بررسی ارتباط عوامل اجتماعی موثر بر سلامت و وضعیت خودمراقبتی در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال ۱۴۰۲

دیابت یک موضوع مهم بهداشت جهانی است و بعنوان چالش برانگیزترین مشکل قرن 21 حساب میشود . با توجه به اهمیت روزافزون عوامل اجتماعی موثر بر سلامت و همچین وضعیت خودمراقبتی در بیماران دیابتی ، این طرح با جمع آوری داده های لازم توسط پرسشنامه بصورت خوداظهاری در جامعه موردمطالعه پس از کسب معیارهای ورود آنها و تکمیل مولفه های مورد نیاز و جمع آوری اطلاعات به بررسی ارتباط عوامل اجتماعی موثر بر سلامت و وضعیت خودمراقبتی در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال ۱۴۰۲ میپردازد.

Diabetes is an important global health issue and is considered as the most challenging problem of the 21st century. Considering the increasing importance of social factors affecting health and such self-care status in diabetic patients, this project by collecting the necessary data by self-report questionnaire in thepopulation study  after obtaining their entry criteria and completing the required components and collecting information to Investigating the relationship of social factors affecting health and self-care status in diabetic patients in Zahedan city in 2023.

دیابت یک موضوع مهم بهداشت جهانی است که به عنوان مشکل چالش برانگیز قرن 21 شناخته می شود (1) و شامل گروهی از اختلالات متابولیکی است که با هایپرگلیسمی مزمن ناشی از نقص ترشح یا فعالیت انسولین و یا هر دو آنها مشخص میشود(2). دیابت 382 میلیون نفر را در سراسر جهان تحت تاثیر قرار می دهد و با عوارض طولانی مدت و کاهش کیفیت زندگی همراه است(3). تخمین زده میشود که این میزان تا سال 2030 ، به 438 میلیون نفر افزایش یابد( 4). عواملی از قبیل مصرف تنباکو و مواد الکلی، عدم تحرک و فعالیت بدنی، تغذیه ناسالم و افزایش وزن نقش بسزایی در افزایش میزان شیوع این بیماری می تواند داشته باشد( 5). بیماری دیابت در صورت عدم کنترل می تواند باعث درگیری سیستم های مختلف بدن از جمله سیستم های قلبی عروقی، کلیوی و مشکلات چشمی شود(6). دیابت، به عنوان یک بیماری مزمن، به دلیل آن که فرد را به طور طولانی مدت درگیر می سازد، تمام ابعاد زندگی وی را تحت تأثیر قرار می دهد(7).بیماری دیابت به علت بار بالای بیماری، ایجاد عوارض جبران ناپذیر، تحمیل هزینه های مستقیم و غیرمستقیم بر نظام سلامت و تأثیر فراوان بر کیفیت زندگی بیماران از اهمیت ویژه ای برخوردار است . هزینه های مستقیم2 تا 15 درصد کل بودجه بهداشتی  ناشی از این بیماری بین کشورها را به خود اختصاص میدهد.(9 ، 8 ) تغییرات گسترده در سبک زندگی، صنعتی شدن، گذار دموگرافیک و روند رو به رشد پیرشدن جوامع و افزایش چاقی و کم تحرکی به عنوان فاکتورهای موثر برافزایش جمعیت بیماران دیابتی قلمداد می شوند(10).دیابت بسیار وابسته به سبک زندگی بوده و تغذیه نامناسب وعدم فعالیت بدنی میزان بروز آن را افزایش می دهد(11). این بیماری علاج قطعی ندارد و بهترین درمان پیشگیری از آن است . اقدام های پیشگیرانه شامل غربالگری و بیماریابی است که، موجب ارتقای کیفیت زندگی شده ودر کاهش هزینه ها موثر است.

بر اساس بررسی های انجام شده، مهمترین عامل زمینه ساز مرگ و میر بیماران دیابتی عدم انجام خودمراقبتی است(12).ضروری است تا بیماران مبتلا به دیابت نوع یک، مسئولیت خود مراقبتی بیماری خود را بر عهده بگیرند(13).چرا که شاید یکی از دلایل مهم عدم موفقیت در دستیابی به نتایج مطلوب درمانی در بیماران مبتلا به دیابت، کمبود مشارکت آنان در درمان بیماری شان باشد(14).یکی از مهمترین روش های کنترل بیماری دیابت استفاده از رفتارهای خودمراقبتی می باشد که برای اولین بار مفهوم خودمراقبتی در سال 1950 توسط اورم نظریه پرداز پرستاری مطرح گردید(15).

خودمراقبتی شامل رفتارهای بهداشتی است که هدف آن، حفظ و یا ارتقاء سلامت از طریق اقداماتی همانند رعایت رژیم غذایی، فعالیت های ورزشی و جستجوی خدماتی برای پیشگیری یا درمان بیماری و به کارگیری درمان های تجویز شده است(16). در طی این فرآیند تعاملی، پویا و روزانه، فرد از توانایی  خویش همراه با خانواده، جامعه و مراقبین بهداشتی، برای تغییر شیوه زندگی، کنترل علائم و درمان بیماری خود استفاده می­کند(17). خود مراقبتی یکی از اساسی ترین شیوه های مراقبتی برای درمان و کنترل عوارض دیابت است که باعث بهبود کیفیت زندگی، افزایش طول عمر بیماران و کاهش هزینه ها میگردد(18).خود مراقبتی در دیابت  به معنای افزایش سطح دانش و معلومات درباره ماهیت پیچیده دیابت بوده و شامل طیف وسیعی از فعالیت ها  شامل پیروی از رژیم غذایی مناسب، مصرف به موقع دارو، خودپایشی قندخون یا ادرار، انجام فعالیت های منظم بدنی و مراقبت از پاها است (9). نتایج اکثر پژوهش های انجام شده مبین آن است که بیماران دیابتی که توان خودمراقبتی کمتری دارند، بیشتر به عوارض این بیماری مبتلا می شوند. از طرف دیگر خودمراقبتی تحت تأثیر باور ها، نگرش ها و اعتقادات فردی و همچنین ارزش ها و فرهنگ جامعه ای که فرد در آن زندگی می کند، قرار دارد(19). انجام رفتارهای خود مراقبتی باعث بهبود کیفیت زندگی بیمار و اعضای خانواده و کاهش هزینه های درمانی می شود(20،21). عدم انجام رفتارهای خودمراقبتی باعث افزایش عوارض بیماری می شود و مرگ و میر را در این بیماران به دنبال دارد(22 ،6). رفتارهای خودمراقبتی جنبه جدایی ناپذیر مراقبت جامع برای بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 است(24،23). از آنجایی که آموزش خود مدیریتی دیابت (DSME) یک عنصر حیاتی برای بهبود مراقبت از خود است، پزشکان و محققان به بررسی چگونگی افزایش تلاش‌های فعلی ادامه می‌دهند(23،25،26). استانداردهای فعلی اشاره می کنند که هیچ رویکرد 'بهتری' وجود ندارد و در نظر گرفتن استراتژی های رفتاری و روانی اجتماعی و توسعه استراتژی های شخصی توصیه می شود(25،27،28). یکی از چارچوب‌های فراگیر برای در نظر گرفتن چگونگی توسعه استراتژی‌های فردی، در نظر گرفتن این است که چگونه عوامل اجتماعی تعیین‌کننده سلامت ممکن است بر اینکه بیماران در رفتارهای خودمراقبتی تأثیر می‌گذارند، تأثیر بگذارد. عوامل اجتماعی تعیین کننده سلامت شرایطی هستند که افراد در آن به دنیا می آیند، زندگی می کنند، کار می کنند و پیر می شوند(29). این شامل شرایط اجتماعی-اقتصادی، محیط های همسایگی، عوامل روانی-اجتماعی، و محرک های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی فرهنگی بالادستی است(30). شواهد کنونی نشان می دهد که عوامل اجتماعی تعیین کننده سلامت بر شیوع و پیامدهای دیابت تأثیر می گذارد.(31،32) در نظر گرفتن عوامل تعیین کننده اجتماعی شناخته شده برای تأثیرگذاری بر DSME ممکن است به درک چگونگی شخصی سازی تلاش های DSME و بهبود مراقبت از خود کمک کند. یک چارچوب مفهومی که توسط سازمان جهانی بهداشت (WHO) برای بررسی عوامل اجتماعی تعیین‌کننده سلامت ایجاد شد، نشان داد که شرایط مادی، رفتارها و عوامل روانی-اجتماعی بر وضعیت سلامت و رفاه تأثیر می‌گذارند(33). از آنجایی که SEM راهی برای تعیین اینکه آیا برخی از عوامل با ساختارهای کلی مرتبط هستند یا خیر، ارائه می‌کند، این مطالعه برای تعیین اینکه کدام عوامل اجتماعی به شدت بر خودمراقبتی دیابت تأثیر می‌گذارند طراحی شد. جست‌وجوی متون نشان داد که سازه‌های فرضی برای تأثیر بر خودمراقبتی دیابت در مقوله‌های شرایط مادی و عوامل روانی-اجتماعی WHO مطابقت دارند. بر اساس یک بررسی ادبیات در سال 2005، خودکارآمدی بیشتر و ناراحتی کمتر ممکن است در تأثیرگذاری بر خودمراقبتی در دیابت مهم‌ترین باشد(34). بررسی سیستماتیک موانع بر سر راه خودمدیریتی که در سال 2011 انجام شد، منابع مالی بیشتر، بیماری‌های همراه کمتر و حمایت اجتماعی بیشتر را مؤثر نشان داد(35). در حالی که مطالعات فردی به تأثیر این عوامل به عنوان متغیرهای مشاهده شده بر مراقبت از خود نگاه کرده اند(39-36). مطالعات کمی متغیرهای پنهان را برای عوامل مختلف اجتماعی-اقتصادی و روانی اجتماعی به منظور پرداختن به خطای اندازه گیری ذاتی در این عوامل گنجانده اند. علیرغم این مسئله باید به تأثیر عوامل اجتماعی اقتصادی و ویژگی های جمعیت شناختی بیماران و نیز خصوصیات بالینی بیماری از جمله نوع درمان دریافتی و مدت ابتلا به دیابت بر رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت و سطح خودمراقبتی در این بیماران توجه ویژه مبذول داشت(40،41). در اکثر مطالعات انجام شده، هزینه های بالای درمان، دسترسی محدود به مراکز ارائه دهنده مراقبت های خاص بیماران مبتلا به دیابت و فقدان برنامه های آموزشی متناسب با نیاز آنها، به عنوان موانع انجام خودمراقبتی در این بیماران درنظر گرفته شده است (42،43). یکی از اهداف مهم در کنترل دیابت، توانمندسازی بیماران در انجام خودمراقبتی است . طبق پژوهش های انجام شده، اصلاح سبک زندگی به همراه برنامه های آموزشی جامع و مستمر و همچنین تقویت توانمندی های بیماران در زمینه مراقبت از خود، باعث ارتقاء وضعیت خودمراقبتی در این بیماران شده و در کاهش عوارض کوتاه مدت و دراز مدت وکنترل مطلوب بیماری نقش بسزایی خواهد داشت( 44،45). لذا با توجه به مطالب بیان شده در بالا و همچنین به دلیل این که شناخت عوامل روانی اجتماعی مرتبط با خود مراقبتی در این بیماران می تواند پایه ای برای برنامه های آموزشی و نیز تضمین کننده موفقیت این برنامه ها باشد ، در این مطالعه به بررسی ارتباط عوامل اجتماعی موثر بر سلامت و وضعیت خود مراقبتی در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 می پردازیم.

سوابق مطالعات انجام شده در رابطه با موضوع تحقیق:

سوابق مطالعات داخلی

مطالعه ی کیانی پور و همکارانش در سال 1400 با هدف بررسی عوامل مؤثر بر وضعیت رفتارهای خودمراقبتی بیماران مبتلا به دیابت نوع دو و نقش متغیرهای جمعیت شناختی در مرکز تحقیقات دیابت بیمارستان آیت الله طالقانی کرمانشاه بر روی 280 نمونه انجام شد. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه مشخصات دموگرافیک و پرسشنامه استاندارد خودمراقبتی بیماران دیابتی گلاسکو و توبرت بود. میانگین نمرات خودمراقبتی 08/2±07/2 بود و بیانگر وضعیت نامطلوب بود. بالاترین میانگین نمرات خودمراقبتی در زمینه مصرف منظم داروها و کمترین امتیاز مربوط به آزمایش قند خون بود. میانگین نمرات خودمراقبتی بر اساس وضعیت تاهل، وضعیت شغلی، محل سکونت، نوع درمان، مدت ابتلا به دیابت، سنوات، وضعیت مصرف دخانیات تفاوت معناداری داشت. نتایج رگرسیون نشان داد که متغیرهای پیش بینی کننده; نوع درمان، وضعیت استعمال دخانیات، عوارض دیابت، سطح تحصیلات، محل سکونت 515 درصد از واریانس خودمراقبتی را تبیین کردند. این مطالعه نشان داد که میزان پایبندی افراد به دیابت نوع دوم مدیریت توصیه‌شده به طور قابل‌توجهی کم است. بهبود آگاهی بیماران و جامعه در کل، به ویژه در مورد رژیم غذایی، ورزش، آزمایش قند خون، مراقبت از پا و عدم استعمال دخانیات ضروری است. (46)

مطالعه ی مهدیلوی و همکاران در سال 1397 با هدف تعیین وضعیت خودمراقبتی و رابطه آن با ویژگی های جمعیت شناختی و بالینی بیماران با دیابت نوع یک انجام شد.این مطالعه توصیفی تحلیلی بر روی 135 بیمار مبتلا به دیابت نوع یک در مراکز بهداشتی و درمانی شهر تبریز در سال 1397 انجام گردید. نمونه گیری به روش در دسترس و با توجه به معیار های ورود صورت گرفت. اطلاعات توسط پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک و پرسشنامه خودمراقبتی توبرت و گلاسکو جمع آوری گردید. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 16 ، آزمون های آماری همانند تی مستقل و آنالیز واریانس یک طرفه، تجزیه و تحلیل شد. بیشتر نمونه های پژوهش زن بوده و دارای میانگین سنی 26 سال بودند. وضعیت خودمراقبتی در 4/67 درصد از نمونه ها در وضعیت نیمه مطلوب قرار داشت. تفاوت معنی داری در میانگین نمره خودمراقبتی در بین نمونه های پژوهش از نظر جنس، وضعیت تاهل، سن، میزان تحصیلات، وضعیت اشتغال، وجود سابقه خانوادگی، ابتلا به سایر بیماری ها و سطوح مختلف شاخص توده بدنی مشاهده نشد؛ ولی رابطه میانگین نمره خودمراقبتی با محل سکونت، مدت زمان ابتلا به دیابت و سطوح مختلف هموگلوبین گلیکوزیله، معنی دار بود. (P<0/05) بر اساس نتایج مطالعه حاضر، گسترش مراکز دیابت در مناطق غیر شهری و استفاده از نیروهای کارآمد و پرستاران آموزش دیده در مراکز درمانی و مراقبتی به منظور آموزش موثرتر این گروه از بیماران جهت ارتقای سطح آگاهی و یادگیری آنان در زمینه دیابت و راه های کنترل آن، ضروری به نظر می رسد. چرا که بهبود وضعیت خودمراقبتی بیماران، می تواند منجر به نزدیک تر شدن میزان هموگلوبین گلیکوزیله به سطوح کنترل شده و در نتیجه، کاهش بروز عوارض دیابت گردد(47).

مطالعه ی اله یاری و همکارانش در سال 1397 با هدف تعیین رفتارهای خودمراقبتی و عوامل موثر بر آن بر روی 80 تفر از بیماران مراجعه کننده به کلینیک دیابت بیمارستان رازی سراوان انجام شد. میانگین و انحراف کل نمره رفتارهای خودمراقبتی 03/12± 87/37 بود. 5/62 درصد افراد دارای وضعیت خودمراقبتی نیمه مطلوب، 32/5درصد افراد دارای وضعیت خودمراقبتی نامطلوب و 8/3 درصد افراد دارای وضعیت خودمراقبتی مطلوب بودند. تجزیه و تحلیل ارتباط بین نمره خودمراقبتی و اطلاعات دموگرافیک ارتباط معناداری بین وضعیت تحصیلی و شغلی بیماران با نمره خودمراقبتی بیماران نشان داد. براساس نتایج مطالعه حاضر اکثریت بیماران از نظر رفتارهای خودمراقبتی در وضعیت متوسطی قرار دارند و با توجه به اهمیت رفتارهای خودمراقبتی در کنترل و کاهش عوارض ناشی از بیماری، گنجاندن برنامه های آموزش در جهت ارتقاء سطح دانش و آگاهی بیماران در هرچه بهتر شدن وضعیت رفتارهای خودمراقبتی توصیه می گردد. (48)

مطالعه ی مروتی شریف آباد و همکارانش در سال 1386 با هدف بررسی حمایت اجتماعی و وضعیت خود مراقبتی در بیماران دیابتی مراجعه کننده به مرکز تحقیقات دیابت یزد بر روی120 بیمار دیابتی بصورت نمونه گیری آسان انجام شد. ابزار جمع آوری اطلاعات پرسشنامه ای جهت ارزیابی سازه های حمایت اجتماعی درک شده و رفتارهای خود مراقبتی بیماران دیابتی بودکه از طریق مصاحبه با بیماران تکمیل گردید. آزمودنیها, 58.1 درصد نمره قابل اکتساب حمایت اجتماعی درک شده را کسب نمودند که این درصد حاصل اکتساب 56.4 درصد نمره قابل کسب در رفتارهای خانوادگی حمایت کننده و 39.4 درصد نمره قابل کسب رفتارهای خانوادگی غیر حمایت کننده بود. وضعیت حمایت خانواده در مورد مصرف صحیح داروها توسط بیماران در پایین ترین سطح قرار داشت درحالی که حمایت خانوادگی در مورد مراقبتهای عمومی دیابت در مطلوب ترین وضعیت قرار داشت. رفتارهای خانوادگی غیر حمایت کننده در بین زنان بطور معنی داری بیش از مردان بود. حمایت اجتماعی کلی درک شده دارای همبستگی مثبت و معنی داری با رفتارهای خودمراقبتی بود. رفتارهای خانوادگی حمایت کننده نیز همبستگی مثبت و معنی داری با رفتارهای خود مراقبتی نشان داد اما همبستگی رفتارهای خانوادگی غیر حمایت کننده با رفتارهای خودمراقبتی معنی دار نبود. حمایت اجتماعی کلی درک شده تنها 6.4 درصد از تغییرات در رفتارهای خود مراقبتی را پیشگویی می کرد در حالیکه رفتارهای خانوادگی حمایت کننده 9.1 درصد از تغییرات این متغیر را پیشگویی می کرد. سطح حمایت خانوادگی در بیماران مورد مطالعه در سطح مطلوبی نبود و این وضعیت در مورد بعضی ابعاد خودمراقبتی مانند مصرف صحیح داروها نامطلوبتر بود. در هر برنامه آموزشی جهت ارتقای سطح خودمراقبتی در بیماران دیابتی توجه به حمایت خانواده می تواند در موفقیت برنامه مفید باشد. (49)

سوابق مطالعات خارجی

مطالعه ی P. Reshma و همکارانش در سال 2021 با هدف بررسی عوامل موثر بر رفتار خودمراقبتی بیماران دیابتی دارای محرومیت اجتماعی-اقتصادی (مروری سیستماتیک) انجام شد. دیابت ملیتوس و عوارض آن از طریق هزینه‌های مستقیم بالینی و کاهش راندمان کاری، بدبختی مالی گسترده‌ای را برای بیماران دیابتی و خانواده‌شان، به چارچوب‌های رفاهی و اقتصاد عمومی به همراه دارد. مطالعه حاضر به طور سیستماتیک عوامل احتمالی مؤثر بر رفتار خودمراقبتی بیماران دیابتی محروم را که به شدت در مدیریت این بیماری مزمن نقش دارند، مرور کرد. به دلیل تغییر در معیارهای WHO برای تشخیص و طبقه‌بندی تحمل غیرطبیعی گلوکز، مرور به یک چارچوب زمانی خاص محدود شد. در ابتدا، 96858 مقاله شناسایی شد و پس از غربالگری و خواندن متن کامل، 10 مطالعه که معیارهای ورود را داشتند برای بررسی سیستماتیک انتخاب شدند. هفت مطالعه عوامل مؤثر بر رفتار خودمراقبتی را در میان جمعیت محروم دیابتی گزارش کرده بودند. سه مطالعه اهمیت راهبردهای مداخله و تأثیر آن بر رفتار خودمراقبتی را در بین آنها گزارش کرده بودند. یافته‌ها نشان می‌دهد که مدیریت خودمراقبتی افراد آسیب‌دیده اجتماعی-اقتصادی شامل ابعادی از جمله دانش دیابت، عدم فعالیت بدنی، حمایت اجتماعی، عدم دسترسی به خدمات، اختلالات زندگی، انکار بیماری، نگرش‌های اجتماعی، مسئولیت‌ها و هزینه‌های درمان است. علاوه بر این، مشخص شد که واسطه‌های حمایتی خود مدیریت دیابت در جلب بیماران با اقتصاد پایین‌تر، تمایل به مقابله با نیازهای زندگی و موانع مراقبت از خود و تشویق به تغییر رفتار موفق هستند. روی هم رفته، مطالعات روش‌شناختی کارآمدی آینده که رفتارهای ارتقا دهنده سلامت و کاوش عوامل مؤثر بر رفتارهای خودمراقبتی بیماران دیابتی محروم را ایجاد کند، مورد نیاز است. (50)

مطالعه ی Awad M. Al-Qahtani و همکارانش در سال 2020 با هدف بررسی فراوانی و عوامل مرتبط با رفتارهای خودمراقبتی ناکافی بر روی 355 بیمار مبتلا به دیابت تایپ دو ، با استفاده از نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای، مراجعه کننده به بیمارستان دانشگاه نجران و مراکز مراقبت های بهداشتی اولیه در نجران، عربستان سعودی انجام شد. ارزیابی رفتارهای خودمراقبتی با استفاده از پرسشنامه 16 سوالی خود مدیریتی دیابت (DSMQ) انجام شد. اکثریت (85.1٪) از بیماران مبتلا به T2DM کنترل نشده، 42٪ چاق و 5.9٪ چاق بیمارگونه بودند. بر اساس معیارهای DSMQ، اکثر بیماران (90.1%) رفتارهای خودمراقبتی ضعیفی داشتند. میانگین مجموع DSMQ 04/5 از 10 بود. در میان خرده مقیاس‌های DSMQ، استفاده از مراقبت‌های بهداشتی با 63/5 بالاترین میانگین امتیاز را به خود اختصاص داد و پس از آن مدیریت گلوکز با امتیاز 12/5، در حالی که کنترل رژیم غذایی با میانگین 96/4 و فعالیت بدنی دارای میانگین کمتری بود. 4.46، همه ناکافی بودند. متاهل بودن و داشتن DM برای بیش از 5 سال عوامل مستقل مهم مرتبط با رفتار خودمراقبتی ضعیف بودند. رفتارهای خودمراقبتی ناکافی به طور گسترده در شهر نجران، عربستان سعودی شایع است. تمام زیرمقیاس‌های DSMQ توسط اکثر بیماران دیابتی ضعیف مدیریت شدند. علاوه بر این، متاهل بودن و داشتن مدت زمان دیابت طولانی‌تر از عوامل مستقل مهم مرتبط با رفتارهای خودمراقبتی ضعیف هستند. (51)

مطالعه ی Rebekah J. Walker و همکاران در سال 2015 با هدف درک تأثیر عوامل روانشناختی و اجتماعی-اقتصادی تعیین کننده ی سلامت که بر خودمراقبتی دیابت تأثیر می گذارد ، انجام شد. در این مطالعه 615 بزرگسال مبتلا به دیابت نوع 2 از دو کلینیک مراقبت های اولیه بزرگسالان در جنوب شرقی ایالات متحده انتخاب شدند. تجزیه و تحلیل عامل تاییدی (CFA) عوامل پنهانی را که عوامل تعیین کننده اجتماعی-اقتصادی، تعیین کننده های روانی-اجتماعی و مراقبت از خود (رژیم غذایی، ورزش، مراقبت از پا، آزمایش گلوکز، و پایبندی به دارو) را تشکیل می دهند، شناسایی کرد. مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) رابطه بین عوامل تعیین کننده و خودمراقبتی را بررسی کرد. متغیرهای پنهان برای خودمراقبتی دیابت، پریشانی روانی، خودکارآمدی، حمایت اجتماعی و موقعیت اجتماعی ایجاد شد. مدل اولیه نشان داد که پریشانی روانی کمتر ، حمایت اجتماعی بالاتر و خودکارآمدی بالاتر با خودمراقبتی دیابت ارتباط معناداری داشت. وضعیت اجتماعی ارتباط معنی داری با خودمراقبتی نداشت. بر اساس روابط نظری، سه عامل پنهانی که عوامل اجتماعی تعیین‌کننده سلامت (پریشانی روانی، حمایت اجتماعی و خودکارآمدی) را اندازه‌گیری می‌کنند، به شدت با خودمراقبتی دیابت مرتبط هستند(52).

1. توزیع فراوانی جنسیت،تحصیلات،وضعیت تاهل، محل سکونت،وضعیت منزل مسکونی،وضعیت اشتغال،بیمه،وضعیت مالی،مصرف دخانیات،نوع درمان ،شبکه زندگی در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 چگونه است؟
2. میانگین سن ،تعداد اعضای خانواده،متراژمنزل مسکونی،مدت ابتلا به دیابت در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 چگونه است؟
3. میانگین نمره خودمراقبتی کل و میانگین هر یک از حیطه ها(maintenanceو monitoringو managementو confidence ) در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 چگونه است؟
4. میانگین نمره خودمراقبتی با میانگین سن در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 ارتباط دارد.
5. میانگین نمره خودمراقبتی با جنسیت در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 ارتباط دارد.
6. میانگین نمره خودمراقبتی با تحصیلات در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 ارتباط دارد.
7. میانگین نمره خودمراقبتی با وضعیت تاهل در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 ارتباط دارد.
8. میانگین نمره خودمراقبتی با محل سکونت در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 ارتباط دارد.
9. میانگین نمره خودمراقبتی با میانگین نسبت تعداد اعضای خانواده به متراژ منزل در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 ارتباط دارد.
10. میانگین نمره خودمراقبتی با وضعیت منزل مسکونی در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 ارتباط دارد.
11. میانگین نمره خودمراقبتی با وضعیت اشتغال در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 ارتباط دارد.
12. میانگین نمره خودمراقبتی با وضعیت بیمه در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 ارتباط دارد.
13. میانگین نمره خودمراقبتی با وضعیت مالی در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 ارتباط دارد.
14. میانگین نمره خودمراقبتی با مصرف دخانیات در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 ارتباط دارد.
15. میانگین نمره خودمراقبتی با نوع درمان در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 ارتباط دارد.
16. میانگین نمره خودمراقبتی با میانگین مدت ابتلا به دیابت در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 ارتباط دارد.
17. میانگین نمره خودمراقبتی با وضعیت شبکه زندگی در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 ارتباط دارد.
18. میانگین نمره خودمراقبتی با وضعیت Familial History  مثبت در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 ارتباط دارد.
19. میانگین نمره خودمراقبتی با وجود عوارض دیابت در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 ارتباط دارد.

تعیین ارتباط عوامل اجتماعی موثر بر سلامت و وضعیت خود مراقبتی در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402

1. تعیین توزیع فراوانی جنسیت،تحصیلات،وضعیت تاهل، محل سکونت،وضعیت منزل مسکونی،وضعیت اشتغال،بیمه،وضعیت مالی،مصرف دخانیات،نوع درمان ،شبکه زندگی در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402
2. تعیین میانگین سن ،تعداد اعضای خانواده،متراژمنزل مسکونی،مدت ابتلا به دیابت در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402
3. تعیین میانگین نمره خودمراقبتی کل و میانگین هر یک از حیطه ها(maintenanceو monitoringو managementو confidence ) در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402
4. تعیین ارتباط میانگین نمره خودمراقبتی با میانگین سن در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402
5. تعیین ارتباط میانگین نمره خودمراقبتی با جنسیت در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402
6. تعیین ارتباط میانگین نمره خودمراقبتی با تحصیلات در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402
7. تعیین ارتباط میانگین نمره خودمراقبتی با وضعیت تاهل در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402
8. تعیین ارتباط میانگین نمره خودمراقبتی با محل سکونت در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402
9. تعیین ارتباط میانگین نمره خودمراقبتی با میانگین نسبت تعداد اعضای خانواده به متراژ منزل در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402
10. تعیین ارتباط میانگین نمره خودمراقبتی با وضعیت منزل مسکونی در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402
11. تعیین ارتباط میانگین نمره خودمراقبتی با وضعیت اشتغال در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402
12. تعیین ارتباط میانگین نمره خودمراقبتی با وضعیت بیمه در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402
13. تعیین ارتباط میانگین نمره خودمراقبتی با وضعیت مالی در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402
14. تعیین ارتباط میانگین نمره خودمراقبتی با مصرف دخانیات در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402
15. تعیین ارتباط میانگین نمره خودمراقبتی با نوع درمان در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402
16. تعیین ارتباط میانگین نمره خودمراقبتی با میانگین مدت ابتلا به دیابت در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402
17. تعیین ارتباط میانگین نمره خودمراقبتی با وضعیت شبکه زندگی در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402
18. تعیین ارتباط میانگین نمره خودمراقبتی با وضعیت Familial History  مثبت در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402
19. تعیین ارتباط میانگین نمره خودمراقبتی با وجود عوارض دیابت در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402

وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی- دانشگاهها و موسسات آموزشی – مراکز درمانی دولتی و خصوصی

امروزه بخش زیادی از جامعه به بیماری دیابت مبتلا هستند که دستیابی به اطلاعات مورد هدف این پژوهش کمک شایانی به شناسایی این عوامل برای طراحی و برنامه ریزی مداخلات پیشگیرانه خواهد نمود و باعث بهبود سلامت جامعه و افزایش آگاهی نسبت به خودمراقبتی میشود .

تعریف نظری :

خودمراقبتی (self-care) : شامل رفتارهای بهداشتی است که هدف آن، حفظ و یا ارتقاء سلامت از طریق اقداماتی همانند رعایت رژیم غذایی، فعالیت های ورزشی و جستجوی خدماتی برای پیشگیری یا درمان بیماری و به کارگیری درمان های تجویز شده است(16).

تعریف عملی :

خودمراقبتی (self-care) : با توجه به پرسشنامه ی توبرت گلاسکو سنجیده می شود.

مقطعی(تحلیلی – توصیفی)

بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402

معیارهای ورود

1. تشخیص قطعی دیابت براساس اطلاعات آزمایشگاهی و شرح حال بیمار
2. حداقل داشتن یکسال سابقه دیابت
3. سن30تا 70 سال
4. رضایت بیمار جهت شرکت در پژوهش

معیارهای خروج

• ثبت اطلاعات ناقص در پرسشنامه، عدم رضایت بیمار

براساس نتایج مطالعه baji و همکاران در برسی رفتارهای خودمراقبتی در بیماران دیابتیک نوع دو ،و مقادیر ذیل ،با در نظر گرفتن آلفا0.05 ،توان مطالعه 0.8  حجم نمونه 62  بدست آمد،با در نظر گرفتن تعداد متغیر های مستقل حجم نمونه نهایی 220نفر تخمین زده شد(53).

S1=13.1,S2=13.8,µ1=32.8,µ2=39.6

غیراحتمالی در دسترس

فرم جمع آوری اطلاعات در این مطالعه بر اساس نسخه ی فارسی پرسشنامه ی خودمراقبتی دیابت در بیماران ایرانی دیابت می باشد که روانسنجی این پرسشنامه توسط عباس عبادی و همکاران در سال 2019 ارزیابی شد. در مجموع، چهار عامل (فعالیت-رفتار تغذیه ای، رفتار اجتناب از مصرف سیگار، رفتارهای مرتبط با بیماری و رفتارهای ارتقا دهنده سلامت) در بعد حفظ مراقبت از خود، سه عامل (پایش علائم، ارزیابی علائم و تشخیص علائم) در بعد پایش مراقبت از خود، دو عامل (خودمراقبتی مستقل و خودمراقبتی مشورتی)  در بعد مدیریت خودمراقبتی و دو عامل (اعتماد به خود مراقبتی خاص و خودمراقبتی مداوم) در بعد اعتماد به نفس در این مطالعه بررسی شدند.در این راستا، همسانی کلی چهار بعد به ترتیب 809/0، 767/0، 590/0 و 886/0 بود. پرسشنامه مذکور شامل 40 سوال است که بررسی آن در چهار حیطه خودمراقبتی(maintenance-monitoring-management-confidence) بوده و حداکثر و حداقل امتیاز هر کدام از سوالات بصورت ذکر شده در جدول ذیل میباشد.(54)

در این پژوهش مقطعی که پس از تصویب پروپوزال در شورای پژوهش دانشکده پزشکی و کسب مجوز از کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی زاهدان ، در سال 1402 در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان انجام خواهد شد، پرسشنامه ی تکمیل شده توسط افراد شرکت کننده در مطالعه تحت بررسی قرار خواهند گرفت. پس از توضیح اهداف طرح و کسب رضایت به شرکت در مطالعه، به منظور گردآوری داده ها و سنجش متغییر های پژوهش از پرسشنامه استفاده می گردد. پژوهشگر با مراجعه به کلینیک بیمارستان علی ابن ابی طالب(ع)،کلینیک دیابت بیمارستان بوعلی ،کلینیک عدالت و مطب یکی از اساتید فوق تخصص غدد(مشاور پایان نامه) به جمع آوری نمونه ها اقدام خواهد نمود.

فرم جمع آوری اطلاعات در این مطالعه بر اساس نسخه ی فارسی پرسشنامه ی خودمراقبتی دیابت در بیماران ایرانی دیابت می باشد که روانسنجی این پرسشنامه توسط عباس عبادی و همکاران در سال 2019 ارزیابی شد.فرم ها در اختیار بیماران قرار خواهد گرفت و به صورت خودگزارش دهی تکمیل خواهد شد.زمان تقریبی تکمیل پرسشنامه و فرم جمع آوری اطلاعات 10 تا 15 دقیقه خواهد بود.

پس از ورود داده ها در نرم افزار SPSS.V.22 ،تجزیه و تحلیل آماری انجام خواهد شد .در بخش آمار توصیفی ،در مورد متغیر های کمی از میانگین و انحراف معیار و در مورد متغیرهای کیفی از درصد فراوانی ، جداول و نمودارهای متناسب استفاده خواهد شد.جهت تجزیه و تحلیل داده ها و برای سنجش ارتباط بین متغیرهای مستقل و وضعیت از آزمون های آماری  Corration,independent sample t  Test,و one way anova استفاده خواهد شد.درصورت لزوم از آزمونهای غیر پارامتریک استفاده خواهد شد. سطح معنی داری آزمونها 0.05  در نظر گرفته می شود.

در این مطالعه، کلیه اصول اخلاقی منطبق با راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی  دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران (کدهای زیر)، رعایت خواهد شد .

کد 1: هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

کد 2:در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

کد 3:پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه‌پذیر است که منافع بالقوه‌ی آن برای هر فرد آزمودنی بیش‌تر از خطرهای  آن باشد. در پژوهش‌های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیش‌تر از آن‌چه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه می‌شوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش‌کننده‌ی پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش‌ است.

کد 4:مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

کد 13: کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

کد 14:اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

کد 15: پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.

کد 25 : پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

کد 28 :پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

کد 29:نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.

عدم همکاری بیماران ، که سعی می­شود با توضیح دادن اهمیت این مطالعه این مشکل رفع گردد.

عوامل اجتماعی ، سلامت ، وضعیت خودمراقبتی ، بیماران دیابتی

1. Tracey M L, Gilmartin M, O'Neill K, Fitzgerald AP, McHugh SM, Buckley CM, et al. Epidemiology of diabetes and complications among adults in the Republic of Ireland 1998-2015: a systematic review and meta-analysis. BMC Public Health. 2016;16:132.
2. Ozougwu JC, Obimba KC, Belonwu CD, Unakalamba CB. The pathogenesis and pathophysiology of type 1 and type 2 diabetes mellitus. Journal of Physiology and Pathophysiology. 2013;4(4):46-57.
3. International Diabetes Federation . IDF Diabetes Atlas. 6th edn International Diabetes Federation; Brussels, Belgium: 2013.
4. Ogurtsova K, da Rocha Fernandes JD, Huang Y, Linnenkamp U, Guariguata L, Cho NH, et al. IDF Diabetes Atlas: Global estimates for the prevalence of diabetes for 2015 and 2040. Diabetes Research and Clinical Practice. 2017;128:40-50.
5. Kassahun T, Gesesew H, Mwanri L, Eshetie T. Diabetes related knowledge, self-care behaviours and adherence to medications among diabetic patients in Southwest Ethiopia: a cross-sectional survey. BMC Endocrine Disorders. 2016; 16(1): 28.
6. Nejaddadgar N, Solhi M, Jegarghosheh S, Abolfathi M, Ashtarian H. Self-care and related factors in patients with type 2 diabetes. Asian Journal of Biomedical and Pharmaceutical Sciences. 2017; 7(61): 6-10
7. Alaee KF, Mohammadi SF, Hosseini M, Rassouli M. Experiences of Selfmanagement of Type I Diabetes in Adolescents: A Phenomenological Study. Iranian Journal of Endocrinology and Metabolism. 2016;17(6):425-34. [Persian]
8. Koo M, Lee MH, Chang Y, Huang CF, Chen SC, Yeh YC. Factors associated with selfcare behaviors in middle aged adults and elderly with diabetes mellitus. Hu Li Za Zhi. 2011;58(5):43-52.
9. Baquedano IR, Dos Santos MA, Martins TA, Zanetti ML. Self-care of patients with diabetes mellitus cared for at an emergency service in Mexico. Rev Lat Am Enfermagem. 2010;18(6):1195-1202.
10. Wild S, Roglic G, Green A, Sicree R, King H. Global prevalence of diabetes:Estimate for the year 2000 and projection for 2030. Diabetes care J. 2006;27(5):1014-1053.
11. وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی. راهنمای جامع نظام مراقبت بیماری های غیر واگیر در جمهوری اسلامی ایران. ویرایش چهاردهم ، مرکز مدیریت بیماری ها، 1383 ، ص20.
12. Landim CA, Zanetti ML, Santos MA, Andrade TA, Teixeira CR. Self-care competence in the case of Brazilian patients with diabetes mellitus in a multiprofessional educational programme. J Clin Nurs. 2011;20(23-24):3394-3403.
13. Castensøe-Seidenfaden P, Husted GR, Jensen AK, Hommel E, Olsen B, Pedersen- Bjergaard U, et al. Testing a smartphone app (Young with Diabetes) to improve selfmanagement of diabetes over 12 months: randomized controlled trial. JMIR mHealth and uHealth. 2018;6(6):e141.
14. Hassanali GH, Mohammad Khan Kermanshahi S, Anvar Kakil D. The Effect of Partnership Caring Model on Diabetic Adolescence’ Metabolic Control Referring to Diabetes Center of Arbil city. Journal of Evidence Based Care, 2013;3(9):59-64.
15. Lee EH, Lee YW, Moon SH. A structural equation model linking health literacy to self-efficacy, self-care activities, and health-related quality of life in patients with type 2 diabetes. Asian Nursing Research. 2016; 10(1): 82-7.
16. Banaye Jeddi M, Shariat F, Moradi F, Kiani A. The effect of self-care behaviors education on quality of life in patients with type 2 diabetes: A randomized clinical trial. Journal of Fasa University of Medical Sciences. 2017;6(4):538-47. [Persian]
17. Grey M, Schulman-Green D, Knafl K, Reynolds NR. A Revised Self-and Family Management Framework. Nurs Outlook. 2015;63:162-70.
18. Mahdi H, Maddah SMB, Mahammadi F. The Effectiveness of Self-Care Training on Quality of Life among Elderlies with Diabetes. Iranian Journal of Rehabilitation Research in Nursing. 2016;2(4):32-39.[Persian]
19. Díaz-Apodaca BA, De Cosío FG, Canela- Soler J, Ruiz-Holguín R, Cerqueira MT. Quality of diabetes care: a cross-sectional study of adults of Hispanic origin across and along the United States-Mexico border. Rev Panam Salud Publica. 2010;28(3):207-213.
20. Ricardo AC, Yang W, Lora CM, Gordon EJ, Diamantidis CJ, Ford V, et al. Limited health literacy is associated with low glomerular filtration in the Chronic Renal Insufficiency Cohort (CRIC) study. Clinical Nephrology. 2014; 81(1): 30.
21. Nutbeam D. The evolving concept of health literacy. Social Science & Medicine. 2008; 67(12): 2072-8.
22. Sørensen K, Van den Broucke S, Fullam J, Doyle G, Pelikan J, Slonska Z, et al. Health literacy and public health: a systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health. 2012; 12(1): 80.
23. American Diabetes Association Standards of Medical Care in Diabetes – 2014. Diabetes Care. 2014;37(Supplement 1):S14–S80.
24. Centers for Disease Control and Prevention . National diabetes fact sheet: national estimates and general information on diabetes and prediabetes in the United States. U.S. Department of Health and Human Services, Centers for Disease Control and Prevention; Atlanta, GA: 2011.
25. Funnel MM, Brown TL, Childs BP, Haas LB, Hosey GM, Jensen B, Maryniuk M, Peyrot M, Piette JD, Reader D, Siminerio LM, Weigner K, Weiss MA. National standards for diabetes self-management education. Diabetes Care. 2012;35(Supplement 1):S101–S108.
26. Marrero DG, Ard J, Delamater AM, Peragallo-Dittko V, Mayer-Davis EJ, Nwankwo R, Fisher EB. Twenty-first century behavioral medicine: a context for empowering clinicians and patients with diabetes: a consensus report. Diabetes Care. 2013 Feb;36(2):463–470.
27. Delamater AM, Jacobson AM, Anderson B, Cox D, Fisher L, Lustman P, Rubin R, Wysocki T. Psychosocial therapies in diabetes: Report of the psychosocial therapies working group. Diabetes Care. 2001;24:1286–1292.
28. Ismail-Beigi F, Moghissi E, Tiktin M, Hirsch IB, Inzucchi SE, Genuth S. Individualizing glycemic targets in type 2 diabetes mellitus: implications of recent clinical trials. Ann Intern Med. 2011;154:554–559.
29. Healthy People Secretary’s Advisory Committee on Health Promotion and Disease Prevention Objectives for 2020. Healthy People 2020: An Opportunity to Address the Societal Determinants of Health in the United States. 2010 Jul 26; Available from: http://www.healthypeople.gov/2020/topicsobjectives2020/overview.aspx?topicid=39.
30. Marmot M. Fair society, healthy lives (the Marmot review) Department of Health; London: 2010.
31. Whiting D, Unwin V, Roglic G. Equity, social determinants and public health programs. World Health Organization; Geneva: 2010. Diabetes: equity and social determinants; pp. 77–94.
32. Walker RJ, Small BL, Campbell JA, Strom Williams JL, Egede LE. Impact of social determinants of health on outcomes for type 2 diabetes: a systematic review. Endocrine. 2014 Feb 15;
33. Braveman P, Egerter S, Williams DR. The social determinants of health: coming of age. Annu Rev Public Health. 2011;32:381–398.
34. Sigurdardottir AK. Self-care in diabetes: model of factors affecting self-care. Journal of Clinical Nursing. 2005;14:301–314.
35. Nam S, Chesla C, Stotts NA, Kroon L, Janson SL. Barriers to diabetes management: patient and provider factors. Diabetes Res and Clin Prac. 2011;93:1–9.
36. Gao J, Wang J, Zheng P, Haardorfer R, Kegler MC, Zhu Y, Fu H. Effects of self-care, self-efficacy, social support on glycemic control in adults with type 2 diabetes. BMC Fam Pract. 2013;14:66.
37. Osborn CY, Egede LE. Validation of an information-behavioral skills model of diabetes self-care (IMB-DSC) Patient Educ Couns. 2010;79(1):49–54.
38. Egede LE, Osborn CY. Role of motivation in the relationship between depression, self-care, and glycemic control in adults with type 2 diabetes. Diabetes Educ. 2010;36(2):276–283.
39. Tahmasebi R, Noroozi A, Sadat Tavafian S. Determinants of self-management among diabetic patients: a path analysis. Asia-Pacific J of Public Health. 2014
40. Mosnier Pudar H, Hochberg G, Eschwege E, Halimi S, Virally ML, Guillausseau PJ, et al. How patients' attitudes and opinions influence self-care behaviours in type 2 diabetes. French.Diabetes Metab. 2010;36(6):476-483.
41. Boutati EI, Raptis SA. Self-monitoring of blood glucose as part of the integral care of type 2 diabetes. Diabetes Care. 2009;32:205-210.
42. Hyun KS, Kim KM, Jang SH. The effects of tailored diabetes education on blood glucose control and self-care. J Korean Acad Nurs. 2009;39(5):720-730.
43. Nwasuruba C, Khan M, Egede LE. Racial ethnic differences in multiple self-care behaviors in adults with diabetes. J Gen Intern Med. 2007;22(1):115-120.
44. Nutting PA, Dickinson WP, Dickinson LM, Nelson CC, King DK, Crabtree BF, et al Use of chronic care model elements is associated with higher quality care for diabetes. Ann Fam Med. 2007;5(1):14-20.
45. Gillibrand R, Steven S. The extended health belief model applied to the experience of diabetes in young people. Br J Health Psychol. 2006;11(1):155-169.
46. Kianipour, Neda & Chaboksavar, Fakhrodin & Rahimi, Mehrali & Lebni, Javad & Abbas, Jaffar & Ziapour, Arash. (2021). Investigating the Factors Affecting the Self-care Behaviors Status of Patients With Type II Diabetes and the Role of Demographic Variables: a Case Study in Iran. 10.21203/rs.3.rs-320793/v1.
47. Mahdilouy P, Ziaeirad M. Self-care Status and Its Relationship with Demographic and Clinical Characteristics in Adolescents and Young People with Type I Diabetes. J Diabetes Nurs. 2019; 7 (1) :714-727
48. Allahyari J, Shirani N, Sargolzaei M S, Jafari J, Afshari J. Self-care Behavior and Rrelated Factors of Patients with Diabetes Type II in Saravan in 2017. J Diabetes Nurs 2018; 6 (3) :550-557 URL: http://jdn.zbmu.ac.ir/article-1-302-fa.html
49. Morowatisharifabad M, Rouhani Tonekaboni N. Perceived self-efficacy in selfcare behaviors among diabetic patients referring to Yazd Diabetes Research Center. Jo- urnal of Birjand University of Medical Sciences 2009; 4:91-9.[Farsi]
50. Reshma P, Rajkumar E, John R, George AJ. Factors influencing self-care behavior of socio-economically disadvantaged diabetic patients: A systematic review. Health Psychol Open. 2021 Sep 17;8(2):20551029211041427. doi: 10.1177/20551029211041427. PMID: 34552758; PMCID: PMC8450690.
51. Al-Qahtani, Awad Mohammed. “Frequency and factors associated with inadequate self-care behaviors in patients with type 2 diabetes mellitus in Najran, Saudi Arabia. Based on diabetes self-management questionnaire.” Saudi medical journal vol. 41,9 (2020): 955-964. doi:10.15537/smj.2020.9.25339
52. Walker RJ, Gebregziabher M, Martin-Harris B, Egede LE. Understanding the influence of psychological and socioeconomic factors on diabetes self-care using structured equation modeling. Patient Educ Couns. 2015 Jan;98(1):34-40. doi: 10.1016/j.pec.2014.10.002. Epub 2014 Oct 22. PMID: 25455793; PMCID: PMC4314329.
53. baji Z, Zamani alavijeh F, Nouhjah S, haghighizadeh M H. Self-care Behaviors and Related Factors in Women with Type 2 Diabetes. Iranian Journal of Endocrinology and Metabolism. 2015; 16 (6) :393-401
54.  Ebadi A, Ausili D, Albatineh AN, Salarvand S, Ghashlagh RG. Psychometric evaluation of the Farsi version of the self-care of diabetes inventory in Iranian patients with diabetes. Diabetes, Metabolic Syndrome and Obesity: Targets and Therapy. 2019;12:2775

دیابت یک موضوع مهم بهداشت جهانی است و بعنوان چالش برانگیزترین مشکل قرن 21 حساب میشود.عواملی از قبیل مصرف تنباکو و مواد الکلی، عدم تحرک و فعالیت بدنی، تغذیه ناسالم و افزایش وزن نقش بسزایی در افزایش میزان شیوع این بیماری می تواند داشته باشد. بیماری دیابت در صورت عدم کنترل می تواند باعث درگیری سیستم های مختلف بدن از جمله سیستم های قلبی عروقی، کلیوی و مشکلات چشمی شود. این بیماری علاج قطعی ندارد و بهترین درمان پیشگیری از آن است . اقدام های پیشگیرانه شامل غربالگری و بیماریابی است که، موجب ارتقای کیفیت زندگی شده ودر کاهش هزینه ها موثر است.مهمترین عامل زمینه ساز مرگ و میر بیماران دیابتی عدم انجام خودمراقبتی است شامل کارهایی از قبیل رعایت رژیم غذایی، فعالیت های ورزشی و جستجوی خدماتی برای پیشگیری یا درمان بیماری و به کارگیری درمان های تجویز شده است . با توجه به موارد ذکر شده پژوهشگران این مطالعه سعی دارند تا با بررسی ارتباط عوامل اجتماعی موثر بر سلامت و وضعیت خود مراقبتی در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402ضمن نشان دادن اهمیت آن به بیماران موجب ارتقای کیفیت زندگی شده ودر کاهش هزینه ها و عوارض ناشی از آن تاثیرگذار باشند.

طرح فوق نیاز به انجام خونگیری نداشته و بر اساس آزمایشات روتین و پرونده بیمارهنگام مراجعه به پزشک معالج مورد پایش قرار میگیرد.

پژوهشگران این مطالعه سعی دارند تا با بررسی ارتباط عوامل اجتماعی موثر بر سلامت و وضعیت خود مراقبتی در بیماران دیابتی شهرزاهدان در سال 1402ضمن نشان دادن اهمیت آن به بیماران موجب ارتقای کیفیت زندگی شده ودر کاهش هزینه ها ، عوارض و خطرات احتمالی مرگ و میر ناشی از آن تاثیرگذار باشند.

از آنجا که شرکت کنندگان در این مطالعه بصورت خودمختار وآگاهانه به پرسش های طرح پاسخ می دهند و نیز دسترسی به پرونده و سابقه بیماری آنها با رضایت شخصی فرد میباشد ، هیچگونه خطری متوجه افراد مذکور نمی باشد.

تمام اطلاعات جمع آوری شده در این مطالعه در مورد شرکت کنندگان،جزئی از مراحل طرح بوده و فاقد هر گونه عوارض جانبی و خطرات احتمالی می باشد.

طرح فوق نیازمند کمک هزینه های مربوط به نگارش،ادیت و انتشار مقاله طبق آیین نامه مربوط به تصویب طرح ها و پایان نامه های تحقیقاتی دانشگاه تصویب شده در سال 1401 میباشد.

تمامی جوانب طرح مذکور مورد بررسی قرار گرفته و دارای اطمینان کافی بوده و نیازمند روش جایگزین نمی باشد.

نتایج آزمایشات گرفته شده و پرسشنامه تکمیل شده توسط بیمار پس از ثبت در پرونده محرمانه که فقط در اختیار مجریان طرح می باشد،توسط مجریان مورد بازبینی قرارگرفته و در صورت نیاز به اقدامات درمانی بیشتر به اطلاع پزشک معالج بیمار رسانده خواهد شد.

چنانچه بیمار یا قیم قانونی وی درخواست دریافت نتایج را داشته باشند ، امکان دسترسی وی به نتایج مذکور پس از مشورت مجریان طرح، به اطلاع ایشان خواهد رسید. ضمنا شرکت کنندگان در مطالعه میتوانند سوالات خود در مورد نقش آنها در مطالعه ما را مطرح نموده و مجریان پاسخ مناسب را در اختیار ایشان قرار خواهند داد.

شرکت درمطالعه کاملا اختیاری است وشما آزاد خواهید بود که در هر زمانی از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا در هر زمان که مایل باشید بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار و ارائه مطالب توسط پژوهشگربرای شما ایجاد شود از ادامه شرکت در پژوهش مذکور انصراف دهید .

اینجانب.................با آگاهی کامل از موارد فوق رضایت می دهم که بعنوان یک فرد مورد مطالعه در طرح بررسی ارتباط عوامل اجتماعی موثر بر سلامت و وضعیت خودمراقبتی در بیماران دیابتی شهر زاهدان در سال 1402 شرکت نمایم.

کلیه اطلاعاتی که از من گرفته می شود و نیز نام من محرمانه باقی خواهد ماندو نتایج تحقیقات بصورت کلی و در قالب اطلاعات گروه مورد مطالعه منتشر می گردد و نتایج فردی در صورت نیاز بدون ذکر نام و مشخصات فردی عرضه خواهد گردید و همچنین برائت پژوهشگران و پزشک معالج این طرح را از کلیه اقدامات مذکور در برگه اطلاعاتی در صورت عدم تقصیر در ارائه اقدامات اعلام میدارم.

این موافقت مانع از اقدامات قانونی اینجانب در مقابل مجری طرح در صورتی که عملی خلاف و غیرانسانی انجام شود نخواهد بود.

امضاء و اثر انگشت فرد مورد پژوهش                                             

نام و نام خانوادگی و امضاء شاهد                                                    

امضاء پژوهشگر

فرم ضمیمه شد