نقش حمایت اجتماعی و رضایت از زندگی بر فرسودگی تحصیلی دانشجویان دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1402

با توجه به اینکه دوره تحصیل رشته دندانپزشکی، طولانی، طاقت‌فرسا و پراسترس می‌باشد، دانشجویان محصل در این حوزه به طبع در معرض آسیب‌های سلامت روان و فرسودگی‌های روانی و تحصیلی بیشتری می‌باشند. لذا با توجه به نقش مهم و مخربی که فرسودگی تحصیلی می‌تواند بر روان و آینده‌ی دانشجو و دانش‌پژوهان بگذارد، در پژوهش حاضر به دنبال تعیین نقش دو مؤلفه‌ی اصلی گفته شده یعنی حمایت اجتماعی و رضایت از زندگی بر فرسودگی تحصیلی دانشجویان دندانپزشکی خواهیم بود.

Due to the fact that the study period of dentistry is long, exhausting and stressful, students in this field are naturally exposed to mental health injuries and more mental and academic burnout. Therefore, considering the important and destructive role that academic burnout can have on the psyche and future of students and scholars, in the current research we will seek to determine the role of the two main components mentioned, social support and life satisfaction, on the academic burnout of dental students.

فراگیران در محیط‌های آموزشی در دستیابی به اهداف آموزشی خود با چالش‌های متعددی روبه‌رو می‌شوند. چنین چالش‌های منفی، اثرات زیان‌باری روی انگیزش، عملکرد تحصیلی و بهزیستی روان‌شناختی فراگیران خواهند داشت. به‌عبارتی دیگر، در حالی که حضور در دانشگاه برای بسیاری از دانشجویان تجربه‌های خوشایندی به‌همراه دارد، برای برخی دیگر از دانشجویان، تکالیف تحصیلی مانند آزمون‌ها، مقاله‌ها، ارایه مطالب و غیره منجر به فرسودگی تحصیلی دانشجویان خواهد شد. مکان‌های آموزشی به‌عنوان محل کار یادگیرندگان محسوب می‌شوند؛ هر چند یادگیرندگان در موقعیت‌های آموزشی به‌عنوان کارمند کار نمی‌کنند، اما از دیدگاه روان‌شناختی، فعالیت‌های آموزشی و درسی آنها را می‌توان به‌عنوان یک 'کار' در نظر گرفت (1). فرسودگی در آغاز به ‌عنوان یک اختلال مرتبط با شغل در نظر گرفته شد؛ با این حال، دانشگاه‌ها نیز مکان‌هایی هستند که فراگیران در آن کارمند به‌حساب می‌آیند. آنها در زمان‌های معینی در کلاس حاضر می‌شوند و تکالیفی را برای گذراندن آزمون و نمره‌گرفتن انجام می‌دهند (2). فرسودگی تحصیلی به‌گونه‌ای زیان‌آور بر تعهد شناختی، علاقه‌مندی به مطالب درسی، مشارکت در فعالیت‌های کلاسی، احساس منفی در امور تحصیلی و احساس توانایی در فراگیری مطالب درسی تاثیر می‌گذارد و میزان این متغیر ناخواسته طی دوران دانشجویی افزایش می‌یابد (3). فرسودگی تحصیلی در دانشجویان به ‌معنی ایجاد احساس خستگی نسبت به انجام تکالیف درسی و مطالعه، داشتن نگرش بدبینانه نسبت به تحصیل و مطالب درسی و احساس بی‌کفایتی تحصیلی است (4). در واقع فرسودگی تحصیلی را می‌توان عدم علاقه یادگیرندگان به مطالعه، فقدان انگیزه و خسته بودن از درس خواندن تعریف کرد (5). به همین دلیل، گاه این مفهوم را با افسردگی معادل دانسته‌اند، درحالیکه این دو مفهوم کاملا از هم متمایزاند (6).

 از جمله‌ی شاخصه‌های تاثیرگذار بر کاهش فرسودگی، خصوصا فرسودگی تحصیلی، می‌توان به حمایت اجتماعی اشاره کرد. حمایت اجتماعی یک پشتیبانی بیرونی است که از حوزه‌های مختلف زندگی انسان، مانند کار یا خانواده نشأت می‌گیرد (7). به عبارتی این مفهوم نوعی کمک عاطفی، اطلاعاتی و ابزاری ارائه شده توسط سایر افراد مهم را مانند همکاران، سرپرستان یا اعضای خانواده در برمی‌گیرد (8). حمایت اجتماعی منبعی را فراهم می‌آورد که افراد را قادر می‌سازد با تنش‌ها و تنیدگی‌ها مقابله کنند (9). درحالی‌که افراد به هنگام از دست دادن حمایت اجتماعی، عواطف منفی‌ای را که با فرسودگی مشارکت دارد، نشان می‌دهند (10).گاه، در واقع انتظارات بیش از حد افراد موجب می‌شود دانشجویان فشار مداوم و شدیدی را به‌صورت عینی درک کنند که موجب اضطراب و خسته شدن آنان از درس خواندن یا به عبارتی فرسودگی تحصیلی می‌شود. اینجا اهمیت نقش حمایت اجتماعی از این افراد هویدا شده، به صورتی که حمایت افراد می‌تواند در مقابل احساس فرسودگی قرار گیرد و امکان ترک تحصیل را به حداقل برساند (11).

به نظر می‌رسد شاخص تاثیرگذار بعدی در راستای کاهش فرسودگی تحصیلی رضایت از زندگی باشد. رضایت از زندگی را می‌توان به عنوان ارزشیابی کلی افراد از زندگی خود تعریف کرد. به عبارتی، رضایت از زندگی ارزشیابی فاعلی افراد از این امر است که تا چه حد مهمترین نیازها، اهداف و آرزوهایشان به تحقق درآمده‌اند (12). رضایت از زندگی حاصل رضایت از حوزه‌های اصلی زندگی مانند شغل، سلامت، ازدواج، تحصیلات و درآمد است و ارتباط معکوس آن با فرسودگی تحصیلی تأیید شده است (13). رابطه رضایت از زندگی را در دانشجویان، با مؤلفه‌های فرسودگی تحصیلی، منفی و با شایستگی تحصیلی، مثبت گزارش کرده‌اند. همچنین تأیید شده است که رضایت از زندگی نه تنها با فرسودگی تحصیلی ارتباط منفی دارد بلکه می‌تواند ادامه تحصیل را پیش بینی کند (12).

بررسی متون

Wang و همکارانش (2022، چین) مطالعه‌ای با عنوان ارتباط بین فرسودگی تحصیلی، تاب آوری و رضایت از زندگی در بین دانشجویان پزشکی به انجام رساندند. در این مطالعه طولی، 190 دانشجوی پزشکی با استفاده از مقیاس‌ فرسودگی تحصیلی، مقیاس تاب آوری کانر-دیویدسیون و مقیاس رضایت از زندگی مورد مطالعه قرار گرفتند. یافته‌های حاصل از این مطالعه نشان دادند که در بین دانشجویان پزشکی، تاب‌آوری به‌صورت یک‌طرفه و به‌طور مثبت، رضایت از زندگی را پیش‌بینی کرد، در حالی که فرسودگی تحصیلی به‌طور یک‌طرفه و منفی، رضایت از زندگی را پیش‌بینی کرد. با این حال، ارتباط زمانی بین تاب‌آوری و فرسودگی تحصیلی، منفی و تا حدودی دو طرفه بود. در نهایت بیان کردند که مربیان علوم پزشکی باید برای مقابله با مشکلات فرسودگی تحصیلی که می‌تواند منجر به کاهش رضایت از زندگی در بین دانشجویان پزشکی شود، اقدامات موثری را شناسایی و انجام دهند (14).

عباسی و درتاج (1400، ایران) مطالعه‌ای با عنوان پیش‌بینی فرسودگی تحصیلی براساس راهبردهای رویارویی و حمایت اجتماعی ادراک‌شده در دانشجویان انجام دادند. این پژوهش از نوع همبستگی با حضور 300 نفر از دانشجویان دانشگاه علوم تحقیقات تهران انجام شد. در نهایت نشان دادند که روابط منفی معناداری بین راهبردهای رویارویی و حمایت اجتماعی ادراک‌شده با فرسودگی تحصیلی وجود دارد. پس می‌توان نتیجه گرفت که بین راهبردهای رویارویی و حمایت اجتماعی ادراک‌شده با فرسودگی تحصیلی رابطه وجود دارد (15).

صیادپور و همکارانش (1400، ایران) مطالعه‌ای با عنوان نقش حمایت اجتماعی و رضایت از زندگی در پیش بینی فرسودگی تحصیلی انجام دادند. در این مطالعه همبستگی، 393 دانشجو مورد مطالعه قرار گرفتند. نتایج نشان دادند حمایت اجتماعی (P<0.02, B=-0.131) و رضایت از زندگی، تأثیر معکوس و معنادار (B<0.001, P=-0.293) بر فرسودگی تحصیلی دارند.  با توجه به یافته‌ها، با افزایش میزان حمایت اجتماعی و رضایت از زندگی، فرسودگی تحصیلی کاهش می‏یابد. بنابراین حمایت دانشجویان از سوی خانواده، دوستان و محیط آموزشی، همچنین بکارگیری راهبردهایی که موجب افزایش رضایت از زندگی می‏شود، می‏تواند فرسودگی تحصیلی دانشجویان را که عامل مهمی در ترک تحصیل محسوب می‏شود، کاهش دهد (16).

بنابراین، با توجه به اینکه دوره تحصیل رشته دندانپزشکی، طولانی، طاقت‌فرسا و پراسترس می‌باشد، دانشجویان محصل در این حوزه به طبع در معرض آسیب‌های سلامت روان و فرسودگی‌های روانی و تحصیلی بیشتری می‌باشند. لذا با توجه به نقش مهم و مخربی که فرسودگی تحصیلی می‌تواند بر روان و آینده‌ی دانشجو و دانش‌پژوهان بگذارد، در پژوهش حاضر به دنبال تعیین نقش دو مؤلفه‌ی اصلی گفته شده یعنی حمایت اجتماعی و رضایت از زندگی بر فرسودگی تحصیلی دانشجویان دندانپزشکی خواهیم بود.

1. وضعیت حمایت اجتماعی دانشجویان دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان  چگونه است؟
2. وضعیت رضایت از زندگی دانشجویان دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان چگونه است؟
3. وضعیت فرسودگی تحصیلی دانشجویان دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان چگونه است؟
4. وضعیت حمایت اجتماعی ، رضایت از زندگی و فرسودگی تحصیلی دانشجویان دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان  بر حسب جنس و ترم تحصیلی متفاوت می باشد.
5. بین حمایت اجتماعی و فرسودگی تحصیلی دانشجویان دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان  ارتباط معناداری وجود دارد.
6. بین رضایت از زندگی و فرسودگی تحصیلی دانشجویان دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان  ارتباط معناداری وجود دارد.

تعیین نقش حمایت اجتماعی و رضایت از زندگی بر فرسودگی تحصیلی دانشجویان دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان .

1. تعیین وضعیت حمایت اجتماعی دانشجویان دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان .
2. تعیین وضعیت رضایت از زندگی دانشجویان دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان .
3. تعیین وضعیت فرسودگی تحصیلی دانشجویان دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان.
4. مقایسه وضعیت حمایت اجتماعی، رضایت از زندگی و فرسودگی تحصیلی دانشجویان دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان ، بر حسب جنس و ترم تحصیلی.
5. تعیین ارتباط حمایت اجتماعی با فرسودگی تحصیلی دانشجویان دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان .
6. تعیین ارتباط رضایت از زندگی با فرسودگی تحصیلی دانشجویان دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان.

.

دانشکده دندانپزشکی، معاونت فرهنگی دانشجویی و مراکز مشاوره دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

حمایت اجتماعی

تعریف مفهومی: حمایت اجتماعی یک پشتیبانی بیرونی است که از حوزه‌های مختلف زندگی انسان، مانند کار یا خانواده نشأت می‌گیرد (7). به عبارتی این مفهوم نوعی کمک عاطفی، اطلاعاتی و ابزاری ارائه شده توسط سایر افراد مهم را مانند همکاران، سرپرستان یا اعضای خانواده در برمی‌گیرد (8).

تعریف عملیاتی: در این مطالعه از پرسشنامه حمایت اجتماعی ادراک شده زیمت و همکاران (Perceived Social Support) شامل 12 ماده جهت ارزیابی این متغیر استفاده خواهد شد.

 رضایت از زندگی

تعریف مفهومی: رضایت از زندگی را می‌توان به عنوان ارزشیابی کلی افراد از زندگی خود تعریف کرد. به عبارتی، رضایت از زندگی ارزشیابی فاعلی افراد از این امر است که تا چه حد مهمترین نیازها، اهداف و آرزوهایشان به تحقق درآمده‌اند (12).

تعریف عملیاتی: در این مطالعه از پرسشنامه استاندارد رضایت از زندگی داینر و همکاران شامل 5 سوال جهت ارزیابی این متغیر استفاده خواهد شد.

فرسودگی تحصیلی

تعریف مفهومی: فرسودگی تحصیلی در دانشجویان به‌ معنی ایجاد احساس خستگی نسبت به انجام تکالیف درسی و مطالعه، داشتن نگرش بدبینانه نسبت به تحصیل و مطالب درسی و احساس بی‌کفایتی تحصیلی است (4).

تعریف عملیاتی: در این مطالعه از پرسشنامه فرسودگی تحصیلی برسو و همکارانش شامل 15 ماده جهت ارزیابی این متغیر استفاده خواهد شد.

این مطالعه، یک مطالعه مقطعی(توصیفی-تحلیلی) می‌باشد.

جامعه مورد مطالعه، کلیه دانشجویان دندانپزشکی ترم 8 به بالای دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1402 می‌باشد.

معیارهای ورود به مطالعه شامل:

1. تمایل به شرکت در مطالعه
2. نداشتن سابقه بیماری روانپزشکی و رخداد تنش زا در طی 4 ماه اخیر
3. دانشجویان ترم 8 به بالا ( به غیر از دانشجویان مهمان یا انتقالی)

معیارهای خروج از مطالعه نیز شامل:

1. پر نکردن کامل پرسشنامه

پس از درخواست کتبی به آموزش دانشکده دندانپزشکی زاهدان، تعداد دانشجویان ترم 8 به بالا، 162 نفر اعلام شد.

روش نمونه‌گیری به صورت سرشماری کلیه دانشجویان دندانپزشکی ترم 8 به بالای دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1402  خواهد بود. به نظر میرسد حدود 162 دانشجو واجد شرایط مطالعه می باشند.

ابزار جمع آوری داده‌ها در این مطالعه، یک پرسشنامه 4 قسمتی می‌باشد.(ضمیمه شماره 2)

قسمت اول فرم اطلاعاتی، اطلاعات دموگرافیک می‌باشد که شامل سن ، جنس و ترم تحصیلی می‌باشد. )ضمیمه شماره 1)

قسمت دوم، پرسشنامه حمایت اجتماعی ادراک شده زیمت و همکاران (Perceived Social Support) خواهد بود. این ابزار شامل 12 ماده است و حمایت اجتماعی را از سه منبع خانواده، اجتماع و دوستان در طیف لیکرت 7 درجه‌ای (1=کاملا مخالفم، .....، 7= کاملا موفقم) می‌سنجد.حداقل و حداکثر نمره حاصل از پرسشنامه به ترتیب برابر 12 و 84 و نمره بالاتر نشان‌دهنده حمایت اجتماعی ادراک شده بیشتر است. نمره کل به دست آمده از پرسشنامه، تقسیم بر 12 می شود. در صورتی که نمرات بین 1 تا 2.9 باشد، میزان حمایت اجتماعی پایین می باشد.( 17)در صورتی که نمرات بین 3 تا 5 باشد، میزان حمایت اجتماعی متوسط می باشد.در صورتی که نمرات بین 5.1 تا 7 باشد، میزان حمایت اجتماعی بالا می باشد.(18)

قسمت سوم، پرسشنامه استاندارد رضایت از زندگی داینر و همکاران (SWLS) خواهد بود. این پرسشنامه دارای 5 سوال بوده و هدف آن سنجش رضایت از زندگی می باشد. این پرسشنامه بر اساس مقیاس لیکرت (کاملاً مخالفم،1؛ مخالفم2؛ نظری ندارم،3؛موافقم،4؛ کاملاً موافقم؛5) نمره‌گذاری می‌شود. لذا حد پایین، متوسط و بالای نمرات برابر 5، 15 و 25 بود. در صورتی که نمرات پرسشنامه بین 5 تا 10 باشد،  میزان رضایت از زندگی در این جامعه ضعیف می باشد در صورتی که نمرات پرسشنامه بین 10  تا 15 باشد،  میزان رضایت از زندگی در سطح متوسطی می‌باشد و در صورتی که نمرات بالای 15 باشد، میزان رضایت از زندگی بسیار خوب می باشد.(19)

قسمت چهارم نیز، پرسشنامه فرسودگی تحصیلی برسو و همکارانش خواهد بود. این پرسشنامه سه حیطه فرسودگی تحصیلی، بی علاقگی تحصیلی و ناکارآمدی تحصیلی را می‌سنجد. پرسشنامه مذکور 15 ماده دارد. خستگی تحصیلی 5 ماده ، بی‌علاقگی تحصیلی 4 ماده و ناکارآمدی تحصیلی 6 ماده دارد. این پرسشنامه براساس مقیاس لیکرت (هرگز، 1؛ ......؛ همیشه، 7) نمره‌گذاری می‌شود. مولفه خستگی تحصیلی شامل سوالات 1،4،7،10،13، مولفه بی‌علاقگی تحصیلی شامل سوالات 2،5،11،14 و مولفه ناکارآمدی تحصیلی 3،6،8،9،12،15 بود. در صورتی که نمرات پرسشنامه بین 15 تا 37 باشد، میزان فرسودگی تحصیلی در این جامعه ضعیف می باشد. در صورتی که نمرات پرسشنامه بین 37 تا 60 باشد، میزان فرسودگی تحصیلی در سطح متوسطی می باشد و در صورتی که نمرات بالای 60 باشد، میزان فرسودگی تحصیلی بسیار بالا می باشد. (20)

روایی و پایایی پرسشنامه های مورد استفاده در جمعیت ایرانی قبلا بررسی شده است.(  21 و   22  و  23    )

پس از تصویب پروپوزال در شورای پژوهشی دانشکده دندانپزشکی و دریافت کد اخلاق و کسب مجوز از معاونت تحقیقاتی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان انجام خواهد شد.دانشجویان طبق معیارهای ورود و خروج و به صورت  سرشماری وارد مطالعه خواهند شد.

پس از ورود افراد به مطالعه، پژوهشگر با حضور در کلاس درس یا خوابگاه دانشجویی در ابتدا، هدف از انجام این مطالعه را برای دانشجویان در قالب صفحه پیش از شروع پرسشنامه ذکر خواهد کرد و به آنها اطمینان می دهد که اطلاعات محرمانه خواهد بود و نتایج بصورت کلی در قالب یک پایان نامه دندانپزشکی عمومی مورد استفاده قرار خواهد گرفت و استفاده ابزاری از اطلاعات نخواهد شد.سپس دانشجویان رضایت نامه شرکت در پژوهش را امضا ( ضمیمه شماره 1) و پرسشنامه (ضمیمه شماره 2) را که شامل 4 قسمت؛ اطلاعات دموگرافیک، پرسشنامه حمایت اجتماعی ادراک شده زیمت و همکاران، پرسشنامه استاندارد رضایت از زندگی داینر و همکاران (SWLS) و پرسشنامه فرسودگی تحصیلی برسو و همکارانش می باشد، تکمیل خواهند کرد. داده های طرح جمع آوری خواهد شد. فرم اطلاعاتی و پرسشنامه ها ، بصورت خود ایفا و بدون اشاره به نام و نام خانوادگی خواهند بود.در پایان کار دانشجویانی که نمرات پایینی درحمایت اجتماعی، رضایت از زندگی و فرسودگی تحصیلی کسب کنند در صورت نیاز به معاونت دانشجویی دانشگاه جهت مشاوره و بررسی بیشترارجاع خواهند شد.

پس از گردآوری اطلاعات، داده‌های خام وارد نرم‌افزار آماری SPSS نسخه‌ی 26 خواهند شد. برای توصیف داده‌‌های کیفی از جداول توزیع فراوانی و نمودارهای متداول آماری (میله‌ای یا دایره‌ای) استفاده می‌شود. هم‌چنین برای توصیف داده‌های کمی از شاخص‌های متداول مرکزی (میانگین و میانه) و شاخص‌های پراکندگی (انحراف معیار و دامنه میان‌چارکی) به همراه کمینه و بیشینه استفاده می‌شود. همچنین در صورت نیاز از سایر آزمون های ضریب همبستگی آماری پارامتری یا ناپارامتری، متناسب ماهیت داده ها استفاده خواهد شد.

جدول ۱. میانگین نمرات متغیرهای مورد بررسی در دانشجویان دندانپزشکی

براساس راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران کد های زیر رعایت گردیدند:

1-هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسان ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

2-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی های بالینی بر روی بیماران یا داوطلب های سالم، نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

4-مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه ی پایین تر و یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

7-اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی ها بیش از فواید بالقوه آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

10-هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد؛ از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده ها، وابستگی های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه ی دیگر، مشوق های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت نامه ی آگاهانه به صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت نامه باید تدوین و به طرح نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح نامه از سوی کمیته ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

11-کمیته اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته ی اخلاق درخواست می شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.   

13-کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

14-اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

15-پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که میتوانند در تصمیم گیری او مؤثر باشند، به نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان هایی که انتظار میرود مطالعه در بر داشته باشد. همچنین، هر آزمودنی باید بداند که میتواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره ی خطرات و زیان های بالقوه ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر همچنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت نامه آگاهانه منعکس شود.

16-پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد؛ نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده داده شود. همچنین، در پژوهش هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی داشته باشد، دلایل این شیوه ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

19-عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچگونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه نظیر بیمارستان به فرد ارائه می شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

24-اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه ی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود. 

25-پژوهشگر مسئول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده ها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

26-هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه ی تحقق این امر ترجیحاً به صورت پوشش بیمه ای نامشروط باشد.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی سازمانی، و تعارض منافع، در صورت وجود، باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کننده ی پژوهش مطلوب نیست، بپذیرند.

29-نحوه ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی ها و مؤسسه ی حمایت کننده ی  پژوهش باشد.

30-گزارش ها و مقالات حاصل از پژوهش هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

31-روش پژوهش نباید با ارزش های اجتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

1) خطای انتخاب: درصد بالای عدم تمایل به همکاری در پژوهش

جهت حل این مشکل می توان اهداف و مزایای شرکت در طرح را برای واحد های پژوهش توضیح داد. جمع آوری اطلاعات با استفاده از روش هایی مانند اطلاع رسانی از طریق آموزش دانشکده و کمیته تحقیقات دانشجویی

2) خطای اندازه گیری: تکمیل ناقص پرسشنامه ها و یا سفید تحویل دادن آنها و درجاتی از داده های گمشده

جهت حل این مشکل راهنمایی کامل در جهت نحوه پر کردن پرسشنامه، جمع آوری اطلاعات در شرایط استاندارد و مطلوب. وجود این خطا در تحقیقات اجتناب پذیر است و سعی خواهد شد اندازه این خطا پایین و به صورت تصادفی باشند.

3) خطای مخدوش شدگی: ناتوانی در شناسایی تمام متغیرهای تاثیر گذار و مخدوش کننده ها

حمایت اجتماعی- رضایت از زندگی- فرسودگی تحصیلی

Social Support- Life Satisfaction- Academic Burnout

• مراجع مورد استفاده براساس رفرنس نویسی ونکوورتنظیم گردد.

1.  Salmela-Aro K, Savolainen H, Holopainen L. Depressive symptoms and school burnout during adolescence: evidence from two cross-lagged longitudinal studies. Journal of Youth and Adolescence 2009;38(10):1316-27.
2. Modin B, Ostberg V, Toivanen S, Sandell K. Psychosocial working conditions, school sense of coherence and subjective health complaints. A multilevel analysis of ninth grade pupils in the Stockholm area. Journal of Youth and Adolescence 2011;34(1):129-39.
3. Rudman A, Gustavsson JP. Burnout during nursing education predicts lower occupational preparedness and future clinical performance: A longitudinal study. International Journal of Nursing Studies 2012;49(8):1001-988.
4. David AP. Examining the relationship of personality and burnout in college students: The role of academic motivation. Educational Measurement and Evaluation Review 2010;1:104-90.
5. Schaufeli, W. B., Martinez, I., Marque´s-Pinto, A., Salanova, M., & Bakker, A. B. Burnout and engagement in university students: A Cross-national study. Journal of Cross-Cultural Psychology 2002;33:481-464.
6. Koutsimani, P., Montgomery, A., & Georganta, K. The relationship between burnout, depression, and anxiety: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychology 2019;10:19-1.
7. Ten Brummelhuis, L. L., & Bakker, A. B.. A resource perspective on the work-home interface: the work-home resources model. American Psychologists 2012;67(7):545-56.
8. Thoits, P. A.. Mechanisms linking social ties and support to physical and mental health. Journal of Health and Social Behavior 2011;52(2):161-145.
9. Huurre, T., Eerola, M., Rahkonen, O., Aro, H.. Does social support affect the relationship between socioeconomic status and depression? A longitudinal study from adolescence to adulthood. Journal of Affective Disorders 2007;100(1-3):64-55.
10. Maslach, C. & Leiter, M. P. (1997). The truth about burnout. San Francisco: Jossey Bass. Retrieved 12 April 2018 from http://www.worldcat.org/title/truth-about-burnout-how-organizations-cause-personal- stress-and-what-to-do-about-it/oclc/36915924.
11. Silver, D., Saunders, M., & Zarate, E. What factors predict high school graduation in the Los Angeles unified school district?. California Dropout Research Project Report. Santa Barbara 2008;14. accessed December 20/2022.Available at: https://www.issuelab.org/resources/11619/11619.pdf
12. Frisch, M. B., Clark, M. P., Rouse, S. V. Predictive and treatment validity of life satisfaction and the quality of life inventory. 2005;12(1): 78-66.
13. Çapri, B., Özkendir, O. M., Özkurt, B., & Karakuş, F. General self-efficacy beliefs, life satisfaction and burnout of university students. Procedia-Social and Behavioral Sciences 2012;47:973-968.
14. Wang Q, Sun W, Wu H. Associations between academic burnout, resilience and life satisfaction among medical students: a three-wave longitudinal study. BMC medical education 2022 December;22(1):1-1.
15. Abbasi S, Dortaj F. Predicting burnout based on coping strategies and perceived social support in students. Biquarterly Journal of Cognitive Strategies in Learning. 2021 Jun 22;9(16):33-17.
16. Sayadpour Z, Dortaj F, Kiamanesh A. The Role of Social Support and Life Satisfaction in Predicting Academic Burnout. Journal of Research in Educational Science. 2021 Mar ;21;15(52):16-7.
17. Besharat Mt, Multidimensional Scale of Perceived Social Support: Questionnaire, Instruction and Scoring.developmental psychology.2019 spring; 59:336-338
18. Gregory Zimet. Multidimensional Scale of Perceived Social Support (MSPSS) - Scale Items and Scoring Information. www.researchgate.net.updated December2016.accessed December 20/2022. Available at: https://www.researchgate.net/publication/311534896.
19. Diener , E. , Emmons , R . A. Larsen . R , J & .The Satisfactions With Life Scale . Journal  of  Personality Assessment , 1985 Feb;49(1):71-5

20. Noami AZ. Relationship between the quality of students' learning experience with burnout MA Shahid Chamran University. Journal of Psychological Studies 2009; 5 (3): 117 –34.
21. جوکار بهرام و سلیمی عظیمه.ویژگی های روانسنجی فرم کوتاه مقیاس احساس تنهایی اجتماعی و عاطفی بزرگسالان.مجله علوم رفتاری.1390 ،دوره 5 ،شماره 4 ،311-317

22. Ali Asghar Bayani,A. Mohammad Koocheky، Hossnieh Goodarzi.the reliability and validity of the satisfaction with life scale. Journal of Iranian Psychologists. Spring 2007;3;11:259-265.
23. M Azimi, M Piri, T Zavaar. Relationship of academic burnout and selfregulated learning with academic performance of high school students. Research in Curriculum Planning. autumn 2013;10(11):116-128

فرم اطلاعاتی (ضمیمه شماره 1)

عنوان مطالعه:

نقش حمایت اجتماعی و رضایت از زندگی بر فرسودگی تحصیلی دانشجویان دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1402

سن : .............. سال

جنس: زن.......                  مرد.......

ترم تحصیلی :  8.......                9.......                10.......                   11 .......               12.......

وضعیت حمایت اجتماعی:   بالا.......                      متوسط.......                       پایین.......

وضعیت رضایت از زندگی :      بسیار خوب.......                   متوسط.......                       ضعیف .......     

وضعیت فرسودگی تحصیلی:      بالا.......                   متوسط .......                     ضعیف.......

 پرسشنامه ها (ضمیمه شماره 2)

پرسشنامه  حمایت اجتماعی ادراک شده زیمت و همکاران

پرسشنامه استاندارد رضایت از زندگی داینر و همکاران (SWLS)

پرسشنامه فرسودگی تحصیلی برسو و همکاران

این مطالعه توصیفی-تحلیلی با عنوان نقش حمایت اجتماعی و رضایت از زندگی بر فرسودگی تحصیلی دانشجویان دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1402 انجام خواهد شد.

ندارد.

با توجه به اینکه دوره تحصیل رشته دندانپزشکی، طولانی، طاقت‌فرسا و پراسترس می‌باشد، دانشجویان محصل در این حوزه به طبع در معرض آسیب‌های سلامت روان و فرسودگی‌های روانی و تحصیلی بیشتری می‌باشند. لذا با توجه به نقش مهم و مخربی که فرسودگی تحصیلی می‌تواند بر روان و آینده‌ی دانشجو و دانش‌پژوهان بگذارد؛ در پژوهش حاضر به دنبال تعیین نقش دو مؤلفه‌ی اصلی گفته شده یعنی حمایت اجتماعی و رضایت از زندگی بر فرسودگی تحصیلی دانشجویان دندانپزشکی خواهیم بود.

ندارد.

ندارد.

این طرح هیچگونه هزینه ای برای بیمار (دانشجو) ندارد.

ندارد.

اطلاعات دانشجویان در طی مطالعه کاملا محرمانه باقی مانده و صرفا برای استفاده در این تحقیق مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین نتایج در سطح کلی(نه فردی) منتشر خواهند شد.

پژوهشگر جهت پاسخگویی به پرسش ها در دسترس می باشد.

تمامی افراد حق نپذیرفتن یا انصراف از مطالعه را خواهند داشت.

به صورت آگاهانه و بدون اجبار ، رضایت در شرکت در مطالعه دارم.