بررسی اثر مداخله آموزشی مبتنی بر نظریه رفتار برنامه ریزی شده بر رفتارهای پیشگیری کننده از سندرم بینائی ناشی از کامپیوتردر دانش آموزان مقطع متوسطه شهر زاهدان

پژوهش حاضر یک مطالعه نیمه تجربی است که بر روی دانش آموزان دبیرستانی شهر زاهدان انجام خواهد شد.  با توجه به جمعیت بالای دانش‌آموزان در ایران و جهان و شیوع بالای اختلالات سلامت مرتبط با استفاده از رایانه، یک مداخله آموزشی ساختاریافته برای تغییر رفتار طراحی شده است. نظریه رفتار برنامه ریزی شده چارچوب این مداخله آموزشی است. این نظریه پیشنهاد می کند که قصد رفتاری قوی ترین پیش بینی کننده رفتار است که تحت تأثیر نگرش، کنترل رفتار درک شده و هنجارهای ذهنی است. برنامه آموزشی بر اساس استراتژیهای آموزشی سازه های تئوری و اجرا خواهد شد. .

This current study is a semi-experimental study that will be conducted on high school students in Zahedan. Considering the high population of students in Iran and in the world and the high prevalence of health disorders related to computer use, a structured educational intervention for behavior change is designed. The theory of planned behavior is the framework for this educational intervention. this theory has proposed that behavioral intention is the strongest predictor of behavior that is influenced by Attitude, perceived behavior control, and subjective norms. The educational program is designed and implementation base on the educational strategies of the theory of planned behavior.

در این عصر جهانی شده و پیشرفته، کامپیوتر بخشی جدایی ناپذیر از زندگی روزمره شده است (1). در آغاز قرن بیستم، رایانه ها به طور گسترده در سراسر جهان برای استفاده حرفه ای و شخصی مورد استفاده قرار گرفتند (2). و امروزه به سنگ بنای محیط های شغلی ما تبدیل شده است (3). استفاده از وسایل الکترونیکی بسیار گسترده است و به بخشی ضروری از زندگی تبدیل شده است. بزرگسالان و کودکان به طور یکسان از رایانه و سایر وسایل الکترونیکی برای اهداف حرفه ای و تفریحی استفاده می کنند. با ظهور اینترنت، دنیای مدرن به جای استفاده از کتاب های سنتی به صفحه نمایش معتاد شده است. ظاهراً این دستگاه‌ها زندگی را آسان‌تر می‌کنند، اما در صورت استفاده نادرست می‌توانند باعث آسیب شوند (4).

به گفته برخی از متخصصان اطفال، سپری کردن بیش از حد در مقابل تلویزیون و صفحه نمایش رایانه ممکن است منجر به اختلالات خواب، خستگی چشم و خستگی روحی و جسمی شود که با عملکرد ضعیف مدرسه مرتبط است. با گذشت زمان، اینها ممکن است به مشکلات دیگری مانند توجه، تمرکز و کمبود حافظه، افسردگی، سردرد و سرگیجه تبدیل شوند (5). بسیاری از افراد از چندین دستگاه الکترونیکی مانند رایانه، لپ‌تاپ، گوشی‌های هوشمند و تبلت استفاده می‌کنند (6). استفاده طولانی مدت از کامپیوتر و سایر وسایل الکترونیکی دیجیتال اغلب منجر به سندرم بینایی کامپیوتری یا Computer Vision Syndrome (CVS) می شود (7).

مطالعات اخیر نشان داده اند که شایع ترین مشکل سلامتی در بین کاربران رایانه، سندرم بینایی  رایانه است (8). سندرم بینایی رایانه یکی از مشکلات نوظهور سلامت چشم عمومی در جهان است و یکی از مهم ترین خطرات شغلی قرن بیست و یکم است که 70 درصد از تمام کاربران رایانه را تحت تأثیر قرار می دهد (9). سندرم بینایی کامپیوتری اثرات منفی بر بینایی دارد و به یک نگرانی قابل توجه تبدیل شده است. این سندرم با طیف وسیعی از علائم مرتبط با چشم و بینایی مشخص می شود. اصطلاحات خستگی بینایی و خستگی چشم دیجیتال نیز برای توصیف این بیماری استفاده می شود (5).

سندرم بینایی کامپیوتری دیگر محدود به افرادی نیست که در معرض طولانی مدت صفحه نمایش مربوط به کار قرار دارند. بلکه به یک مشکل بهداشت عمومی تبدیل شده است که کودکان و نوجوانان را نیز تحت تاثیر قرار می دهد (5).کودکانی که زمان های طولانی را با رایانه می گذرانند، ممکن است مشکلاتی مشابه بزرگسالان داشته باشند، اما نحوه استفاده از رایانه می تواند آنها را بیشتر مستعد این مشکلات نماید (10). عارضهCVS در نتیجه پلک زدن افراد کمتر از حد معمول هنگام تمرکز طولانی مدت بر روی کارهای بصری ایجاد می شود (2). پلک زدن کمتر از حد، سطح چشم را خشک می کند و استفاده طولانی مدت از ماهیچه مژگانی چشم ها، نیز فرآیند مزبور را تقویت می کند. بیماری CVS در کودکان و بزرگسالان کاملا قابل پیشگیری است (11). وقتی چشم‌ها روی صفحه نمایش ثابت می‌شوند، سرعت پلک زدن به سه تا پنج بار در دقیقه کاهش می‌یابد و باعث خشکی چشم می‌شود (12). خلاصه عوامل خطر مؤثر در سندرم بینایی رایانه در جدول زیر نشان داده شده است (13). بصورت کلی عوامل شخصی، عوامل محیطی،عوامل مرتبط به کامپیوتر، عوامل مربوط به قوه بصری و عوامل جسمی مربوط به خارج چشم در ایجاد آن نقش دارند که بصورت خلاصه در جدول زیر بیان شده اند'

عوامل موثر در ایجاد  سندرم بینایی کامپیوتری

خشکی و تحریک چشم، خستگی/خستگی چشم، تاری دید، قرمزی چشم، سوزش چشم، اشک ریزش بیش از حد، دوبینی، سردرد، حساسیت به نور، تابش خیره کننده، کندی در تغییر تمرکز و تغییر در ادراک رنگ، کاهش دقت در کارهای دقیق، مهمترین نشانه های این بیماری هستند (15و14).  Blehm  و همکاران علایم CVS را به چهار دسته تقسیم کرده اند که عبارتند از :آستنوپی، مربوط به سطح چشم، بصری و خارج چشمی (16).  

علائم بالینی در شکل های متوالی زیر نشان داده شده است و علائم نیز در زیر خلاصه شده است. چهار علامت اصلی درسندرم بینایی کامپیوتری (17).

موقعیت بالاتر صفحه نمایش کامپیوتر نسبت به سطح چشم نیز یکی از دلایل خستگی چشم است (18). علائم مرتبط با سطح چشم شامل خشکی چشم است. کار با کامپیوتر منجر به کاهش سرعت پلک زدن و افزایش قرار گرفتن قرنیه در معرض آسیب، به دلیل موقعیت نگاه اولیه مانیتور می شود. علاوه بر اینها، شرایط محیطی مانند تهویه هوای ضعیف، تابش خیره کننده و موارد دیگر در حین کار با کامپیوتر می تواند منجر به خشکی چشم شود (19). شیوع CVS در کاربران رایانه در مطالعات مختلف از 10 تا 90 درصد متفاوت بوده که که ناشی از نوع مطالعه و جامعه مورد بررسی می باشد (20). شیوع CVS بیش از 20 سال است که در متون علمی مورد توجه قرار گرفته است.  همچنین داده‌های اخیر ، نشان می‌دهد که CVS یک مشکل بسیار رایج است که میلیون‌ها نفر را تحت تأثیر قرار می‌دهد (21). همچنین، نزدیک به 60 میلیون نفر در سراسر جهان از CVS رنج می برند و هر سال یک میلیون مورد جدید رخ می دهد (8). بر اساس برآورد مطالعات پیشین ،90% از 70 میلیون کاربر رایانه در آمریکا که بیش از 3 ساعت در روز با رایانه سروکار دارند ، درجاتی از ناراحتی چشم را تجربه می کنند (22). در ایالات متحده، 54 میلیون کودک کاربر رایانه هستند که 25 تا 30 درصد از آنها مشکلات چشمی دارند و برای دید بهتر و استفاده از رایانه مجبور به استفاده از عینک هستند (23) . در سال 2016، تخمین زده شد که بزرگسالان بریتانیا معمولاً 4 ساعت و 45 دقیقه در روز را صرف استفاده از رسانه های دیجیتال می کنند (24). در میان افرادی که دائماً از رایانه استفاده می کنند، شیوع آستنوپی در هند 3/46 درصد، در ایتالیا 9/31 درصد، در مکزیک 5/68درصد و در استرالیا 4/63 درصد است.(25).مطالعات دیگر در سریلانکا و اتیوپی نشان داد که کاربران کامپیوتر شیوع بالایی از CVS دارند (26).

مطالعه مدونی که بتواند شیوع CVS  را در ایران مشخص کند یافت نشد. اما مطالعه ای که به صورت مطالعه ای مقطعی در دانشکده‏ی توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی ایران انجام شد نشان داد این سندرم شیوع نسبتا بالایی در میان کارکنان و دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه های علوم پزشکی (ایران) دارد (27).

تحول سریع دنیای دیجیتال در طول همه گیری  covid19 تعداد کاربران دستگاه های نمایشگر دیجیتال را در سراسر جهان افزایش داد. توصیه های فاصله گذاری اجتماعی ارائه شده توسط سازمان بهداشت جهانی (WHO) نوآوری های دیجیتالی بسیاری را ایجاد کرده است، از جمله پلت فرم آنلاین کسب و کار و سیستم های کنفرانس تلفنی(28) با شیوع بیماری   covid19و تعطیلی یا کاهش فعالیتهای مدارس و دانشگاه ها بصورت حضوری بسیاری از دانشگاه ها روند آموزش مجازی دروس را پیش گرفتند که با افزایش استفاده از تلفن همراه و رایانه ها برای مطالعه دروس و شرکت در کلاس های آنلاین ، دانشجویان و دانش آموزان روزانه ساعت های متوالی را به تماشای کلاس های آنلاین گذراندند و در نتیجه بیشتر از هر زمانی در معرض عارضه CVS قرار گرفتند (16).

فرآیندهای پیشگیری از بیماری سندرم بینایی کامپیوتر بر اساس حفظ و ارتقای بهداشت فردی، تغییرات محیط کار و بکارگیری اصول ارگونومی از جمله قوانین 10، 2، 1 و 20، 20، 20 و آموزش بهداشت موثر بنا شده است. بر این اساس انجام معاینات معمول دقیق چشمی، اصلاح محیط بر اساس اصول ارگونومی، به کار گیری نور مناسب هنگام کار کردن با رایانه، مدت زمان معقول برای استفاده از وسایل الکترونیکی، وقفه های گاه به گاه استفاده، مهم ترین اصول خود مراقبتی و سیستمی پیشگیری از بیماری هستند. بر اساس قانون«10، 2، 1» فاصله مناسب برای تلفن های همراه و کتاب های الکترونیکی یک فوت یا 30 سانتی متر، رایانه ها دو فوت یا 60 سانتی متر و برای تلویزیون ها ده فوت یا 3 متر تشخیص داده شده اند (30 و29 ). همچنین بر اساس قانون 20، 20، 20 پس از 20 دقیقه استفاده از کامپیوتر، به مدت 20 ثانیه به فاصله 20 فوتی نگاه کردن اثرموثری در تقویت پلک و پیشگیری از خشکی چشم و عارضه CVS دارد (31). در صورت نیاز با مشورت پزشک استفاده از قطره های اشک مصنوعی و داروهای مکمل اسید چرب امگا3 نیز در این خصوص توصیه شده اند (33و32).

مدل رفتار برنامه ریزی شده

امروزه با توجه به پیچیدگی رفتار انسان و عوامل مختلف فردی و اجتماعی که آن را تحت تاثیر قرار می دهد انجام فرآیندهای آموزشی تغییر رفتار انسانی بدون در نظر گرفتن این عوامل مانند آنچه در گذشته بر اساس تغییرات آگاهی و نگرش صورت می گرفت، دیگر میسر نخواهد بود. تئوریها و مدلهای تغییر رفتار با توجه به ساختار خود پیش بینی کننده‏های مناسبی برای رفتار و برنامه ریزی برای ایجاد تغییرات رفتاری پایدار محسوب می شوند. یکی از این مدلها و تئوریها، تئوری رفتار برنامه ریزی شده است. تئوری رفتار برنامه ریزی شده توسط آجزن و فیشبین در سال 1980 ابداع شد. بر اساس این تئوری نگرش، هنجارهای ذهنی و کنترل رفتاری درک شده و قصد انجام رفتار انسان را پیش بینی کرده و قصد رفتار، مهمترین و قویترین عامل پیش بینی کننده رفتار می باشد هر چند بر اساس تئوری یاد شده کنترل رفتاری درک شده خود نیز مستقیما رفتار را تحت تاثیر قرار می دهد (34).

نگرش نسبت به رفتار یعنی ارزشیابی مثبت یا منفی در مورد انجام یک رفتار که از دو زیر سازه  باورهای رفتاری و ارزیابی از نتایج رفتار تشکیل شده است و باعث حصول نگرش نسبت به رفتار می شود. هنجار های ذهنی بر این بنا استوارند که افراد تحت تاثیر اشخاص گوناگونی در جامعه نظیر پدر ، مادر ،همسر ، رهبران دینی و ... قرار گرفته و در اثر نفوذ آن ها رفتاری را انجام می دهند که از دو زیرسازه تشکیل شده است.باورهای هنجاری و انگیزه پیروی در حصول هنجارهای ذهنی. عامل اصلی در تئوری رفتار برنامه ریزی شده قصد رفتاری است، قصد رفتاری یعنی تصمیم و خواست فرد برای انجام رفتاری خاص. آجزن و فیشبین برای مواردی که رفتار( یا قصد رفتاری ) افراد در آن با عامل کنترل مواجهه هستند ، سازه کنترل رفتاری درک شده را به مفاهیم اولیه نظریه اضافه کرده اند. (34). فرضیات این تئوری این است که ابتدا مردم تصمیماتشان را بر پایه بررسی معقول و منطقی و اطلاعات دردسترس اتخاذ می کنند دوم آنکه مردم پیامد و نتایج عملکردخود را قبل از اتخاذ تصمیم مورد توجه قرار می دهند. (35) .

با توجه به تفاوت در سیاست آموزشی هر کشور، زمان تحصیل دانش آموزان متفاوت است. دانش آموزان تایلندی بیش از 54 ساعت را صرف مطالعه می کنند در حالی که دانش آموزان فنلاندی، آلمانی، سوئدی، سوئیسی و دانش آموزان اروگوئه ای کمتر از 40 ساعت را صرف مطالعه می کنند (36). این می‌تواند روی استفاده از صفحه نمایش هنگام تغییر به کلاس آنلاین تأثیر بگذارد. جالب توجه است، CVS بر کیفیت زندگی تأثیر می گذارد،از جمله کیفیت خواب و استرس زندگی (38،37)در این پژوهش محققین با توجه نقش رسانه‏های دیداری بویژه تلفن همراه و رایانه در زندگی و وابستگی تقریبا همه جنبه های زندگی انسان به آنها و ضرورت آشنا سازی و مداخلات آموزشی در این زمینه، هدف این پژوهش انجام یک پژوهش ساختارمند بر اساس تئوری رفتار برنامه ریزی شده می باشد. در این مداخله آموزشی نوجوانان محصل گروه هدف پژوهش خواهند بود که مطالعات قبلی وابستگی بیش از حد آنها را به این سیستمها بیان کرده، در نتیجه بیش از هر گروه اجتماعی بیشتر در معرض عوارض آن قرار دارند. بنابراین پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر آموزش مبتنی بر تئوری رفتار برنامه ریزی شده بر ارتقای رفتارهای پیشگیری کننده از سندرم بینائی ناشی از کامپیوتر در دانش آموزان مقطع متوسطه شهر زاهدان طراحی شده است.

مطالعات انجام شده در داخل ایران

محمد خلج و همکاران (1394)در مطالعه ای تحت عنوان 'سندرم بینایی کامپیوتری در دانش آموزان یازده تا هجده ساله قزوینی دریافتند: که 86/63 درصد از افراد دارای عیوب انکساری بودند. عیوب انکساری در کودکان با جنس های مختلف تفاوت معنی داری داشت (05/0 > P). شایع ترین شکایات مرتبط با استفاده مداوم از رایانه، خستگی چشم، درد چشم، قرمزی چشم، سردرد و تاری دید بود. شایع ترین مشکل چشمی ( 8/81% ) در کاربران کامپیوتر، خستگی چشم و کمترین آن خشکی چشم ( 84/7% ) بود. به منظور کاهش مشکلات مربوط به رایانه، 2/54 درصد از شرکت کنندگان استراحت کافی، 9/37 درصد استفاده از رایانه را فقط برای کارهای ضروری، در حالی که 4/24درصد و 1/19 درصد به ترتیب استفاده از محافظ مانیتور و فاصله کاری مناسب را پیشنهاد کردند (39).

دکتر محمد صبوری و همکاران (1393) در مطالعه ای تحت عنوان' بررسی دانش و عملکرد در زمینه سندرم بینایی ناشی از کار با رایانه در کاربران رایانه دانشگاه علوم پزشکی ایران نشان دادند: به کارگیری دانش موجود مطلوب نبوده است که می تواند ناشی از بی توجهی کاربران به بهداشت کار با رایانه باشد. همچنین تنها 3/3% از نمونه ها جهت استفاده صحیح از رایانه دوره های آموزشی را گذرانده بودندو منابع اطلاعاتی در 7/3% نیز از طریق مطالعه مشخصی بوده است.از آنجایی که دانش مربوط به کار با رایانه به عنوان واحد درسی در هیچ رشته و مقطعی از رشته های دانشگاهی گنجانده نشده و برگزاری دوره های آموزشی نیز برای تمامی کاربران فراهم نمی گردد، پیشنهاد می شود سلامت و بهداشت کار با رایانه به عنوان سرفصل دروس مربوط به رایانه در مقاطع تحصیلی دبیرستانی و دانشگاهی قرار گیرد (40).

دکتر عباس عظیمی خراسانی و همکاران (1392) مطالعه ای تحت عنوان'مروری بر سندرم بینایی رایانه انجام دادند و دریافتند:گرچه افرادممکن است علایم متفاوتی از خستگی چشم نشان دهند ، اما قرمزی ، پرآب شدن و حساس شدن چشم ها، درد یا سنگینی پلک ها،مشکلات تطابقی ، اسپاسم ماهیچه های مژگانی چشم یا پلک ها ،سردرد و پشت درد شایع ترین علایم خستگی چشم هستند که ممکن است ناشی از نگاه مستمر و طولانی مدت به صفحه نمایشگر رایانه باشد.علایم خستگی چشم اغلب با استراحت، تغییر شرایط محیط کار و در بعضی موارد استفاده از عینک های مناسب از بین می روند.بنابراین آگاهی از این موارد ،شناخت و سعی در برطرف کردن آن که در اغلب موارد به سادگی امکان پذیر است ، باعث راحتی بیشتر کاربران رایانه شده و کیفیت کار آنان به وبژه در این دوران که اغلب فعالیت ها، پیس رفت ها و پژوهش ها بر پایه استفاده از این ابزاراستوار است ، افزایش میدهد (41).

 مطالعات انجام شده در خارج از ایران

ونگسن (KampanatWangsan) و همکاران (2022) درمطالعه ای تحت عنوان' سندرم بینایی کامپیوتری خود گزارش شده دردانشجویان تایلندی در کلاس های مجازی دانشگاه در طول همه گیری COVID-19: شیوع و عوامل مرتبط، نشان داددر طول پاندمی  COVID-19 سندرم بینایی کامپیوتر مربوط به کلاس های آن لاین اجتناب ناپذیر بود. هدف این مطالعه کشف شیوع، ویژگی ها و عوامل مربوط به سندرم بینایی کامپیوتر است. در مجموع 527 دانش آموز در حال تحصیل در کلاس های مجازی ( 4/70% زن ) انتاب شدند. شیوع سندرم بینایی کامپیوتر که توسط پرسشنامه آن لاین، ارزیابی شد 81% بود.( 427 نفر از 527 نفر ). در مقایسه با نتایج قبل از تحصیل آن لاین ، یک افزایش در زمان صرف شده برای تماشای اسکرین ( اسکرین تایم ) در دانش آموزان مشاهده شد. در دانش آموزان با یا بدون سندرم بینایی کامپیوتر به ترتیب 3و 2 ساعت بود. در مجموع، 516 دانش اموز حداقل یکی از علایم را تجربه کردند. یکی از فراوان ترین علایم در سندرم بینایی کامپیوتر، درد چشم بود. شدید ترین علایم احساس بدتر شدن بینایی بود. ( 9/15% ).(42)

عبدالله(Abdullah N. Almousa)   و همکاران ( 2022 ) در مطالعه ای تحت عنوان' بررسی تأثیر همه‌گیری COVID-19 بر شیوع سندرم بینایی کامپیوتر در دانشجویان پزشکی در ریاض، عربستان سعودی، نشان داد این مطالعه توصیفی مقطعی، شامل دانشجویان سال اول و پنجم پزشکی در حال تحصیل در یک کالج دولتی در طول دوره پاندمیک در ریاض بودند، می شود.تقریبا 287 دانشجوی پزشکی انتخاب شدند. از شرکت کنندگان خواسته شد تا به صورت داوطلبانه فرم پرسشنامه آن لاین را تکمیل کنند.در مجموع 300 دانشجوی پزشکی در این مطالعه شزکت کردند. 94% از آن ها حداقل یکی از علایم سندرم بینایی کامپیوتر را گزارش داد. در حالی که 67% بیشتر از سه علایم داشتند. فراوان تریم علایم گزارش شده درد ماهیچه اسکلتی (3/84% )، سردرد( 1/71%) و خشکی چشم ( 68% ) بودند. 38% از دانشجویان علایم شدید تررا تجربه کردند ، در حالی که 48 % فراوان ترین علایم در طول دوره پاندمیک تجربه کردند.(43)

 ساکشی( (Sakshi Raoو همکاران (2021) در مطالعه ای تحت عنوان' پرداختن به سندرم بینایی کامپیوتری در میان اقشار مختلف جامعه که به صورت دیجیتالی در میان همه‌گیری شیوع کووید-19 کار می‌کنند. نشان داد که 506 کاربر دیجیتال با میانگین سنی 69/12±37/32 سال؛ 74/54 درصد مرد و 26/45 درصد زن بودند.اکثریت (36/36٪) زیر 21-30 سال بودند. شیوع CVS در مردان 81/49 درصد و در زنان 12/50 درصد بود.شایع ترین شکایت گزارش شده سردرد (35/70%) بود.اکثر افراد (10/78%) با CVS علائم را با شدت متوسط تجربه کردند. اکثریت (95/36٪) روشنایی صفحه را بین 25-50٪ تنظیم کردند، در حالی که 89/8٪ روشنایی صفحه خود را کمتر از 10٪ نگه داشتند. 25/45 درصد از افراد از اقدامات پیشگیرانه برای حفظ بهداشت چشمی یا اطلاع نداشتند یا مطمئن نبودند (44).

نیزار محمد (Nizar Mohammed Alhibshi) و همکاران (2021) در مطالعه ای تحت عنولن'شیوع، دانش و عوامل مرتبط با سندرم بینایی رایانه در میان کاربران دستگاه های الکترونیکی در منطقه غربی، پادشاهی عربستان سعودی.از 1402 شرکت کننده، CVS در 7/71 درصد آنها گزارش شده است. شایع ترین علامت تجربه شده توسط شرکت کنندگان، خستگی چشم 4/42٪ و پس از آن سردرد 6/37٪ بود.سندرم بینایی کامپیوتر به طور معنی داری با جنسیت زن (p ≤0.001) تحصیلات (0.001 =  p،) وجود مشکلات چشمی (p ≤ 0.001)، مدت زمان استفاده از رایانه (0.003 = p)، فاصله از مانیتور (p ≤ 0.001)، موقعیت نامناسب (p ≤0.001) و روشنایی مانیتور (p = 0.001). مرتبط بود. اکثریت شرکت کنندگان سطح آگاهی بسیار پایین 9/4% و همچنین دانش 1/1% را نشان دادند (45).

درمطالعه پاندی ( pandey ) و همکاران در سال 2020 که در جهت ارزیابی کاربرد مشاوره چشم پزشکی از راه دور در دوران قرنطینه انجام شد نشان داد که قرمزی چشم ، اشک ریزش و احساس جسم خارجی شایع ترین شکایات بیماران و شایع ترین تشخیص احتمالی  cvsبود که می تواند ناشی از افزایش ساعات استفاده از صفحات نمایش تلویزیون و گوشی های هوشمند باشد (46).

در مطالعه ای که توسط اویو (  oyu ) و همکاران در سال 2020 در روسیه برای مقایسه استفاده از ابزار الکترونیک قبل و بعد از دوران قرنطینه انجام شد نتایج پرسش از دانش آموزان ، والدین دانش آموزان و معلمین نشان داد که تغییر به آموزش مجازی با افزایش تعداد ابزار الکترونیک مورد استفاده دانش آموزان از 1 عدد به 3 عددو بیشتر ، افزایش تعداد ساعات استفاده از ابزار الکترونیک از 2 ساعت به 6 ساعت در دانش آموزان و 3 ساعت در معلمین و افزایش شکایت والدین دانش آموزان از مشاهده علائم CVS ، علائم عضلانی اسکلتی و روانی _ عصبی در فرزندان آن ها همراه بود که با استفاده بیش از حد از ابزار الکترونیک و آموزش مجازی در دوران قرنطینه مرتبط بود.همچنین گزارش شد که بیشتر افراد شرکت کننده در این مطالعه از قوانین ساده برای پیشگیری از CVS از جمله اسنراحت پس از هر یک ساعت مطالعه ، تنظیم نور اتاق و صفحه نمایش و استفاده از عینک مناسب را رعایت نمی کنند همچنین یک سوم از معلمین در میان ساعات تدریس استراحت قرار نمی دهند که می تواند ناشی از برنامه آموزشی فشرده باشد. این مطالعه نشان داد که حداقل یک ساعت کاهش استفاده روزانه از ابزار الکترونیک راهکار مناسبی برای پیشگیری از CVS می باشد (47).

در مطالعه دیگر توسط ساوات ((Prabhasawat و همکاران بر روی 30 داوطلب انجام شد به مدت 20 دقیقه کتاب الکترونیکی یا یک کتاب چاپ شده مطالعه کردند ، نتایج نشان داد که خواندن کتاب الکترونیکی باعث افزایش بی ثباتی لایه اشکی و احساس سوزش می شود (48).

در مطالعه مادوکداک ((Maducdoc و همکاران 44 دانشجوی پزشکی برای ارزیابی میزان خستگی چشم ناشی از استفاده از کتابخوان الکترونیکی به دو گروه مطالعه ( کتابخوان الکترونیکی ) و و کنترل ( چاپی )تقسیم شدند. بعد از یک جلسه مطالعه یک ساعته در مقایسه با روش مطالعه سنتی با کاغذ، گروه کتابخوان الکترونیکی نسبت به گروه کنترل میزان بالاتری از خستگی و سوزش چشم را نشان دادند (49).

 شانتاکاماری (Shantakumari N) و همکاران (2014) مطالعه ای تحت عنوان' استفاده از رایانه و مشکلات مربوط به بینایی در میان دانشجویان دانشگاه عجمان، امارات متحده عربی انجام دادند : میانگین سنی شرکت کنندگان 4/20 (2/3) سال بود. تجزیه و تحلیل داده های نژادی نشان می دهد که 50٪( 471/236) دانش آموزان از خاورمیانه، 32٪(471/151) از سایر نقاط آسیا، 11٪ (471/52) از آفریقا، 4٪ (471/19) از آمریکا و 3 درصد (471/14) از اروپا بودند. شایع ترین مشکلات بینایی گزارش شده در میان کاربران رایانه سردرد – 3/53٪ (471/251)، احساس سوزش در چشم ها – 8/54٪ (471/258) و چشم های خسته - 48٪ (471/226) بود.مشخص شد که دانش آموزان دختر در معرض خطر بیشتری قرار دارند. نزدیک به 72 درصد از دانش‌آموزان از وقفه مکرر کار کامپیوتری خبر دادند.سردرد در 85/43 درصد (168/110) از دانش آموزان باعث وقفه در کار و چشمان خسته در 5/43 درصد (168/98) از دانش آموزان باعث وقفه در کار شده است. هنگامی که صفحه نمایش در فاصله بیش از 50 سانتی متر مشاهده شد، شیوع سردرد به میزان 38 درصد کاهش یافت فاصله اطمینان وقتی از فیلترهای صفحه نمایش استفاده نمی شد، شیوع چشم های خسته 89% افزایش یافت (2).

نقش آموزش در کاهش و پیشگیری از سندرم بینایی ناشی از رایانه

از آنجایی که دانش مربوط به کار با رایانه به عنوان واحد درسی در هیچ مقطعی از مقاطع تحصیلی گنجانده نشده و برگزاری دوره های آموزشی نیز برای تمامی کاربران فراهم نمی گردد، پیشنهاد می شود سلامت و بهداشت کار با رایانه به عنوان سرفصل دروس مربوط به رایانه در مقاطع تحصیلی قرار گیرد.و همچنین آگاهی از علایم سندرم بینایی ناشی از رایانه، شناخت و سعی در برطرف کردن آن ها که در اغلب موارد به سادگی امکان پذیر است باعث راحتی بیش تر کاربران رایانه شده و کیفیت کار آنان را بویژه در این دوران که اغلب فعالیت ها، پیش رفت ها و پژوهش ها بر پایه استفاده از این ابزار استوار است، افزایش می دهد.در نتیجه با روش های نوین آموزشی و استقاده از تئوری و مدل های آموزش بهداشت و ارائه پمفلت، کتابچه،  برگزاری جلسات آموزشی و ارائه اطلاعات به زبان ساده منجر به ارتقای سطح آگاهی کاربران رایانه می شود

1- میانگین نمرات آگاهی دانش آموزان دوره  اول متوسطه شهرستان زاهدان نسبت به رفتارهای پیشگیری کننده از سندرم بینایی ناشی از کامپیوتر در دو گروه مداخله و کنترل بعد از مداخله آموزشی متفاوت است.

2- میانگین نمرات نگرش دانش آموزان دوره  اول متوسطه شهرستان زاهدان نسبت به رفتارهای پیشگیری کننده از سندرم بینایی ناشی از کامپیوتر در دو گروه مداخله و کنترل بعد از مداخله آموزشی متفاوت است.

3-میانگین نمرات هنجارهای ذهنی دانش آموزان دوره  اول متوسطه شهرستان زاهدان نسبت به رفتارهای پیشگیری کننده از سندرم بینایی ناشی از کامپیوتر در دو گروه مداخله و کنترل بعد از مداخله آموزشی متفاوت است.

4- میانگین نمرات کنترل رفتاری درک شده دانش آموزان دوره  اول متوسطه شهرستان زاهدان نسبت به رفتارهای پیشگیری کننده از سندرم بینایی ناشی از کامپیوتر در دو گروه مداخله و کنترل بعد از مداخله آموزشی متفاوت است.

5- میانگین نمرات قصد رفتاری دانش آموزان دوره  اول متوسطه شهرستان زاهدان نسبت به رفتارهای پیشگیری کننده از سندرم بینایی ناشی از کامپیوتر در دو گروه مداخله و کنترل بعد از مداخله آموزشی متفاوت است.

6- میانگین نمرات رفتار دانش آموزان دوره  اول متوسطه شهرستان زاهدان نسبت به رفتارهای پیشگیری کننده از سندرم بینایی ناشی از کامپیوتر در دو گروه مداخله و کنترل بعد از مداخله آموزشی متفاوت است.

 7- میزان پیش بینی رفتارهای پیشگیری کننده از بیماری سندرم بینایی ناشی از کامپیوتر در دانش آموزان دوره  اول متوسطه شهرستان زاهدان بر اساس سازه های نگرش، رفتار، هنجارهای ذهنی، قصد رفتاری و کنترل رفتاردرک شده  در ابتدای مطالعه چقدر است؟

تعیین اثر مداخله آموزشی مبتنی بر نظریه رفتار برنامه ریزی شده برای ارتقاء رفتارهای پیشگیری از سندرم بینائی ناشی از کامپیوتردر دانش آموزان دبیرستانی دختر و پسر شهر زاهدان

1- تعیین و مقایسه میانگین نمرات آگاهی دانش آموزان دوره اول متوسطه شهرستان زاهدان نسبت به رفتارهای پیشگیری کننده از سندرم بینایی ناشی از کامپیوتر در دو گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از مداخله آموزشی

2- تعیین و مقایسه میانگین نمرات نگرش دانش آموزان دوره  اول متوسطه شهرستان زاهدان نسبت به رفتارهای پیشگیری کننده از سندرم بینایی ناشی از کامپیوتر در دو گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از مداخله آموزشی

3- تعیین و مقایسه میانگین نمرات هنجارهای ذهنی دانش آموزان دوره  اول متوسطه شهرستان زاهدان نسبت به رفتارهای پیشگیری کننده از سندرم بینایی ناشی از کامپیوتر در دوگروه مداخله و کنترل قبل و بعد از مداخله آموزشی

4- تعیین و مقایسه میانگین نمرات کنترل رفتاری درک شده دانش آموزان دوره  اول متوسطه شهرستان زاهدان نسبت به رفتارهای پیشگیری کننده از سندرم بینایی ناشی از کامپیوتر در دو گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از مداخله آموزشی

5- تعیین و مقایسه میانگین نمرات قصد رفتار دانش آموزان دوره  اول متوسطه شهرستان زاهدان نسبت به رفتارهای پیشگیری کننده از سندرم بینایی ناشی از کامپیوتر در دو گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از مداخله آموزشی

6- تعیین و مقایسه میانگین نمرات رفتار دانش آموزان دوره اول متوسطه شهرستان زاهدان در  پیشگیری از سندرم بینایی ناشی از کامپیوتر در دو گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از مداخله آموزشی

7- تعیین میزان پیش بینی رفتارهای پیشگیری کننده از بیماری سندرم بینایی ناشی از کامپیوتر در دانش آموزان دوره اول متوسطه شهرستان زاهدان بر اساس سازه های نگرش ، رفتار، هنجارهای ذهنی ، قصد رفتاری و کنترل رفتاردرک شده  در ابتدای مطالعه.

ارائه راهکارهای استراتژیهای رفتاری پیشگیری از بیماری سندرم بینایی ناشی از کامپیوتر در دانش آموزان دوره اول متوسطه شهرستان زاهدان 

دانشگاه علوم پزشکی

1.آموزش

تعریف نظری: انجام فعالیت های مختلفی است که برای ایجاد، تغییر، تبدیل و ابقاء رفتار صورت می گیرد (44). مجموعه تصمیمات و اقداماتی که یکی پس از دیگری اتخاذ می شود یا انجام می گیرد و هدف از آن دست یابی هرچه بیشتر فراگیر به هدف های آموزشی است (45).

تعریف عملی: آموزش جریانی مستمر و پویا بوده و در هر زمانی متناسب با با نیازها و مقتضیات آن می باشد. باید در متن جامعه ، به صورت غیررسمی و با جلب مشارکت مخاطبین انجام گیرد.و باید منطبق بر علایق و ویژگی های رشد ذهنی، روانی و اجتماعی مخاطبین باشد.هر گونه فعالیتی که از سوی یاد دهنده به منظور ایجاد یادگیری در یادگیرنده، صورت پذیرد.

2.آگاهی

تعریف نظری: انباشت اطلاعات در مغز(44).

تعریف عملی: در این پژوهش آگاهی بر اساس پاسخ به سوالات مربوط به آگاهی پرسشنامه سنجیده خواهد شد.

3.رفتار

تعریف نظری: عمل منفرد و قابل مشاهده انجام گرفته توسط یک شخص، با دسته ای از اعمال با مشخصات هدف،عمل،بافت و زمان (44).

تعریف عملی: در این پژوش رفتار بر اساس پاسخ به سوالات مربوط به رفتار پرسشنامه سنجیده خواهد شد.

4.نگرش

تعریف نظری: ترکیب شناخت ها، احساس ها و آمادگی برای عمل نسبت به یک چیز معین (44).

تعریف عملی: در این پژوش نگرش بر اساس پاسخ به سوالات مربوط به نگرش پرسشنامه سنجیده خواهد شد.

5.قصد رفتار

تعریف نظری: اندیشه انجام رفتار که عامل تعیین کننده بلافاصله رفتار مشخص می باشد (45).

تعریف عملی: در این پژوش قصد رفتار بر اساس پاسخ به سوالات مربوط به قصد رفتار پرسشنامه سنجیده خواهد شد.

6.هنجار ذهنی

تعریف نظری: باور شخص در مورد اینکه بیشتر افراد مهم در زندگی وی فکر می کنند او باید یا نباید به انجام رفتار مورد نظر بپردازد (45).

تعریف عملی: در این پژوش هنجارذهنی بر اساس پاسخ به سوالات مربوط به هنجار ذهنی پرسشنامه سنجیده خواهد شد.

7.کنترل رفتاری درک شده

تعریف نظری: اشاره به این موضوع دارد که چقدر شخص احساس می کند مطابق با رفتار وضع شده مشخص برخورد می نماید(45).

تعریف عملی: در این پژوش کنترل رفتاری درک شده بر اساس پاسخ به سوالات مربوط به کنترل رفتاری درک شده پرسشنامه سنجیده خواهد شد.

نیمه تجربی (مداخله آموزشی با گروه های تصادفی مداخله و مقایسه) 

 جامعه مورد مطالعه

دانش آموزان دختر و پسر شاغل به تحصیل در مقطع اول متوسطه در شهر زاهدان.

معیارهای ورود به مطالعه شامل :

1- شاغل به تحصیل در مدارس دوره اول تحصیلی

2- رضایت دانش آموز و ولی دانش آموز برای شرکت دانش اموز در مطالعه

3-  استفاده از  دستگاه های دیجیتال الکترونیکی.

4- عدم ابتلای دانش اموز به یکی از اختلالات چشمی نزدیک بینی، دوربینی و آستیگماتیسم.

و معیارهای خروج از مطالعه:

1. عدم تمایل برای ادامه حضور در مطالعه
2. ابتلای دانش آموزان به یکی از  بیماریهای اختلالات چشمی نزدیک بینی، دوربینی و آستیگماتیسم.
3. افرادیکه در برنامه های آموزشی به میزان 50% غیبت داشته اند .

با توجه به هدف پژوهش از فرمول زیر برای تعیین اندازه نمونه استفاده می‌شود

اما با توجه به بررسیهای انجام شده توسط محققین و عدم دستیابی به مطالعه مشابه، لذا در هر گروه 132 دانش آموز واجد شرایط (مجموعا 264 نفر) انتخاب خواهند شد و پس از گردآوری داده ها، نتایج تحلیل توان برای یکی از سازه های مهم ارایه خواهد شد.

روش نمونه گیری چند مرحله ای می باشد که در آن با توجه به وجود تشکیلات آموزش و پرورش زاهدان بر مبنای منطقه 1 و 2 و به صورت تصادفی بر اساس لیست آموزش و پرورش یک مدرسه دخترانه از منطقه 1، یک مدرسه دخترانه از منطقه 2،یک مدرسه پسرانه از منطقه 1و یک مدرسه پسرانه از منطقه 2 در گروه کنترل و یک مدرسه دخترانه از منطقه 1، یک مدرسه دخترانه از منطقه 2،یک مدرسه پسرانه از منطقه 1و یک مدرسه پسرانه از منطقه 2در گروه مداخله آموزشی قرار می گیرند.

ضمناً مدارس خاص (تیزهوشان و استثنایی ) با توجه به اینکه شرایط آن ها با سایر مدارس متفاوت است وارد مطالعه نمی شوند.

از منطقه 1 آموزش و پرورش دو مدرسه مقطع اول متوسطه (یک مدرسه پسرانه و یک مدرسه دخترانه در گروه کنترل ) و از هر مدرسه 33 نفر دانش آموز و از منطقه 2 آموزش و پرورش دو مدرسه مقطع اول متوسطه (یک مدرسه پسرانه و یک مدرسه دخترانه در گروه کنترل ) و از هر مدرسه 33 نفر دانش آموز انتخاب می شود.

همچنین از منطقه 1 آموزش و پرورش دو مدرسه مقطع اول متوسطه (یک مدرسه پسرانه و یک مدرسه دخترانه در گروه مداخله آموزشی ) و از هر مدرسه 33نفر دانش آموز و از منطقه 2 آموزش و پرورش دو مدرسه مقطع اول متوسطه (یک مدرسه پسرانه و یک مدرسه دخترانه در گروه مداخله آموزشی ) و از هر مدرسه 33 نفر دانش آموز انتخاب می شود.

با توجه به اینکه از هر یک از مدارس باید 33نفر وارد مطالعه شوند، از هر پایه به صورت تصادفی یک کلاس برای مداخله انتخاب می شود. سپس از هر کلاس 11 نفر وارد مطالعه می شود.

افراد در مرحله آخر بر اساس لیست کلاس و به صورت تصادفی و بر اساس قرعه کشی انتخاب می شوند.

داده ها به وسیله پرسشنامه جمع آوری می شود. اطلاعات از طریق پرسشنامه دو بخشی شامل سوالات جمعیت شناختی و تخصصی تنظیم شده بر اساس مدل رفتار برنامه ریزی شده گردآوری می شود، سازه‏های تئوری رفتار برنامه ریزی شده شامل نگرش، هنجارهای ذهنی،کنترل رفتاری درک شده ، قصد رفتاری و عملکرد می باشد. در این پژوهش دانش افراد نیز سنجیده می شود.

بخش اول پرسشنامه شامل سوالات مربوط به اطلاعات دموگرافیک از جمله سن، جنس، مقطع تحصیلی، تحصیلات مادر، تحصیلات پدر و چگونگی استفاده دانش آموزان از وسایل الکترونیکی مانند گوشی موبایل، تبلت و رایانه خواهد بود.

استاندارد سازی پرسشنامه بر اساس روایی محتوی شامل شاخص روایی و محتوی و نسبت روایی محتوی خواهد بود.برای تعیین پایایی از آزمون آلفای کرونباخ  ( همسانی درونی ) استفاده می شود.

برای تعیین اعتبار پرسشنامه ، تعداد 10 نسخه از پرسشنامه در اختیار 10 نفر متخصص آموزش بهداشت گذاشته خواهد شد و از آنها درخواست میگردد با توجه به هدف پزوهش ، در مورد ظاهر پرسشنامه به صورت 'کاملا مناسب' ،'مناسب' نامناسب 'اظهارنظر نمایند .در صورتیکه  گزینه های کاملا مناسب و مناسب از طرف متخصصین انتخاب شوند اعتبار ظاهری پرسشنامه تهیه شده جهت انجام پروژه مورد تایید قرار خواهد گرفت

برای تعیین اعتبار محتوایی (CVR)پرسشنامه ، تعداد 10 نسخه از پرسشنامه را در اختیار 10 نفراز متخصصین آموزش بهداشت می گذاریم واز آنها می خواهیم تا میزان تناسب آیتم های ابزارها رابه صورت،آیتم ضروری است،آیتم مفید است اما ضروری نیست،آیتم ضرورتی ندارد، را مورد ارزیابی قرار دهند.

همچنین برای محاسبه شاخص روایی محتوایی(CVI)جهت اطمینان از اینکه آیا آیتم ها جهت اندازه گیری سازه ها به بهترین نحو طراحی شده اند سه معیار 4 قسمتی به صورت ذیل برای هر آیتم در پرسشنامه درنظر گرفته واز همان متخصصین آموزش بهداشت می خواهیم اظهار نظر کنند.

ساده و روان بودن

عبارت ساده نیست

2- عبارت نسبتاً ساده است

3- عبارت، ساده است.

4-عبارت ،کاملا ساده است.

مربوط بودن

1- عبارت مربوط نیست.

2- عبارت ، نسبتا مربوط است.

3- عبارت ،مربوط است.

4- عبارت ،کاملا مربوط است.

شفافیت و واضح بودن:

1-عبارت، واضح نیست.

2- عبارت ، نسبتا واضح است.

3- عبارت ،واضح است

4-عبارت ،کاملا واضح است.

محاسبه شاخص روایی محتوا توسط مجموع تعداد امتیاز موافق برای هر آیتم با رتبه 3 و 4 تقسیم بر تعدادکل پاسخ ها اندازه گیری می شود.

نمره CVI بالاتر از 79%،مناسب تشخیص داده می شود.

نمره CVI بین 79%تا 70% سئوال برانگیز بوده و به اصلاح و بازنگری نیاز دارد.

نمره CVIکمتر از 70%غیرقابل قبول بوده و باید حذف شود.

بر اساس نظرات و پیشنهادات چنانچه نمره CVI مناسب تشخیص داده شود اعتبار محتوی پرسشنامه فراهم شده مورد تایید قرار خواهد گرفت.

تعیین پایایی ابزار مورد استفاده:

برای تایید پایایی پرسشنامه، پرسشنامه در اختیار 30نفر از افراد مورد مطالعه ( به غیر از گروه های شرکت کننده در مطالعه )جهت تکمیل قرار خواهد گرفت ،( در این مورد از آزمون آلفا کرونباخ استفاده خواهد شد. ) ضریب الفا کرونباخ می تواند بین 0 تا 1 باشد ، که صفر بیانگر این است که هیچکدام از آیتم ها با هم ارتباطی ندارند و 1 بیانگر آنست که تمام آیتم ها یکسان هستند. معمولا مقادیر بزرگ تر از 7/0 قابل قبول هستند.

پس از صدور نامه کمیته اخلاقی، برای انجام مطالعه با مدیزیت آموزش و پرورش زاهدان مکاتبات لازم صورت می گیرد.سپس  تاییدیه مدیریت آموزش و پرورش به هر یک از مناطق داده شده تا اجازه انجاممطالعه در هر یک از ناحیه ها صادر شود.سپس بعد از آن که بر اساس فرآیند قرعه کشی، مدارس منتخب در هر گروه کنترل و مداخله انتخاب شدند، از هر یک از نواحی آموزش و پرورش، مجوز انجام پژوهش برای آن مدرسه اخذ شده و برای انجام مطالعه به مدارس مذبورمراجعه می شود. بر اساس روش نمونه گیری مدارس پژوهشی انتخاب می شوند.سپس بر اساس لیست حضور و غیاب دانش آموزان، از هر کلاس 16 نفر به صورت تصادفی وارد مطالعه می شوند.ابتدا بر اساس معیارهای ورود، پرسشنامه ها بین افراد انتخاب شده تقسیم می شود و اطلاعات مرحله ی یک پژوهش گردآوری می شود.و از طریق نرم افزار spss وارد یارانه می شود. سپس این اطلاعات با کمک آمار توصیفی و آزمون های آماری تجزیه و تحلیل می شوند و نیازهای آموزشی افراد مورد پژوهش تعیین می گردد.سپس بر اساس نیازهای آموزشی، برنامه آموزشی طراحی و تدوین می شود.احتمالا برنامه آموزشی به صورت پیش فرض با توجه به شرایط دانش آموزان، برگزاری چند کلاس آموزشی گروهی می باشد. برای برگزاری کلاس ها ، هر زمان، هر کلاس برای گروه های آموزشی با مدیران مدارس هماهنگی انجام می شود.برای تقویت آگاهی و دانش، دانش آموزان اطلاات معتبری در رابطه با بیماری فوق و عوارض آن و نیز راه های پیشگیری در اختیار دانش آموزان قرار می گیرد.انتخاب رسانه آموزشی بر اساس نیاز سنجی خواهد بود. اگر دانش آموزان دارای گوشی هوشمند باشند سعی می شود برای انتقال اطلاعات از یکی از نرم افزارهای عمومی از جمله واتساپ استفاده شود.برای ارتقاء نگرش دانش آموزان سعی می شود در پایان هر جلسه آموزشی با ایجاد بحث گروهی و نشان دادن فیلم و تصاویر مناسب نسبت به تقویت نگرش دانش آموزان نسبت به پیشگیری از بیماری فوق اقدام شود.برای تقویت هنجارهای ذهنی ابتدا از طریق پرسشنامه مقدماتی افراد مهم و افرادی که دانش آموزان نسبت به آن ها حرف شنوی داشته باشند انتخاب می شوند. سپس برای تکمیل اطلاعات افراد مهم، کتابچه آموزشی، برنامه های آموزشی واتساپی در اختیار آن ها قرار می گیرد.برای تقویت کنترل رفتاری درک شده سعی می شود ماهیت کنترل، انجام رفتارهای پیشگیری برای دانش آموزان، ساده صورت گیرد. ابتدا رفتارهای پیشگیری به قطعات کوچکتری شکسته شده و سپس به دانش آموزان توصیه می شود برای ارتقاء کنترل رفتاری درک شده از طریق ترغیب کلامی و یا تجربیات مستقیم و یا غیر مستقیم استفاده کنیم.براساس این مدل در صورتی که نگرش، هنجارهای ذهنی، کنترل رفتاری درک شده نسبت به انجام یک رفتار در فردی افزایش یابد، آن افراد دارای یک قصد رفتاری نسبت به یک رفتار داشته باشند.در اینجا قصد رفتاری قوی ترین و نزدیک ترین پیش بینی کننده رفتار خواهد بود.در صورت استفاده از گوشی های همراه، برای انتقال اطلاعات، پیام های آگاهی بخش و در فواصل زمانی برای دانش آموزان ارسال می شود. و در این پیام ها مضرات استفاده بیش از حد از گوشی و کامپیوتر فرستاده می شود.سپس دو ماه زمان انتظار برای تثبیت رفتار در نظر گرفته می شود.بعد از دو ماه اطلاعات افراد گروه های کنترل و مداخله مجددا گردآوری می شود و از طریق نرم افزارهای توصیفی ( میانگین، انحراف معیار، و آزمون های آماری ) مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد.

پس از گردآوری اطلاعات، داده‌های خام وارد نرم‌افزار آماری SPSS نسخه‌ی ۲4 خواهند شد. در گام نخست به بررسی کیفیت داده‌ها با استفاده از روش‌های نموداری و محاسبه‌ی شاخص‌های توصیفی اقدام می‌شود.برای توصیف داده‌‌های کیفی از جداول توزیع فراوانی و نمودارهای متداول آماری (میله‌ای یا دایره‌ای) استفاده می‌شود. هم‌چنین برای توصیف داده‌های کمی از شاخص‌های متداول مرکزی (میانگین و میانه) و شاخص‌های پراکندگی (انحراف معیار و دامنه میان‌چارکی) به همراه کمینه و بیشینه استفاده می‌شود.

برای مقایسه متوسط متغیرهای کمی بین دو گروه، در صورت برقراری مفروضات آزمون‌های پارامتری، از آزمون تی برای دو گروه مستقل استفاده می‌شود و در صورت برقرار نبودن مفروضات، آزمون‌های ناپارامتری جایگزین، مانند آزمون من – ویتنی (Mann-Whitney) بکار می‌روند.

برای مقایسه متوسط متغیرهای کمی در داخل گروه (قبل و بعد از مداخله)، در صورت برقراری مفروضات آزمون‌های پارامتری، از آزمون تی زوجی استفاده می‌شود و در صورت برقرار نبودن مفروضات، آزمون‌های ناپارامتری جایگزین، مانند آزمون ویلکاکسون بکار می‌روند. همچنین در صورت لزوم از آنالیز کوواریانس استفاده می گردد.

برای مقایسه نسبت بین گروه ها (بررسی فرض استقلال) از آزمون کای - دو (chi-square) یا آزمون دقیق فیشر (Fisher’s exact test) استفاده می‌شود.

برای پیش بینی رفتارهای پیشگیری کننده از بیماری سندرم بینایی ناشی از کامپیوتر در دانش آموزان دختر و پسر دوره اول متوسطه شهرستان زاهدان بر اساس سازه های نگرش ، رفتار، هنجارهای ذهنی ، قصد رفتاری و کنترل رفتاردرک شده  در گروه مداخله و کنترل اثر متغیرهای مخدوش کننده احتمالی مدل آماری رگرسیون متداول چندگانه (multiple ordinary regression) بکار برده خواهد شد. قبل از برازش این مدل، مشکل هم‌خطی چندگانه (multicolinearity) بررسی و اصلاح می‌شود. برای انتخاب متغیرهای پیشگو در مدل نیز از روش گام به گام (stepwise) استفاده می‌شود. برای ارزیابی مناسبت مدل، باقیمانده‌ها و ضریب تبیین تعدیل شده  (adjusted R²)  بررسی می‌شوند.در تمام تحلیل‌ها، ۰۵/۰ > P به عنوان سطح معناداری درنظرگرفته خواهد شد.

کدهای 31 گانه  مصوب دفترچه آزمودنی های انسانی  رعایت می گردد.

مهم ترین محدودیت پژوهش حاضر، عدم همکاری دانش آموزان و مدیران مدارس ممکن است باشد. که برای رفع آن، اهمیت موضوع به اطلاع آن ها رسانده می شود. کلاس ها و برنامه های آموزشی بر اساس مشورت و نظرخواهی از مدیران ، دانش آموزان و دبیران رئوس خواهد بود. مدارس تیزهوشان با توجه به اینکه با توجه شرایط تحصیلی آنها و برنامه های فوق برنامه در شیفتهای صبح و عصر خود امکان همکاری ندارند ورود به آنها از محدودیتهای مطالعه محسوب می شوند . این مدارس با توجه به شرایط متفاوت با نرم دانش اموزان وارد مطالعه نشدند.

Educational،High School،Vision Syndrome،Bhavior

1-Sen A, Stanley Richardson. A study of computer-related upper limb discomfort and computer vision syndrome J. Human  Ergol. 2007; 36: 45-50.

2- Gangamma MP, Poonam MR. A clinical study on 'Computer vision syndrome' and its management with Triphala eye drops and Saptamrita Lauha. Ayu. 2010;31(2):236.

3- Charpe NA, Kaushik V (2009) Computer vision syndrome (CVS): Recognition and control in software professionals. Journal of Human Ecology 28(1): 67-69.

4- Blehm C, Vishnu S, Khattak A. Computer vision syndrome: A Review. Surv Ophthalmol 2005;50:253-262

5- Hayes JR, Sheedy JE, Stelmack JA. Computer use, symptoms and Quality of life. 2007. Opto Vis Sci 2007;84:E739-E745

 6-Sitzmon K. Tips for managing computer vision syndrome. AAOHN J 2005;53:565.

7- Mylona I, Deres ES, Dere GS, Tsinopoulos I, Glynatsis M. The impact of internet and videogaming addiction on adolescent vision: a review of the literature. Front Public Health. 2020;8:63.

8- Weisenthal R (2015) 2016 basic and Clinical Science Course (BCSC): sect. 8: external disease and cornea. San Francisco: American Academy of Ophthalmology.

9- Hasegawa T, Noda K, Kumamoto S, Ando Y, Yamada A, Yoshikai Y. Chlorella vulgaris culture supernatant (CVS) reduces psycho-     logical stress-induced apoptosis in thymocytes of mice. Int J Immunopharmacol.2000;22(11):877–85

10- Jaschinski W, Heuer H, Kylian H (1998) Preferred position of visual displays relative to the eyes: a field study of visual strain and individual differences. Ergonomics 41(7): 1034-1049

11-Portello JK, Rosenfield M, Chu CA (2013) Blink rate, incomplete blinks and computer vision syndrome. Optom Vis Sci 90(5): 482-487

12- Abelson MB, Ousler III GW (1999) How to fight computer vision syndrome. Review of ophthalmology 6(7): 114-116.

13- Antona B, Barrio AR, Gasco A, Pinar A, Gonzalez Perez M, et al. (2018) Symptoms associated with reading from a smartphone in conditions of light and dark. Appl Ergon 68: 12-17.

14- Coles‐Brennan C, Sulley A, Young G. Management of digital eye strain. Clin Exp Optom 2019;102(1):18-29. https://doi.org/10.1111/cxo.12798

15- Wimalasundera S (2009) Computer vision syndrome. Galle Medical Journal 11(1).

16- Bhanderi DJ, Choudhary S and Doshi VG. A community-based study of asthenopia in computer operators. Indian JOphthalmol 2008; 56(1): 51–55.

17- Yan Z, Hu L, Chen H, Lu F (2008) Computer Vision Syndrome: A widely spreading but largely unknown epidemic among computer users. Computers in Human Behavior 24(5): 2026-2042.

18- Teo C, Giffard P, Johnston V, Treleaven J (2019) Computer vision symptoms in people with and without neck pain. Appl Ergon 80: 50-6.

19-  American Optometric Association. Computer vision syndrome: protecting your eyes at work, https://www.aoa.org /patients-and-public/caring-for-your-vision/protecting-your -vision/computer-vision-syndrome (accessed 7 January 2018).

20- K. Mani, “Ergonomics education for office computer workers:an evidence-based strategy,” in   Anatomy, Posture, Prevalence,Pain, Treatment and Interventions of Musculoskeletal  Disorders, O. Korhan, Ed., InTech, London, UK, First edition, 2018.

21- Rosenfield M. Computer vision syndrome: a review of ocular causes and potential treatments. Ophthalmic Physiol Opt. 2011;31(5):502–15. https://doi.org/10.1111/j.1475-1313.2011.00834.x

22- Al Tawil L, Aldokhayel S, Zeitouni L, Qadoumi T, Hussein S, Ahamed SS. Prevalence of self-reported computer vision syndrome symptoms and its associated factors among university students. Eur J Ophthalmol. 2020;30(1):189–95. https://doi.org/10.1177/1120672118815110

23- Council V. 2015 Digital Eye Strain Report 2015; https://www.thevisioncouncil.org/sites/default/files/VC_DigitalEyeStrain_Report2015.pdf

24- American Optometric Association. Guide to the clinical aspects of computer vision syndrome. St. Louis, MO: American Optometric Association; 1995. p 1.

25- Moon JH, Kim KW, Moon NJ. Smartphone use is a risk factor for pediatric dry eye disease according to region and age: a case control study. BMC Ophthalmol. 2016;16(1):188.

26- The Vision Council. Eyes overexposed: The digital device dilemma:digital eye strain report. 2016. https://www.thevisioncouncil.org/content/digital-eye-strain (accessed 10 Mar 2018).

27- eMarketer. Mobile takes majority share of UK time with digitalmedia. 2016. https://www.emarketer.com/Article/Mobile-Takes-Majority-Share-of-UK-Time-with-Digital-Media/1014676 (accessed10 Aug 2017).

28.Advice for the Public on COVID-19–World Health Organization (Blog). Available online: https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public (accessed on 17 October 2021)

29- Dehghani A, Tavakoli M, Akhaghi MR. Ocular symptom and sign in professional video-display users. Bina J Ophthalmol 2007;12:331-336.

30- Dessie A, Adane F, Nega A, Wami SD, Chercos DH.Computer vision syndrome and associated factorsamong computer users in Debre Tabor town, Northwest Ethiopia.J Environ Public Health. 2018;2018:1–9. https://doi.org/10.1155/2018/4107590

31-. R. Akinbinu and Y. Mashalla, “Knowledge of computer vision syndrome among computer users in the workplace in Abuja, Nigeria,” Journal of Physiology and Pathophysiology,vol. 4, no. 4, pp. 58–63, 2013

32- Barthakur R (2013) Computer vision syndrome. Internet Journal of Medical Update 8(2): 1-2.

33- American Optometric Association (2019) Computer vision syndrome.

34- Milushkina O, Popov VI, Skoblina NA, Markelova SV, Sokolova NV. The use of electronicdevices by students, parents and teachers before and after the transition to distance learning. Bulletin of Russian State Medical University. 2020((3)2020):77-82.

35- Prabhasawat P, Pinitpuwadol W, Angsriprasert D, Chonpimai P, Saiman M. Tear film change and ocular symptoms after reading printed book and electronic book: a crossover study. Japanese journal of ophthalmology. 2019;63(2):137-44.

36. OECD. Do Students Spend Enough Time Learning? PISA in Focus, No. 73; OECD Publishing: Paris, France, 2017; pp. 1–6.

37.Akowuah, P.K.; Nti, A.N.; Ankamah-Lomotey, S.; Frimpong, A.A.; Fummey, J.; Boadi, P.; Osei-Poku, K.; Adjei-Anang, J. DigitalDevice Use, Computer Vision Syndrome, and Sleep Quality among an African Undergraduate Population. Adv. Public Health 2021, 2021, 6611348. [CrossRef]

38. Hayes, J.R.; Sheedy, J.E.; Stelmack, J.A.; Heaney, C.A. Computer use, symptoms, and quality of life. Optom. Vis. Sci. 2007, 84,738–744. [CrossRef]

39- Rao S, D'Souza S and Tenagi AL.Addressing computer vision syndrome among differentsections of society working digitally amidst prevailingcovid-19 pandemic: A cross-sectional study. Al Ameen JMed Sci 2021; 14(4):305-313

40- Nizar Mohammed Alhibshi et al, 2021;5(6):001–007.https://doi.org/10.24911/IJMDC.51-1620136008

41- Pandey N, Srivastava RM, Kumar G, Katiyar V, Agrawal S. Teleconsultation at a tertiary care

government medical university during COVID-19 Lockdown in India - A pilot study. Indian J Ophthalmol. 2020;68(7):1381-4.

42.Abdullah N. Almousa · Munirah Z. Aldofyan · Bushra A. Kokandi ·Haneen E. Alsubki · Rawan S. Alqahtani · Priscilla Gikandi ·Shatha G. Alghaihb. The impact of the COVID‑19 pandemic on the prevalenceof computer vision syndrome among medical studentsin Riyadh, Saudi Arabia.

Int Ophthalmolhttps://doi.org/10.1007/s10792-022-02525-w

43.Wangsan, K.; Upaphong, P.;Assavanopakun, P.; Sapbamrer, R.;Sirikul, W.; Kitro, A.; Sirimaharaj, N.;

Kuanprasert, S.; Saenpo, M.; Saetiao,S.; et al. Self-Reported ComputerVision Syndrome among Thai

University Students in VirtualClassrooms during the COVID-19Pandemic: Prevalence andAssociated Factors. Int. J. Environ.Res. Public Health 2022, 19, 3996.https://doi.org/10.3390/ijerph19073996

44- Acosta MC, Gallar J, Belmonte C. The influence of eye solutions onblinking and ocular comfort at rest and during work at video displayterminals. Exp Eye Res 1999;68:663–9.

45- Guillon M, Maissa C, Pouliquen P, et al. Effect of povidone 2%preservative-free eyedrops on contact lens wearers with computervisual syndrome:. Eye Contact Lens 2004;30:34–9

46- Bhargava R, Kumar P, Arora Y (2016) Short-term omega 3 fatty acids treatment for dry eye in young and middle-aged visual display terminal users. Eye Contact Lens 42(4): 231-236.

47- Wiggins NP, Daum KM. Visual discomfort and astigmatic refractiveerrors in VDT use. J Am Optom Assoc 1991;62:680–4

48- Anshel JR (2006). CVS: Constructing a new approach to visualergonomics. Optometric management

49-  Izquierdo NJ (2010). Computer Vision Syndrome. Viewed 21 December,2011. http://www.emedicine.medscape.com/article/1229

50- باقیانی مقدم محمد حسین، مظلومی سید سعید، شریفی رادس غلامرضا، مروتی محمد علی ، آم.زش بهداشت، ارتباطات و تکنولوژی آموزشی، چاپ اول، 1384، صفحه 8

51- صفاری محسن، شجاعی زاده داوود، غفرانی پور فضل الله، حیدرنیا علیرضا، پاکپور حاجی آقا امیر، نظریه ها، مدل ها و روش های آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت، انتشارات آثار سبحان، چاپ اول1388

سوالات رفتار

سوالات کنترل رفتاری درک شده

سوالات هنجار ذهنی

سوالات قصد رفتاری

پژوهش حااضر یک مطالعه مداخله ای تحت عنوان بررسی اثر مداخله آموزشی مبتنی بر نظریه رفتار برنامه ریزی شده بر رفتارهای پیشگیری کننده از سندرم بینائی ناشی از کامپیوتردر دانش آموزان مقطع متوسطه شهر زاهدان می باشد که  در راستای حفظ سلامت بینایی دانش اموزان انجام می شود و اطلاعات آن برای مطالعات ارتقای سلامت در این زمینه مفید خواهد بود. 

موردی ندارد

اطلاعات بدست آمده جدید و برای اقدامات ارتقای سلامت مفید خواهد بود.

موردی ندارد

موردی ندارد

از طریق هزینه های پژوهشی دانشگاه تامین می شود .

موردی ندارد

کلیه اطلاعات بدست آمده بصورت نامشخص و بینام منتشر می شود.

بصورت کلی طرح برای مشارکت کنندگان آشکار و به سئوالات آنها پاسخ داده خواهد شد.

کلیه لفراد در پذیرش مشارکت در پژوهش آزاد هستند.

کلیه افراد برای مشارکت کردن در مطالعه  آزاد بود وو برگه رضایت نامه آگاهانه تکمیل خواهند کرد.