هدف از پیاده‌سازی سیستم نسخه‌نویسی الکترونیک با هدف کاهش خطاهای دارویی و بهبود ایمنی بیمار از طریق افزایش صحت ثبت داروها و کاهش خطاهای دارویی و در نتیجه بهبود کیفیت درمان، افزایش ایمنی بیمار و کاهش هزینه‌های رو به رشد خدمات مراقبت های بهداشتی می‌شود. لذا، این مطالعه با هدف تعیین دیدگاه پزشکان بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در خصوص کارایی و اثربخشی سیستم نسخه‌نویسی الکترونیک انجام خواهد شد. مطالعه حاضر به صورت توصیفی-تحلیلی مقعطی در نیمه اول سال 1402 انجام خواهد شد. تمامی پزشکان  شاغل در بیمارستان های آموزشی دانشگاه زاهدان به صورت سرشماری بعنوان نمونه در نظر گرفته خواهند شد (حدود 250  پزشک). ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه خواهد. تحلیل داده با استفاده از آمارهای توصیفی (میانگین و انحراف معیار) و تحلیلی (آزمون همبستگی پیرسون و اسپیرمن) انجام خواهد شد.

The purpose of implementing the electronic prescription (EP) is to reduce medication errors and improve patient safety by increasing the accuracy of medication registration and reducing medication errors, as a result, improving the quality of treatment, increasing patient safety, and reducing the growing costs of healthcare services. This study will be conducted to determine the physicians’ perspective of teaching hospitals of Zahedan University of Medical Sciences regarding the efficiency and effectiveness of the electronic prescribing system. The present descriptive-analytical study will be conducted in 2023 in a cross-sectional. All the physicians working in the teaching hospitals of Zahedan University will be considered as a sample by census method (N= 250). The data collection tool will be a questionnaire. Data analysis will be done using descriptive statistics (mean and standard deviation) and analytical (Pearson and Spearman correlation test).

دیجیتالی شدن مراقبت های بهداشتی فرآیندی متداول جهت توسعه در بسیاری از کشورهای جهان است که هدف آن ارتقای استاندارد های مراقبت از بیمار و بهبود آن است[1].نسخه نویسی دارویی یکی از فرایندهای مهم و حیاتی در هر کشور است و پیاده سازی سیستم نسخه نویسی الکترونیکی می تواند کارکردهای متعددی را برای نسخه نویسی مؤثرتر و کارآمدتر فراهم کند [2-4]. یکی از مهمترین مراحل برنامه تحول سلامت، استفاده از نسخه الکترونیکی در خدمات سلامت است. فناوری اطلاعات در تولید نسخه‌های الکترونیکی بسیار مهم است، که می‌تواند به عنوان سندی توصیف شود که توسط پرسنل مجاز به صورت الکترونیکی تهیه می‌شود و حاوی اطلاعات مکتوب و دستورالعمل‌های مربوط به داروی بیمار و استفاده از آن است [5]. نسخه الکترونیکی عبارت است از سیستم فناوری اطلاعات و ارتباطات است که اطلاعات بیماران را از طریق شبکه ای که برای استفاده مشترک ارائه دهندگان خدمات بهداشتی است را به اشتراک می گذارد و امکان ذخیره، استفاده توسط کارکنان مربوطه و انتقال این اطلاعات را از طریق نوشتن در یک محیط الکترونیکی فراهم می کند [5, 6].

خطاهای تجویزی بخش قابل توجهی از خطاهای دارویی را به خود اختصاص می دهند و عامل مهمی برای آسیب رساندن به بیماران هستند، خطاهای تجویز دارو یکی از حیطه های در اولویت جهت تضمین ایمنی بیمار است[7]. از این رو، فرآیند نسخه‌نویسی یکی از دغدغه‌های اصلی سیاست‌های بهداشت عمومی می باشد .خطاهای مربوط به نسخه نویسی دارویی  عامل  سطح بالایی از مرگ و میر ثبت شده در بین جمعیت ها می باشند[8]. نسخه نویسی الکترونیکی تکامل روشهای سنتی به پیشرفت تکنولوژیکی است .پیشرفت تکنولوژی  یک جزء جدایی ناپذیر از سیستم فناوری اطلاعات سلامت (IT)، است که شکاف های ارتباطی بین پزشکان، بیماران، پرستاران و داروسازان را پر می کند [9].

تجویز دارو یکی از رایج ترین و قوی ترین روش های درمانی است که پزشکان از آن استفاده می کنند. برای سال‌ها، نسخه دست‌نویس یک روش ارتباطی ترجیحی برای پزشکان در تصمیم‌گیری در مورد درمان دارویی و داروسازان در توزیع داروها بوده است[4]. مشکلات زیادی در سیستم نسخه نویسی کاغذی وجود دارد که نمونه هایی از مشکلات تجویز عبارتنداز : خطای ثبت نام دارو، دوز، فرمولاسیون، دفعات دوز، نسخه های ناخوانا نوشته شده، از دست دادن اطلاعات نسخه یا بیمار ، بازنویسی نسخه ها در مطب پزشکان وداروخانه ها و سیستم پرداخت به صورت دستی [4]. با گذشت زمان و ورود به عصر تکنولوژی ، نسخه های الکترونیک به تدریج جایگزین نسخه های کاغذی می شوند. ارسال و دریافت الکترونیکی نسخه ها، گردش کار بالینی را تسهیل می کنند [9, 10].  در واقع، نسخه الکترونیکی به معنای استفاده از دستگاه‌های رایانه‌ای برای ثبت، اصلاح، بررسی، و تولید یا انتقال نسخه‌های دارویی است که انتقال دو طرفه را بین محل مراقبت و توزیع‌کننده دارو را تسهیل می‌کند [11].

پیاده سازی سیستم نسخه نویسی الکترونیکی می تواند بر بسیاری از مشکلات مربوط به فرآیند نسخه نویسی کاغذی غلبه کند. نسخه الکترونیک از طریق افزایش صحت ثبت داروها و کاهش خطاهای دارویی و در نتیجه بهبود کیفیت درمان، موجب کاهش هزینه‌های رو به رشد خدمات مراقبت های بهداشتی می‌شود [4]. EP می تواند ایمنی بیمار و انطباق دارو را افزایش دهد، تماس های تلفنی بین داروسازان و پزشکان را کاهش دهد، درخواست های پر کردن مجدد نسخه را در مقایسه با نسخه‌ی کاغذی تسریع کند [4, 12-17]. بعلاوه  استفاده EP  باعث کاهش خطاهای نسخه‌نویسی، واکنش نامطلوب دارویی (ADR)، بهبود نتایج درمان دارویی، عملکرد، دقت ، کارایی و کیفیت مراقبت های بهداشتی و سلامت عمومی شده و ابزار ایمن برای دسترسی الکترونیکی به اطلاعات فرمولاسیون روزآمد و تاریخچه داروی بیمار در محل مراقبت وکاهش کاغذبازی های اضافی تلیقی می گردد[4]. مطالعات نشان داده‌ اند که حدود 18 درصد از پزشکان نسخه‌نویسی الکترونیکی را در محیط‌های سرپایی اتخاذ کرده‌اند[18]. مشکلات نسخه های کاغذی توأم با آموزش تجویزکنندگان در مورد خطاهای دارویی قابل پیشگیری مرتبط با آن، می تواند منجر به پذیرش نسخه الکترونیکی شود. برای موفقیت و مثمر ثمر ساختن آن، نیاز به آموزش گسترده ذینفعان به ویژه تجویزکنندگان و توسعه زیرساخت ها می باشد[9].

نسخه نویسی الکترونیکی به عنوان یک جزء کلیدی در زیرساخت فناوری اطلاعات سلامت، پتانسیل بهبود ایمنی، کیفیت، کارایی ، مقرون به صرفه بودن مراقبت از بیمار و اثربخشی خدمات ارائه شده را افزایش  می دهد[4, 19-21]. با این حال، نسخه‌های الکترونیکی گاهی حاوی اطلاعات مبهم یا ناقصی هستند که با اطلاعات دریافت شده از داروخانه ناسازگاری دارد و می‌توانند پردازش و توزیع دقیق و کارآمد در داروخانه‌های دریافت‌کننده را مختل کنند[22].

نسخه الکترونیک یکی از گام های مهم  برای استفاده از سیستم های اطلاعاتی در حوزه سلامت به منظور تسهیل ارتباط بین موسسات در فرآیندهای نسخه نویسی، افزایش ایمنی و رضایت بیماران است[5]. نسخه‌نویسی یکی از وظایف اصلی و حیاتی پزشک است و موجب بهبود فرایند پزشکان می‌گردد [23].پزشکان اصلی‌ترین کاربران سیستم نسخه‌نویسی الکترونیکی هستند و توجه به نیازها و اولویت‌های بالینی آنان برای توسعه نظام ملی نسخه‌نویسی الکترونیک ضروری است [1]. EP ابزاری قدرتمند را برای مدیریت داروهای بیماران به روشی ایمن و کارآمد به پزشکان ارائه می دهد.استفاده پزشک از سیستم‌های نسخه‌نویسی الکترونیکی برای تولید نسخه‌های خوانا و کامل می‌تواند به طور بالقوه خطاهای دارویی را کاهش دهد و با کاهش نیاز داروسازان به توضیح، کارایی و اثربخشی داروخانه و پزشکان را بهبود بخشد [12, 13, 24].

کارایی به معنای صرف مقدار معینی از تلاش و منابع برای دستیابی کامل و مناسب به یک هدف است و شامل مواردی مانند زمان، هزینه ها و سهولت انجام وظایف می باشد. اثربخشی به معنای دستیابی کامل و مناسب به یک هدف توسط کاربر است و مواردی مانند ایمنی بیمار و تأثیر سیستم بر کیفیت خدمات ارائه شده را در بر می گیرد[25, 26].

بر اساس مطالعه ی پژوهشگران تاکنون مطالعه ای در بیمارستان های آموزشی زاهدان  با هدف بررسی دیدگاه پزشکان در مورد کارایی و اثر بخشی سیستم نسخه نویسی الکترونیک انجام نشده است. مطالعه ای با این هدف در بخش خصوصی  بیمارستان تامین اجتماعی انجام شده  که نتایج این مطالعه نشان می دهد سیستم نسخه نویسی الکترونیک باعث بهبود کارایی و اثربخشی نسخه نویسی می شود و پزشکان به طور خاص، معتقد بودند که استفاده از این سیستم باعث بهبود ایمنی بیمار و کاهش هزینه ها می شود. این مطالعه همچنین برخی از نقاط ضعف این سیستم و مزایای آن را برجسته کرد.

بررسی متون/ مطالعات مشابه داخلی و خارجی :

مطالعات مشابه داخلی:

صمدبیک و همکاران(1394) مطالعه ای با عنوان 'عناصر اصلی مدل ملی سیستم نسخه نویسی الکترونیکی از دیدگاه پزشکان' در دانشگاه علوم پزشکی تهران  انجام دادند. در این مطالعه 104 نفر از اعضای هیأت مدیره انجمن پزشکان عمومی ایران، انجمن فارغ التحصیلان پزشکان عمومی ایران و پزشکان صاحب یک وب سایت یا وبلاگ به عنوان نمونه برای این مطالعه انتخاب شدند. یافته‌ها حاکی از آن است که دسترسی به داده‌های دارویی فعلی و تاریخچه دارویی بیماران در حین تجویز و همچنین ایجاد پرونده الکترونیکی داروی بیمار با درصد فراوانی 92.1 درصد از مهمترین مؤلفه‌های انتخابی برای پزشکان است. نتایج به‌دست‌آمده از دیدگاه پزشکان در خصوص مؤلفه‌های نسخه نویسی نشان می دهد که بیش از 60 درصد پزشکان کاملاً موافق هستند که «اجرای سیستم تجویز دارو به صورت مکرر باعث کاهش حجم کاری پزشکان و کارکنان کلینیک‌های پزشکی می‌شود (3).

جبراییلی محمد وهمکاران )1399(مطالعه‌ای با هدف ارزیابی قابلیت های سیستم نسخه نویسی الکترونیکی سرپایی از دیدگاه پزشکان، در پلی‌کلینیک های سازمان تامین اجتماعی ارومیه در سال 1399 انجام دادند.  در این مطالعه 82 نفر از پزشکان شاغل در سه پلی کلینیک سازمان تامین اجتماعی ارومیه به صورت سرشماری انتخاب شدند. یافته های این مطالعه  در بخش ثبت و دسترسی به اطلاعات سیستم، بیشترین امتیاز مربوط به امکان ثبت دارو4/58 وثبت دستورات مرتبط با آزمایش و رادیولوژی4/44 بود. از لحاظ قابلیت های پشتیبان تصمیم گیری، بیشترین امتیاز به ارایه هشدار های مربوط به تداخلات دارویی (4/18)، کنترل میزان تجویز دارو  برای بیماران مزمن (3/83) و در بخش قابلیت های فنی سیستم، بیشترین امتیاز مربوط به سهولت استفاده ی سیستم (3/87) و رابط کاربری مناسب (3/66) را نشان داد [27].

رییسی و همکاران(2021)، مطالعه ای را با هدف 'ارزیابی دیدگاه پزشکان در مورد کارایی و اثربخشی سیستم تجویز الکترونیکی، در بیمارستان های وابسته به معاونت درمان سازمان تامین اجتماعی استان سیستان و بلوچستان'  انجام دادند. از 82 پزشک شرکت کننده در مطالعه، شصت و نه نفر (84%) به پرسشنامه پاسخ دادند. میانگین و انحراف معیار نمرات کارایی و اثربخشی سیستم تجویز الکترونیکی به ترتیب 67/0 ± 68/3 و 65/0 ± 84/3 از پنج بود. در بین ابعاد اثربخشی، «ایمنی بیمار» بالاترین میانگین (64/0 ± 0/4) و «سایر موارد مرتبط با اثربخشی» کمترین میانگین (73/0 ± 68/3) را به خود اختصاص دادند. در بین ابعاد کارایی، بالاترین میانگین امتیاز مربوط به «هزینه‌ها» (66/0 ± 79/3) و کمترین آن مربوط به «سایر موارد مرتبط با کارایی» (70/0 ± 6/3) بود.  بعلاوه، بیشترین توافق پزشکان با سیستم نسخه نویسی الکترونیکی مربوط به 'اصلاح اشتباهات در کوتاه ترین زمان در استفاده از سیستم' و 'صرفه جویی در زمان بیماران برای دریافت داروهای خود' است. کمترین توافق مربوط به «تخصیص زمان بیشتر به بیماران» با 52 درصد (36 نفر) بود [28].

مطالعات مشابه خارجی:

بولوت سینان و همکاران)2019( مطالعه ای را با  هدف 'ارزیابی نسخه نویسی الکترونیک از دیدگاه پزشکان خانواده' در در ترکیه انجام دادند.

در خصوص میزان رضایت از استفاده از نسخه های الکترونیکی، درصد قابل توجهی از پزشکان (77.8 درصد) راضی و فقط درصد کمی رضایت نداشتند (5.1 درصد). میانگین نمره رضایت 943/0 ± 15/4 از نمره کل 5 محاسبه شد. مشاهده شده که تعداد پزشکانی که  به سوال ' آیا استفاده از نسخه های الکترونیکی تأثیرات مثبتی بر کار و فرآیندهای شما داشته است؟» پاسخ  'بله'  داده اند  تقریباً 4 برابر بیشتر از کسانی است که «نه» گفتند.. اکثر پزشکان مشارکت کننده در مطالعه (79.4%) اظهار داشتند که استفاده از نسخه الکترونیکی باعث صرفه جویی در زمان، کاغذ و تونر می شود. از هر 25 درصد از پزشکان خاطرنشان کرد که نسخه نویسی الکترونیکی، فرایند نسخه نویسی را تسهیل می کند. علاوه بر این، بیان شد که کاربرد نسخه الکترونیکی کیفیت ، اثربخشی و  قابلیت اطمینان خدمات را افزایش می دهد و از تضاد بین پزشک و داروساز در مورد نسخه نویسی جلوگیری می کند. بیشترین مزایای استفاده از نسخه الکترونیکی، سرعت بخشیدن به فرآیند نسخه نویسی و صرفه جویی در زمان (36.6 درصد) بود. شایع ترین مشکلات گزارش شده در مورد استفاده از نسخه های الکترونیکی، مشکلات ناشی از سیستم (26.5٪) و مشکلات اینترنت (19.9٪) بود (5).

هلستروم لینا و همکاران ) 2009 (، مطالعه ای با عنوان بررسی نگرش پزشکان نسبت به نسخه نویسی الکترونیک انجام دادند.  اکثر پاسخ دهندگان استفاده از سیستم EHR را به طور کلی (81٪) و برای تجویز داروها (88٪) آسان می دانستند. اکثر پاسخ دهندگان معتقد بودند که می توانند با تجویز الکترونیکی (92٪) خدمات بهتری را به بیماران ارائه دهند، و نسخه الکترونیکی را در مقایسه با نسخه های دست نویس صرفه جویی در زمان (91٪) و ایمن تر (83٪) می دانستند. برخی از شایع ترین نقاط ضعف گزارش شده شامل قیمت مشخص داروها (43%)، انتخاب داروی پیچیده (21%)، و این تصور که امکان رسیدگی به بیش از یک بیمار در زمان تجویز الکترونیکی وجود دارد (13%)، عنوان شد. بعلاوه، 62٪ پس از ارسال موفقیت آمیز نسخه الکترونیکی، عدم دریافت از داروخانه را گزارش کردند. اگرچه اکثریت (73%) پزشکان گزارش دادند که همیشه یا اغلب نسخه الکترونیکی را آخرین بار قبل از انتقال چک می کردند، 25% اعلام کردند که آنها به ندرت یا هرگز آخرین بررسی را انجام نمی دادند [29].

1. میانگین  نمره تاثیر نسخه‌نویسی الکترونیک بر کارآیی پزشکان چقدر است؟
2. میانگین نمره تاثیر نسخه‌نویسی الکترونیک بر اثربخشی عملکرد پزشکان چقدر است؟
3. بین دیدگاه پزشکان در مورد تاثیر نسخه نویسی الکترونیک بر کارآیی و اثربخشی آنان و مشخصات دموگرافیک آنان ارتباط معناداری وجود دارد.

تعیین دیدگاه پزشکان بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در خصوص کارایی و اثربخشی سیستم نسخه‌نویسی الکترونیک در نیمه اول سال 1402

1. تعیین میانگین نمره دیدگاه پزشکان در مورد تاثیر نسخه‌نویسی الکترونیک بر کارآیی آنان.
2. تعیین میانگین نمره دیدگاه پزشکان در مورد تاثیر نسخه‌نویسی الکترونیک بر اثربخشی عملکرد آنان.
3. تعیین ارتباط بین دیدگاه پزشکان در مورد تاثیر نسخه نویسی الکترونیک بر کارآیی و اثربخشی و مشخصات دموگرافیک آنها (سن، جنس، تخصص و سابقه کار).

برنامه‌ریزی و سیاست گذاری استفاده اثربخش از سیستم نسخه نویسی الکترونیک در بیمارستان های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان جهت برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری

نسخه نویسی الکترونیک

تعریف نظری: نسخه نویسی الکترونیکی به عنوان یک جزء کلیدی در زیرساخت فناوری اطلاعات سلامت، پتانسیل بهبود ایمنی، کیفیت، کارایی ، مقرون به صرفه بودن مراقبت از بیمار و اثربخشی خدمات ارائه شده را افزایش  می دهد[4, 19-21].

تعریف عملی: سیستم نسخه نویسی الکترونیک که در بیمارستان های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شهر زاهدان پیاده سازی و استفاده می شوند.

اثر بخشی

تعریف نظری: اثربخشی به معنای دستیابی کامل و مناسب به یک هدف توسط کاربر است و مواردی مانند ایمنی بیمار و تأثیر سیستم بر کیفیت خدمات ارائه شده را در بر می گیرد[25, 26].

تعریف عملی: با تعریف نظری مطابقت دارد.

کارایی

تعریف نظری: کارایی به معنای صرف مقدار معینی از تلاش و منابع برای دستیابی کامل و مناسب به یک هدف است و شامل مواردی مانند زمان، هزینه ها و سهولت انجام وظایف می باشد. [25, 26].

تعریف عملی: با تعریف نظری مطابقت دارد.

مطالعه حاضر کاربردی بوده که به صورت توصیفی-تحلیلی مقعطی در نیمه دوم سال 1402انجام خواهد شد.

تمامی پزشکان شاغل در بیمارستان های آموزشی دانشگاه زاهدان که حدود 250 پزشک خواهد بود. معیارهای ورود به مطالعه شامل تمایل پزشکان جهت مشارکت در مطالعه و سابقه استفاده از سیستم نسخه‌نویسی الکترونیک خواهد بود.

حجم نمونه برابر با تعداد کل پزشکان شاغل در بیمارستان‌های آموزشی خواهد بود.

نمونه‌گیری به روش سرشماری خواهد بود.

ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه ای خواهد بود که در مطالعات قبلی انجام شده استفاده شده است [29]. رروایی پرسشنامه با استفاده از دو نفر از متخصصان انفورماتیک پزشکی و دو نفر از متخصصان مدیریت اطلاعات سلامت سنجیده و موردتایید قرار گرفته است و بعلاوه پایایی ابزار با استفاده از آزمون الفای کرونباخ (α = 94%) سنجیده و مورد تایید قرار گرفته است. پرسشنامه شامل سه بخش بود:

(1) شش مورد مربوط به داده های جمعیت شناختی و تجربه بالینی،مهارت های کامپیوتری، استفاده از کامپیوتر در هر شیفت (بر اساس ساعت) و سایت استفاده از سامانه الکترونیکی نسخه نویسی توسط پزشکان.

(2) سوالات مربوط به دیدگاه پزشکان در مورد کارایی (19 سوال) و اثربخشی (13 سوال) سیستم نسخه نویسی الکترونیکی. کارایی در سه بعد، زمانی (7 سوال)، هزینه (5 سوال) و سایر سوالات مرتبط با کارایی (7 سوال) بود. دو بعد، ایمنی بیمار (6 سوال) و سایر موارد مرتبط با اثربخشی (7 سوال). بر اساس لیکرت 5 مقیاسه (کاملاً مخالفم، مخالفم، بی‌اثر، موافقم و کاملاً موافقم) پاسخ داده شد.

 (3) دو سوال پاسخ باز مربوط به مثبت ترین و منفی ترین جنبه های سیستم نسخه نویسی الکترونیکی است.

باسمه تعالی

با سلام. پرسشنامه حاضر به منظور 'ارزیابی کارایی و اثربخشی نسخه الکترونیک از دیدگاه پزشکان در بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان' طراحی گردیده است. کلیه اطلاعات این پرسشنامه به صورت محرمانه حفظ و صرفا جهت انجام پژوهش مورد استفاده قرار خواهند گرفت. بنابراین لطفا با دقت به تمام سوالات زیر پاسخ دهید.

                                                                                                                              با تشکر

1. سن: ................
2. جنسیت:  مرد c       زن c
3. میزان مهارت های کامپیوتری: مبتدی c    متوسط  c    پیشرفته c
4. سابقه کار: .................. سال
5. تخصص:  عمومی c             سایر (ذکر شود).......................................
6. متوسط زمان استفاده از کامپیوتر در هر شیفت کاری (به ساعت) : .........................

جنبه های مثبت استفاده از نسخه الکترونیک را بیان نمایید.

................................................................... .1

 .2

جنبه های منفی استفاده از نسخه الکترونیک را بیان نمایید.

........................................................... .1

................................................................... .2

پس تایید طرح در کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، پژوهشگران معرفی نامه جهت جمع‌آوری داده ها از معاونت تحقیقات دریافت خواهند کرد. با تایید مدیریت بیمارستان، پژوهشگران با مراجعه به بخش ها و توضیح هدف و نحوه تکمیل، پرسشنامه ها بین پزشکان توزیع خواهد شد و زمان مقتضی (یک هفته) به پزشکان جهت تکمیل داده خواهد شد و سپس با مراجعه حضوری پرسشنامه ها گردآوری خواهد شد.

    داده‌های گردآوری شده با استفاده از نرم افزار SPSS  در قالب آمارهای توصیفی (میانگین و انحراف معیار و درصد فراوانی) تحلیل خواهد شد. به هر گزینه در مقیاس لیکرت نمره‌ای از یک 'کاملاً مخالفم' تا پنج 'کاملاً موافقم' داده شد و میانگین آنها به عنوان کارایی و اثربخشی در نظر گرفته خواهد شد. لذا به منظور قضاوت در مورد میانگین بدست آمده در خصوص هریک از سوالات مربوط به ابعاد کارآیی و اثربخشی نسخه نویسی الکترونیک میانگین کمتر از 5/2 به عنوان عوامل کم تاثیر، 5/2 تا کمتر از 75/3 نسبتا موثر و میانگین 75/3 تا 5 بسیار موثر در نظر گرفته خواهد شد. بعلاوه جهت سنجش بین دیدگاه پزشکان و مشخصات دموگرافیک آنها از روش های همبستگی پیرسون و اسپیرمن استفاده خواهد شد. معیار وجود ارتباط معنادار p value  کمتر از 0/05 خواهد بود.

کدهای اخلاقی 1، 10، 11، 12، 14،13، 15، 16، 17، 25، 27، 28، 29، 30 و 31 از راهنمای عمومی اخلاق درپژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی رعایت خواهد شد.

کد 1- هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسانها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

کد10- هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرحنامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرحنامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده ها، وابستگی های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه ی دیگر، مشوق های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایتنامه ی آگاهانه به صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایتنامه باید تدوین و به طرحنامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرحنامه از سوی کمیته ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

کد11- کمیته ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرحنامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرحها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته ی اخلاق درخواست می شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.   

کد 12- انتخاب آزمودنی های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض آمیز نباشد.

کد 13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

کد 14- اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

کد 15- پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که میتوانند در تصمیم گیری او مؤثر باشند، به نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیانهایی که انتظار میرود مطالعه در بر داشته باشد. همچنین، هر آزمودنی باید بداند که میتواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره ی خطرات و زیانهای بالقوه ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر همچنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایتنامه ی آگاهانه منعکس شود.

کد 16- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

کد 17- پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنیها، این اطلاع رسانی از طریق شخص دیگری انجام می گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

کد 25- پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده ها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

کد 27- در پایان پژوهش، هر فردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود.

کد 28- پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کننده ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

کد 29- نحوه ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنیها و مؤسسه ی حمایت کننده ی  پژوهش باشد.

کد 30- گزارشها و مقالات حاصل از پژوهشهایی که مفاد این راهنما را نقض کرده اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

کد 31- روش پژوهش نباید با ارزشهای احتماعی، فرهنگی و دینی جامعه در تناقض باشد.

عدم استفاده برخی از پزشکان از سیستم نسخه نویسی الکترونیک. با توجه به اینکه اکثر پزشکان از سیستم نسخه‌نویسی الکترونیک استفاده می کنند به نظر محدودیت جدی در این خصوص وجود نخواهد داشت.

عدم همکاری برخی از پزشکان جهت تکمیل پرسشنامه. با مراجعه مجدد و اختصاص وقت کافی جهت تکمیل پرسشنامه سعی خواهد شد این محدودیت تا حدممکن رفع گردد.

نسخه‌نویسی الکترونیک، کارآیی، اثربخشی

1.           Wrzosek N, Zimmermann A, Balwicki Ł. A Survey of Patients' Opinions and Preferences on the Use of E-Prescriptions in Poland. International journal of environmental research and public health. 2021;18(18).10.3390/ijerph18189769,eng,

2.           Samadbeik M, Ahmadi M. Electronic Prescription System: Concepts and Standards. Health Inf Manage. 2013;10(2):1-13[In persian],

3.           Samadbeik M, Ahmadi M, Sadoughi F, Garavand A. Main elements of national model of electronic prescription system from physicians’ point of view: A case study in a developing country. Iranian Journal of Pharmaceutical Research. 2019;18(4):2204-15.10.22037/ijpr.2019.1100801,

4.           Samadbeik M, Ahmadi M, Asanjan SMH. A theoretical approach to electronic prescription system: lesson learned from literature review. Iranian Red Crescent Medical Journal. 2013;15(10)

5.           Bulut S, Yıldız A, Kaya S. Evaluation of Transition to Electronic Prescriptions in Turkey: Perspective of Family Physicians. International journal of health policy and management. 2019;8(1):40-8.10.15171/ijhpm.2018.89,eng,

6.           Wrzosek N, Zimmermann A, Balwicki Ł. Doctors’ perceptions of e-prescribing upon its mandatory adoption in poland, using the unified theory of acceptance and use of technology method. Healthcare (Switzerland). 2020;8(4).10.3390/healthcare8040563,

7.           Ryan C, Ross S, Davey P, Duncan EM, Francis JJ, Fielding S, et al. Prevalence and causes of prescribing errors: the PRescribing Outcomes for Trainee Doctors Engaged in Clinical Training (PROTECT) study. PloS one. 2014;9(1):e79802

8.           Gagnon MP, Nsangou ÉR, Payne-Gagnon J, Grenier S, Sicotte C. Barriers and facilitators to implementing electronic prescription: A systematic review of user groups' perceptions. Journal of the American Medical Informatics Association. 2014;21(3):535-41.10.1136/amiajnl-2013-002203,

9.           Palappallil DS, Pinheiro C. Perceptions of prescribers towards electronic prescription: A pre-implementation evaluation. Journal of Young Pharmacists. 2018;10(3):313-7.10.5530/jyp.2018.10.69,

10.         Zaffar V, Anwar Y, Ilyas S, Sajid E, Sherazi BA. Knowledge and attitude of health care professionals towards electronic prescribing system in a public sector hospital of Lahore, Pakistan. JPMA The Journal of the Pakistan Medical Association. 2020;70(2):376-80.10.5455/jpma.18218,eng,

11.         Samadbeik M, Ahmadi M, Sadoughi F, Garavand A. A copmarative review of electronic prescription systems: Lessons learned from developed countries. Journal of research in pharmacy practice. 2017;6(1):3

12.         El-Dahiyat F, Kayyali R, Bidgood P. Physicians' perception of generic and electronic prescribing: A descriptive study from Jordan. Journal of Pharmaceutical Policy and Practice. 2014;7(1).10.1186/2052-3211-7-7,

13.         Grossman JM, Cross DA, Boukus ER, Cohen GR. Transmitting and processing electronic prescriptions: experiences of physician practices and pharmacies. Journal of the American Medical Informatics Association : JAMIA. 2012;19(3):353-9.10.1136/amiajnl-2011-000515,eng,

14.         Thomas CP, Kim M, McDonald A, Kreiner P, Kelleher Jr SJ, Blackman MB, et al. Prescribers' expectations and barriers to electronic prescribing of controlled substances. Journal of the American Medical Informatics Association. 2012;19(3):375-81.10.1136/amiajnl-2011-000209,

15.         Dehghan H, Eslami S, Ghasemi SH, Jahangiri M, Bahaadinbeigy K, Kimiafar K, et al. Development of a national roadmap for electronic prescribing implementation. 2019. p. 121-7.

16.         Clauson KA, Alkhateeb FM, Lugo KD, Khanfar NM. E-prescribing: Attitudes and perceptions of community pharmacists in Puerto Rico. International Journal of Electronic Healthcare. 2011;6(1):34-46.10.1504/IJEH.2011.039057,

17.         Dhavle AA, Rupp MT. Towards creating the perfect electronic prescription. Journal of the American Medical Informatics Association. 2014;22(e1):e7-e12.10.1136/amiajnl-2014-002738,

18.         Wang CJ, Patel MH, Schueth AJ, Bradley M, Wu S, Crosson JC, et al. Perceptions of standards-based electronic prescribing systems as implemented in outpatient primary care: a physician survey. Journal of the American Medical Informatics Association. 2009;16(4):493-502

19.         Porterfield A, Engelbert K, Coustasse A. Electronic prescribing: improving the efficiency and accuracy of prescribing in the ambulatory care setting. Perspectives in health information management. 2014;11(Spring)

20.         Dreischulte T, Donnan P, Grant A, Hapca A, McCowan C, Guthrie B. Safer prescribing—a trial of education, informatics, and financial incentives. New England Journal of Medicine. 2016;374(11):1053-64

21.         Warholak TL, Rupp MT. Analysis of community chain pharmacists’ interventions on electronic prescriptions. Journal of the American Pharmacists Association. 2009;49(1):59-64

22.         Dhavle AA, Yang Y, Rupp MT, Singh H, Ward-Charlerie S, Ruiz J. Analysis of Prescribers' Notes in Electronic Prescriptions in Ambulatory Practice. JAMA internal medicine. 2016;176(4):463-70.10.1001/jamainternmed.2015.7786,eng,

23.         Clyne B, Bradley MC, Hughes C, Fahey T, Lapane KL. Electronic prescribing and other forms of technology to reduce inappropriate medication use and polypharmacy in older people: a review of current evidence. Clinics in geriatric medicine. 2012;28(2):301-22.10.1016/j.cger.2012.01.009,eng,

24.         Motulsky A, Sicotte C, Gagnon MP, Payne-Gagnon J, Langué-Dubé JA, Rochefort CM, et al. Challenges to the implementation of a nationwide electronic prescribing network in primary care: a qualitative study of users' perceptions. Journal of the American Medical Informatics Association : JAMIA. 2015;22(4):838-48.10.1093/jamia/ocv026,eng,

25.         Georgsson M, Staggers N. Quantifying usability: an evaluation of a diabetes mHealth system on effectiveness, efficiency, and satisfaction metrics with associated user characteristics. Journal of the American Medical Informatics Association. 2016;23(1):5-11

26.         Standardization IOf. ISO 9241-11: Ergonomic requirements for office work with visual display terminals (VDTs): Part 11: Guidance on usability1998.

27.         Jebraeily M RA, Mohit Mafi T, Mosazadeh R. Evaluation of Outpatient Electronic Prescription System Capabilities from the Perspective of Physicians in Specialized Polyclinics of Urmia Social Security Organization. Payavard Salamat. 2021;14(6)

28.         Khajouei R, Abbasi R, Raeesi A. Evaluating physicians' perspective on the efficiency and effectiveness of the electronic prescribing system. 2019

29.         Hellström L, Waern K, Montelius E, Åstrand B, Rydberg T, Petersson G. Physicians' attitudes towards ePrescribing–evaluation of a Swedish full-scale implementation. BMC medical informatics and decision making. 2009;9(1):1-10

 پرسشنامه پیوست شده است.

این مطالعه با هدف ارزیابی دیدگاه پزشکان در مورد کارایی و اثربخشی نسخه نویسی الکترونیک در بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در نیمه دوم سال 1401   انجام خوهد شد تا تاثیر نسخه نویسی الکترونیک بر عملکرد و اثربخشی عملکرد پزشکان سنجیده شود.

کاربرد ندارد.

شناسایی موانع و فرصت های استفاده از نسخه نویسی الکترونیک توسط پزشکان جهت برنامه ریزی لازم

عوارض جانبی پیش بینی نشده است.

کاربرد ندارد.

فقط هزینه های نیروی انسانی را شامل می شود.

در صورت عدم پاسخگویی برخی از نمونه ها از افراد همتای آنها درخواست خواهد شد.

اطلاعات مشارکت کنندگان کاملا محرمانه تلقی شده و لذا هیچ اطلاعات قابل شناسایی از مشارکت کنندگان درخواست نخواهد شد.

در هنگام توزیع پرسشنامه ها، اهداف و نحوه تکمیل پرسشنامه توضیح داده خواهد شد. بعلاوه، در صورت هر گونه پرسش، پژوهشگران به سوالات پاسخگو خواهند بود.

مشارکت کنندگان در هر مرحله از تحقیق حق دارند انصراف خود از ادامه کار را بیان نمایند.

به دو روش شفاهی و کتبی از مشارکت کنندگان رضایت اخذ خواهد شد.