آنالیز طیف سنجی مادون قرمز(FTIR) داربست غشایی گزانو گرافت استخراج شده از دو نوع ماهی تحت دو نوع اسید برای کاربرد در مهندسی بافت

انواع داربست‌های مهندسی بافت، با هدف بازسازی بافت‌های آسیب دیده به وسیله ترکیب سلول‌های بدن با مواد زیستی  با استفاده از داربست های  بسیار متخلخل، که به عنوان الگوهایی برای بازسازی بافت عمل می‌کنند، جهت هدایت رشد بافت جدید استفاده می‌شود. سرامیک های زیستی به عنوان ترکیبات موثر در داربست های مهندسی بافت کارایی دارند. استفاده از ضایعات استخوانی در ساخت این نوع داربست ها مورد توجه قرار دارد. در این پژوهش طراحی و انجام آزمون طیف سنجی مادون قرمز جهت مشخصه یابی داربست زیستی استخوان مشتق از ضایعات ماهی برای کاربرد در مهندسی بافت مورد مطالعه قرار می گیرد. طیف‌سنجی مادون قرمز برای شناسایی و تعیین گروه‌های عاملی کلسیم فسفات ها و پیوندهای پلیمری  داربست‌های تهیه‌شده در  مراحل قبل وبعد از استخراج داربست بکار میرود. این داربست ها بعنوان غشا بر روی  نقص استخوانی  طراحی شده است.  هدف از این تست  این است  که داربست  استخراج شده دارای چه ترکیباتی است و ایا ترکیبات  کلسیم فسفات بعد از دکلسیفیه چه مقدار  روی سطح ان باقی مانده است. 

A variety of tissue engineering scaffolds are used with the aim of regenerating damaged tissues by combining body cells with biological materials using highly porous scaffolds, which act as templates for tissue regeneration, to guide the growth of new tissue. Bioceramics are efficient as effective compounds in tissue engineering scaffolds. The use of bone waste in the construction of these types of scaffolds is considered. In this research, the design and implementation of an infrared spectrometry test for the characterization of bone bioscaffold derived from fish waste for use in tissue engineering are studied. Fourier Transform Infrared Spectrometer is used to identify and determine the functional groups of calcium phosphates and polymer bonds of prepared scaffolds during the steps before and after scaffold extraction. And show the researcher: Is the extraction method correct in the case of two-level flexible scaffolding?

داربست ها در مهندسی بافت استخوان فضای فیزیکی مناسبی را پدید می آورد تا سلول ها را در خود جای داده و با تبادل مولکو لهای زیستی سبب تشویق تشکیل بافت جدید شود. سپس داربست ها به تدریج از بین رفته و  نه تنها، جای خود را به طور کامل به بافت تازه می­دهد بلکه باید با ساختار متخلخل خود فضای رشد و تکثیر سلولها را فراهم کند، بلکه باید بتواند از نظر مکانیکی، استحکام مناسبی را تا زمان تشکیل بافت جدید از خود نشان دهد. یکی از مهم ترین مسائل مربوط به داربست ها داشتن تخلخل مناسب و ثبات مکانیکی به طور همزمان تخریب پذیری متناسب با زمان تشکیل بافت جدید است[3-1].

استفاده از  داربست هایی از جنس هیدروکسی آپاتیت به عنوان یک ماده زیست فعال از خانواده سرامیکهای فسفات کلسیم و به خاطر شباهت نزدیک ترکیب شیمیایی آن به جزء معدنی و اصلی تشکیل دهنده استخوان طبیعی و دندان، در سالهای اخیر در ساخت کاشتنیهای مورد استفاده در ارتوپدی یا دندانپزشکی کاربرد فراوان پیدا کرده است.[4]

اگرچه بسیاری از روشهای سنتز این مواد توسعه یافته است، ولی تهیه HAP با خصوصیات خاص به دلیل احتمال تشکیل محصولات واسطه ای سمی یا ناخالصی ها در طول سنتز HAP، چالش برانگیز است. بنابراین، مطالعات در مورد پارامترهای سنتز جدید HAP هنوز در حال انجام است.[5]

در سال‌های اخیر، بسیاری از محققان روش‌های سنتز HAp را با استفاده از منابع طبیعی پایدار  CaCO₃، مانند ضایعات دریایی (صدف‌های دریایی، استخوان ماهی، مرجان‌ها، جلبک‌ها) و ضایعات کشاورزی (پوسته تخم‌مرغ، استخوان حیوانات) برای تهیه فسفات کلسیم استفاده کردند[6-9].

در مقایسه با HAp مصنوعی، HAp طبیعی غیر استوکیومتری است و حاوی مقادیری از Na⁺، Zn²⁺، Mg²⁺، K⁺، Si²⁺، Ba²⁺،^-F و (CO₃)^-2 است که شبیه ترکیب شیمیایی استخوان انسان است[10-11].

مندال و همکاران[12] در پژوهشی استفاده از پولک ماهی جهت ساخت داربست هیدروکسی آپاتیت برای مهندسی بافت استخوان را مطالعه کردند. نتایج نشان دادند که ضایعات ماهی منبع مناسب HAp با مشخصات فیزیکی و مکانیکی مورد نیاز داربست های زیستی می باشند. همچنین در مطالعه پیوست سلولی، مشاهده شد که سلول‌ها به طور محکم به تمام داربست‌های HAp توسعه‌یافته در آزمایشگاه متصل هستند. نتایج به وضوح نشان می‌داد که  HAp توسعه‌یافته هیچ اثر سیتوتوکسیک ندارد، و همچنین میل پیوند طبیعی برای رده‌های سلولی را دارد. بعلاوه پولک علاوه بر ترکیبات کلسیم فسفات (هیدروکسی اپاتایت ، تری کلسیم فسفات ، و... ) منبع ار پلیمر های کیتین وکلاژن است . که در طی مراحل استخراج این ترکیبات از هم جدا خواهد شد.

در این کار داربست  استخراچ شده از پولک ماهی بعنوان غشا برای نقص های استخوانی  در نظر گرفته شد مورد انالیز قرار میگیرد .

از این رو با استفاده از آزمون طیف سنجی فروسرخ با تبدیل فوریه-FTIR( نانومتر 4000-400 محدوده در Tensor27, Bryker)  جهت تعیین گروههای عاملی داربستهای استخراج شده  در مراحل قبل و بعد از کلسیم زدایی پولک ها مورد  بررسی قرار میگیرد. این نوع طیف سنجی ابزار بسیار مفیدی وضرروری  برای شناسایی گروههای عاملی وشیمیایی چون کلسیم ، هیدروکسی ، فسفاتها و  ترکیبات آلی جهت تعیین نوع پلی مر  وترکیبات بیواکتیو داربست میباشد. این تست دارای پیک های میباشد که بامقایسه بامقالات رفرنس میتوان نوع و جایگاه  پیک های مرتبط با ترکیبات شیمیایی را برای پیکهای ثبت شده در  نمونه تست های   FTIR مشخص کرد . وبدین ترتیب ترکیبات فسفات، گروهای عاملی هیدروکسی ،گروهای عاملی مرتبط با ترکیبات کلسیم فسفات،  پلیمر، و ....  جدا شده مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

اسپکترومتری مادون قرمز تبدیل فوریه (Fourier Transform Infrared Spectrometer) که صورت مخفف آنالیز FTIR نامیده می شود به صورت عمده در سنتز مواد آلی، پلیمر ها، علوم شیمی و مهندسی شیمی، صنعت تولید دارو، تجزیه و تحلیل مواد غذایی و… مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین با توجه به اینکه  امکان اتصال این دستگاه به تکنیک های کروماتوگرافی وجود دارد می توان مکانیسم واکنش های شیمیایی و تشخیص مواد ناپایدار با چنین ابزاری را مورد بررسی قرار داد.

FTIR تکنیکی شیمیایی است که برای شناسایی گروه های عاملی از آن استفاده می کنند. این تکنیک می تواند میزان شدت طیف مادون قرمز را بر اساس طول موج جذبی رسم نماید.

آنالیز FT-IR می تواند ارتعاشات موجود در گروه های عاملی یک نمونه را شناسایی کند. به طور کلی وقتی که نور به این گروه های عاملی برخورد می کند پیوند های شیمیایی موجود کش می آیند و یا خم می گردند. در نتیجه گروه شیمیایی موجود در نمونه (بدون در نظر گرفتن ساختار بقیه ی مولکول) تمایل به جذب اشعه ی مادون قرمز در طیف خاصی از طول موج را دارد. به عنوان مثال پیوند کششی C=O گروه کربونیل در مولکول های مختالف در محدوده ی 1700cm^‐1 ظاهر می شود. در نتیجه براساس رابطه ی بین موقعیت طول موج و ساختار شیمیایی ونمودار رسم شده توسط دتکتور  می توان شناسایی گروه های مختلف عاملی موجود در نمونه را  انجام داد .

 در تحقیق دیگری سنتز هیدروکسی آپاتیت از پولک نوعی ماهی مورد مشحصه یابی قرار گرفت. در این مطالعه ساختار مواد حاصل با استفاده از آنالیزهای XRD,FTIR,TGA  و همچنین مورفولوژی آن توسط آنالیزهای SEM و  TEM مورد بررسی قرار گرفت. نتایج به دست آمده از FTIR و تجزیه و تحلیل XRD تشکیل HAP کریستالی را تأیید می کند. همچنین تصاویر SEM مورفولوژی بسیار متخلخل HAP سنتز شده را نشان داد[13]. دراین کار داربستی را که در تحقیقی دیگری ساخته شده است ، جهت شناسایی گروههای عاملی با تست FTIR مورد بررسی قرار خواهند گرفت .

1-ساختار عاملی ترکیبات آلی و معدنی  در روی نمونه پولک ماهی کپور قبل از استخراج کلسیم فسفات  با تست طیف سنجی مادون قرمز چگونه خواهد بود؟

2-ساختار عاملی ترکیبات آلی و معدنی    بر روی نمونه پولک ماهی سرخو قبل از استخراج کلسیم فسفات با طیف سنجی مادون قرمز چگونه خواهد بود؟

3-ساختار عاملی ترکیبات آلی و معدنی   بر روی نمونه پولک ماهی  کپور بعد از استخراج کلسیم فسفات با اسید سیتریک در تست  طیف سنجی مادون قرمز چه خواهد بود؟

4-ساختار عاملی ترکیبات آلی و معدنی   بر روی نمونه پولک ماهی  سرخو بعد از استخراج کلسیم فسفات با اسید سیتریک در تست  طیف سنجی مادون قرمز چه خواهد بود؟

5-ساختار عاملی ترکیبات آلی و معدنی   بر روی نمونه پولک ماهی  کپور بعد از استخراج کلسیم فسفات با اسید کلریک در تست  طیف سنجی مادون قرمز چه خواهد بود؟

6-ساختار عاملی ترکیبات آلی و معدنی   بر روی نمونه پولک ماهی  سرخو بعد از استخراج کلسیم فسفات با اسید کلریک در تست  طیف سنجی مادون قرمز چه خواهد بود؟

7-مقایسه داده های  آنالیزطیف سنجی مادون قرمز و شناسایی نوع پیوند و گروه های عاملی تشکیل دهنده ساختار در گروه قبل و بعد از غوطه ورسازی در  اسید کلریک ماهی کپور نشانگر چیست؟

8-مقایسه داده های  آنالیزطیف سنجی مادون قرمز و شناسایی نوع پیوند و گروه های عاملی تشکیل دهنده ساختار در گروه قبل و بعد از غوطه ورسازی در  اسید کلریک ماهی سرخو چگونه است؟

9-مقایسه داده های  آنالیزطیف سنجی مادون قرمز و شناسایی نوع پیوند و گروه های عاملی تشکیل دهنده ساختار در گروه قبل و بعد از غوطه ورسازی در  اسید سیتریک ماهی کپوربیانگر چیست؟

 10-مقایسه داده های  آنالیزطیف سنجی مادون قرمز و شناسایی نوع پیوند و گروه های عاملی تشکیل دهنده ساختار در گروه قبل و بعد از غوطه ورسازی در  اسید سیتریک ماهی سرخو بیانگر چیست؟

11-  نتایج مقایسه داده های تحت تست  در گروه های تحت تست  و  نتیجه گیری جهت بهینه سازی سنتز داربست زیستی چیست؟

آنالیز طیف سنجی مادون قرمز(FTIR) داربست غشایی گزانو گرافت استخراج شده از دو نوع ماهی  تحت دو نوع اسید  برای کاربرد در مهندسی بافت

1. انجام تست  طیف سنجی مادون قرمز بر روی نمونه پولک ماهی  کپور قبل از استخراج کلسیم فسفات 
2. انجام تست  طیف سنجی مادون قرمز بر روی نمونه پولک ماهی  سرخو قبل از استخراج کلسیم فسفات  
3. انجام تست  طیف سنجی مادون قرمز بر روی نمونه پولک ماهی  کپور بعد از استخراج کلسیم فسفات با اسید سیتریک
4. انجام تست  طیف سنجی مادون قرمز بر روی نمونه پولک ماهی  سرخو بعد از استخراج کلسیم فسفات  با اسید سیتریک
5. انجام تست  طیف سنجی مادون قرمز بر روی نمونه پولک ماهی  کپور بعد از استخراج کلسیم فسفات با اسید کلریک
6. انجام تست  طیف سنجی مادون قرمز بر روی نمونه پولک ماهی  سرخو بعد از استخراج کلسیم فسفات  با اسید کلریک
7. مقایسه داده های  آنالیزطیف سنجی مادون قرمز و شناسایی نوع پیوند و گروه های عاملی تشکیل دهنده ساختار در گروه قبل و بعد از غوطه ورسازی در  اسید کلریک ماهی کپور 
8. مقایسه داده های  آنالیزطیف سنجی مادون قرمز و شناسایی نوع پیوند و گروه های عاملی تشکیل دهنده ساختار در گروه قبل و بعد از غوطه ورسازی در  اسید کلریک ماهی سرخو
9. مقایسه داده های  آنالیزطیف سنجی مادون قرمز و شناسایی نوع پیوند و گروه های عاملی تشکیل دهنده ساختار در گروه قبل و بعد از غوطه ورسازی در  اسید سیتریک ماهی کپور
10. مقایسه داده های  آنالیزطیف سنجی مادون قرمز و شناسایی نوع پیوند و گروه های عاملی تشکیل دهنده ساختار در گروه قبل و بعد از غوطه ورسازی در  اسید سیتریک ماهی سرخو
11. مقایسه داده های تحت تست  در گروه های تحت تست  و  نتیجه گیری جهت بهینه سازی سنتز داربست ریستی

 استفاده بعنوان داربست زیستی در جراحی دندان و جایگزین استخوان فک

1-جراحی دندان

2-بیماران با کمبود استخوان در ناحیه دندان

3-تحقیقات  در ساخت داربست های زیستی مهندسی بافت

[14]Bio-scaffold: داربست زیستی، ساختار شبه استخوانی که به عنوان یک الگو به رشد بافت جدید کمک می کند.

[15]FTIR: آنالیزی جهت تشخیص وجود و نوع ترکیبات آلی و معدنی در نمونه ها

[16]Hydroxyapatite: ماده معدنی و از اشکال طبیعی کلسیم آپاتیت است و بطور طبیعی در استخوان، دندان و مرجان های دریایی یافت می‌شود.

xenograft membrane ' نوعی داربست دوسطحی است که بنام داربست غشایی نامیده میشود و وجهت پوشش نقص استخوانی بکار میرود.

بنیادی- کاربردی

جامعه مورد مطالعه :

نمونه های به دست آمده از پولک ماهی های کپور و سرخو:

برای هر ماهی سه پولک سالم :

کلسیفیه نشده/   کلسیفیه شده با اسید سیتریک / کلسیفیه شده با اسید کلریک

مبنای ورود: پولک های سالم

مبنای خروج: پولک ها با  ضایعات تخریب شده

آزمون طیف سنجی مادون قرمز در واقع تفسیر نمودار میباشد که ترکیبات نمونه را بررسی میکند . در مقالات یک نمونه برای هر گروه  تحت بررسی قرار میگیرد و در مقالات گزارش میشود .[17]

 یک پولک سالم و کامل برای هر آزمون اماده میشود،فرایند  دکلسیفیکاسیون برای نمونه ها انجام و، نمونه ها آماده و به آزمایشگاه ارسال می گردد.

برای هر ماهی سه پولک سالم :

کلسیفیه نشده/   کلسیفیه شده با اسید سیتریک / کلسیفیه شده با اسید کلریک

مطابق گزارش های دریافتی از نتایج آزمون ها ونمودارها  مشخصه یابی، تحلیل و بررسی انجام گرفته و با استفاده از منابع علمی و تحقیقات پیشین نتیجه گیری انجام می گیرد. 

 ماهی سرخو و کپور بدست آماده از دریای عمان از  فروشگاه ماهی فروشی  مرکزی  ( شهرکی ) خریداری گردیده  ضایعات وپوست جدا گردید، و نمونه های پولک توسط همکاران مواد دندانی در دانشکده  دندانپزشکی جدا و آماده بهره برداری شد، بعد از آماده سازی نمونه ها به عنوان داربست غشایی، نمونه ها در این طرح تحت آنالیز   FTIR جهت آنالیز شیمیایی ساختار  قرار خواهند گرفت . در این پروژه نمونه ها  در اختیار  دانشجو  قرار میگیرد. 

وشرح کار انجام شده  عبارت است از:  50 عدد از   پولکهای  ماهی سرخو و کپور  در طی فرآیند تبدیل به داربست زیستی در ابتدا توسط آب مقطر  شستشو داده شد و سپس پاکسازی  سلول های زائد آن انجام  پذیرفت. سلول زدایی بطور کامل انجام گرفت و نمونه ها شسته و در محلول نمکی استریل بافر فسفات نگه داری شد. محصول بدست آمده در دو نوع اسید سیتریک وکلریک با غلظت ثابت   0.6 درصد  بمدت 48 ساعت خیسانده و دکلسیفیه  شد.

دو نوع اسید جهت  اماده سازی  نمونه ها  تست شد،  تا غشای بهتری برای مهندسی بافت طراحی  شود . 

نمونه ها بصورت پولک کامل و سالم انتخاب شده و بعد از دکلسیفیه شدن نمونه در اب مقطر  نگه داری میشود . ونهایتا پولکها قبل وبعد از دکلسیفیه  در محیط اتاق خشک شده وبرای تست FTIRاماده وبه ازمایشگاه تحویل داده میشود . نمونه ها در یک ماتریس شفاف قرار داه شده وجهت انجام تست در دستگاه  قرار میگیرد .

اسپکترومتری مادون قرمز تبدیل فوریه (Fourier Transform Infrared Spectrometer) که صورت مخفف آنالیز FTIR نامیده می شود به صورت عمده در سنتز مواد آلی، پلیمر ها، علوم شیمی و مهندسی شیمی، صنعت تولید دارو، تجزیه و تحلیل مواد غذایی و… مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین با توجه به اینکه  امکان اتصال این دستگاه به تکنیک های کروماتوگرافی وجود دارد می توان مکانیسم واکنش های شیمیایی و تشخیص مواد ناپایدار با چنین ابزاری را مورد بررسی قرار داد.

FTIR تکنیکی شیمیایی است که برای شناسایی گروه های عاملی از آن استفاده می کنند. این تکنیک می تواند میزان شدت طیف مادون قرمز را بر اساس طول موج جذبی رسم نماید.

آنالیز FT-IR می تواند ارتعاشات موجود در گروه های عاملی یک نمونه را شناسایی کند. به طور کلی وقتی که نور به این گروه های عاملی برخورد می کند پیوند های شیمیایی موجود کش می آیند و یا خم می گردند. در نتیجه گروه شیمیایی موجود در نمونه (بدون در نظر گرفتن ساختار بقیه ی مولکول) تمایل به جذب اشعه ی مادون قرمز در طیف خاصی از طول موج را دارد. به عنوان مثال پیوند کششی C=O گروه کربونیل در مولکول های مختالف در محدوده ی 1700cm‐1 ظاهر می شود. در نتیجه براساس رابطه ی بین موقعیت طول موج و ساختار شیمیایی ونمودار رسم شده توسط دتکتور  می توان شناسایی گروه های مختلف عاملی موجود در نمونه را  انجام داد .

نمودارها رسم شده از دستگاه گرفته شده وسپس مشخصه یابی پیکها  با کمک بررسی ومقالات  و لابراتوار موجود در ازمایشگاه مورد بررسی قرار میگیرد. باندهای عاملی مشخص میشود، و مقایسه پیکها ، داده ها، نوع پیوندها، و گروه های عاملی تشکیل دهنده ی این داربست ها در نمونه هایی در نمونه تست ها انجام میگیرد،مطالعه ی فازها و انواع پیوندهای شیمیایی علی الخصوص کلسیم فسفات با اخذ نتایج آزمایشگاه امکان پذیر است[13,17].

این تست در آزمایشگاه مرکزی دانشگاه سیستان وبلوچستان صورت میگیرد.

داده های آنالیز طیف سنجی مادون قرمز (FTIR) بصورت نمودارهای مشخص میشود ، تحلیل و بررسی نتایج   با شناسایی پیکها در مقایسه با  مقالات دیگر مشخص و در جداول ذکر میشود.  نمونه نمودارها FTIR پیوست شده است . و تا زمانی که تست انجام نشده وپیکها مشخص نشده است نمیتوان به مقاله ای رفرنس داد . امانمونه این تست در مقالات ذکر شده است (13و17) بعد از تفسیر از روی مقالات میتوان  عدد پیکها ونام ان را در  جداول  پیوست میشود.

جدول نتایج FTIR

با توجه به استفاده از ضایعات استخوانی ماهی جهت استخراج داربست ، از نظر اخلاقی ملاحظه ای وجود ندارد.

تهیه ی نمونه ها و هزینه های مربوط به آنالیزها که با کمک دانشگاه قابل برطرف شدن است.

داربست زیستی، هیدروکسی آپاتیت،طیف سنجی مادون قرمز،ضایعات حیوانی

[1]. Ma P, Elisseeff J. Scaffolding in Tissue Engineering. Florida: CRC Press Taylor & Francis Group 2006; p: 23-8.

[2]. Meyer U, Wiesmann H. Bone and cartilageengineering. Berlin: Springer-Verlag 2006; p:17-9.

[3]. Karageorgiou V, Kaplan D. Porosity of 3D biomaterial scaffolds and osteogenesis. Biomaterials 2005; 26(27): 5474-91.

[4]. LEGEROS, R. Z., & LEGEROS, J. P. (2008). Hydroxyapatite. Bioceramics and their Clinical Applications, 367-394.

[5]. Sadat-Shojai, M.; Khorasani, M.-T.; Dinpanah-Khoshdargi, E.; Jamshidi, A. Synthesis methods for nanosized hydroxyapatite with diverse structures. Acta Biomater. 2013, 9, 7591–7621.

[6]. Mucalo, M. Animal-bone derived hydroxyapatite in biomedical applications. In Hydroxyapatite (HAp) for Biomedical Applications,1st ed.; Mucalo, M.R., Ed.; Elsevier Science: Amsterdam, The Netherlands, 2015; Chapter 14; pp. 307–342.

[7]. Cree, D.; Rutter, A. Sustainable bio-inspired limestone eggshell powder for potential industrialized applications. ACS Sustain. Chem. Eng. 2015, 3, 941–949.

[8]. Komur, B.; Lohse, T.; Can, H.M.; Khalilova, G.; Geçimli, Z.N.; Aydo˘gdu, M.O.; Kalkandelen, C.; Stan, G.E.; Sahin, Y.M.; Sengil, A.Z.; et al. Fabrication of naturel pumice/hydroxyapatite composite for biomedical engineering. Biomed. Eng. Online 2016, 15, 81.

[9]. Miculescu, F.; Mocanu, A.-C.; Maidaniuc, A.; Dascalu, C.-A.; Miculescu, M.; Voicu, S, I.; Ciocoiu, R.-C. Biomimetic Calcium Phosphates Derived from Marine and Land Bioresources. In Hydroxyapatite Advances in Composite Nanomaterials, Biomedical Applications and Its Technological Facets; Thirumalai, J., Ed.; IntechOpen: London, UK, 2018; Chapter 6; pp. 1–20.

[10]. Akram, M.; Ahmed, R.; Shakir, I.; Ibrahim, W.A.W.; Hussain, R. Extracting hydroxyapatite and its precursors from natural resources. J. Mater. Sci. 2014, 49, 1461–1475.

[11]. Milovac, D.; Gallego Ferrer, G.; Ivankovic, M.; Ivankovic, H. PCL-coated hydroxyapatite scaffold derived from cuttlefish bone: Morphology, mechanical properties and bioactivity. Mater. Sci. Eng. C 2014, 34, 437–445.

[12]. Mondal, S., Pal, U., & Dey, A. (2016). Natural origin hydroxyapatite scaffold as potential bone tissue engineering substitute. Ceramics International, 42(16), 18338-18346. 

[13]. Deb, P., Barua, E., Das Lala, S., & Deoghare, A. B. (2019). Synthesis of hydroxyapatite from Labeo rohita fish scale for biomedical application. Materials Today: Proceedings, 15, 277-283. 

[14]. O'Brien, F. J. (2011). Biomaterials & scaffolds for tissue engineering. Materials Today, 14(3), 88-95.

[15]. Mohamed Shameer, P., & Mohamed Nishath, P. (2019). Exploration and enhancement on fuel stability of biodiesel: A step forward in the track of global commercialization. Advanced Biofuels, 181-213. 

[16]. LEGEROS, R. Z., & LEGEROS, J. P. (2008). Hydroxyapatite. Bioceramics and their Clinical Applications, 367-394.

[17] . حقیقی ویدا, محمودی محبوبه, and میرحاج مرجان. 'ساخت و ارزیابی خواص سطحی و زیست تخریب پذیری داربست نانو فیبری پلی کاپرولاکتون/کراتین حاوی نانولوله کربن برای کاربرد در مهندسی بافت استخوان.' 15-30.

 کارشناس محترم این تست پرسشنامه ندارد. این فرم جهت وارد کردن داده ها  از تست FTIR تهیه شده است.   

نمونه تست : FTIR