بررسی وضعیت ادراک بیماران مراجعه کننده به بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان نسبت به نسخه‌نویسی الکترونیک در سال 1402

سنجش ادراک بیماران نسبت به کیفیت خدمات ارائه شده به آنها منبع اطلاعاتی ارزشمندی جهت شناسایی مشکلات موجود و سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی جهت برای بهبود کیفیت خدمات در سازمان‌های مراقبت بهداشتی است. به منظور موفقیت سیستم نسخه الکترونیک شناخت اهمیت، نحوه استفاده و کاربرد سیستم و رضایت بیماران بعنوان یکی از ذینفعان کلیدی این سیستم بیش از پیش ضروری است. بر اساس بررسی پژوهشگران تاکنون مطالعه ای در راستای ارزیابی درک، تجربه و رضایت بیماران نسبت به نسخه الکترونیک در ایران انجام نشده است. لذا این مطالعه با هدف ارزیابی درک بیماران نسبت به سیستم نسخه الکترونیک در بیمارستان‌های آموزشی شهر زاهدان انجام خواهد شد. نوع مطالعه توصیفی  مقطعی بوده در سال 1402 انجام خواد شد. تعداد نمونه 380 بیمار با استفاده از فرمول کوکران تعیین شده و داده ها با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته گردآوری خواهد شد.

Measuring the perception of patients regarding the quality of services provided to them is a valuable source of information to identify existing problems and make policies and plans to improve the quality of services in healthcare organizations. For the success of the electronic prescription system, it is necessary to understand the importance, how to use and apply the system, and the satisfaction of patients as one the key stakeholders of this system. To the best of our knowledge, no study has been conducted to evaluate the understanding, experience, and satisfaction of patients regarding electronic prescriptions in Zahedan Iran. Therefore, this study will be conducted with the aim of evaluating patients' perceptions of the electronic prescription system in teaching hospitals of Zahedan city. The study was descriptive cross-sectional and will be conducted in 2023. The sample number of 380 patients was determined using Cochran's formula and the data will be collected using a researcher-made questionnaire.

ارائه‌دهندگان مراقبت سلامت، سیاست‌گذاران، پرداخت‌کنندگان و مشتریان معتقدند وجود فناوری اطلاعات سلامت برای دگرگونی صنعت مراقبت سلامت مسئله بسیار مهم و تاثیرگذاری است [1]. دیجیتالی شدن مراقبت سلامت باعث ارتقاء استاندارد مراقبت از بیمار و افزایش ایمنی آن‌ها می‌شود[2]. امروزه فناوری اطلاعات در مراکز بهداشتی و درمانی به ویژه بیمارستان ها دارای پتانسیل قوی برای ارتقای کیفیت خدمات بهداشتی و درمانی، افزایش بهره وری و اثربخشی برنامه ها و کاهش هزینه های سازمانی است [3, 4]. فرایند نسخه‌نویسی یکی از چالش های رایج در حوزه سیاست‌های بهداشت عمومی است [5, 6]. وقتی نسخه‌نویسی بدون ثبت اطلاعات دقیق بیمار انجام می‌شود ممکن است فرد به‌علت خطاهای دارویی جان خود را از دست بدهد [7]. تخمین زده‌شده ۲۱ درصد نسخه‌های دستی کاغذی حداقل یک خطا در نوشتن دارو دارد. ناخوانایی دست‌خط پزشکان یکی از شایع‌ترین خطاهای پزشکی در نسخه کاغذی که در صورت پیشگیری تا حد زیادی خطاها را کاهش دهد[7, 8].خطا های تجویز دارو خطای رایج هم در کشور های درحال توسعه و هم در کشورهای توسعه یافته است[9]. در کشور ایران نیز خطاهای تجویز دارو به عنوان رایج‌ترین خطای پزشکی شناسایی شده است به نحوی میانگین خطای تجویز دارو توسط پزشکان بالغ بر 3/17 درصد گزارش شده است و میانگین خطای دارویی در هر بیمار 98/1 گزارش شده است [10]. عدم وجود نسخه‌نویسی الکترونیک در پاکستان پیامدهایی همچون کاهش تبعیت از دستورات دارویی توسط بیماران، خطاهای  تجویز دارو و ارائه ضعیف مراقبت داشته‌است که منجر به نتایج بالینی ضعیف ازجمله کاهش کیفیت مراقبت، افزایش عوارض دارویی، افزایش مقاومت در برابر داروها و عوامل مرتبط با آن شده‌است[8]. مطالعه انجام شده توسط طباطبایی و همکاران حاکی از آن است که مصرف داروی غیرتجویزی (48 درصد)، عدم توجه به تداخلات دارویی (17 درصد)، مصرف داروی اشتباه برای بیمار (3/9 درصد) و از قلم انداختن دارو (3/9 درصد)، دوز مصرفی نادرست (7 درصد)، مصرف دارو در زمان نادرست برای بیمار (6/5 درصد) از معمول ترین خطاهای دارویی در بیمارستان‌های آموزشی در ایران عنوان شده است [11].

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران پس از دو دهه تلاش جهت راه‌اندازی سامانه پرونده الکترونیک سلامت ملی، سرانجام در تاریخ اول دی‌ماه 1400 نسخه‌نویسی الکترونیک را اجباری اعلام کرد [12]. در حال حاضر در تمامی سازمان‌های مراقبت بهداشتی پزشکان از دو سیستم نسخه‌نویسی الکترونیک سازمان بیمه سلامت ایران و سازمان تامین اجتماعی بر اساس نوع بیمه بیماران جهت تجویز نسخه الکترونیک استفاده می کنند [13].

امروزه محدودیت‌ها و مشکلات سیستم نسخه‌نویسی کاغذی و مزیت‌های چشمگیر فناوری اطلاعات و ارتباطات باعث شده است تا فناوری‌های جدید و سیستم‌های الکترونیکی در نسخه‌نویسی به عنوان راه‌حل نهایی رفع نواقص نسخه‌نویسی کاغذی راه‌اندازی شود[14]. به‌عنوان بخشی از راهبردهای سلامت الکترونیک اجرای نسخه‌های الکترونیکی به‌عنوان یک اصلاح سیاست دارویی در بسیاری از کشورها تلقی میگردد[15, 16]. نسخه‌نویسی الکترونیکی عبارتست از انتقال الکترونیکی یک نسخه از یک نسخه نویس به یک داروخانه خاص و یک سیستم سراسری که در آن نسخه‌ها از طریق یک شبکه اطلاعاتی صادر ،انتقال، ذخیره، توزیع و تمدید می‌شوند[15, 17]. نسخه‌نویسی الکترونیکی بخشی از حرکت بزرگ‌تر برای افزایش استفاده از فناوری اطلاعات سلامت(HIT)[1] در کنار فناوری‌های حوزه سلامت مانند پرونده‌های الکترونیک سلامت (EHRs)[2] و تبادل اطلاعات سلامت است. سرمایه گذاری های عمومی و خصوصی قابل توجهی برای افزایش پیاده سازی این فناوری ها انجام شده است[17]. نسخه الکترونیک تبادل اطلاعات دارویی بیماران را بین متخصصان بهداشت و سازمان مراقبت اولیه و داروخانه‌ها تسهیل می‌کند[5, 15, 16, 18]. نسخه نویسی الکترونیکی باعث ایجاد فرایند الکترونیکی برای محاسبه دوز دارویی با درنظر گرفتن سن و وزن بیمار ، هشدار های وجود تداخلات دارویی یا آلرژی دارویی می گردد [7].

انتقال به نسخه الکترونیکی مزایای قابل‌توجهی برای بیماران دارد [19, 20]. رضایت بیمار عامل بسیار مهمی در ارزیابی خدمات مراقبت بهداشتی است[21]. رضایت بیمار باعث بهبود روابط با ارائه‌دهندگان مراقبت بهداشتی و پیروی از مصرف دارو و ایفای نقش فعال در مراقبت بهداشتی خود می‌شود[20] تاریخچه داروهای تجویزشده برای بیمار به‌صورت یکجا گردهم آمده و دسترسی به آن درهر زمان برای بیمار و کادر پزشکی و سایر افراد مجاز امکانپذیر می گردد[2, 19]. بعلاوه، نسخه‌ الکترونیک خطای ناخوانایی نسخه‌ها را مرتفع کرده و موجب صرفه‌جویی در زمان بیمار و پزشک می‌شود [2, 22]. نسخه‌نویسی الکترونیک جهت مخابره تصمیمات دارو درمانی از پزشک به داروساز به صورت الکترونیک استفاده می‌شود[23]. از این رو، موجب منطقی شدن جریان کار بالینی شده و باعث کاهش مصرف کاغذ و افزایش سرعت ،کارایی، مسئولیت‌پذیری و کمک به تصمیم‌گیری می‌شود[24]. از قابلیت‌های دیگر نسخه الکترونیک امکان یکپارچه شدن با سطوح مختلف سیستم پشتیبانی تصمیم‌گیری است که بواسطه آن مشاهده اطلاعات، خطرات و هشدار یا آلرژی دارویی امکانپذیر می گردد[25]. استفاده از نسخه‌نویسی الکترونیکی موجب بهبود ایمنی بیمار، کارایی، گردش کار و تسهیل تجویز، توزیع و خرید داروها شده و کاهش هزینه ‌ها می‌شود[5, 15, 19].

هر فناوری اطلاعات سلامت جدید در ابتدای استفاده ممکن است مشکلات را متوجه سازمان مراقبت بهداشتی و ذینفعان مربوط ایجاد نماید. ارتباط با داروسازان و تجویز کنندگان دارو، ارسال نسخه ها به داروخانه اشتباه، می شوند احساس کنترل کمتر بر نسخه ها توسط بیماران، عدم اطلاع از داروهای تجویز شده تا رسیدن به داروخانه، خطاهای یا قعطی سیستم و همچنین مسائل مرتبط با حریم خصوصی و محرمانگی اطلاعات بیماران از جمله چالش‌های نسخه‌نویسی برای بیماران بوده است [17]. هدف نسخه‌نویسی الکترونیکی ارائه مراقبت‌های بهداشتی پیشرفته برای بیماران است نسخه‌ها به‌صورت الکترونیکی ذخیره می‌شوند و بیماران تاریخچه پزشکی‌شان را می‌توانند مشاهده کنند و داروهای خود را مدیریت کند. بدلیل اینکه بیماران کاربران اصلی این سیستم هستندلازم است ادراک بیماران از سیستم نسخه‌نویسی الکترونیک و نحوه استفاده از آن ارزیابی شود[15]. سنجش ادراک بیماران نسبت به کیفیت خدمات ارائه شده به آنها منبع اطلاعاتی ارزشمندی جهت شناسایی مشکلات موجود و سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی جهت برای بهبود کیفیت خدمات در سازمان‌های مراقبت بهداشتی است [26].

به منظور موفقیت سیستم نسخه الکترونیک شناخت اهمیت، نحوه استفاده و کاربرد سیستم و رضایت بیماران بعنوان یکی از ذینفعان کلیدی این سیستم بیش از پیش ضروری است. بر اساس بررسی پژوهشگران تاکنون مطالعه ای در راستای ارزیابی درک، تجربه و رضایت بیماران نسبت به نسخه الکترونیک در ایران انجام نشده است. لذا این مطالعه با هدف ارزیابی درک بیماران نسبت به سیستم نسخه الکترونیک در شهر زاهدان انجام خواهد شد.

بررسی متون

مطالعه‌ای در سال 2021 توسط رزوسک (Wrzosek) و همکاران در سال 2021 در  لهستان با عنوان «بررسی نظرات و ترجیحات بیماران در مورد استفاده از نسخه های الکترونیکی » انجام شد. پرسشنامه‌ توسط 448 بیمار بزرگسال که به‌طور تصادفی به عنوان نمونه انتخاب شده بودند، تکمیل شد. نتایج حاکی از آن بوده است که نسخه الکترونیکی توسط بیماران لهستانی در سطح خوب ارزیابی شده بود به نحوی که  72 درصد از بیماران استفاده از این سیستم را راحت عنوان کرده بودند. بعلاوه بیش از 60 درصد از بیماران معتقد بودند که خرید دارو از طرف بیمار دیگر با استفاده از این سیستم تسهیل شده بود. حدود 60 درصد از بیماران اظهار داشتند که تمایل دارند نسخه خود را در قالب  پیام متنی که به گوشی همراه آنها ارسال می‌گردد، دریافت نمایند. [2].

مطالعه‌ای در سال2011 توسط حمار (Hammar) و همکاران در سوِئد با عنوان «رضایت بیماران از نسخه‌نویسی الکترونیکی.» انجام شد. هدف این مطالعه دستیابی به جمعیت مورد مطالعه با تجربه استفاده از سیستم نسخه‌نویسی الکترونیکی سوئد بود بود. در این مطالعه تعداد 739  بیمار پرسشنامه را تکمیل کردند. نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد که حدود 80 درصد از بیماران اظهار داشتند که نسخه الکترونیکی دریافت کرده اند.  بعلاوه 61 درصدبیش از نیمی از آنها تمام نسخه های خود را به صورت الکترونیکی ذخیره می کردند. اکثر بیماران موافق بودند که نسخه های الکترونیکی ایمن بودند (79 درصد)، مزایایی را برای آنها ایجاد کرده است (78 درصد) و موجب تسریع نسخه صدور نسخه شده است (69 درصد).  بعلاوه اکثر آنها نیمی از آنها معتقد بودن که نسخه های الکترونیکی مانع  مکالمه بهتر با تجویز کننده (69 درصد) و کمی بیش از نیمی از آنها اظهار داشتند که نسخه های الکترونیک مانع مکالمه با داروساز (51 درصد) می‌شود [19].

مطالعه‌ای در سال 2015 توسط  اشلایدن (Schleiden) و همکاران در پیتسبورگ، پنسیلوانیا با عنوان « درک بزرگسالان مسن از تجویز الکترونیکی: تأثیر بر مراقبت از بیمار» انجام شد. هدف این مطالعه برای توصیف ادراکات و تجربیات بیماران بزرگسال در مورد تجویز الکترونیکی؛ و بررسی تأثیر نسخه‌نویسی الکترونیکی بر مراقبت از بیمار، از جمله ارتباط بیمار و ارائه‌دهنده بود و تعداد  75 شرکت‌کننده 50 ساله و بالاتروارد مطالعه شدند. نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد که اکثر شرکت‌کنندگان انتطار داشتند که پزشک آنها از نسخه‌های الکترونیکی (۸۴ درصد) استفاده نماید. بعلاه اکثر آنها نسخه‌ الکترونیک را به نسخه‌های کاغذی ترجیح می‌دادند (۸۱ درصد). 93 درصد از بیماران از پزشک خود  جهت ارسال نسخه الکترونیک بسیار راضی بودند و 84 درصد گزارش دادند که از داروساز خود در رسیدگی به داروهای الکترونیکی تجویز شده بسیار راضی بودند [27].

مطالعه‌ای در سال 2018 با روش مطالعه  مقطعی  توسط الینا لامسا  و همکاران در  فنلاند  با عنوان «تجارب مشتریان داروخانه با نسخه های الکترونیکی » انجام شد. 1288 مراجعه کننده به داروخانه با سن بالای 18 پرسشنامه را تکمیل کردند. نتایج بیانگر آن بوده است که اکثریت پاسخ دهندگان در کل از نسخه الکترونیکی (96 درصد) راضی بودند.  91 درصد از آنها اظهار داشتند در داروخانه به مشکلی برنخوردند. حدود 80 درصد از آنها از وضعیت فعلی نسخه های الکترونیکی خود پس از تجویز دارو مطلع شده بودند. بیش از نیمی از پاسخ دهندگان معمولاً یک برگه دستورالعمل بیمار را از پزشک خود دریافت کرده بودند (60 درصد) و تقریباً همه آنها محتوای آن را واضح می دانستند (98 درصد) و نیمی از پاسخ دهندگان نسخه الکترونیکی خود را از طریق داروخانه تمدید کرده بودند ( 535/50 درصد) [15].

مطالعه‌ای در سال2014 توسط احمدی و همکاران درایران با عنوان «مدل سازی فرآیند تجویز سرپایی در ایران: دریچه ای به سوی سیستم تجویز الکترونیکی» انجام شد. هدف این مطالعه تحلیل و مدل‌سازی فرآیند تجویز سرپایی فعلی در ایران و نیز تبیین اقدامات مختلف انجام شده در این فرآیند بود. نتایج حاصل از این مطالعه نشان می‌دهد که ایران در سطوح پیشرفته نسخه‌نویسی الکترونیکی، یعنی مرجع نسخه‌نویسی الکترونیکی، در اولین سطوح پیچیدگی قرار دارد .اجرای برنامه‌ریزی سیستمی مناسب به منظور حمایت از مدیریت تغییر و رفع مشکلات موجود در فرآیند تجویز ضروری است. بدین منظور باید بستر مناسبی برای سازماندهی مجدد و بهبود فرآیند تجویز برای سیستم های الکترونیکی آینده فراهم شود[14].

مطالعه‌ای در سال  2018 با روش مطالعه  مرور ادبیات و مطالعه کیفی  توسط  مهناز صمدبیک  و همکاران در ایران با عنوان « توسعه یک ابزار ارزیابی چندوجهی برای سیستم تجویز الکترونیکی: مطالعه ای از یک کشور در حال توسعه» انجام شد. هدف این مطالعه توسعه یک ابزار ارزیابی چند وجهی برای ارزیابی نسخه نویسی الکترونیک بود. نتایج حاصل از این مطالعه نشان می‌دهد که تجدید و کنترل نسخه یکی از معیارهای مهم در ارزیابی این سیستم‌ها است. با توجه به حساسیت بالای فرآیند درمان، کنترل نسخه از طریق دسترسی به سایر داده ها، به عنوان مثال، نتایج آزمایشات، ضروری به نظر می رسد. در برخی موارد، نسخه ممکن است بر اساس شرایط بیمار تمدید یا اصلاح شود[3].

1. انتظارات و تجربه بیماران در مورد نسخه الکترونیک چگونه است؟
2. میانگین تاثیر نسخه نویسی الکترونیک بر مراقبت چقدر است؟
3. میانگین دانش و نگرش بیمار در خصوص سیستم نسخه‌نویسی الکترونیک چقدر است؟
4. میانگین رضایت بیماران از تجویز نسخه الکترونیکی چقدر است؟

تعیین ادراک بیماران مراجعه کننده به بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان نسبت به نسخه‌نویسی الکترونیک در سال 1402

1. تعیین انتظارات و تجربه بیماران در مورد استفاده از نسخه‌ الکترونیک از دیدگاه بیماران مراجعه کننده به بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان
2. تعیین میانگین نمره تاثیر نسخه نویسی الکترونیک بر مراقبت بیمار
3. تعیین میانگین نمره دانش و نگرش بیمار در خصوص سیستم نسخه‌نویسی الکترونیک
4. تعیین میانگین نمره سطح رضایت بیماران از تجویز نسخه الکترونیک

برنامه ریزی جهت مدیریت بهتر نسخه نویسی الکترونیک در بیمارستان های آموزشی شهر زاهدان

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

نسخه نویسی الکترونیک:

تعریف نظری: نسخه‌نویسی الکترونیکی عبارتست از انتقال الکترونیکی یک نسخه از یک نسخه نویس به یک داروخانه خاص و یک سیستم سراسری که در آن نسخه‌ها از طریق یک شبکه اطلاعاتی صادر ،انتقال، ذخیره، توزیع و تمدید می‌شوند(11, 13)

تعریف عملی: در این مطالعه منظور از نسخه نویسی الکترونیک، سیستم الکترونیک ثبت دارو توسط پزشک و ارایه کدرهگیری به بیمار جهت دریافت دارو از داروخانه  است.

ادراک بیمار[1]

تعریف نظری: ادراک بیمار با شرایط فعلی مرتبط است و به عبارت دیگر به نحوه ارائه خدمات اشاره دارد [26]. ادراک بیماران از کیفیت مراقبت به دیدگاه بیماران از خدمات دریافتی و نتایج درمان اشاره دارد که با هدف ارزیابی ارائه و کیفیت مراقبت‌های بهداشتی پایش می‌شود [28].

تعریف عملی: در این پژوهش منظور از ادراک بیمار به معنی دیدگاه بیماران در خصوص نحوه ارائه خدمات نسخه‌نویسی الکترونیک به آنان است.

  مطالعه از نوع کاربردی بوده و به روش توصیفی مقطعی در نیمه اول سال 1402 انجام خواهد شد.

بیماران مراجعه کننده به داروخانه های بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان شامل بیمارستان علی‌ابن‌ابیطالب (ع)، خاتم الانبیاء (ص)، چشم پزشکی الزهرا (س)، بیمارستان بوعلی و روانپزشکی بهاران خواهد بود.

باتوجه به مطالعه اشلایدن (Schleiden) و همکاران که میزان ادراک بیماران از نسخه نویسی الکترونیک را 63 درصد اعلام کرده اند [27].

 حجم نمونه به روش زیر محاسبه شد.

p=63%                   

q=37%

z=1/96%

d=0.05%

جهت قابلیت تعمیم نتایج به جامعه پژوهش و اعتبار بیشتر نتایج مطالعه، تعداد نمونه ها به 380 بیمار افزایش خواهد یافت.

روش نمونه گیری در این مطالعه به صورت آسان یا دردسترس می باشد. کلیه بیماران مراجعه کننده به بیمارستان  های مورد نظر اعم از بیماران سرپایی یا بستری در صورت داشتن سابقه تجویز الکترونیکی از طرف پزشک تا رسیدن به حجم نمونه مطلوب ما وارد تحقیق خواهد شد.

ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق ساخته‌ای  خواهد بود که بر اساس مطالعات  قبلی انجام شده پیرامون دیدگاه بیماران در خصوص استفاده از نسخه نویسی الکترونیک ایجاد شده است(2, 11, 22) . قسمت اول پرسشنامه سوال  جمعیت‌شناختی(9سوال)  و قسمت دوم پرسشنامه در قالب 31 سوال در 4 بعد انتظارات و تجربه بیماران درمورد نسخه الکترونیک (14سوال)، تاثیر نسخه نویسی الکترونیک بر مرقبت بیمار(3سوال)، دانش و نگرش بیمار درخصوص سیستم نسخه نویسس الکترونیک (11سوال) و  رضایت بیماران از تجویز نسخه الکترونیک(3سوال) تنظیم شده است. به منظور سنجش پایایی ابزار، پرسشنامه با فاصله زمانی 10 روز در اختیار 20 نفر از جامعه پژوهش قرار گرفت و با استفاده از آزمون همبستگی الفای کرونباخ مورد تایید قرار گرفت (82/0). روایی پرسشنامه با استفاده از نظرات خبرگان موضوعی شامل هشت نفر از اعضای هیات علمی گروه فناوری اطلاعات سلامت با مدرک تحصیلی دکترای مدیریت اطلاعات سلامت و محاسبه CVR و CVI تایید شد. با توجه به اینکه تعداد متخصصان 8 نفر بود، اگر نمره CVR بالاتر از 85/0 و نمره CVI از 79/0 بالاتر بود روایی سوالات تایید می‌شد (23). لذا، سوالات این پرسشنامه با کسب نمره CVR و CVI بترتیب 95/0 و 98/0 مورد تایید قرار گرفت.

پس از دریافت تاییدیه طرح از کمیته اخلاق دانشگاه و اختصاص کد اخلاق به طرح پژوهشی، پژوهشگران به صورت حضوری به بیمارستان‌های مورد مطالعه مراجعه کرده و پس از دریافت مجوز جمعآوری اطلاعات، پرسشنامه ها را بین بیماران توزیع خواهد کرد و در صورت لزوم راهنمایی لازم جهت تکمیل ارایه خواهدشد.

داده‌های گردآوری شده با استفاده از نرم افزار SPSS  در قالب آمارهای توصیفی (میانگین و انحراف معیار و درصد) تجزیه و تحلیل خواهد شد. حداقل میانگین 1 و حداکثر میانگین 5 برای هر فاکتور ممکن خواهد بود. لذا به منظور قضاوت در مورد میانگین حاصله در خصوص تاثیر نسخه نویسی الکترونیک بر مراقبت بیمار، دانش و نگرش بیماران در خصوص نسخه نویسی الکترونیک، سطح رضایت بیماران در خصوص استفاده از نسخه نویسی الکترونیک، میانگین کمتر از 5/2 به عنوان عوامل نامطلوب، 5/2 تا کمتر از 75/3 متوسط و میانگین 75/3 تا 5 مطلوب در نظر گرفته خواهد شد.

کدهای اخلاقی 1، 10، 11، 12، 14،13، 15، 16، 17، 25، 27، 28، 29، 30 و 31 از راهنمای عمومی اخلاق درپژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی رعایت خواهد شد.

کد 1- هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسانها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

کد10- هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرحنامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرحنامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده ها، وابستگی های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه ی دیگر، مشوق های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایتنامه ی آگاهانه به صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایتنامه باید تدوین و به طرحنامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرحنامه از سوی کمیته ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

کد11- کمیته ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرحنامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرحها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته ی اخلاق درخواست می شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.   

کد 12- انتخاب آزمودنی های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض آمیز نباشد.

کد 13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

کد 14- اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

کد 15- پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که میتوانند در تصمیم گیری او مؤثر باشند، به نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیانهایی که انتظار میرود مطالعه در بر داشته باشد. همچنین، هر آزمودنی باید بداند که میتواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره ی خطرات و زیانهای بالقوه ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر همچنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایتنامه ی آگاهانه منعکس شود.

کد 16- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

کد 17- پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنیها، این اطلاع رسانی از طریق شخص دیگری انجام می گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

کد 25- پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده ها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

کد 27- در پایان پژوهش، هر فردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود.

کد 28- پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کننده ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

کد 29- نحوه ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنیها و مؤسسه ی حمایت کننده ی  پژوهش باشد.

کد 30- گزارشها و مقالات حاصل از پژوهشهایی که مفاد این راهنما را نقض کرده اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

کد 31- روش پژوهش نباید با ارزشهای احتماعی، فرهنگی و دینی جامعه در تناقض باشد.

بیسواد بودن برخی از بیماارن که در خصوص این افراد خود پژوهشگر سوالات را برای بیمار خواهد خواند و بر اساس پاسخ بیماران پرسشنامه را تکمیل خواهد کرد.

عدم همکاری برخی از بیماران جهت تکمیل پرسشنامه که در این خصوص از نمونه های مشابه استفاده خواهد شد.

ادراک، نسخه نویسی الکترونیک، بیمار

1.           Savari E, Ajami S. Electronic Prescription and Medication Errors. Health Information Management. 2015;12(2):263-72.

2.           Wrzosek N, Zimmermann A, Balwicki Ł. A Survey of Patients’ Opinions and Preferences on the Use of E-Prescriptions in Poland. International journal of environmental research and public health. 2021;18(18):9769.

3.           Samadbeik M, Ahmadi M, Sadoughi F, Garavand A. Developing a Multifaceted Evaluation Tool for Electronic Prescribing System: A Study from a Developing Country. Iranian Journal of Pharmaceutical Research. 2022;21(1).

4.           Brundin-Mather R, Soo A, Zuege DJ, Niven DJ, Fiest K, Doig CJ, et al. Secondary EMR data for quality improvement and research: a comparison of manual and electronic data collection from an integrated critical care electronic medical record system. Journal of critical care. 2018;47:295-301.

5.           Gagnon  M, Nsangou É, Payne-Gagnon J, Grenier  S, Sicotte C. Barriers and facilitators to implementing electronic prescription: a systematic review of user groups' perceptions. J Am Med Inform Assoc. 2014;21(3).

6.           Cresswell  K, Coleman J, Slee  A, al e. Investigating and learning lessons from early

experiences of implementing ePrescribing systems into NHS hospitals:. PLoS One 2013;8.

7.           Savari  E, Ajami S. Electronic prescribing and medication errors. Health Information Management. 2015;12(2):263-72.

8.           Samadbeik M, Ahmadi  M. Electronic Prescription System: Concepts and Standards. Health Inf Manage. 2013;10(2).

9.           Donyai P, O'Grady K, Jacklin A, Barber N, Franklin BD. The effects of electronic prescribing on the quality of prescribing. British journal of clinical pharmacology. 2008;65(2):230-7.

10.         Ahmadi M, Samadbeik M, Sadoughi F. Modeling of outpatient prescribing process in iran: a gateway toward electronic prescribing system. Iranian journal of pharmaceutical research: IJPR. 2014;13(2):725.

11.         Lämsä E, Timonen J, Ahonen R. Pharmacy customers’ experiences with electronic prescriptions: cross-sectional survey on nationwide implementation in Finland. Journal of medical Internet research. 2018;20(2):e9367.

12.         Brennan JE, McElligott A, Power N. National health models and the adoption of eHealth and ePrescribing in primary care–new evidence from Europe. 2015.

13.         Lanham AE, Cochran GL, Klepser DG. Electronic prescriptions: opportunities and challenges for the patient and pharmacist. Advanced Health Care Technologies. 2016;2:1-11.

14.         Samadbeik M, Ahmadi M, Sadoughi F, Garavand A. Main elements of national model of electronic prescription system from physicians’ point of view: a case study in a developing country. Iranian Journal of Pharmaceutical Research: IJPR. 2019;18(4):2204.

15.         Hammar T, Nyström S, Petersson G, Åstrand B, Rydberg T. Patients satisfied with e-prescribing in Sweden: a survey of a nationwide implementation. Journal of pharmaceutical health services research. 2011;2(2):97-105.

16.         Hammar T, Nyström S, Petersson G, Rydberg T, Åstrand B. Swedish pharmacists value ePrescribing: a survey of a nationwide implementation. Journal of Pharmaceutical Health Services Research. 2010;1(1):23-32.

17.         Porteous T, Bond C, Robertson R, Hannaford P, Reiter E. Electronic transfer of prescription-related information: comparing views of patients, general practitioners, and pharmacists. The British Journal of General Practice. 2003;53(488):204.

18.         Wrzosek N, Zimmermann A, Balwicki Ł, editors. Doctors’ perceptions of e-prescribing upon its mandatory adoption in poland, using the unified theory of acceptance and use of technology method. Healthcare; 2020: Multidisciplinary Digital Publishing Institute.

19.         Åstrand B. ePrescribing: studies in pharmacoinformatics: Naturvetenskapliga institutionen; 2007.

20.         Zaffar V, Anwar Y, Ilyas  S, Sajid  E, Sherazi  B. Knowledge and attitude of health care professionals towards electronic prescribing system in a public sector hospital of Lahore, Pakistan. JPMA The Journal of the Pakistan Medical Association 2020;70(2):376-80.

21.         Aufegger L, Serou N, Chen S, Franklin BD. Evaluating users’ experiences of electronic prescribing systems in relation to patient safety: a mixed methods study. BMC medical informatics and decision making. 2020;20(1):1-8.

22.         Schleiden LJ, Odukoya OK, Chui MA. Older adults’ perceptions of e-prescribing: impact on patient care. Perspectives in health information management. 2015;12(Winter).

23.         Hajizadeh E, Asghari M. Statistical methods and analysis in health and biosciences a research methodological approach. 2end ed. Tehran: Jahad Daneshgahi; 2018.

باسمه تعالی

جناب آقا/ سرکار خانم

با سلام و احترام

پرسشنامه پیوست با هدف ' بررسی وضعیت ادراک بیماران مراجعه کننده به بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان نسبت به نسخه‌نویسی الکترونیک در سال 1401' طراحی و تقدیم حضور می‌گردد. بنابراین سپاسگزار خواهد بود، با درج نقطه نظرات ارزنده خویش این‌جانب را در انجام این پژوهش یاری رسانید. مشارکت در انجام پژوهش اختیاری بوده و در صورت رضایت می‌توانید در تکمیل پرسشنامه مشارکت فرمایید. شایان ذکر است اطلاعات مندرج در پرسشنامه بصورت محرمانه محفوظ خواهد ماند.

پیشاپیش از همکاری و حوصله جنابعالی / سرکارعالی کمال تشکر و قدردانی را دارم.

الف: اطلاعات جمعیت‌شناختی

جنسیت  :        مرد *              زن *                  

سن (بر حسب سال): ....................

منطقه محل سکونت:     شهر   *               روستا *

وضعیت تاهل:        

مجرد  *        متاهل  *           مطلقه   *         همسر فوت کرده *

سطح سواد:

بی سواد *      ابتدایی *         دیپلم *      کارشناسی *       کارشناسی ارشد *        دکترا *

میزان درآمد ماهانه:

کمتر از 3میلیون تومان *      بین 3-6 میلیون تومان *       بین 6-10 میلیون تومان *         بیش از 10 میلیون تومان *

در  6 ماه گذشته چند بار دارو را با نسخه الکترونیکی خریداری کرده اید؟

اولین بار  *         2-5 بار *            6-10   بار *       بیش از 10 بار *

تعداد دارو های تجویزی که در حال حاضر مصرف میکنید؟

3-1 دارو   *           6-4 دارو *         بیش از 6 دارو *

تعداد داروهای بدون نسخه که در حال حاضر مصرف می کنید؟

هیچ دارویی  *             1-3  *           4-6 *           بیش از 6 *

ب) انتظارات  و تجربه بیماران در مورد نسخه الکترونیک

1. آیا می دانید نسخه الکترونیکی چیست ؟

بلی       *           خیر     *          

۲. کدام روش نسخه ‌نویسی را ترجیح می دهید؟

نسخه الکترونیکی   *           نسخه کاغذی *       هر دو یکسان *         نمیدانم *          

۳. هنگام مراجعه به پزشک انتظار کدامیک از اشکال نسخه‌نویسی را دارید؟

نسخه الکترونیکی   *           نسخه کاغذی *       هر دو یکسان *         نمیدانم *          

۴. پزشک یا پرستار شما چه زمانی در مورد داروها بیشتر با شما صحبت می کند؟

نسخه الکترونیکی  *        نسخه کاغذی *       هردویکسان  *       نمیدانم *

۵. داروساز شما چه زمانی در مورد داروها بیشتر با شما صحبت می کند؟

نسخه الکترونیکی   *       نسخه کاغذی *       هردویکسان  *       نمیدانم  *

۶. آیا پزشک شما نسخه های الکترونیکی را به داروخانه محل مورد نظر شما ارسال می کند؟

بله  *         نه، اما دوست دارم ارسال کند *         نه، تمایل به ارسال ندارم *       نمیدانم   *

 ۷. به نظر شما راحت‌ترین و مطلوب ترین شکل ارائه نسخه الکترونیک به بیمار چیست؟

از طریق ارسال پیامک کد رهگیری    *           از طریق پرینت کد رهگیری نسخه الکترونیک  *

پرینت داروهای تجویز شده             *      بیان شفاهی کد رهگیری نسخه الکترونیک به بیمار *

از طریق اپلیکیشن مخصوص به نسخه الکترونیک *                                              سایر  *

۸. به نظر شما تجویز الکترونیکی خرید دارو را آسان می کند؟

بلی       *           خیر     *           نمیدانم   *

۹. آیا داشتن نسخه الکترونیک به شما کمک می کند تا داروهای خود را از داروخانه تهیه کنید؟

بلی       *           خیر     *        نمیدانم   *

۱۰. آیا تا به حال نسخه(های) الکترونیکی خود را از طریق داروخانه تمدید کرده اید؟

 بله*                  خیر*  

۱۱. آیا تمدید نسخه(های) الکترونیکی شما از طریق داروخانه چقدر موفق‌آمیز بوده است؟

 هیچ مشکلی در تمدید وجود نداشت* 

مشکلاتی در تمدید وجود دارد. در صورت وجود، مشکل را نام ببرید........................................................... *  

۱۲. اگر نمی خواهید دارویی که قرار است به صورت الکترونیکی به داروخانه مدنظر شما ارسال شود به پزشک خود می گویید؟

بلی       *           خیر     *        نمیدانم   *

۱۳. آیا هرگز فراموش کرده اید که نسخه خود که به صورت الکترونیکی توسط پزشک به داروخانه ارسال شده است را تحویل بگیرید؟

برخی اوقات  *                     هرگز *

14. چگونه میدانید که داروهای تحویل شده توسط داروخانه به شما همان داروهای تجویز شده توسط پزشک به صورت الکترونیکی است؟

پزشک لیست داروهای تجویز شده را به من  می‌دهد.                                                           *

پزشک به من می‌گوید و من به خاطر می‌سپارم.                                                                  *

من نمی‌دانم داروهای موجود در داروخانه همان داروهایی است که پزشک برایم تجویز کرده است.      *

من اطمینان دارم که نسخه الکترونیک به طور صحیح تکمیل شده است.                                    *

من از تمام نسخه های خود آگاه هستم.                                                                            *         

داروخانه به من می‌گوید.                                                                                              *

 ج) تاثیر نسخه نویسی الکترونیک بر مراقبت بیمار

د) دانش و نگرش بیمار در خصوص سیستم نسخه‌نویسی الکترونیک

و) رضایت بیماران از تجویز نسخه الکترونیک

پژوهش در راستای بررسی ادراک و نگرش و رضایت بیماران استفاده کننده از سیستم نسخه نویسی الکترونیک در بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان انجام خواهد شد.

کاربرد ندارد.

برنامه ریزی جهت بهبود فرایند نسخه نویسی الکترونیک.

عوارضی بر بیمار نخواهد داشت. محرمانگی اطلاعات بیمار نیز حفظ خواهد شد.

کاربرد ندارد.

هزینه های پرسنلی و مواد مصرفی.

به صورت شخصی تامین خواهد شد.

در صورت لزوم اهداف و پرسش ها به صورت شفاهی برای بیماران توضیح داده خواهد شد.

بیماران حق خواهند داشت در هر مرحله از مطالعه از مشارکت امتناع ورزند.

در ابتدای پرسشنامه به صورت کتبی و بعلاوه هنگام توزیع پرسشنامه ها به صورت شفاهی از بیماران رضایت تکمیل پرسشنامه اخذ خواهد شد.