخش و مقرون به صرفه در برنامه ریزی های مراقبتی بیماران مزمن به منظور بهبود بهزیستی روانشناختی آنان استفاده گردد.
مسعودی و همکاران(2020) تحقیقی با هدف تعیین تأثیر الگوی ارتقای سلامت پندر بر خودکارآمدی و رفتارهای تبعیت از درمان بیماران همودیالیزی شهرکرد انجام دادند. این مطالعه نیمه تجربی بر روی 70 بیمار همودیالیزی انجام شد. افراد به روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه کنترل و مداخله جایگزین شدند. گروه مداخله در هشت جلسه برنامه آموزش مبتنی بر الگوی ارتقای سلامت شرکت کردند. از هر دو گروه خواسته شد بلافاصله پس از مداخله و همچنین 2 ماه بعد پرسشنامه را تکمیل کنند.  تحلیل واریانس تفاوت معنی‌داری را بین دو گروه از نظر میزان تغییر میانگین نمرات طی سه مرحله اندازه‌گیری (قبل از مداخله، بعد از مداخله و 2 ماه پس از مداخله) نشان داد. تفاوت آماری معنی داری بین دو گروه از نظر نمرات خودکارآمدی در مراحل پس از مداخله و پیگیری مشاهده شد. اندازه‌گیری‌های مکرر نیز تفاوت معنی‌داری را بین دو گروه از نظر میزان تغییر در میانگین نمرات پایبندی به درمان در سه مرحله اندازه‌گیری نشان داد (38).
مطالعه ای توسط جعفری نعل اشکنانی  وهمکاران (2019)با هدف تعیین تاثیر برنامه آموزشی مبتنی بر الگوی رفتار برنامه ریزی شده بر ارتقای سبک زندگی بیماران همودیالیزی انجام شد .در این کارآزمایی بالینی شاهد دار تصادفی شده 112 بیمار همودیالیزی مراجعه کننده به بخش های همودیالیز بیمارستانهای آموزشی شهر اهواز شرکت داشتند. بیماران به روش تصادفی به دو گروه آزمون و کنترل تقسیم شدند. هر دوگروه پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک، پرسشنامه های الگوی رفتار برنامه ریزی و سبک زندگی را در بدو ورود تکمیل نمودند و سپس گروه آزمون طی 8 جلسه 20دقیقه ای بصورت انفرادی و چهره به چهره آموزش سبک زندگی مبتنی بر الگوی رفتار برنامه ریزی شده را دریافت کردند، اما برای گروه کنترل مداخله ی آموزشی صورت نگرفت. یک ماه پس از اتمام جلسات آموزشی ، پرسشنامه ها مجددا توسط هر دو گروه تکمیل شدند. بر اساس یافته ها با وجودی که قبل از مداخله دو گروه تفاوت معناداری از نظر سبک زندگی نداشتند اما پس از مداخله آموزشی، نمرات سبک زندگی گروه آزمون افزایش معناداری را در مقایسه با گروه کنترل نشان داد (p=0.0001) .همچنین نمرات تمام سازه های نظریه رفتار برنامه ریزی شده در گروه آزمون بعد از مداخله افزایش معناداری در مقایسه با گروه کنترل داشت (p=0.0001) . در نهایت محققان نتیجه‌گیری کردند که برنامه آموزشی طراحی شده بر مبنای الگوی رفتار برنامه ریزی شده می تواند به عنوان شیوه ای موثر جهت بهبود تمامی ابعاد سبک زندگی در بیماران همودیالیزی بکار گرفته شود(40).
مطالعه ای توسط رمضانی وهمکاران ( 2016) با هدف تعیین تأثیر برنامه آموزشی مبتنی بر تئوری خودکارآمدی بر فعالیت فیزیکی و خواب بیماران همودیالیزی انجام شد. این پژوهش، یک مطالعه مداخله ای بود که در شهر قم انجام شد. جامعه پژوهش شامل 70 بیمارهمودیالیزی بود. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه مشخصات دموگرافیک، خودکارآمـدی(SUPPH) و پرسشنامه محقق ساخته روا و پایای فعالیت فیزیکی و خواب بود که در دو مرحله قبل و 3ماه بعد از آموزش جمع آوری شد. برنامه آموزشی مبتنی بر تئوری خودکارآمدی برای گروه مداخله طی 2جلسه ی 30 دقیقه ای اجرا شد.  بر اساس یافته ها، در گروه مداخله میانگین نمرات خودکارآمدی و فعالیت فیزیکی و خواب قبل و بعد از آموزش اختلاف معنی داری داشت  .(p<0/001)همچنین بین میانگین نمرات خودکارآمدی و فعالیت فیزیکـی و خـواب بعـد از آمـوزش در دو گـروه مداخله و شاهد اختلاف معنی داری وجود داشت .(p<0/001) نتایج این پژوهش نشان داد که آموزش بیماران همودیالیزی با استفاده از تئـوری خودکارآمـدی در انجـام رفتارهای صحیح فعالیت فیزیکی و خواب تأثیرگذار بود. لذا پژوهشگران توصیه کردند که این تئـوری در کنـار روش هـای آموزشـی سنتی به کار گرفته شود(41).
مطالعه ای توسط  عشوندی وهمکاران (2018)با هدف بررسی تأثیر آموزش بر ارتقای سبک زندگی بیماران تحت همودیالیز انجام شد. این پژوهش نیمه‌تجربیِ دو گروهی با طراحی قبل و بعد و با مشارکت ۷۰ بیمار همودیالیزی مراجعه‌کننده به بیمارستان بعثت همدان انجام شد. بیماران به‌صورت تصادفی ساده در دو گروه آزمون و کنترل قرار گرفتند. برای گروه مداخله ۶ جلسه ۳۰ دقیقه‌ای آموزش از طریق سخنرانی بر بالین بیمار و به‌‌صورت انفرادی، حین دیالیز برگزار شد. ۳ ماه پس از اجرای مداخله هر دو گروه، پرسش‌نامه سبک زندگی والکر را تکمیل کردند.
نتایج نشان داد در گروه آزمون و کنترل، قبل از مداخله، بین میانگین نمرات در تمام حیطه‌ها و در نمره کل سبک زندگی، اختلاف معنی‏دار آماری وجود نداشت (.05< P)، اما بعد از مداخله، به جز حیطه‌های ورزش و تغذیه، بین میانگین نمرات در دیگر حیطه‌ها و در نمره کل سبک زندگی در گروه آزمون  و کنترل اختلاف معنی‏ دار آماری دیده شد (.05>P). در نهایت محققان نتیجه‌گیری کردند که آموزش موجب بهبود و ارتقای سبک زندگی بیماران تحت همودیالیز شده است. ازاین‌رو با توجه به ماهیت مزمن بیماری، آموزش این رفتارها می‌تواند گامی مؤثر برای ارتقای سبک زندگی این بیماران باشد(42).
مطالعه ای توسط دشتی دهکردی وهمکاران (2019)  با هدف بررسی تأثیر ورزش در حین همودیالیز بر رفتارهای ارتقای سلامت بیماران تحت همودیالیز انجام شد. این مطالعه یک کارآزمایی بالینی دو مرحله ای (قبل و بعد) بود. نمونه پژوهش شامل 60 بیمار همودیالیزی در دو بیمارستان شهر اصفهان بود که به صورت تصادفی انتخاب و به روش تخصیص تصادفی به دو گروه کنترل و مداخله تقسیم شدند. برای گروه مداخله یک برنامه تمرینی 8 هفته ای با دوچرخه ثابت طراحی شد، در حالی که گروه کنترل به مدت 8 هفته تحت یک تمرین 10 دقیقه ای لیبرینگ قرار گرفتند. داده ها با استفاده از پرسشنامه دموگرافیک و پرسشنامه سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت (HPLP-II) قبل و بعد از مداخله جمع آوری شد.  بر اساس نتایج آزمون t مستقل، تفاوت معنی داری بین میانگین نمره رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت و حیطه های آن قبل از مداخله مشاهده نشد (05/0P>). اما نتایج این آزمون نشان داد که میانگین نمره رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت و حیطه های آن، به جز حوزه های مسئولیت پذیری (052/0 =P)و معنویت (211/0=P)، بین دو گروه پس از مداخله تفاوت معنی داری دارد (05/0  p<). نتایج این مطالعه نشان داد که ورزش با دوچرخه ثابت در حین همودیالیز می تواند باعث ارتقای رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت شود، بنابراین پژوهشگران توصیه کردند که این تمرین به عنوان بخشی از پروتکل درمانی این بیماران در بخش های همودیالیز در نظر گرفته شود(43).
مطالعه ای توسط فارسی وهمکاران (2019) با هدف تعیین تأثیر برنامه مراقبتی مبتنی بر مدل پندر بر رفتارهای ارتقادهنده سلامت و خود مراقبتی بیماران مبتلا به نارسایی قلبی انجام شد.در این کارآزمایی کنترل شده تصادفی یک سوکور، 48 بیمار مبتلا به کلاس دو و سه نارسایی قلبی مراجعه‌کننده به بیمارستان گلستان تهران به روش هدفمند انتخاب و به طور تصادفی ساده به دو گروه آزمون و کنترل تخصیص یافتند. در گروه مداخله برنامه مراقبتی مبتنی بر مدل ارتقای سلامت پندر در 6 جلسه اجرا شد. داده‌ها قبل و بعد از مداخله با استفاده از پرسش‌نامه‌های شیوه زندگی ارتقای سلامت و سنجش شاخص‌های خود مراقبتی در بیماران نارسایی قلبی جمع‌آوری شد.نتایج نشان داد که  میانگین نمرات ابعاد (به جز بعد خودشکوفایی)، نمره کل رفتارهای ارتقای سلامت و خود مراقبتی در گروه آزمون بعد از مداخله بیش‌تر از گروه کنترل بود (05/0p<). همچنین، بعد از مداخله میانگین نمرات ابعاد و نمره کل رفتارهای ارتقای سلامت و خود مراقبتی در گروه آزمون افزایش معناداری داشت (05/0p<).در نهایت محققان نتیجه‌گیری کردند که اجرای برنامه مراقبتی مبتنی بر مدل پندر باعث افزایش رفتارهای ارتقادهنده سلامت و خود مراقبتی بیماران مبتلا به نارسایی قلبی می‌شود. لذا، استفاده از این مدل مراقبتی در این گروه از بیماران توصیه می‌شود(44).
بابایی و همکاران(2020) تحقیقی با هدف ارزشیابی تاثیر مداخله آموزشی مبتنی بر الگوی اعتقاد بهداشتی بر رفتارهای ارتقادهنده سبک زندگی سالم در افراد مستعد بیماری قلبی-عروقی انجام دادند. این مطالعه نیمه تجربی بر روی 180 نفر انجام شد. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه هایی شامل پرسشنامه سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت، پرسشنامه سلامت عمومی و پرسشنامه مبتنی بر الگوی اعتقاد بهداشتی بود مداخله آموزشی شامل پنج جلسه آموزش مبتنی بر الگو بود. نتایج نشان داد که مداخله آموزشی بر بهبود برخی از ابعاد سبک زندگی، شامل ابعاد تغذیه، فعالیت جسمانی، روابط بین فردی، مدیریت استرس و مسئولیت پذیری سلامت موثر بود. همچنین، میانگین فشار خون و میانگین مصرف دخانیات افراد پس از مداخله کاهش معنا داری را نشان داد. همچنین مداخله آموزشی منجر به بهبودی در سازه های الگوی اعتقاد بهداشتی شامل حساسیت درک شده، شدت درک شده و منافع درک شده شد. مداخله مبتنی بر الگوی تغییر رفتار فردی منجر به بهبود برخی از ابعاد سبک زندگی، سازه های الگو و پیامدهای بالینی شد. به منظور اثرگذاری وسیع تر و ایجاد تغییرات پایدار، استفاده از الگوهای تغییر رفتار که بصورت اکولوژیک عوامل بین فردی و سازمانی و اجتماعی را نیز مدنظر قرار دهند، پیشنهاد شد(45).
 
 
مطالعات خارجی:
 
مطالعه ای توسط زاویر[3] وهمکاران (2017) با هدف ارتقای خودمراقبتی بیماران مزمن کلیوی در حین همودیالیز با استفاده از مدل ارتقای سلامت پندر انجام شد .این مطالعه بر روی 48 بیماربه شکل گروهی  واز طریق شرکت در کارگاه خودمراقبتی در ریودوژانیرو از سال 2013 تا 2014 انجام شد. نتایج نشان داد مداخلات  پرستاری می تواند زمینه را برای کسب رفتارهای ارتقاء سلامت ورفع نیازهای  بیماران فراهم کند .این کارگاه سبب افزایش میزان آگاهی بیماران شد و شرایطی را برای تأمل در  این روش هاوهماهنگی با زندگی واقعیشان ایجاد کرد. در نهایت پژوهشگران نتیجه گیری کردند مداخلات پرستاری می تواند منجر به کسب رفتارهای ارتقای سلامت در جهت برآوردن نیازهای خودمراقبتی و بهزیستی بیماران همودیالیزی شود(46).
مطالعه ای توسط ساری اسلان و کاورماک[4] (2020)  با هدف تعیین رفتارهای سبک زندگی سالم و عوامل مؤثر بر آن در بیماران همودیالیزی در شرق ترکیه انجام شد. این مطالعه روی 140 بیمار انجام شد. اطلاعات با استفاده از فرم معرفی بیمار وپرسشنامه سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت (HPLP II) جمع آوری شد. نتایج نشان داد که میانگین نمره کل رفتارهای سبک زندگی سالم بیماران 07/37  ±80/117بود . بالاترین میانگین امتیاز( 01/7±44/22 ) درحیطه مسئولیت سلامت و کمترین میانگین امتیاز( 70/6±38/14 )درحیطه فعالیت بدنی بود.در نهایت پژوهشگران نتیجه‌گیری کردند که رفتارهای سبک زندگی سالم بیماران در حد متوسط بودوباتوجه به نمرات بسیار پایین فعالیت بدنی ، توصیه کردند که برنامه هایی به منظور افزایش سطح فعالیت بدنی بیماران همودیالیزی در نظر گرفته شود (47).
چن و هسیه[5](2021) تحقیقی با هدف بررسی بکارگیری مدل ارتقای سلامت پندر برای شناسایی عوامل مرتبط با مشارکت سالمندان در فعالیت های ارتقای سلامت مبتنی بر جامعه  انجام دادند. این مطالعه روی 139 سالمند از یک مرکز مراقبت اجتماعی در شهر تائویوان انجام شد. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه فعالیت ارتقای سلامت افراد مسن بود .یافته‌ها نشان داد که سن، مزایای درک‌شده و خودکارآمدی به‌عنوان پیش‌بینی‌کننده‌های مهم مشارکت در فعالیت‌های ارتقای سلامت شناسایی شدند. در میان آنها، مزایای درک شده قوی‌ترین ارتباط را با مشارکت در فعالیت‌های ارتقای سلامت دارند. مدل ارتقای سلامت پندر برای ارائه اطلاعات برای پیش‌بینی و شناسایی عوامل مهم مرتبط با مشارکت سالمندان در فعالیت‌های ارتقای سلامت مبتنی بر جامعه مفید است. با استفاده از این مدل به عنوان یک چارچوب، محققان می توانند مطالعات خاص تری را طراحی کنند که در جهت بهبود سبک زندگی سالم و شناسایی مؤلفه های کلیدی رفتارهای مرتبط با سلامت در میان گروه های سنی مختلف باشد(48).
مودگال[6] و همکاران(2021) تحقیقی با هدف تعیین تأثیر ماژول یادگیری دیداری مبتنی بر مدل ارتقاء سلامت بر خودکارآمدی و رفتار ارتقای سلامت بازماندگان سکته مغزی: کارآزمایی کنترل‌شده غیرتصادفی انجام دادند. این کارآزمایی کنترل‌شده غیرتصادفی بر روی 70 بازمانده سکته مغزی انجام شد. گروه مداخله تحت دو جلسه [7]HPM-VLM قرار گرفتند و گروه کنترل دستورالعمل‌های روتین را دریافت کردند. داده ها با استفاده از پرسشنامه خودکارآمدی و پرسشنامه رفتار ارتقای سلامت جمع آوری شد.پیگیری برای 66 شرکت‌کننده (گروه مداخله، 34 نفر و گروه کنترل، 32 نفر) تکمیل شد نتایج نشان دادکه HPM-VLM در ارتقای خودکارآمدی (1.6 ± 19.2 )در مقابل (2.5  ±  16.12 ) و رفتار ارتقای سلامت بازماندگان سکته مغزی در بیشتر حوزه ها مؤثر است. در نهایت پیشنهاد کردندکه HPM-VLM یک ابزار مداخله‌ای مؤثر برای ارتقای خودکارآمدی و رفتار ارتقای سلامت در بازماندگان سکته مغزی است (49).
نیدال[8] و همکاران(2010) تحقیقی با هدف تعیین تأثیربرنامه پیشگیری از بیماریهای قلبی براساس  الگوی ارتقای سلامت پندر بر میزان آگاهی وپذیرش سبک زندگی قلب سالم در گارگران اردنی انجام دادند.این مطالعه بر روی 90 نفر در گروههای سنی 22 تا 60 سال انجام شد ابزار مورد استفاده پرسشنامه رفتارهای  ارتقاء دهنده سلامت پندر وپرسشنامه ای برای اندازه گیری میزان دانش، نگرش و اعتقادات آنها در مورد سبک زندگی سالم بود . نتایج نشان داد که بعد از مداخله ،امتیازکلی رفتارهای  ارتقاء دهنده سلامت گروه مداخله بطور معنی داری نسبت به گروه کنترل بیشتر بود .در گروه مداخله نسبت به گروه کنترل ، امتیاز سه بعد از  ابعاد سبک زندگی، شامل ابعاد مسئولیت پذیری سلامتی، تغذیه وروابط بین فردی بطور معنی داری  افزایش یافته بود ولی علیرغم افزایش امتیاز گروه مداخله در ابعاد فعالیت بدنی ،رشد معنوی و مدیریت استرس با گروه کنترل تفاوت معنی داری نداشت. در نهایت پژوهشگران نتیجه گرفتند اگر هدف محققان بهبود عواملی هست که به طور قابل توجه از طریق برنامه های سنتی بهبود نمی یابند باید  از مداخلات خاص‌تر استفاده نمایند (50). 
کارنو [9]و همکاران(2006) مطالعه ای با هدف تعیین تأثیربرنامه ارتقای سلامت براساس الگوی ارتقای سلامت پندر بر رفتارهای  ارتقاء دهنده سلامت در زنان کلیسائی و غیر کلیسائی در شیلی انجام دادند.این مطالعه بر روی 300 زن  در گروههای سنی 20 تا 45سال انجام شد ابزار مورد استفاده پرسشنامه رفتارهای  ارتقاء دهنده سلامت پندر بود . نتایج نشان داد که بعد از مداخله، میانگین کلی امتیاز رفتارهای  ارتقاء دهنده سلامت و در تمام ابعاد شش گانه در هر دو گروه زنان کلیسائی و غیر کلیسائی بطور معنی داری نسبت به قبل از مداخله  افزایش پیدا کرده  بود  و تفاوت معنی داری قبل وبعد از مداخله در هر دو گروه وجود داشت. در نهایت پژوهشگران نتیجه گرفتند مداخله بر اساس مدل پندر سبب بهبود رفتارهای  ارتقاء دهنده سلامت در هردو گروه شده است(51).
جمع بندی و نقد کلی مروری بر متون
مرورمتون نشان داد مطالعات زیادی با استفاده از مدل های آموزش بهداشت وارتقاء سلامت در زمینه ها وبیماری های مختلف انجام شده است ولی مطالعه مستقلی که تاثیر برنامه آموزشی مبتنی بر مدل ارتقای سلامت پندر بر سبک زندگی بیماران تحت همودیالیزی را بررسی کند انجام  نشد ه است، بنابراین  با توجه به اثربخشی مداخله آموزشی مبتنی بر مدل ارتقاء سلامت بر کیفیت زندگی، خودکارآمدی و رفتارهای  ارتقای سلامت در بیماری های مزمن ،ضرورت انجام این مطالعه بر روی بیماران همودیالیزی احساس می شود.
 
[1] . Ma
[2] . Santos
[3] . Xavier
[4] Sarıaslan and Kavurmac
[5] Chen & Hsieh
[6] Mudgal
[7] Health Promotion Model-Based Visual Learning Module
[8] Nidal

[9] Carreno

مشکل جاری که سیاست گزار با آن مواجه است کدام است؟
محل اول بکارگیری نتایج تحقیق
پیشنهاد اول نحوه کاربرد
روش های موجود کدامها هستند؟
منافع و مضرات روشهای موجود کدامند؟
سوالات و / یا فرضیات پژوهش

1. سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت بیماران همودیالیزی یک و سه ماه بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر مدل پندر در دو گروه مداخله وکنترل متفاوت است

2. سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت بیماران همودیالیزی در حیطه رشد روانی و خودشکوفایی  یک و سه ماه بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر مدل پندر در دو گروه مداخله وکنترل متفاوت است

3. سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت بیماران همو دیالیزی در حیطه مسئولیت پذیری یک و سه ماه بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر مدل پندر در دو گروه مداخله وکنترل متفاوت است

4. سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت بیماران همودیالیزی در حیطه  روابط بین فردی یک و سه ماه بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر مدل پندر در دو گروه مداخله وکنترل متفاوت است

5. سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت بیماران همودیالیزی در حیطه مدیریت استرس یک  و سه ماه بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر مدل پندر در دو گروه مداخله وکنترل متفاوت است

6. سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت بیماران همو دیالیزی در حیطه فعالیت جسمانی  یک و سه ماه بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر مدل پندر در دو گروه مداخله وکنترل متفاوت است

7. سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت بیماران همو دیالیزی در حیطه تغذیه یک و سه ماه بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر مدل پندر در دو گروه مداخله وکنترل متفاوت است

هدف کلی طرح

تعیین تاثیر مداخله آموزشی مبتنی بر مدل پندر بر سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت بیماران  همودیالیزی

محل دوم بکارگیری نتایج تحقیق
پیشنهاد دوم نحوه کاربرد
اهداف اختصاصی

1. مقایسه میانگین نمره کل سبک زندگی بیماران همودیالیزی قبل ، یک و سه ماه بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر مدل پندر در دو گروه مداخله وکنترل

2. مقایسه میانگین نمره حیطه رشد روانی و خودشکوفایی سبک زندگی بیماران همودیالیزی قبل ، یک و سه ماه بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر مدل پندر در دو گروه مداخله وکنترل

3. مقایسه میانگین نمره حیطه مسئولیت پذیری سبک زندگی بیماران همودیالیزی قبل ، یک و سه ماه  بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر مدل پندر در دو گروه مداخله وکنترل

4. مقایسه میانگین نمره حیطه روابط بین فردی سبک زندگی بیماران همودیالیزی در قبل ، یک و سه ماه  بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر مدل پندر در دو گروه مداخله وکنترل

5. مقایسه میانگین نمره حیطه مدیریت استرس سبک زندگی بیماران همودیالیزی در قبل ، یک و سه ماه  بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر مدل پندر در دو گروه مداخله وکنترل

6. مقایسه میانگین نمره حیطه فعالیت جسمانی سبک زندگی بیماران همودیالیزی در قبل ، یک و سه ماه  بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر مدل پندر در دو گروه مداخله وکنترل

7. مقایسه میانگین نمره حیطه تغذیه سبک زندگی بیماران همودیالیزی در قبل ، یک و سه ماه  بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر مدل پندر در دو گروه مداخله وکنترل

چرا پیام تحقیق شما حلال مشکل جاری است؟
پیام تحقیق شما چه منافعی از نظر هزینه، کارایی و بهره وری برای مدیر دارد؟
سازمانها، مراکز و موسسات و سایر بهره برداران بالقوه دستاوردهای طرح

تمامی نهادهای مرتبط با امر پیشگیری، درمان و اصلاح الگوی زندگی و نهادهای مرتبط با مباحث بهداشت و درمان.

محل سوم بکارگیری نتایج تحقیق
اهداف كاربردی

تعیین تاثیر مداخله آموزشی مبتنی بر مدل پندر بر سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت بیماران  همودیالیزی

پیشنهاد سوم نحوه کاربرد
تعریف واژه های تخصصی

مداخله آموزشی مبتنی برمدل پندر(تعریف نظری): در این الگو مفاهیم تعیین کننده رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت شامل تجربه ها و ویژگیهای فردی، احساسات و شناختهای اختصاصی رفتار و نتایج رفتاری می باشد (52)

مداخله آموزشی مبتنی بر مدل پندر(تعریف عملی):

منظور از مداخله آموزشی مبتنی برمدل پندر ، برنامه آموزشی طی 6 جلسه 45 دقیقه ای به صورت فردی و هفته ای دو جلسه بر بالین بیمار خواهد بود که در کتابچه آموزشی محتوای جلسات به تفکیک خواهد آمد .

سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت(تعریف نظری): پنــدر و همکارانــش ســبک زندگــی ارتقاءدهنـده سلـامت([1]HPL)را بـه شـش حیطـه تغذیـه، فعالیـت فیزیکـی، مدیریـت اسـترس، مسـئولیت سلامت، روابـط بیـن فردی و رشــد معنــوی طبقــه بنــدی کردنــد(53).

سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت ( تعریف عملی):

منظور از سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت نمرات حاصل از گویه های پرسشنامه استاندارد رفتارهای ارتقاءدهنده سلامت  والکر(1987) می باشد. محدوده نمره کل پرسشنامه 208 – 52 است وبرای هر زیر مقیاس نمره جداگانه قابل محاسبه است . نمرات بالاتر نشان دهنده وضعیت مطلوب تر سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت است.

 

 

[1] Health- promotion lifestyle

برای اجرای راه حل پیشنهادی شما چه موانع و حمایتهایی وجود دارند؟
نوع مطالعه

این پژوهش از نوع نیمه تجربی با طرح پیش‏ آزمون- پس‏ آزمون با گروه کنترل خواهد بود.

محل چهارم بکارگیری نتایج تحقیق
پیشنهاد چهارم نحوه کاربرد
جامعه مورد مطالعه(معرفی مشارکت کنندگان)/ محیط پژوهش(معیارهای ورود و خروج ذکر شوند)

جامعه تحقیق را بیماران همودیالیزی بیمارستان های شهر زاهدان تشکیل می دهند.

معیارهای ورود:

سواد خواندن و نوشتن، ایرانی و مـسلط بـه زبـان فارسی، سن(بین 20 تا 60سال) عدم ابتلا به بیماریهای روانی و عدم ابتلا به اختلالات مزمن مانند بیماریهای شدید قلبی، تنفسـی، کبـدی و.. ( با بررسی پرونده پزشکی بیمار )حداقل 6 ماه از دیالیزشان گذشته باشد.

شرایط خروج از مطالعه عبارت اند از:  بــروز هرگونــه بیمــاری خــاص غیبــت از جلـسات آموزشـی ، قصـد
مهاجرت و انجـام پیونـد کلیـه و تـصمیم بـه خـروج آزادانـه توسط خود واحد های پژوهش 

حجم نمونه و روش محاسبه آن

 

حجم  نمونه با استفاده از نتایج مطالعه مسعودی و همکاران(  2020 )  با حدود اطمینان 95 درصد و توان آزمون آماری 95 درصد با استفاده از فرمول تعیین حجم نمونه 36/18 نفر برآورد گردید اما بر اساس پیش بینی موارد ریزش احتمالی نمونه های پژوهش و اطمینان بیشتر، حجم نمونه برای هر گروه 30 نفر و در مجموع 60 نفر در نظر گرفته خواهد شد.(34)

n =  =36/18

 = 1/96           = 20/10                =133/91

 = 1/64           =14/             46  =154/71

 

روش نمونه گیری(نحوه تخصیص تصادفی و همسانسازی در صورت لزوم ذکر شود)

 60  بیمار به روش در دسترس وبر اساس  معیارهای ورود به مطالعه انتخاب و  30نفـر در گــروه مداخله و30نفردرگروه کنترل قرار خواهند گرفت و برای جلـوگیری از تـورش ناشـی از انتشـار،تخصیص گروهها (مداخله و کنترل )براساس روزهای فرد وزوج انجام خواهد شد .

روش و ابزار جمع آوري داده ها / صحت و استحکام داده ها (پرسشنامه یا فرم اطلاعاتی ضمیمه شود)

برای جمع آوری داده ها از فرم دموگرافیک شامل: متغیرهای سن، جنس، وضعیت تاهل ، تحصیلات و طول مدت دیالیز و پرسشنامه استاندارد رفتارهای ارتقاءدهنده سلامت  والکر(1987) استفاده خواهد شد.

پرسشنامه استاندارد رفتارهای ارتقاءدهنده سلامت  Portuguese health-promoting lifestyle profile (PHPLPII)  در ساال 1987 توسط Walker و همکاران(54) تدوین و شامل 52سثوال و 6 زیرمقیاس : رشد روانی و خودشکوفایی : حس هدفمندی، به دنبال پیشرفت فردی بودن و تجربه خود آگاهی و رضایتمندی (سوالات 1تا 8 )مسئولیت پذیری در مورد سلامتی: یادگیری در مورد سلامتی و در صورت لزوم کمک از افراد متخصص (سوالات9تا 22 ) روابط بین فردی: حفظ روابط همراه با احســاس نزدیکی (سوالات 23تا  30 )مدیریت استرس : شــناســایی منابع اســترس و اقدامات مدیریت  استرس (سوالات 31تا37 ) فعالیت جسمانی: دنبال کردن الگوی ورزشی منظم (سوالات 38تا 44)و تغذیه: داشــتن الگوی غذایی و انتخاب غذا (سوالات 45تا 52)است . نمره گذاری پرسشنامه به صورت لیکر ت 4درجه ای هرگز 1 ، گاهی اوقات 2 ، اغلب اوقات 3 و همیشه 4 انجام می شود. محدوده نمره کل پرسشنامه 208 – 52 است وبرای هر زیر مقیاس نمره جداگانه قابل محاسبه است . نمرات بالاتر نشان دهنده وضعیت مطلوب تر رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت است. سازندگان پرسشنامه پایایی آن را باروش آلفای کرونباخ 94/0 وزیر مقیاس های آن را در دامنه ای بین 79/0 تا 94/0 گزارش نمودند.(54). در ایران محمدی زیدی وهمکاران ( 2012) پایایی این پرسشنامه را با باروش آلفای کرونباخ82/0 وزیر مقیاس های آن را در دامنه ای بین 64/0 تا 91/0 را برآورد کرده اند (55). در پژوهش حاضر نیز پایایی ابزار با روش آلفای کرونباخ محاسبه خواهد شد.

روش اجرای طرح(با جزئیات بطور کامل شرح داده شود)

به منظور اجرای پژوهش حاضر ،پژوهشگر پس از اخذ مجوز ها از دانشگاه علوم پزشکی زاهدان و اخذ کد اخلاق به بخش های  همودیالیز بیمارستان علی ابن ابیطالب (ع) و بیمارستان خاتم الانبیاء(ص) مراجعه خواهد کرد . پس از توضیح اهداف مطالعه و ملاحظات اخلاقی، همچون محرمانه ماندن مشخصات بیماران و اختیاری بودن شرکت در پژوهش، درصورت تمایل بیماران به شرکت درمطالعه پس از اخذ رضایت آگاهانه، مرحله تعیین گروه ها آغاز خواهد شد . افراد با رعایت معیارهای ورود به مطالعه به روش در دسترس  در دو گروه مداخله یا کنترل قرار خواهند گرفت و برای جلـوگیری از تـورش ناشـی از انتشـار،بیمـاران گروه مداخله و کنترل از دو روز مجزا انتخاب خواهند شد و این روند تا زمان تکمیل نمونه ها انجام خواهد شد.

قبل از اجرای مداخله آموزشی، پرسشنامه ارتقای سلامت برای دوگروه تکمیل خواهد شد. گروه آزمون مداخله مورد نظر را دریافت خواهد نمود. مداخله شامل شش جلسه آموزش انفرادی  45 دقیقه ای بر بالین بیمار ودر حین دیالیز خواهد بود که این جلسات بر ابعاد مدل ارتقای ســلامت پندر تمرکزخواهد داشــت. در ابتدا نیازســـنجی از بیماران صـــورت خواهدگر فت و براســـاس نیازهای انفرادی آنان، توصـــیه ها و اطلاعات لازم در مورد تغییر رفتار، الگوی شــیوه زندگی و عوامل خطر براســـاس تجربیات قبلی، موقعیت اجتماعی، خانوادگی و میزان تحصـــیلات با توجه به موانع و فواید درک شـــده در تغییر رفتار و در نظر گرفتن نیازهای آموز شی بیماران به صورت چهره به چهره به بیماران ویک نفر از اعضای خانواده بیمار  ارایه خواهد شد و پس از اتمام اولین جلسه آموزشی ،کتابچه آموزشی تهیه شده نیز در اختیار آنها قرار خواهد گرفت. علاوه بر این شماره پژوهشگر در اختیار بیماران جهت هر گونه سوال قرار خواهد گرفت.

 آموزش  رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت  به واحدهای مورد پژوهش در راستای شش بعد شامل : حیطـه تغذیـه، فعالیـت فیزیکـی، مدیریـت اسـترس، مسـئولیت پذیری  سلامتی، روابـط بیـن فردی و رشــد معنــوی بر اساس سه مفهوم از مدل ارتقای ســلامت پندر (فوائد  درک شده رفتار، موانع درک شده رفتارو خودکارآمدی درک شده )  انجام خواهد شد.( شکل1)  به طور مثال، در یک جلسه در مورد اهمیت تغذیه و برنامه غذایی مصرفی (فواید تغذیه صحیح) از جمله نقش واهمیت هر یک از مواد غذایی واینکه تغذیه صحیح نیاز به دفعات بیشتر دیالیز را کم میکند (موانع تغذیه صحیح) کمبود آگاهی در زمینه تغذیه،هزینه تامین مواد غذایی و (خود کارآمدی درک شده ) استفاده از توانمندی های خود بیمار در راســـتای رفع نیاز های تغذیه ای پرداخته خواهد شد وتوضیحات لازم به صورت کامل به آن ها ارایه  خواهد شد. علاوه بر این، در جلســات  دیگر  به اهمیت فعالیت جســمی، ورزش کردن و مســؤولیت فرد نســبت به ســلامتی اش و راههای رشد معنوی و رسیدن به آرامش درونی پرداخته خواهد شـــد. اهمیت مدیر یت و کنترل اســـترس،راهکارهای کاهش اســترس و اضــطراب از جمله داشـــتن خواب کافی و صـــحبت و مشـــورت بادو ستان، استفاده از روش های آرام سازی، کنترل محرکها: مثلاً اجتناب از شرکت در اموری که باعث تنش می شود به آنها تو صیه خواهد شد.همچنین، تأکید خواهد شد که آنان در طول زندگی به دنبال یادگیری و کسب تجربه های جدید که باعث احساس رضایت و خشنودی از زندگی می شود، باشند. جدول(1)

در پایان جلسات از افراد خوا سته خواهد شد تا برنامه های تغییر رفتار را با توجه به موارد گفته شـــده رعایت نمایند ودر فعالیت های روزمره بکار گیرند . گروه کنترل نیز مراقبتهای معمول را دریافت خواهد نمود. بیماران دو گروه یک ماه وسه ماه پس از مداخله آموزشی پیگیری خواهند شد و مجددا پرسشنامه مربوطه برای آنها تکمیل خواهد شد.  جهت رعایت اخلاق در پژوهش کتابچه آموزشی تهیه شده در اختیار گروه کنترل نیز قرار خواهد گرفت.

شکل شماره (1) : دیاگرام کاربرد مفاهیم مدل ارتقاء سلامت پندر برای آموزش در شش حیطه سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت

 

سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت

 

مسـئولیت پذیری  سلامتی

فعالیـت فیزیکـی

 

 

تغذیـه

رشــد معنــوی

 

روابـط بیـن فردی

 

مدیریـت اسـترس

 

 

                                                                                                                   

 

خودکارآمدی درک شده

موانع درک شده                           

فوائد  درک شده                              

                                          

 

 

جدول(1) خلاصه ای از محتوای جلسات آموزشی مبتنی بر مدل ارتقای سلامت پندر

جلسه

شرح جلسات

1.( تغذیه)

آموزش الگوها و رفتارهای مربوط به تغذیه مناسب و رعایت رژیم غذایی در بیماران تحت همودیالیز ،سعی در تغییر نگرش و باورهای بهداشتی و متقاعد سازی افراد گروه مداخله به حذف عادات غیربهداشتی در زندگی.

2 .( فعالیت بدنی )

آموزش الگوها و فعالیتهای جسمانی و ورزشی مناسب برای بیماران تحت همودیالیز، افزایش حس خودکارآمدی، سعی در تغییر نگرش و باورهای اشتباه در مورد ورزش کردن ، متقاعدسـازی افـراد گـروه مداخلـه بـه فعالیت های جسمانی مناسب .

3.

(روابط بین فردی /حمایت اجتماعی)

آموزش مفهوم ارتباط، روشهای ارتباط برقرار کردن کلامی و غیرکلامی، آموزش سبک حل مسئله و تعارض در تعاملات اجتماعی و زندگی فردی ، ایجاد توانایی بیان نگرانی ها ومشکلات ، آموزش مهارت کنترل خشم ، آموزش فوائد مرتبط با داشتن روابط بین فردی مناسب وبرخورداری از حمایت اجتماعی

4.(خودشکوفایی ورشد معنوی)

تعریف خودشکوفایی، آموزش مفاهیم و راههای افزایش رشد روانی و خودشکوفایی در بیماران دیالیزی،تشویق به داشتن هدف در زندگی ، ایجاد احساس آرامش وامیدواری به آینده ، تشویق بیمار جهت انجام نیایش واعمال عبادی جهت تقویت بعد معنوی  

5.(مسـئولیت پـذیری سلامتی)

تعریف مسـئولیت پـذیری سلامتی ،آموزش راههای افزایش مسـئولیت پـذیری سلامتی ،  آموزش مراقبت بهداشت فردی ، مراقبت از پوست وهمچنین مراقبت از فیستول ، انجام آزمایشات دوره ای ، آموزش پایبندی به رژیم درمانی

6.( مدریت استرس)

آموزش مفاهیم استرس و راههای مقابله با آن، شناسایی عوامل فشارزای زندگی و آموزش روش های آرام سازی

روش تجزیه، تحليل و توصیف داده‌ها (نمونه‌اي از جدول توخالي ضميمه شود و روش هاي آماري مورد استفاده به طور كامل توضيح داده شود)(کیفی و کمی)

تجزیه و تحلیل  داده‌های آماری پژوهش با استفاده از نرم افزار [1]Spss22  و  در دو بخش آمار توصیفی و آمار استنباطی انجام خواهدشد. در بخش آمار توصیفی به توصیف ویژگیهای نمونه آماری در قالب شاخصهای گرایش مرکزی و پراکندگی مانند میانگین، میانه، نما، واریانس،انحراف معیار در قالب جداول و نمودارها پرداخته خواهدشد و در بخش آمار استنباطی برای تعیین نرمال بودن توزیع مشاهدات از آزمون کلمگروف-اسمیرنوف (K-S)وبا استفاده از آزمون آنالیز کوواریانس با داده های تکراری در سطح معنی داری مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار خواهندگرفت.

 

[1] Statistical Package for the Social Sciences (SPSS)

 

جدول ... : میانگین نمره کل رفتارهای ارتقا دهنده سلامت بیماران همودیالیزی قبل و بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر مدل پندر در دو گروه مداخله وکنترل

 

آزمون تی زوج

 

تغییرات

بعد از مداخله

قبل از مداخله

              زمان

گروه

میانگین ± انحراف معیار

میانگین ± انحراف معیار

میانگین± انحراف معیار

 

 

 

 

مداخله

 

 

 

 

کنترل

 

 

 

 

آزمون تی مستقل

 

ملاحظات اخلاقی
'راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران سال1392'

1.هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسانها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

2.در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنیها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی الزم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزماییهای بالینی بر روی بیماران یا داوطلبهای سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

13. -کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلائل به کمیته ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

16. -پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی داشته باشد، دالیل این شیوه ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

25. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده ها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کنندهی پژوهش مطلوب نیست، بپذیرند.

محدودیتهای اجرائی طرح و پیش بینی جهت حل آنها

عدم رعایت برنامه های تغییر رفتار توسط بیماران وعدم نظارت پژوهشگر بر اجرای  این رفتارها  یکی از محدودیت های  مطالعه است که  محقق سعی  خواهدکرد با انجام پیگیری بصورت تماس تلفنی در طی مداخله و بعد از  مداخله اثر آن را کاهش دهد .  

کلمات کلیدی

مداخله آموزشی، مدل پندر، سبک زندگی، بیماران همودیالیزی

 

Education,Pender-based model, lifestyle, hemodialysis patients

فهرست منابع و مراجع

1-Kiuchi MG, Mion D Jr. Chronic kidney disease and risk factors responsible for sudden cardiac death: a whiff of hope? Kidney Res Clin Pract. 2016 Mar; 35(1): 3-9.

2-Esmaili H, Majlessi F, Montazeri A, Sadeghi R, Nedjat S, Zeinali J. Dialysis adequacy and necessity of implement health education models to its promotion in Iran. Health Sciences. 2016; 5(10): 116-21.

3-Tayyebi A, Shasti S, Ebadi A, Eynollahi B, Tadrisi SD. [The relationship between blood pressure and dialysis adequacy in dialysis patients]. Iranian Journal of Critical Care Nursing. 2012; 5(1): 49-52. (Persian)

               4.Iran's dialysis perspective in 1400. Available at URL: https://dialysis.news/14000106/.  Accessed Nov 13, 2022 

5-Daugirdas JT, Blake PG, Ing TS. Handbook of dialysis. 4th ed. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins; 2012.

6-Kimmel PL. Psychosocial factors in dialysis patients. Kidney Int. 2001 Apr; 59(4): 1599-613.

7-Tabiban S, Soleimani M A, Bakhshande H, Asghary M. Effect of an illness perception-based intervention on hemodialysis patients' hope: A clinical trial study . Journal of Hayat. 2017; 23 (3) :266-27

8-Pinky Chutel, Peter Jasper Youtham, Sonali Kumawat .An exploratory study to assess theeffectiveness of self structured module on renal care among staff nurses taking care of patients undergoing dialysis in medical wards of tertiary level hospital in Indore. International Journal of Nursing and Medical Science 2015; 4 (3), 419-439

9-Browne T, Merighi JR. Barriers to adult hemodialysis patients’ self-management of
oral medications. American Journal of Kidney Diseases. 2010; 56(3):547-57. [DO
10.1053/j.ajkd.2010.03.002]

10-Soodmand M, Ghasemzadeh G, Mirzaee  S, Mohammadi M, Amoozadeh Lichaei N, Monfared A. Self-care Agency and Its Influential Factors in Hemodialysis Patients. Iran Journal of Nursing. 2019; 32(118):86-95.

11-Ramezani T, Sharifrad G, Rajati F, Rajati M, Mohebi S. Effect of educational intervention on promoting self-care in hemodialysis patients: Applying the self-efficacy theory. Journal of education and health promotion. 2019;8.

12-Kim Y, Evangelista LS. Relationship between illness perceptions, treatment adherence, and clinical outcomes in patients on maintenance hemodialysis. Nephrol Nurs J. 2010;37(3):271-281.

13-Jeongyee Bae, Hyunjoo Park, Songsoon Kim, Jisoo Bang. Factors Influencing Depression in Patients with Chronic Renal Failure. Journal of Korean Academy of psychiatric and Mental Health Nursing 2011;20(3):261-270. DOI: https://doi.org/10.12934/jkpmhn.2011.20.3.261

14-Tabiban S, Soleimani M A, Bakhshandeh H, Asghary M. Effect of Self-Care Education on the Illness Perception in Patients With Hemodialysis: A Randomized Control Trial. Avicenna J Nurs Midwifery Care. 2019; 27 (2) :73-81
URL: http://nmj.umsha.ac.ir/article-1-1775-fa.html

15-Zeidi I, Hajiagha A, Zeidi B. Reliability and validity of Persian version of the health-promoting lifestyle profile. JMUMS. 2012;22:S103

16-Nasrabadi T, Goodarzi Zadeh N, Shahrjerdi A, Hamta A. The effect of education on life style among patients suffering from ischemic heart disease. Mazandaran Univ Med Sci. 2010;20(79):72-9.

17-Ma LC, Chang HJ, Liu YM, Hsieh HL, Lo L, Lin MY, Lu KC. The relationship between health-promoting behaviors and resilience in patients with chronic kidney disease. ScientificWorldJournal. 2013 Mar 25;2013:124973. doi: 10.1155/2013/124973. PMID: 23589703; PMCID: PMC3621294.

18.Santos TS et al. Souza, Honorato, Santos, Pereira, Zukowsky-Tavares, Porto. Lifestyle profile of patients with chronic renal disease in hemodialysis. Saud Pesq. 2021;14(3):e7826 - e-ISSN 2176-9206. DOI: 10.17765/2176-9206.2021v14n3e7826. e-ISSN: 2176-9206

19-Dashtidehkordi A, Shahgholian N, Attari F. 'Exercise during hemodialysis and health promoting behaviors: a clinical trial'. BMC Nephrol. 2019 Mar 19;20(1):96. doi: 10.1186/s12882-019-1276-3. PMID: 30890122; PMCID: PMC6425622.

20-Moghadasian S, Sahebi Hagh MH, Aghaallah Hokmabadi L. Lifestyle of hemodialysis patients in comparison with outpatients. J Caring Sci. 2012 May 27;1(2):101-7. doi: 10.5681/jcs.2012.015. PMID: 25276683; PMCID: PMC4161069.

21-Safabakhsh L, Moatary M. [Examination of education protocol based on pender theory on lifestyle of patients after Bypass cronery]. Master’s Thesis Nursing. Shiraz Science of Medicine University, 200 4. (Persian)

22-Heidari Sabet F, Mirza-Hosseini H, Monirpour N. Health promoting behavior model based on spiritual health, social support and mental capital in people with cardiovascular disease. Cardiovascular Nursing Journal, 9(1), 2020.24-25. URL: http://journal.icns.org.ir/article-1-658-fa.html

23-Narayan KM, Gregg EW, Fagot  Campagna A, Engelgau MM, Vinicor F. Diabetes: A common, growing, serious, costly, and potentially preventable public health problem. Diabetes Res Clin Pract 2000; 50:S77  84 .

24-Bahmanpour K, Nouri R, Ndryan H, Salehi B. [Structural model of health promotion oral health Marivan high school students]. Journal of School Health and Health Research Institute. 2011; 9(2): 93- 103. (Persian)

24-Taymoori P, Niknami S, Berry T, Ghofranipour F, Kazemnejad A. Application of the health promotion model to predict stages of exercise behaviour in Iranian adolescents. East Mediterr Health J. 2009; 15(5): 1215-25

26-Radmehr M, Ashktora T, Neisi L. Effectiveness of educational programs based on Pender's theory on the health and symptoms in patients with obsessive-compulsive disorder. Life Sci J. 2012; 9(4): 2174-2180.

27-Shahsavari S, Peyrove H. [Nursing theories and their application]. Second Edition. Hakim Publications Hydjy; 2011. P. 210-215. (Persian)

28-Karimi M, Eshrati B. [Pender's health promotion model of education based on students' physical activity]. Kermanshah University of Medical Sciences. 2012; 16(3): 192-202. (Persian)

29-Don N, Harris E. Theory in a nutshell: a practical guide to health promotion theories. 2nd ed. New York: McGraw-Hill; 2004. P. 110-28.

30.Bayat M, Sharifi M , Pezhan A, Baghaei Saraei A,
Shayegan F. Evaluation of Quality of Life among Women of Reproductive
Ages in Cities of Sistan and Baluchistan Province, Iran: An
Application of Pander Health Promotion Model. Journal of Population Association of Iran, Vol.15, No.30, Winter 2021. DOI: https://dx.doi.org/10.22034/jpai.2021.524970.1177

31-Moghaddamniasar A, Mazloomi S, Saba MA, Morovati MA, Fallahzadeh H. [The Relation of Knowledge, Attitude and Self Management Behaviors in Asthmatic Patients with Controlling Asthma]. Zahedan J Res Med Sci. 2012;14(1):49-55

32-Sadeghmoghadam L, Tavakolizadeh J, Mazloum Shahri S B, Taheri M. Effectiveness of Pender’s Health Promotion Modelon Reducing Drivers High-Risk Behaviors. Journal of Police Medicine.2018; 7(3):97-102.

33-Pender NJ, Murdaugh CL, Parsons MA. Health promotion in nursing practice. 4th ed. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall; 2002.

34-Esmaeili Ahangarkolaei M, Taghipour A, Vahedian Shahroudi M. Improvement of self-care for the elderly with high blood pressure based on Pender's model: a semi-experimental study. Journal of Caspian Health and Aging. 2018; 2(2): 52-58. (Persian)

35-Mohammadipour F, Izadi Tameh A, Sepahvand F, Naderifar M. The impact of an educational intervention based on Pender's health promotion model on the lifestyle of patients with type II diabetes. Journal of Diabetes Nursing. 2015; 2(4): 25-35. (Persian)

36.Safabakhsh L, Moatary M. [Examination of education protocol based on pender theory on 3ifestyle of patients after Bypass cronery]. Master’s Thesis Nursing. Shiraz Science of Medicine University, 2004. (Persian)

37.Faroughi F, Shahriari M,Keshvari M, Shirani F. The effect of an educational
intervention based on Pender’s health promotion model on treatment adherence in the patients with coronary artery disease. Iran J Nurs Midwifery Res 2021;26:216-22.

38-Masoudi, R., Lotfizade, M., Gheysarieha, M. R., & Rabiei, L.. Evaluating the effect of Pender's health promotion model on self-efficacy and treatment adherence behaviors among patients undergoing hemodialysis. Journal of education and health promotion, (2020) 9, 197.

 

39.Eghtedar S, Chalak Z, Parizad N, Alinezhad V. TRAINING HEALTH-PROMOTING BEHAVIORS BASED ON PENDER'S MODEL ON PSYCHOLOGICAL WELL-BEING TO HEMODIALYSIS PATIENTS. Nursing and Midwifery Journal 1401; 20 (4) :344-358
URL: http://unmf.umsu.ac.ir/article-1-4701-en.html

40-Jafari Naal Ashkanani, Fatemeh and Ghaibizadeh, Mahin and Maraghei, Elham, 2018, the effect of an educational program based on the planned behavior pattern on the improvement of the lifestyle of hemodialysis patients, National Conference on the Promotion of Individual, Family and Community Health, Isfahan

41-Ramezani T, Sharifirad G, Gharlipour Z, Papi S, Mohebi S. The Effect of Educational Program on Physical Activity and Sleep in Hemodialysis patients: Applying the Self-Efficacy Theory. j.health 2019; 10 (2) :156-168

42-Oshvandi K, Salavati M, Ahmadi F, Soltanian A. The Effect of Training on Hemodialysis Patients’ Lifestyle Promotion.Avicenna J Nurs Midwifery Care 2018; 26 (3) :165-172 URL: http://nmj.umsha.ac.ir/article-1-1805-fa.html

43-Dashtidehkordi A, Shahgholian N, Attari F. 'Exercise during hemodialysis and health promoting behaviors: a clinical trial'. BMC Nephrol. 2019 Mar 19;20(1):96. doi: 10.1186/s12882-019-1276-3. PMID: 30890122; PMCID: PMC6425622.

               44. Farsi Z, Chehri M, Zareiyan A, Soltannezhad F. The effect of a caring        program based on Pender’s Model on health promoting behaviors and self-care in patients with heart failure: A single-blind randomized controlled trial . Journal of Hayat. 2019; 25 (2) :106-123. URL: http://hayat.tums.ac.ir/article-1-2909-fa.html


45- Babaei S, Shakibazadeh E, Shojaeizadeh D, Yaseri M, Mohamadzadeh A. Effectiveness the Theory-Based Intervention Based on Health Belief Model on Health Promotion Lifestyle in Individuals Susceptible to Cardiovascular Diseases. Iran J Health Educ Health Promot. 2020; 8 (3) :224-239

46.Xavier BLS; Santos I; Silva FVC. Promoting self-care in clients on hemodialysis: application of the nola pender’s diagram. Rev Fund Care Online. 2017 abr/jun; 9(2):545-550. DOI: http://dx.doi.org/10.9789/2175- 5361.2017.v9i2.545-550

 

47.Sarıaslan A,Kavurmac M. Evaluation of healthy lifestyle behaviors and affecting factors of hemodialysis patients. J Prev Epidemiol.2020;5(2):e19. doi:10.34172/jpe.2020.19

48-Chen, H. H., & Hsieh, P. L.. Applying the Pender's Health Promotion Model to Identify the Factors Related to Older Adults' Participation in Community-Based Health Promotion Activities. International journal of environmental research and public health, (2021)18(19), 9985.

49-Mudgal, S. K., Sharma, S. K., Chaturvedi, J., & Chundawat, D. S. Effects of Health Promotion Model-Based Visual Learning Module on Self-Efficacy and Health Promotion Behavior of Stroke Survivors: A Nonrandomized Controlled Trial. Journal of neurosciences in rural practice, (2021) 12(2), 389–397

50-Nidal F. Eshaha, A. Elaine Bond b,e, Erika Sivarajan Froelicher c .The effects of a cardiovascular disease prevention program on knowledge and adoption of a heart healthy lifestyle in Jordanian working adults.European Journal of Cardiovascular Nursing 9 (2010) 244–253

51-Carreno J, Vyhmeister G, Grau L, Ivanovic D. A health promotion programme in Adventist and non -Adventist women based on Pender's model: a pilot study. Public Health. 2006; 120 ( 4): 346 -55 .

52.Pender NJ. Health Promotion in nursing practice.4 th ed. Upper Saddle River NJ: Prentic Hall; 2002.P.57-64.

53.Bhandari P, Kim M. Predictors of the health promoting behaviors of Nepalese migrant workers. Journal of Nursing Research. 2016 Sep1;24(3):232-9

54.Walker SN, Sechrist KR, Pender NJ. The health-promoting lifestyle profile: development and psychometric  characteristics. Nurs Res 1987;36(2):76-81.

55.Mohammadi Zeidi I, Pakpour Hajiagha A, Mohammadi Zeidi B. Reliability and Validity of Persian Version of the Health-Promoting Lifestyle Profile. J Mazandaran Univ Med Sci 2012;21(1):102-13. [Persian]

معرفی پژوهش/ اهداف پژوهش
(عین عبارت هدف پروپوزال را کپی نکنید. بلکه با جملاتی که برای مردم قابل فهم باشد (برای سواد حدود پنجم ابتدایی )هدف را برای شرکت کنندگان توضیح دهید.) در تمام این متن در صورتیکه شرکت کننده کودک یا فرد فاقد ظرفیت تصمیم گیری است باید مواردیکه منظور از "من"، فرد شرکت کننده بوده است به "کودک" یا "فرد تحت سرپرستی من" اصلاح شود و مواردیکه منظور از "من"، رضایت دهنده است به من به عنوان "ولی" یا "قیم قانونی" اصلاح شود.

 

این مطالعه با هدف تعیین تاثیر مداخله آموزشی مبتنی بر  مدل ارتقای سلامت پندر بر سبک زندگی بیماران تحت همودیالیز در بیمارستان های آموزشی زاهدان درسال1401انجام خواهد شد .

خون گیری
(آیا طرح شما نیاز به خونگیری دارد یا خیر)

ندارد

نحوه همکاری/ مزایا ی طرح
(در این بخش برای شرکت کنندگان به زبان ساده توضیح دهید که: چه مداخله ای بر روی آنها صورت میگیرد. چه اقدامات پاراکلینیکی بر روی آنها انجام میشود. چه نمونه ای و با چه حجمی از آنها میگیرید در این مدت چند نوبت مراجعه باید داشته باشند و به چه فواصلی چه اقداماتی را در پیگیری آنها انجام میدهید. (حتی میتوانید سود بالقوه ای که شرکت کنندگان میتوانند از شرکت در این پژوهش ببرند بنویسید. این سود میتواند شرح احتمال درمان یا تشخیص بهتر بیماریشان، دریافت خدمات سلامت رایگان و یا پرداخت مشوق مالی در ازای جبران همکاریشان باشد)

ارتقاء سطح سلامت بیماران 

عوارض جانبی
(منظور عوارض و میزان احتمال بروز آنها در این مطالعه است)

ندارد

جبران عوارض احتمالی
(برای آنکه شرکت کننده بتواند ارزیابی مناسبی از سود و زیان شرکت در پژوهش شما داشته باشد لازم است بتواند سود و زیان مداخلات معمول و مداخلات این پژوهش را مقایسه کند. به عنوان مثال میزان موفقیت و میزان عوارض هریک را مقایسه کند.) - او باید بداند كه اگر در حين و بعد از انجام پژوهش هم هر مشكلي اعم از جسمي و روحي به علت شرکت در اين پژوهش برایش پيش آمد درمان عوارض، و هزينه‌هاي آن و غرامت مربوطه بر عهده مجري خواهد بود.
هزینه های مربوط به انجام طرح تحقیقاتی
(تمام مداخلات پژوهشی باید برای بیمار رایگان باشد و بیمار بداند شامل چه مواردی هستند. )

هیچگونه هزینه ای از آزمودنی دریافت نمی گردد. 

روش های جایگزین
در صورت عدم تمایل به شرکت در مطالعه چه روش های درمانی برای بیمار ارائه خواهد شد

ندارد

محرمانه بودن
بیمار باید بداندکه دست اندر كاران اين پژوهش، كليه اطلاعات مربوط به او را نزد خود به صورت محرمانه نگه‌داشته و فقط اجازه دارند نتايج كلي و گروهي اين پژوهش را بدون ذکر نام و مشخصات بیمار منتشر كنند. و كميته اخلاق در پژوهش با هدف نظارت بر رعایت حقوق وی مي‌تواند به اطلاعات ایشان دسترسي داشته باشد.

کلیه اطلاعات جمع آوری شده از  بیماران محرمانه باقی خواهد ماند . 

پاسخگویی به پرسش ها
در این بخش نام و اطلاعات دسترسی فردی از عوامل پژوهش را که بتواند اطلاعات صحیح و کافی در اختیار شرکت کنندگان قرار دهند و در مورد عوارض و نگرانیها راهنمایی لازم را ارائه دهند ذکر شود

می باشد

حق نپذیرفتن یا انصراف
بیمار باید بداند که شرکت اودر اين پژوهش کاملاً داوطلبانه است و مجبور به شرکت در اين پژوهش نيست و در صورت عدم شرکت از مراقبت‌هاي معمول تشخيصي و درماني محروم نخواهد شد او باید بداند كه حتي پس از موافقت با شركت در پژوهش مي‌تواند هر وقت كه بخواهد، پس از اطلاع به مجري، از پژوهش خارج شود و خروج اواز پژوهش باعث محرومیت از دریافت خدمات درمانی معمول برای اونخواهد شد.

دارد

رضایت
او باید بداند که اگر اشکال يا اعتراضي نسبت به دست اندركاران يا روند پژوهش دارد مي تواند با كميته اخلاق در پژوهش دانشگاه تماس گرفته و مشکل خود را به صورت شفاهي يا كتبي مطرح نمايد. در انتهای فرم قید گردد : اينجانب موارد فوق‌الذکر را خواندم و فهميدم و بر اساس آن رضايت آگاهانه خود را براي شركت در اين پژوهش اعلام مي‌کنم. اينجانب ……………… خود را ملزم به اجراي تعهدات مربوط به مجري در مفاد فوق دانسته و متعهد مي‌گردم در تأمين حقوق و ايمني شركت كننده در اين پژوهش تلاش نمايم

از رضایت نامه کتبی استفاده می شود.

تخصص
عنوان پیام پژوهشی ( حداکثر 20 کلمه)
پیام کلیدی (حداکثر 80 کلمه)
متن پیام پژوهشی ( حداکثر240 کلمه)
اهمیت موضوع(50 کلمه)
مهمترین نتایج طرح به زبان غیر تخصصی(70 کلمه)
موارد کاربرد نتایج طرح (80 کلمه)
تأثیرات و کاربردها
محدودیت‌های شواهد چه بودند؟
آیا این خبر می‌تواند از نظر اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، بهداشتی، ارزش های دینی و قوانین سازمان غذا و دارو، تبعاتی داشته‌باشد؟
در صورتی که این طرح منتج به مقاله شده است لینک مقاله درج شود
منابع و مراجع : حداکثر چهار مرجع اصلی استفاده شده در طرح تحقیقاتی مورد نظر را ذکر نمایید
پرسشنامه یا فرم اطلاعاتی

پرسشنامه سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت والکر

ردیف

سوالات پرسشنامه سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت والکر

هرگز

برخی اوقات

اغلب

همیشه

۱

احساس می کنم که در حال ترقی هستم و در مسیر مثبتی رشد می کنم

        

۲

از خود راضی ام و احساس آرامش می کنم

        

۳

به آینده امیدوار هستم

        

۴

اعتقاد دارم که زندگی ام هدفمند است

        

۵

برای رسیدن به اهداف بلند مدت زندگی ام تلاش می کنم

        

۶

از مسائلی که در زندگی برایم اهمیت دارند، آگاهی دارم.

        

۷

هر روز زندگی برایم جالب توجه و چالش برانگیز است

        

۸

احساس می کنم با نیروهایی بزرگتر از خودم در ارتباط هستم

        

۹

از سوی مجموعه ای از افراد که نگرانم هستند و برایم دل می سوزاند، حمایت می شوم.

        

۱۰

بین زمان کار و تفریح تعادل ایجاد می کنم

        

۱۱

برای یادگیری تجربیات جدید آمادگی دارم

        

۱۲

اطلاعاتی را از افراد متخصص، در مورد نحوه مراقبت درست از خودم، درخواست می کنم

        

۱۳

در برنامه های آموزشی در زمینه مراقبت بهداشت فردی شرکت می کنم

        

۱۴

زمان انجام فعالیت ورزشی ضربان قلبم را چک می کنم.

        

۱۵

در مورد مسائل نگران کننده مربوط به سلامتم با متخصصان بهداشت و درمان گفتگو می کنم

        

۱۶

نشانه های غیرمعمولی بیماری را به پزشک یا سایر پرسنل بهداشتی گزارش می کنم

        

۱۷

در خصوص مشکلات و نگرانی هایم با اطرافیانم بحث و گفتگو می کنم

        

۱۸

مطالب یا برنامه های تلویزیونی را در مورد حفظ و بهبود سلامتی می خوانم و می بینم

        

۱۹

رژیم غذایی را که کم چربی، یا دارای چربی های اشباع شده و کم کلسترول باشد، انتخاب می کنم

        

۲۰

برچسب مواد غذایی بسته بندی شده حاوی روغن ها و سدیم مانند کنسرو ها و غیره را می خوانم

        

۲۱

از پرسنل بهداشتی مانند پزشکان و پرستاران برای فهم دستورات آنها سوال می کنم

        

۲۲

اگر لازم باشد درخواست مشاوره یا راهنمایی می کنم

        

۲۳

از سوی مجموعه ای از افراد که نگرانم هستند و برایم دل می سوزاند، حمایت می شوم

        

۲۴

زمانی که از کارشناسان بهداشتی، پزشکان و پرستاران در مورد مسایل مربوط به سلامتی سوال می کنم دوست دارم اطلاعات زیادی به من بدهند.

        

۲۵

وقتم را با دوستان نزدیک می گذرانم

        

۲۶

با دیگران رابطه پر معنی و رضایت بخشی دارم

        

۲۷

بیان نگرانی، عشق و صمیمیت به دیگران برایم آسان است

        

۲۸

راه هایی را برای ایجاد روابط صمیمی و نزدیک پیدا می کنم

        

۲۹

توسط افرادی که مورد توجه آنها هستم لمس می شوم و آنها را لمس می کنم

        

۳۰

از طریق گفتگو و توافق با دیگران مشکلاتم را برطرف می کنم

        

۳۱

زمان خوابیدن بر افکار خوب تمرکز می کنم

        

۳۲

از دیگران بخاطر موفقیت هایشان به آسانی تعریف و تمجید می کنم

        

۳۳

از روش های خاصی برای کنترل استرس خودم استفاده می کنم.

        

۳۴

به قدر کفایت می خوابم

        

۳۵

هر روز دقایقی را برای آرام سازی و شل کردن عضلات، تعیین می کنم

        

۳۶

برای جلوگیری از خستگی قدم می زنم

        

۳۷

مسایلی از زندگی ام را که قدرت تغییر آنها را ندارم، می پذیرم

        

۳۸

آرام سازی و روشهایی مانند یوگا را روزانه ۲۰-۱۵ دقیقه تمرین می کنم.

        

۳۹

در جریان فعالیت های معمول روز ورزش می کنم (مانند قدم زدن زمان ناهار، استفاده از پله بجای آسانسور، پارک ماشین در محلی دورتر از مقصدم و پیاده روی تا محل کار و غیره).

        

۴۰

در فعالیت های بدنی سبک تا متوسط شرکت می کنم (مانند پیاده روی استقامتی ۵ روز در هفته هر روز ۴۰-۳۰ دقیقه)

        

۴۱

حداقل ۳ بار در هفته به مدت ۲۰ دقیقه یا بیشتر ورزش شدید می کنم (دوچرخه سواری، پیاده روی سریع، دویدن، …)

        

۴۲

برنامه منظمی برای ورزش کردن دارم

        

۴۳

اوقات فراغتم را با فعالیت های بدنی می گذرانم ( مانند شنا، دوچرخه سواری)

        

۴۴

در جریان فعالیت های معمول روز ورزش می کنم (مانند قدم زدن زمان ناهار، استفاده از پله بجای آسانسور، پارک ماشین در محلی دورتر از مقصدم و پیاده روی تا محل کار و غیره).

        

۴۵

تمرینهای کششی را حداقل ۳ بار در هفته انجام می دهم.

        

۴۶

هنگام فعالیت ورزشی ضربان قلبم به میزان مطلوب می رسد

        

۴۷

صبحانه می خورم.

        

۴۸

استفاده از شکر و شیرینی ها را محدود می کنم.

        

۴۹

روزانه ۵-۳ وعده سبزی می خورم.

        

۵۰

روزانه فقط ۳-۲ وعده گوشت قرمز، مرغ، حبوبات خشک، تخم مرغ و آجیل مصرف می کنم.

        

۵۱

روزانه ۳-۲ وعده شیر، ماست یا پنیر می خورم.

        

۵۲

روزانه فقط ۳-۲ وعده گوشت قرمز، مرغ، حبوبات خشک، تخم مرغ و آجیل مصرف می کنم.

        

۵۳

۴-۲ بار در روز میوه می خورم.

        

۵۴

هر روز ۱۱-۶ وعده نان، برنج و ماکارونی می خورم.

        

 


 

روش نمره گذاری و تفسیر پرسشنامه سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت

پرسشنامه سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت دارای ۵۴ سوال بوده و هدف آن اندازه گیری رفتارهای ارتقا دهنده سلامت (تغذیه، ورزش، مسئولیت پذیری در مورد سلامت، مدیریت استرس، حمایت بین فردی، خودشکوفایی) است. طیف پاسخگویی آن از نوع لیکرت بوده که امتیاز مربوط به هر گزینه در جدول زیر ارائه گردیده است:

گزینه

هرگز

برخی اوقات

اغلب

همیشه

امتیاز

۱

۲

۳

۴

 

پرسشنامه سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت دارای شش بعد بوده که سوالات مربوط به هر بعد در جدول زیر ارائه گردیده است:

 

بعد

سوالات مربوطه

تغذیه

۱۱-۱

ورزش

۲۴-۱۲

مسئولیت پذیری در مورد سلامت

۳۲-۲۵

مدیریت استرس

۳۸-۳۳

حمایت بین فردی

۴۶-۳۹

خودشکوفایی

۵۴-۴۷

 

برای بدست آوردن امتیاز مربوط به هر بعد، مجموع امتیازات سوالات مربوط به آن بعد را با هم جمع نمایید. برای بدست آوردن امتیاز کلی پرسشنامه، مجموع امتیازات همه سوالات را با هم جمع کنید.

روایی و پایایی پرسشنامه سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت

در پژوهش محمدی زیدی و همکاران (۱۳۹۰) روایی پرسشنامه مورد تایید قرار گرفته است. همچنین پایائی پرسشنامه سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت یا قابلیت اعتماد آن با استفاده از روش اندازه­گیری آلفای کرونباخ محاسبه شد. معمولاً دامنه ضریب اعتماد آلفای کرونباخ از صفر (۰) به معنای عدم پایداری، تا مثبت یک (۱+) به معنای پایائی کامل قرار می­گیرد و هر چه مقدار بدست آمده به عدد مثبت یک نزدیکتر باشد قابلیت اعتماد پرسشنامه بیشتر می­شود. آلفای کرونباخ برای پرسشنامه سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت والکر در جدول زیر ارائه شده است

مقدار آلفای کرونباخ در پرسشنامه­ سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت والکر

بعد

آلفای کرونباخ

تغذیه

۷۹/۰

ورزش

۸۶/۰

مسئولیت پذیری در مورد سلامت

۸۱/۰

مدیریت استرس

۹۱/۰

حمایت بین فردی

۷۹/۰

خودشکوفایی

۸۱/۰

 

منبع

-محمدی زیدی، عیسی، (۱۳۹۰)، روایی و پایایی نسخه فارسی پرسشنامه سبک زندگی ارتقا ء دهنده سلامت، مجله دانشگاه علوم پزشکی مازندران، دوره بیست و یکم، ویژه نامه ۱.

– Walker SN, Hill-Polerecky DM. Psychometric evaluation of Health Promoting Lifestyle Profil II. Unpublished manuscript, University of Nebraska Medical Center, College of Nursing, Lincoln, 1997.

 

پیوست ها
hide/show

نام فایل تاریخ درج فایل اندازه فایل دانلود
final p.docx1401/09/22193965دانلود
2.pdf1402/05/07106684دانلود
1.pdf1402/05/07720138دانلود