بررسی فرا‌وانی خشونت خانگی و عوامل مرتبط با آن در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال ۱۴۰۲

این پژوهش به ارزیابی فراوانی خشونت خانگی در سطح استان سیستان و بلوچستان و عوامل مرتبط با آن می پردازد.در این مطالعه مقطعی . تحلیلی- توصیفی پژوهشگر به بررسی 700 خانم سن باروری از نظر تجربه خشونت خانگی می پردازد

خشونت یه عنوان یک الگوی رفتاری که از طریق توسل به ایجاد ترس، تهدید، رفتار آزاردهنده به منظور اعمال قدرت و تحمیل کنترل بر فردی نزدیک تعریف می‌شود و شامل سواستفاده جسمی، جنسی، اقتصادی و تهدیدات لفظی و متارکه می‌باشد (1).  بروز خشونت علیه زنان به گستردگی تاریخ بشریت است. خشونت علیه زنان پدیده‌ای جهانی است و با توجه به ویژگی‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی هر محل و مکان متفاوت می‌باشد. خشونت و تهاجم علیه زنان، طبقه، نژاد، ملیت، کهولت سن، مذهب و نوع باورهای ایدئولوژیک نمی‌شناسد و به شکل‌های مختلف اعمال می‌گردد (2،3). تا چند دهه گذشته جامعه‌شناسان خشونت خانگی علیه زنان را امری استثنایی و نادر قلمداد می‌کردند و آن را صرفا مربوط به خانواده‌هایی با مشکلات مادی، سطح پایین فرهنگی و شرایط بحرانی نظیر طلاق می‌دانستند. با این حال، نتایج مطالعات در سال‌های گذشته نشان داد که خشونت خانگی استثنایی نیست، بلکه بیشتر خانواده‌ها با آن درگیر می‌باشند (4).

سازمان بهداشت جهانی (WHO[1]) خشونت برعلیه زنان را به صورت هرگونه عملی برعلیه جنس مونث که باعث آسیب یا رنجش جسمی، روانی یا جنسی شود و فقدان آزادی و اختیار در زندگی تعریف می‌کند (5). خشونت در سطح خانواده (خشونت خانگی) شایع‌ترین نوع خشونت علیه زنان می‌باشد و شامل خشونت‌های فیزیکی، روانی و جنسی می‌باشد که در تمام سنین، جنسیت‌ها، قومیت‌ها، زمینه‌های آموزشی و گروه‌های اقتصادی اجتماعی رخ داده و به عنوان یکی از مهمترین معضلات بهداشت عمومی به طور روزافزون در حال افزایش است (6،7). این نوع خشونت‌ها، اگرچه معمولا در حریم خانواده رخ می‌دهد، ولی زندگی زنان را در همه عرصه‌های عمومی و اجتماعی تحت تاثیر قرار می‌دهد. از این رو، منجر به پیامدهای تخریب کننده درون خانواده، جامعه و حتی جلوگیری از پیشرفت اقتصادی اجتماعی می‌‌شود (8،9).

این نوع خشونت، می‌تواند در تمام طول عمر یک زن رخ دهد؛ با این وجود، زنان واقع در سنین باروری بیشتر در معرض خشونت خانگی بوده و بارداری نیز دوره آسیب‌پذیری منحصر به فردی محسوب می‌شود (10). از جمله پیامدهای نامطلوب خشونت علیه زنان در سنین باروری شامل سلامت باروری و جنسی شامل ابتلا شامل ابتلا به بیماری‌های منتقله از راه جنسی (STDs[2])، مشکلات دوران بارداری نظیر سقط جنین، زایمان زودرس، تولد نوزاد کم وزن و مرده زایی، مشکلات روحی و روانی نظیر افسردگی، اضطراب، نرس، اختلال استرس پس از تروما، مصرف الکل و داروی غیرمجاز، اعتیاد به مواد مخدر و مصرف دخانیات، آسم، کم‌خونی و خستگی مزمن، دردهای لگنی، علائم سندروم روده تحریک پذیر، سردرد و مشکلات خواب، خستگی، بزهکاری، آسیب به سلامت روانی و لطمه به اعتماد به نفس زن و اقدام به خودکشی یا همسرکشی می‌باشد (9-13). علاوه بر آسیب‌های سنین باروری، خشونت علیه زنان می‌تواند در دوران بارداری نیز منجر به پیامدهایی نامطلوبی برای مادر و نوزاد نظیر وزن‌گیری نامناسب مادر، آنمی، عفونت، خونریزی‌های 3 ماهه اول و دوم، زایمان زودرس، افزایش فشارخون، ادم، تهوع و استفراغ یا دهیدراتاسیون شدید و عفونت سیستم ادراری شود (14،15).

همانطور که اشاره شد، خشونت علیه زنان امری جهانی است و 30-35 درصد از زنان آمریکایی مورد آزار جسمی شوهران خود قرار می‌گیرند. 15-25 درصد از این زنان حتی در هنگام بارداری نیز مورد ضرب و شتم قرار می‌گیرند (16). در ایران نیز شیوع خشونت خانگی در دوران بارداری بین 3/19 درصد تا 5/94 درصد گزارش شده است (17). در دنیای امروز، دیدگاه‌های سلامت، چشم انداز وسیع‌تری پیدا کرده و در طی دهه‌های اخیر عوامل تعیین کننده اجتماعی سلامت از بحث برانگیزترین و پرچالش‌ترین موضوعات در حیطه سیاست‌گذاری‌های سلامت بوده است. از آنجایی که خشونت خانگی در جوامع در حال توسعه به مراتب بیشتر از جوامع توسعه یافته دیده می‌شود؛ لذا باید به دنبال علل اجتماعی موثر بر سلامت نظیر عوامل اجتماعی-سیاسی، ساختاری و اجتماعی واسط. عوامل ساختاری و اقتصادی-اجتماعی شامل درآمد، تحصیلات، اشتغال، طبقه اجتماعی، جنسیت، نژاد/قومیت و عوامل بینابینی شامل شرایط محیط زندگی (محل سکونت، قدت خرید و محیط کار)، شرایط روانی-اجتماعی (استرس‌های‌روانی- اجتماعی، شرایط زندگی و روابط بین فرردی استرس‌آور، کنترل استرس و حمایت اجتماعی)، عوامل رفتاری و بیولوژیک (تغذیه، فعالیت فیزیکی، مصرف الکل و تنباکو و عوامل ژنتیکی) و عوامل مربوط به نظام سلامت جهت تعیین نقش هر کدام بر خشونت خانگی علیه زنان بود (18-20). 

بنابراین با توجه به شرح پیش گفته، تفاوت‌های فرهنگی-اجتماعی-اقتصادی در جوامع مختلف و ارتباط آن‌ها با مسائل خشونت خانگی به خصوص برعلیه زنان در سن باروری و با توجه به دلیل کمبود اطلاعات دقیق در محدوده کل استان سیستان و بلوچستان، ما بر آن شدیم تا در مطالعه‌ای به بررسی وضعیت خشونت خانگی و عوامل مرتبط با آن در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1401 بپردازیم.

بررسی متون

• صدرزاده و همکارانش در سال 1399 به بررسی علل خشونت خانگی در زنان باردار مراجعه کننده به اورژانش مصدومین مشهد پرداختند. این مطالعه مورد شاهدی در فاصله سال‌های 98-۱۳۹۵ بر روی ۲۳ زن باردار مراجعه کننده به اورژانس سوانح بیمارستان شهید هاشمی‌نژاد و امام رضا (ع) مشهد با شکایت ترومای ناشی از خشونت خانگی و ۲۳ بیمار باردار دیگر به علت تروما ناشی از سایر علل انجام شد. جمع‌آوری اطلاعات با استفاده از چک‌لیست پژوهشگر ساخته شامل سه قسمت (اطلاعات دموگرافیک، خشونت اعمال شده و عوامل دخیل در اعمال خشونت) انجام شد. یافته‌های حاصل از این مطالعه نشان دادند که بر اساس آنالیز رگرسیونی، مهم‌ترین علل بروز خشونت خانگی از نظر زنان باردار بیکاری و مشکلات اقتصادی همسر، سابقه بستری قبلی به‌علت خشونت خانگی و اعتیاد همسران بود. تعداد موارد رضایت شخصی به‌طور معناداری در بیماران آسیب‌دیده از خشونت خانگی بیشتر از سایر تروماها بود. لذا در نهایت بیان کردند که مهمترین علل زمینه‌ساز خشونت‌های خانکی سابقه خشونت در فرد یا خانواده، بیکاری و مشکلات اقتصادی بود (21).
• صادقی و همکارانش در سال 1398 مطالعه‌ای با عنوان عوامل مرتبط با خشونت خانگی در زنان تهران انجام دادند. در این مطالعه 450 نفر زن متاهل زیر 30 سال از طریق اجرای پیمایش کمی و شیوه نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای مورد مطالعه قرار گرفتند. نتایج مطالعه نشان داد زنان مورد بررسی در طول زندگی زناشویی خود تجربه پنج شکل خشونت خانگی شامل؛ خشونت جسمی، روانی، کلامی، جنسی، و اقتصادی داشته‌اند. در این میان، خشونت کلامی بیشترین و خشونت جنسی کمترین شیوع را داشته است. نتایج تحلیل چندمتغیره نشان داد شیوع خشونت در ازدواج‌های نامطلوب (ازدواج در سنین پایین، ترتیب یافته، و بدون شناخت)، ساختار غیرمشارکتی قدرت در خانواده، طبقه پایین اجتماعی، و بیکاری به‌طور معناداری بیشتر بوده است (22).
• پرهیزکار و همکارانش در سال 1396 در مطالعه‌ای به بررسی خشونت خانگی در زنان باردارو علل مرتبط با آن در درمانگاه‌های بهداشتی شهر سنندج پرداختند. در این مطالعه مقطعی، 400 زن باردار مراجعه کننده به مراکز بهداشتی و درمانی شهری و روستایی، به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و وارد مطالعه شدند. اطلاعات به کمک پرسشنامه مشخصات دموگرافیک و پرسشنامه مقیاس شیوه‌های برخورد در اختلافات زناشویی (CTS-2)  جمع آوری شد. یافته‌های حاصل از این مطالعه نشان داد که تفاوت آماری معنی داری بین دو گروه زنان باردار شهری و روستایی از نظر خشونت جسمانی، روانی و جنسی مشاهده شد؛ ولی از نظر خشونت منجر به صدمه بین دو گروه تفاوت آماری معنی داری مشاهده نشد. رابطه معنی دار بین سن، سن همسر، تحصیلات همسر، وضعیت اقتصادی، اعتیاد همسر، تعداد حاملگی و فرزند، طول مدت ازدواج، با انواع خشونت خانگی وجود داشت (23).
• مقصودی و همکارانش نیز به بررسی خشونت خانگی علیه زنان باردار و عوامل موثر بر آن در شهر کرمان پرداختند. در این مطالعه 250 زن باردار در کلینیک‌ها و مطب‌های پزشکان زنان و زایمان شهر کرمان براساس نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌بندی شده و در دسترس مورد مطالعه قرار گرفتند. این پژوهش به روش پیمایشی و با استفاده از پرسشنامه انجام شد. یافته­های این مطالعه نشان داد که بیشتر خشونت­های وارد بر این زنان به ترتیب خشونت روانی ـ کلامی (35/25%)، خشونت فیزیکی (16%) و خشونت جنسی (43/14%) بوده و بین خشونت شوهران علیه زنان باردار با متغیرهای اعتماد زوجین به یکدیگر، روابط جنسی و اجتماعی رضایت بخش و همکاری زوجین با یکدیگر همبستگی معنی­داری وجود دارد؛ همچنین در مجموع این متغیرها توانستند 4/63% خشونت علیه زنان باردار را تبیین کنند (24).
• سرایلو و همکارانش به بررسی شیوع خشونت خانگی در زنان باردار و عوامل مرتبط با آن در مینودشت گلستان در سال 1395 پرداختند. این پژوهش به صورت مقطعی و بر روی 300 نفر از زنان باردار مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر مینودشت که شرایط ورود به مطالعه را دارا بودند انجام شد. نمونه‌گیری به روش در دسترس انجام شد. ابزارهای مورد استفاده در این پژوهش شامل پرسشنامه اطلاعات جمعیت شناختی و پرسشنامه خشونت خانگی  (CTS2)بود که پژوهشگر با مصاحبه ساختار یافته آن را تکمیل نمود. یافته‌های حاصل از این مطالعه نشان داد که شیوع خشونت خانگی 46 درصد بود و بیشترین نوع خشونت به ترتیب خشونت روانی (35%)، فیزیکی (8/7%) و جنسی (3/2%) بود. ارتباط معنی‌داری بین سن، سطح تحصیلات و شغل زن و همسر با خشونت خانگی مشاهده نشد. بارداری ناخواسته ارتباط معنی‌داری با بروز خشونت علیه زنان باردار داشت (2).
• نیازی و همکارانش در سال 1394 مطالعه‌ای مروری با عنوان شیوع خشونت خانگی در زنان باردار در ایران پرداختند. پس از بررسی مقالات بر اساس معیارهای ورود 22 مقاله وارد مطالعه شدند. یافته‎های حاصل از این مطالعه بیان کردند که شیوع کلی خشونت خانگی در زنان باردار ایرانی 48 درصد با فاصله اطمینان 95 درصد بین 58-38 به دست آمد. همچنین شیوع خشونت فیزیکی، روانی و جنسی به ترتیب 17درصد با فاصله اطمینان 95درصد 32-12، 41 درصد با فاصله اطمینان 95درصد 50-33 و 21 درصد با فاصله اطمینان 95 درصد 23-16 به دست آمد. لذا در نهایت بیان کردند که شیوع خشونت خانگی و ابعاد آن در دوران بارداری نسبت به سایر مناطق بالاترمی‌باشد که با توجه به تاثیرات مخرب آن توجه بیشتر خانواده‌ها، مسئولین را در توجه به این امر می‌طلبد (25).
• معافی و همکارانش نیز در سال 1393 به بررسی خشونت خانگی در دوران بارداری و عوامل مرتبط با آن در ایران، بر اساس مدل سازمان جهانی بهداشت پرداختند. یافته‌های حاصل از این مطالعه نشان داد که شیوع کلی خشونت خانگی در دوران بارداری بین 3/19 درصد تا 5/94 درصد گزارش شده بود. از بین عوامل مرتبط با خشونت خانگی در دوران بارداری، وضعیت اقتصادی نامطلوب، ناخواسته بودن بارداری، ازدواج بدون رضایت، سابقه‌ی افسردگی، اعتیاد زن و همسر و ناکافی بودن مراقبت‌های دوران بارداری، ارتباط مستقیم، و تحصیلات زن و همسر، اشتغال زن و همسر، رضایت از زندگی مشترک و حمایت اجتماعی، ارتباط معکوس داشتند. لذا در نهایت بیان کردند که شیوع بالای خشونت خانگی در دوران بارداری مسأله‌ای مهم و قابل بررسی و توجه می‌باشد که می‌توان با شناسایی عوامل خطر آن در دوران بارداری، از شیوع آن کاست (17).
• خلیلی و همکاران در سال 1398 بررسی تاثیر مداخله آموزشی-حمایتی بر پریشانی روانشناختی زنان باردار تحت خشونت خانگی در شهر زاهدان: یک مطالعه کارآزمایی بالینی پرداختند. این کارآزمایی بالینی در مورد 100 نفر از زنان باردار تحت خشونت خانگی که در سال 1397 برای دریافت مراقبت‌های دوران بارداری به مراکز جامع سلامت شهر زاهدان مراجعه کرده بودند، انجام یافته است. نمونه‌ها به شیوه در دسترس انتخاب و به طور تصادفی به دو گروه مداخله و کنترل تقسیم شدند. گروه مداخله 4 جلسه مداخله آموزشی- حمایتی انفرادی را طی دو هفته دریافت کردند. گروه کنترل در این مدت برنامه مراقبت معمول را دریافت کردند. قبل از مداخله و پس از گذشت 4 هفته از پایان مداخله، داده‌ها به کمک پرسشنامه‌های غربالگری خشونت خانگی فرم کوتاه (HITS) و مقیاس پریشانی روان‌شناختی کسلر (K10) در دو گروه جمع‌آوری گرفت. یافته‌های حاصل از این مطالعه نشان داد که مداخله آموزشی- حمایتی طراحی شده در کاهش پریشانی روان‌شناختی در زنان باردار تحت خشونت مؤثر است. بنابراین وارد کردن مداخله آموزشی- حمایتی در برنامه مراقبت‌های بارداری زنان تحت خشونت خانگی به منظور افزایش سلامت مادر و جنین توصیه می‌شود (26).
• انصاری و همکارانش در مطالعه‌ای به بررسی میزان مواجهه با خشونت فیزیکی، روانی و جنسی و عوامل مرتبط با آن در زنان متاهل شهر زاهدان در سال 1388 پرداختند. در این مطالعه مقطعی، تعداد 354 نفر از زنان همسردار در شهر زاهدان به طور سهمیه ای در سال 1388 مورد بررسی قرار گرفتند. اطلاعات با استفاده از مصاحبه و پرسشنامه خشونت که روایی و پایائی آن در مطالعات قبلی تایید شده بود، جمع آوری شد. یافته‌های حاصل از این مطالعه نشان داد که میزان مواجهه با خشونت فیزیکی، روانی و جنسی در سطح بالا به ترتیب 5.4، 20.9 و 9.7 درصد می باشد. رابطه معنی دار بین متغیرهای سطح سواد همسر، تعداد فرزندان و سن ازدواج با هر سه خشونت مورد بررسی و متغیرهای قومیت، سطح سواد و شغل همسر با خشونت فیزیکی و روانی وجود داشت .همچنین بین متغیرهای درآمد و اختلاف سنی با همسر نیز با خشونت روانی و جنسی رابطه معنی داری مشاهده گردید. لذا در نهایت نتیجه گرفتند که میزان خشونت علیه زنان شوهردار در شهر زاهدان بیشتر از حد انتظار می باشد که احتمالا ناشی از پائین بودن سطح اقتصادی، اجتماعی و سواد و آگاهی مردم است. بنابراین باید با آموزش و فرهنگ سازی برای تقویت جایگاه و ارزش های انسانی زنان برنامه های مداخله ای و آموزشی صورت گیرد (27).
• Lencha و همکارانش در سال 2019 به بررسی خشونت خانگی و عوامل مرتبط با آن در میان زنان باردار در منطقه بیل در جنوب شرقی اتیوپی پرداختند. در این مطالعه، در مجموع 612 زن باردار مورد مطالعه قرار گرفتند. از این تعداد، 361 نفر (0/59 درصد) زن باردار در طول بارداری اخیر حداقل با یک خشونت خانگی مواجه شدند. خشونت فیزیکی (3/20 درصد)، خشونت جنسی (3/36 درصد)، خشونت روانی-عاطفی (33 درصد)، خشونت رفتاری کنترلی (4/30 درصد) و خشونت اقتصادی (0/27 درصد) از موارد خشونت خانگی را شامل می‌شد. عواملی نظیر مصرف الکل و مواد مخدر توسط همسر، مصرف سیگار توسط همسر، رفتار تهاجمی همسر، سن بیشتر از 30 سال همسر، حاملگی ناخواسته و سابقه پیامد نامطلوب بارداری عواملی بودند که به طور قابل توجهی با خشونت خانگی برعلیه زنان باردار مرتبط بودند (28).
• Fakadu و همکارانش در سال 2018 به بررسی شیوع خشونت خانگی و عوامل مرتبط با آن در بین زنان باردار مراجعه کننده به خدمات مراقبت های دوران بارداری در بیمارستان ارجاعی دانشگاه گوندار در شمال غربی اتیوپی پرداختند. در این مطالعه در مجموع 450 زن باردار مورد مطالعه قرار گرفتند. یافته‌های حاصل از این مطالعه بیان کردند که 7/58 درصد از افراد مورد مطالعه حداقل یک بار قربانی خشونت خانگی در دوران بارداری بودند و خشونت عاطفی شایع‌ترین (8/57 درصد) نوع خشونت خانگی بود. تجزیه و تحلیل رگرسیون لجستیک چند متغیره نشان داد که همسران خانه‌دار، زنان بی‌کار، مصرف الکل و بارداری ناخواسته به طور مثبت و قابل توجهی با خشونت خانگی در دوران بارداری مرتبط بود (29).

1. فراوانی خشونت خانگی با میانگین سن در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402 ارتباط دارد.
2. فراوانی خشونت خانگی یا وضعیت تاهل در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402 ارتباط دارد.
3. فراوانی خشونت خانگی با میانگین سن همسر در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402 ارتباط دارد.
4. فراوانی خشونت خانگی با میانگین سنوات ازدواج در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402 ارتباط دارد.
5. فراوانی خشونت خانگی با تحصیلات ، در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402 ارتباط دارد.
6. فراوانی خشونت خانگی با تحصیلات همسر، در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402 ارتباط دارد.
7. فراوانی خشونت خانگی با وضعیت شغل، در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402 ارتباط دارد.
8. فراوانی خشونت خانگی با وضعیت شغل همسر،در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402 ارتباط دارد.
9. فراوانی خشونت خانگی با تعداد زوجات همسر، در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402 ارتباط دارد.
10. فراوانی خشونت خانگی با ازدواج فامیلی، در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402 ارتباط دارد.
11. فراوانی خشونت خانگی با میانگین تعداد فرزندان، در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402 ارتباط دارد.
12. فراوانی خشونت خانگی با جنسیت فرزندان، در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402 ارتباط دارد.
13. تعیین ارتباط فراوانی خشونت خانگی با وضعیت اعتیاد در همسر، در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402 ارتباط دارد.
14. فراوانی خشونت خانگی با میانگین نسبت تعداد افراد ساکن در منزل به متراژ منزل، در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402 ارتباط دارد.

تعیین فراوانی خشونت خانگی و عوامل مرتبط با آن در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402

1. تعیین ارتباط فراوانی خشونت خانگی و میانگین سن در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402
2. تعیین ارتباط فراوانی خشونت خانگی و وضعیت تاهل در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402
3. تعیین ارتباط فراوانی خشونت خانگی و میانگین سن همسر در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402
4. تعیین ارتباط فراوانی خشونت خانگی و میانگین سنوات ازدواج در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402
5. تعیین ارتباط فراوانی خشونت خانگی و تحصیلات ، در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402
6. تعیین ارتباط فراوانی خشونت خانگی و تحصیلات همسر، در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402
7. تعیین ارتباط فراوانی خشونت خانگی و وضعیت شغل، در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402
8. تعیین ارتباط فراوانی خشونت خانگی و وضعیت شغل همسر،در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402
9. تعیین ارتباط فراوانی خشونت خانگی و تعداد زوجات همسر، در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402
10. تعیین ارتباط فراوانی خشونت خانگی و ازدواج فامیلی، در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402
11. تعیین ارتباط فراوانی خشونت خانگی و میانگین تعداد فرزندان، در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402
12. تعیین ارتباط فراوانی خشونت خانگی و جنسیت فرزندان، در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402
13. تعیین ارتباط فراوانی خشونت خانگی و وضعیت اعتیاد در همسر، در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402
14. تعیین ارتباط فراوانی خشونت خانگی و میانگین نسبت تعداد افراد ساکن در منزل به متراژ منزل، در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان- معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی زاهدان-مراکز تحقیقاتی

استان سیستان و بلوچستان پهناورترین استان کشور با ویژگی های خاص فرهنگی و قومی می باشد.امروز زنان جزو جدائی ناپذیر مسیر توسعه در تمام جوامع می باشند.ما در این استان به اطلاعات محدودی در زمینه جنبه های اجتماعی زنان مواجهیم که دستیابی به اطلاعات مورد هدف این پژوهش کمک شایانی که شناسائی عوامل موثر در خشونت خانگی به عنوان یک آسیب اجتماعی می نماید. شناسائی این جنبه ها به طراحی و برنامه ریزی مداخلات پیشگیرانه کمک خواهد نمود.

خشونت: خشونت یه عنوان یک الگوی رفتاری که از طریق توسل به ایجاد ترس، تهدید، رفتار آزاردهنده به منظور اعمال قدرت و تحمیل کنترل بر فردی نزدیک تعریف می‌شود و شامل سواستفاده جسمی، جنسی، اقتصادی و تهدیدات لفظی و متارکه می‌باشد (1). 

 خشونت خانگی: خشونت در سطح خانواده (خشونت خانگی) شایع‌ترین نوع خشونت علیه زنان می‌باشد و شامل خشونت‌های فیزیکی، روانی و جنسی می‌باشد که در تمام سنین، جنسیت‌ها، قومیت‌ها، زمینه‌های آموزشی و گروه‌های اقتصادی اجتماعی رخ داده و به عنوان یکی از مهمترین معضلات بهداشت عمومی به طور روزافزون در حال افزایش است (6،7).

این مطالعه، یک مطالعه توصیفی-تحلیلی-مقطعی می‌باشد.

جامعه موردمطالعه ، زنان سنین باروری (15-49) مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی-کلینیک های بیمارستانی و مطب های خصوصی در استان سیستان و بلوچستان در سال 1402

معیارهای ورود به مطالعه شامل:

1. بازه سنی 15-49 سال
2. رضایت به شرکت در مطالعه

همچنین معیارهای خروج از مطالعه نیز شامل:

1. عدم رضایت به مشارکت در پژوهش  در مراحل تکمیل اطلاعات

    

با استفاده از نتایج مطالعات مشابه عمدتا شیوع انواع خشونت 45 تا 65 برآورد شده است .با در نظر گرفتن Confidence Level=95% ، p=45% بر اساس مطالعه H. Ansari(27) و d=0.045،حجم نمونه 470نفر تخمین زده شد.با در نظر گرفتن 15 نفر بازای هر متغیر مستقل حجم نمونه نهایی 700 نفر برآورد شد.

نمونه گیری چندمرحله ای به این صورت که در ابتدا مناطق جغرافیایی این مطالعه که کل استان سیستان و بلوچستان خواهد بود به سه بخش شمالی(زابل،زهک،هیرمند،هامون،نیمروز)و بخش مرکزی(زاهدان،میرجاوه،خاش)و بخش جنوبی(ایرانشهر،نیکشهر،سراوان،سرباز،چابهار و کنارک)تقسیم می شود.با توجه به جمعیت این شهرها در  آخرین نتایج سرشماری نفوس و مسکن سهم هر یک از این بخش ها در نمونه گیری به ترتیب 250،350،100 تعیین شد.در ادامه یک شهر از هر یک از بخش ها انتخاب به صورت تصادفی انتخاب شده و آزمودنی های پژوهش به روش آسان و در دسترس از میان مراجعین به مراکز جامع خدمات سلامت،کلینیک های بیمارستانی و مطب های خصوصی انتخاب می شوند

ابزار جمع آوری‌داده‌ها در این مطالعه شامل یک پرسشنامه 2 قسمتی خواهد بود. قسمت اول فرم اطلاعاتی است و قسمت دوم پرسشنامه کوتاه HITS[1] است که توسط Sherin و همکارانش (پزشک خانواده‌ای در آمریکا) با هدف غربالگری سریع خشونت خانگی طراحـی شـده اسـت. ایـن پرسشـنامه دارای 4 سـؤال بـا تمرکز بر خشونت کلامی و فیزیکی می‌باشد. هر سؤال 5 گزینه برای پاسخ دارد که حداقل نمـره برای هر سؤال 1 و حداکثر 5 است و در مجموع محدوده امتیازها بین 4 تا 20 مـیباشـد. امتیـاز بالاتر از 10، مثبت در نظـر گرفتـه مـیشـود و وجود خشونت را تأیید میکند. میرغفوروند و همکارانش بــرای تعیــین روایــی پرسشــنامه HITS از روایی ترجمه، محتوا و صوری استفاده شد. به این صورت که نخست روایی ترجمه با راهبرد ترجمه- بازترجمه تأیید شـد. ضریب آلفای کرونباخ پرسشنامه 78/0 بدست آمد (30،31).

پس از تصویب پروپوزال در شورای پژوهشی دانشکده پزشکی و مراحل دریافت کد اخلاق و کسب مجوز از معاونت پژوهشی دانشگاه انجام خواهد شد..

پژوهش حاضر یک مطالعه توصیفی-تحلیلی-مقطعی است. جامعه آماری مورد مطالعه زنان سن باروری مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت ،کلینیک های بیمارستانی،مطب های خصوصی ،در سه حوزه شمال،مرکز و جنوب استان سیستان و بلوچستان در سال 1402 خواهند بود.  معیارهای ورود به مطالعه شامل بازه سنی 15-45 سال، رضایت به شرکت در مطالعه و  همچنین معیارهای خروج از مطالعه نیز شامل عدم رضایت به مشارکت در پژوهش  در مراحل تکمیل اطلاعات  می‌باشد. پس هماهنگی با مسئولین مرتبط، پژوهشگر  با مراجعه به مراکز جامع خدمات سلامت (که به صورت تصادفی از میان مراکز جامع سلامت شهر مورد مطالعه انتخاب شده است)خود را به افراد مایل به شرکت در مطالعه معرفی می کند و پس از کسب رضایت آگاهانه از آن ها، هدف از انجام این مطالعه را برای آنان بیان خواهد کرد و به منظور رعایت اصول اخلاقی، پرسش نامه ها تنها در اختیار افرادی که مایل به همکاری هستند قرار می گیرد..به واحد های پژوهش ها گفته خواهد شد که شرکت در مطالعه، اختیاری است و در صورت عدم تمایل می توانند از شرکت خودداری کنند. همچنین به آنان توضیح داده شد که پرسش نامه ها حاوی اطلاعات هویتی نیست و اطلاعات حاصل از پرسش نامه ها به صورت گروهی مورد تحلیل قرار خواهند گرفت و نتایج به صورت کلی در قالب یک پایان نامه پزشکی عمومی مورد استفاده قرار خواهد گرفت . اهمیت دقت در پاسخ به سوالات، نرخ بالای پاسخ دهی و عدم وجود سوالات بدون پاسخ (داده های گمشده) برای بیماران توضیح داده می شود. سپس واحد های پژوهش به تعداد 700 وارد مطالعه خواهند شد و تکمیل اطلاعات به صورت خودگزارش دهی انجام خواهد شد.

داده‌های طرح به وسیله یک پرسشنامه 2 قسمتی شامل فرم اطلاعاتی و پرسشنامه کوتاه HITS جمع آوری خواهد شد. پس از جمع آوری داده ها توسط محقق، برای تحلیل اطلاعات از نرم افزار SPSS نسخه 22 استفاده خواهد شد.

برای تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS نسخه22 استفاده خواهد شد. از میانگین (انحراف معیار) و تعداد (درصد)  و نمودارها برای توصیف اطلاعات استفاده می شود. همچنین جهت تحلیل داده‌ها و بررسی ارتباط بین متغیرهای مختلف با میزان خشونت خانگی، از آزمون‌های تی مستقل، کای دو استفاده خواهد شد. سطح معنی داری آزمونها 0.05 در نظر گرفته می شود.

کدهای اخلاقی حفاظت از آزمودنی انسانی در پژوهش های علوم پزشکی

کدهای مورد استفاده برای این مطالعه از دفترچه راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی های انسانی گرفته شده و به شرح زیر می باشد:

کد شماره 1- هدف اصلی هر پژوهش ‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

کد شماره 4- مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

کد شماره 11- کمیته اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح ها را در حین و بعد از اجرا از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته اخلاق، درخواست می شود باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.

کد شماره 16- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود.

کد شماره 25- پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

کد شماره 27- در پایان پژوهش، هر فردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود.

کد شماره 29- نحوه‌ گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.

کد شماره 31- روش پژوهش نباید با ارزش های اجتماعی، فرهنگی و دینی جامعه در تناقض باشد.

از محدودیت های اجرایی طرح می توان به محدودیت در انتخاب شرکت کنندگان اشاره کرد نظیر عدم تمایل به همکاری در پژوهش که جهت حل این مشکل می توان اهداف و مزایای شرکت در طرح را برای واحد های پژوهش توضیح داد و همچنین هدایایی برای آنان در نظر گرفت. همچنین از دیگر محدودیت‌های مطالعه، پهناوری استان می‌باشد که ممکن است مانع از بررسی جامع از وضعیت زنان استان گردد.

خشونت- خشونت خانگی- زنان- سن باروری

1. Ali Kamali M, Rahimi Kian F, Mir Mohamad Ali M, Mehran A, Shafiei E. Comparison of domestic violence and its related factors in pregnant women in both urban and rural population in Zarand city, 2014. Journal of Clinical Nursing and Midwifery. 2015;4(2).
2. Sarayloo KH, Mirzaei Najmabadi KH, Ranjbar F, Behboodi Moghadam Z. Prevalence and Risk Factors for Domestic Violence against Pregnant Women. Iran Journal of Nursing 2017; 29(104):28-35.
3. Shariat S, Monshei Gh. A prediction model based on pregnancy traits and domestic violence against women and child abuse history spouse in Isfahan. Community Health 2017; 4(2):90-98.
4. Bagherzadeh R, Kheshavarz T, Sharif T, Dehbashi S, Tabatabaee HR, Heidari M. Demographic Characteristics of Women with Domestic Violence During Pregnancy. Avicenna J Nurs Midwifery Care. 2008; 16 (2) :5-15
5. Sunita K. Domestic violence measurement in the demographic and health surveys. Economic Commission for Europe (ECE) and World Health Organization. 2005;11:14.
6. Taghizadeh Z, Purbakhtyar M, Daneshparvar H, Ghasemzadeh S, Mehran A. Comparison the Frequency of Domestic Violence and Problem-Solving Skill among Pregnant Women with and without Violence in Tehran. Iran J Forensic Med 2015; 21(2):91-98.
7. Maghsoudi S, Yarinasab F, Ebrahimi F. Investigating Factors Influencing Domestic Violence against Women (Case Study: City Of Kerman). Journal of Social Development 2015; 9(3):53-78.
8. Kalokhe A, Del Rio C, Dunkle K, Stephenson R, Metheny N, Paranjape A, Sahay S. Domestic violence against women in India: A systematic review of a decade of quantitative studies. Global public health. 2017 Apr 3;12(4):498-513.
9. Castro RJ, Cerellino LP, Rivera R. Risk factors of violence against women in Peru. Journal of family violence. 2017 Nov;32(8):807-15.
10. Doulatian M, Gharacheh M, Ahmadi M, Shams J, Alavi H. Relationship between partner abuse during pregnancy and pregnancy outcomes. Med J Hormozgan Univ 2010;13(4):260–9.
11. Sudha S, Morrison S. Marital violence and women's reproductive health care in Uttar Pradesh, India. Women's health issues. 2011 May 1;21(3):214-21.
12. Yoshikawa K, Agrawal NR, Poudel KC, Jimba M. A lifetime experience of violence and adverse reproductive outcomes: findings from population surveys in India. BioScience Trends. 2012 Jun 30;6(3):115-21.
13. Devries KM, Child JC, Bacchus LJ, Mak J, Falder G, Graham K, Watts C, Heise L. Intimate partner violence victimization and alcohol consumption in women: A systematic review and meta‐analysis. Addiction. 2014 Mar;109(3):379-91.
14. Taylor R, Nabors EL. Pink or blue ... black and blue? Examining pregnancy as a predictor of intimate partner violence and femicide. Violence Against Women 2009;15(11):1273–93.
15. Silverman JG, Decker MR, Reed E, Raj A. Intimate partner violence around the time of pregnancy: association with breastfeeding behavior. J Women Health (Larchmt) 2006;15:934–40.
16. Kearney MH, Haggerty LA, Munro BH, Hawkins JW. Birth outcomes and maternal morbidity in abused pregnant women with public versus private health insurance. J Nurs Scholarsh 2003; 35(4):345-9.
17. Moafi F, Dolatian M, Sajadi H, Alimoradi Z, Mirabzade A, Mahmoudi Z. Domestic violence and its associated factors in Iran: according to World Health Organization model . pajoohande. 2014; 19 (1) :25-36.
18. Fantasia HC, Sutherland MA, Fontenot HB, Lee-St John TJ. Chronicity of partner violence, contraceptive patterns and pregnancy risk. Contraception 2012;86(5):530–5.
19. World Health Organization. Commission on the social determinants of health: closing the gap in a generation: health equity through action on the social determinants of health. Final report of the commission on social determinants of health. WHO, Geneva; 2008.
20. Solar O, Irwin A. A conceptual framework for action on the social determinants of health. WHO Document Production Services; 2010.
21. Sadrzadeh SM, Mousavi SM, Rezvani Kakhki B, Rahmani S, Deldar K, Hematiali S. Factors of Domestic Violence against Pregnant Women Referring to the trauma centers in Mashhad. The Iranian Journal of Obstetrics, Gynecology And Infertility. 2020;23(3):26-32.
22. Sadeghi R, Vijeh M, Zanjari N. Factors related to domestic violence against women in Tehran. Journal of Social Work. 2018;4(14): 37-66.
23. Parhizkar A. Study of the relationship between domestic violence and pregnancy outcomes in mothers referring to Sanandaj comprehensive health centers in 2015-2016. Scientific Journal of Nursing, Midwifery and Paramedical Faculty. 2017 May 10;2(4):33-44.
24. Maghsoodi S, Yarinasab F, Ebrahimi F. Domestic violence against pregnant women and its effective factors (Case study: Kerman). Quarterly Journal of Social Development. 2015;9(3): 53-78.
25. Niazi M, KassaniA, Menati R, Khammarnia M. The Prevalence of Domestic Violence among Pregnant Women in Iran: A Systematic Review and Meta-analysis. Sadra Med Sci J 2015; 3(2): 139- 150.
26. Khalili Z, Navaee M, Shakiba M, Navidian A. The effect of supportive-educational intervention on psychological distress in pregnant women subjected to domestic violence: A randomized controlled trial . Journal of Hayat. 2019; 25 (2) :151-167
27. Ansari H, Noroozi M, Yadegari M, Javaheri M, Ansari S. Physical, mental and sexual abuse among the married women in south eastern Iran, 2009. Hormozgan Medical Journal. 2013 Jan 15;16(6):491-9.
28. Lencha B, Ameya G, Baresa G, Minda Z, Ganfure G. Intimate partner violence and its associated factors among pregnant women in Bale Zone, Southeast Ethiopia: A cross-sectional study. PloS one. 2019 May 1;14(5):e0214962.
29. Fekadu E, Yigzaw G, Gelaye KA, Ayele TA, Minwuye T, Geneta T, Teshome DF. Prevalence of domestic violence and associated factors among pregnant women attending antenatal care service at University of Gondar Referral Hospital, Northwest Ethiopia. BMC women's health. 2018 Dec;18(1):1-8.
30. Sherin KM, Sinacore JM, Li XQ, Zitter RE, Shakil A. HITS: a short domestic violence screening tool for use in a family practice setting. Fam Med. 1998 Jul-Aug; 30(7): 508-12.
31. Mirghafourvand M, Charandabi SM, Jafarabadi MA, Asadi S. Comparison of the diagnostic values of HITS and CTS2 in domestic violence screening. Hayat. 2016;22(2):175-84.

خشونت الگو رفتاری ست که از طریق ایجاد ترس و دلهره و تهدید به منظور اعمال قدرت بر فردی انجام میشود که انواع مختلفی از جمله فیزیکی ، کلامی، اقتصادی ، جنسی و...  دارد . خشونت علیه زنان به تعریف سازمان جهانی بهداشت هرگونه عملی علیه جنس مونت که باعث رنجش خاطر وی شود تلقی میشود .این خشونت امری جهانی است و در هر سنی اتفاق می افتد ولی از آنجا که زنان در سنین باروری بیشتر در معرض هستند و عوارض آن مهمتر است ، بر آن شدیم تا پژوهشی در این زمینه انجام دهیم تا عوامل و فراوانی آن را بررسی و در جهت کاهش آن گام برداریم.

این پژوهش نیاز به خونگیری ندارد .

ما با انجام این پژوهش می توانیم ضمن دستیابی به اطلاعاتی در خصوص فراوانی خشونت خانگی علیه زنان در استان سیستان و بلوچستان به عنوان پهناورترین استان کشور ، با شناخت عوامل موثر بر خشونت می توانیم مداخلات پیشگیرانه در جهت بهبود و کاهش این امر انجام دهیم 

از آنجا که شرکت کنندگان در این مطالعه بصورت خودمختار و آگاهانه در این مطالعه شرکت و به پرسش ها پاسخ می دهند ، هیچ‌گونه خطری متوجه افراد مذکور نمی گردد. 

تمامی اطلاعات جمع آوری شده در این مطالعه درمورد شرکت کنندگان جزئی از مراحل طرح بوده و فاقد هرگونه عوارض جانبی و خطرات احتمالی می باشد.

طرح فوق نیازمند هزینه های مربوط به نگارش و ادیت و انتشار مقاله طبق آیین نامه مربوط به تصویب طرح ها و پایان نامه های دانشگاه تصویب شده در سال ۱۴۰۱ می باشد . 

تمامی جوانب طرح مذکور مورد بررسی قرار گرفته و دارای اطمینان کافی بوده و نیازمند روش جایگزین نمی باشد . 

پرسشنامه تکمیل شده توسط شرکت کنندگان پس از ثبت در پرونده محرمانه که فقط در اختیار مجریان طرح می باشد، توسط مجریان مورد بازبینی قرار می گیرد . 

چنانچه شرکت کننده یا قیم قانونی وی درخواست دریافت نتایج را داشته باشد ، امکان دسترسی وی به نتایج مذکور پس از مشورت مجریان طرح ،‌به اطلاع ایشان خواهد رسید. ضمنا شرکت کنندگان در مطالعه می توانند سوالات خود درمورد نقش آنها در مطالعه ما را مطرح نموده و مجریان پاسخ مناسب را در اختیار ایشان قرار خواهند داد. 

شرکت در مطالعه کاملا اختیاری است و شما آزاد خواهید بود که در هر زمانی از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا در هر زمان که مایل باشید بدون آن که تغییری در نحوه رفتار و ارائه مطالب توسط پژوهشگر برای شما ایجاد شود از ادامه شرکت در پژوهش مذکور انصراف دهید.

اینجانب.....با آگاهی کامل از موارد فوق رضایت می دهم که بعنوان یک فرد مورد مطالعه در طرح بررسی فراوانی خشونت خانگی و عوامل مرتبط با آن در زنان سن باروری در استان سیستان و بلوچستان در سال ۱۴۰۲ شرکت نمایم.

کلیه اطلاعاتی که از من گرفته می شود و نیز نام من محرمانه باقی خواهد ماند و نتایج تحقیقات بصورت کلی و در قالب اطلاعات گروه مورد مطالعه منتشر می گردد و نتایج فردی درصورت نیاز بدون ذکر نام و مشخصات فردی عرضه خواهد گردید و همچنین برائت پژوهشگران این طرح را از کلیه اقدامات مذکور در برگه اطلاعاتی در صورت عدم تقصیر در ارائه اقدامات اعلام می دارم.

این موافقت مانع از اقدامات قانونی اینجانب در مقابل مجری طرح درصورتیکه عملی خلاف و غیرانسانی انجام شود نخواهد بود. 

امضا و اثر انگشت فرد مورد پژوهش

نام و نام خانوادگی و امضا شاهد 

امضا پژوهشگر