در این مطالعه ما به ارزیابی ارتباط بین پلی­ مورفیسم­های rs1137100،  rs1137101و ­rs1805094 واقع شده در ژن گیرنده لپتین و ریسک ابتلا به دیابت نوع 2 در جمعیتی از شهر زاهدان می پردازیم بدین صورت که ابتدا نمونه خون بیماران و افراد کنترل جمع آوری می شود و سپس با توجه به طراحی پرایمرهای مخصوص و آنزیم های برش دهنده ویژه آن به دنبال تعیین ژنوتایپ هستیم و سپس داده های آماری مربوطه مورد تحلیل قرار می گیرد.

Evaluation of the relationship between rs1137100, rs1137101 and rs1805094 polymorphisms located in the leptin receptor gene and the risk of type 2 diabetes in a population from Zahedan

دیابت نوع 2 (T2D[1])، شایع ترین بیماری متابولیک است که با 425 میلیون نفرمبتلا در سراسر جهان یک بیماری تهدید کننده سلامتی به شمار می رود. T2D به قلب، مغز، رگ های خونی، چشم ها، کلیه ها و اعصاب آسیب می رساند و در نتیجه خطر مرگ زودرس را افزایش می دهد. چاقی مهمترین عامل خطر ابتلا به T2D است و با تجمع چربی نابجا در کبد [بیماری کبد چرب غیر الکلی (NAFLD) [2] و مقاومت به انسولین همراه است، و یک وضعیت پاتولوژیکی است  که با عدم توانایی انسولین در هماهنگی درست هموستاز گلوکز همراه است .(1) در سال 1985 تخمین زده شد که 30 میلیون بزرگسال دیابت دارند. در حالی که این مقدار به 135 میلیون در سال 1995 و به 173 میلیون در سال 2002. در سال 2016 ، تخمین زده شده است که 1.6 میلیون مرگ به طور مستقیم توسط دیابت رخ داده است. سازمان بهداشت جهانی پیش بینی می کند که این مقدار در سال 2030 به 366 میلیون بزرگسال خواهد رسید. دیابت ملیتوس نوع 2 حاصل ناتوانی پانکراس در تولید انسولین کافی جهت حفظ سطح طبیعی گلوکز خون است و یا هنگامی  که بدن قادر نیست از انسولین تولید شده استفاده کند (2, 3). بر طبق اعلام سازمان بین المللی دیابت حدود 5/4 میلیون مورد دیابت در سال 2014 در ایران وجود داشته است و در همین سال 38079 نفر از بزرگسالان در ایران به علت این بیماری جان خود را از دست دادند (4). شاخص های تن سنجی، از جمله وزن، شاخص توده بدن (BMI) ، دور کمر (WC) و نسبت دور کمر به دور باسن (WHR)، معمولاً در زمینه بالینی و تحقیقاتی برای اندازه گیری چاقی استفاده می شود(5). علاوه بر این ، شاخص های چاقی مرکزی WC و نسبت کمر به قد  (WHtR)به عنوان پیش بینی های بهتر دیابت نسبت به BMI پیشنهاد شده­اند (6-7-8-9). به تازگی شاخص conicity نیز برای بررسی وضعیت چاقی پیشنهاد شده که تعداد ی بررسی ها ارزش برتر آن را در مقایسه با نسبت دور کمر به باسن گزارش نموده اند (10-11-12). افزایش مداوم شیوع چاقی در سال های اخیر نیازمند روشن شدن مکانیسم های متمایز مولکولی و علل ژنتیکی ، از جمله شناسایی آلل های پاتولوژیک است(13). ﻳﮏ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪﻱ ﺁﻳﻨﺪﻩﻧﮕﺮ ﺍﭘﻴﺪﻣﻴﻮﻟﻮﮊﻳﻚ  ﻧﺸﺎﻥ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﻓﺰﺍﻳﺶ ﭼﺮﺑﻲ ﺷﻜﻤﻲ ﻋﺎﻣﻞ ﺧﻄﺮ ﻣﺴﺘﻘﻠﻲ  ﺑﺮﺍﻱ ﺑﻴﻤﺎﺭﻱﻫﺎﻱ ﻗﻠﺒﻲ ـ ﻋﺮﻭﻗﻲ ﺍﺳﺖ. ﻣﻄﺎﻟﻌﻪﻫﺎﻱ ﺩﻳﮕﺮﭘﻴﺸﻨﻬﺎﺩ ﮐﺮﺩﻩﺍﻧﺪ ﮐﻪ ﺍﻧﺪﺍﺯﻩﻱ ﺩﻭﺭ ﻛﻤﺮ ( (WC ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺳﺎﻳﺮ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎﻱ ﭼﺎﻗﻲ، ﺑﺮﻭﺯ ﺩﻳﺎﺑﺖ ﺭﺍ ﺑﻬﺘﺮ ﭘﻴﺶﺑﻴﻨﻲ ﻣﻲﮐﻨﺪ. ﺑﻪ ﺗﺎﺯﮔﻲ ﻭﺍﺳﻜﻮﺋﺰ ﻭ ﻫﻤﻜﺎﺭﺍﻥ ﺩﺭ ﻳﻚ ﻣﺘﺎﺁﻧﺎﻟﻴﺰ ﻧﺸﺎﻥ ﺩﺍﺩﻩﺍﻧﺪ ﻛﻪ شاخص توده بدن ،دور کمر ﻭ نسبت دور کمر به باسن ﺩﺭ ﭘﻴﺶﺑﻴﻨﻲ ﺑﺮﻭﺯ ﺩﻳﺎﺑﺖ ﺷﺒﻴﻪ ﻫﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﺗﻮﺍﻧﺎﻳﻲ ﻣﺘﻐﻴﺮﻫﺎﻱ ﭼﺎﻗﻲ ﺑﺮﺍﻱ ﭘﻴﺶﺑﻴﻨﻲ ﺑﺮﻭﺯ ﺩﻳﺎﺑﺖ  ﻣﻤﻜﻦ ﺍﺳﺖ ﺍﺯ ﻟﺤﺎﻅ ﻧﮋﺍﺩ، ﺳﻦ ﻭ ﺟﻨﺲ ﻣﺘﻔﺎﻭﺕ ﺑﺎﺷﺪ. ﺑﺮﺧﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺩﻭﺭ ﻛﻤﺮ ﺑﻪ ﺑﺎﺳﻦ (WHR) ﺭﺍ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺷﺎﺧﺺ  ﺗﻦ ﺳﻨﺠﻲ ﺟﻬﺖ ﭘﻴﺶﺑﻴﻨﻲ ﺑﺮﻭﺯ ﺩﻳﺎﺑﺖ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎﺩ ﮐﺮﺩﻩﺍﻧﺪ(14).

مطالعات نشان دادند که پلی مورفیسم­های ژنی می توانند در شیوع چاقی موثر باشند به طور مثال درمطالعه طباطبایی و همکاران  گزارش شد که پلی مورفسیم ژنی Apo E تأثیر قابل توجهی بر اندازه دور کمر و سطح کلسترول کل در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 دارد (15). Möhlig و همکاران در سال 2004 نشان دادند ارتباط معنی داری بین شاخص توده بدنی و پلی­مورفیسمی در ناحیه پروموتری ژن اینترلوکین 6 وجود دارد (16). طی مطالعه ی دیگری در سال 2009، Legry و تیم تحقیقاتی وی گزارش کردند ارتباط معنی داری بین پلی مورفیسم در ژنfat mass-and obesity-associated gene) FTO ) و توده چربی، چاقی و ریسک ابتلا به دیایت نوع 2 وجود دارد (17).  در مطالعه ی دیگری در سال 2012، Hassani-Ranjbar و همکاران همبستگی مثبتی بین ریسک ابتلا به دیابت و دور کمر در افراد حامل دو ژنوتیپ از پلی مورفیسم – 11391 G/A ژن آدیپونکتین یافتند(18). در سال 2019، Dakhil و تیم تحقیقاتی وی نشان دادند همبستگی معنی داری بین میزان کلسترول خون و ریسک ابتلا به دیایت نوع 2 در افراد حامل ژنوتایپ های خاص از پلی مورفیسم ژن ABCA1 وجود دارد. در سال 2008، تیمی متشکل از Sparsø و همکارانش نشان دادند یک پلی مورفیسم واقع شده در ژن GCKR که پروتئین تنظیمی گلوکوکیناز را کد میکند با ریسک ابتلا به دیابت نوع 2 و سطوح سرمی افزایش یافته تری گلیسیرید ارتباط معنی داری دارد(19). این مطالعات نشان دهنده آن است که تغییر شاخص­های مختلف تن سنجی و بیوشیمیایی میتواند به طور قابل توجهی زمینه ساز بروز چاقی، مقاومت به انسولین و دیابت نوع 2 شود. ناهنجاری های لیپیدی در بیماران دیابتی ، که اغلب 'دیس لیپیدمی دیابتی' نامیده می شود ، به طور معمول با کلسترول کل بالا (T-Chol)، تری گلیسیرید بالا (TG) ، کلسترول لیپوپروتئین با چگالی بالا  (HDL-C)و افزایش سطح لیپوپروتئین با چگالی کم LDL-C)) مشخص می شود. ذرات. سطح کلسترول لیپوپروتئین با چگالی کم (LDL-C) ممکن است به طور متوسط افزایش یا طبیعی باشد. ناهنجاری های چربی در افراد مبتلا به T2D و پیش دیابت شایع است (20, 21). یک متاآنالیز که اخیراً منتشر شد گزارش کرد که سطوح غیرطبیعی پارامترهای چربی فوق الذکر تا حدی خطر دیابت نوع 2 را منعکس می کند (22). همچنین گزارش شده است ﺍﻓﺮﺍﺩﻱ مبتلا به دیابت تیپ 2 ﺑﻪ ﻃﻮﺭ ﻣﻌﻨﻲﺩﺍﺭﻱ ﺳﻄﺢ تریگلیسیرید ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻭ HDL-c ﭘﺎﻳﻴﻦ تر و HDL-c بالاتری از افراد غیر دیابتی داشته اند(14). از طرفی، برای حفظ سلامت انسان سیستم پیچیده ای وجود دارد که شامل ترکیبات غذایی، مواد شیمیایی محیطی و داروهایی که برای فعالیت عادی با ژن ها در تعامل هستند، اگرچه تحقیقات زیادی در مورد مواد مغذی مختلف و متابولیت های مورد نیاز برای سلامتی انجام شده است، اما توجه کمتری به نقل و انتقال آنها در بدن معطوف شده است. بنابراین، شناسایی نقل و انتقال آن ها از مطالعات دیگر عقب مانده است (23).

پلی مورفیسم اختلاف توالی بازهای DNA در افراد یا گروه های مختلف می باشد و همچنین پلی مورفیسم تک نوکلئوتیدی(single nucleotide polymorphism:SNP): به صورت یک جایگاه ژنومی تعریف می شود که در آن یک یا چند باز جایگزین با فراوانی محسوس(1 %) ظاهر می شوند. عوامل ژنتیکی ، اپی ژنتیکی و محیطی تنوع فنوتیپی را تعیین می کنند ، حساسیت به بیماری یا نتیجه درمان توسط پلی مورفیسم هایی که که توالی اسیدهای آمینه را در مناطق برنامه نویسی تغییر می دهند به راحتی قابل تشخیص هستند. مشخص شده است که پلی مورفیسمها دارای نقش تنظیمی به عنوان عوامل اصلی در تکامل و تغییرپذیری فنوتیپی انسان داشته و همچنین به عنوان  پلی مورفیسمهای عملکردی بر روی پردازش mRNA(پیرایش ، بلوغ ، پایداری ، انتقال) و ترجمه تأثیر می گذارند(24).

لپتین هورمونی است که عمدتاً توسط سلول‌های چربی ترشح می‌شود و در کنترل مصرف غذا از طریق اثر آن بر روی هیپوتالاموس نقش دارد. چاقی، فشار خون بالا، سندرم متابولیک و اختلال عملکرد اندوتلیال در بیماران دیابتی T2 با افزایش سطح لپتین شایع تر است و افزایش سطح لپتین با مقاومت به انسولین و ایجاد دیابت نوع دوم مرتبط است(25).

لپتین، یک پلی پپتید غیر گلیکوزیله با وزن مولکولی 16000 متشکل از 146 اسید آمینه می باشد((26). گیرنده لپتین که روی ژن های رونوشت (LEPROT) همپوشانی دارند، در موقعیت کروموزومی 1p31 قرار دارند)27(.

چاقی به عنوان مهمترین عامل خطرساز ابتلا به دیابت نوع 2 شناخته شده است و شاخص های مختلف تن سنجی شامل دور کمر، دور باسن و شاخص توده بدنی به نوعی گویای مشکل چاقی هستند و با توجه به ارتباط بین شاخص های تن سنجی و ابتلا به دیابت نوع 2، لزوم آموزشهایی در زمینه جلوگیری از چاقی و اصلاح در روش زندگی وتغذیه مناسب و انجام تحرک و ورزش بدیهی می باشد.(12) از طرف دیگر، تغییر در پارامترهای بیوشیمیایی مثل قند خون ناشتا، میزان کلسترول و تری گلیسیرید تام و همینطور لیپوپروتئین با چگالی بالا و پایین پیش آگهی خوبی در ارتباط با ریسک ابتلا به دیابت، چاقی و مقاومت به انسولین می­دهد. لذا وجود ارتباطی معنی دار بین شاخص های تن سنجی، پارامترهای خونی، عوامل محیطی و ژنتیکی در تغییر ریسک ابتلا به این بیماریها غیر قابل انکار است.

پلی مورفیسم rs1805094 دارای نقش Missense Variant است. (MAF: C=0.1424) همچنین پلی مورفیسم rs1137101 دارای نقش Missense Variant است (MAF: A=0.4157) و در نهایت پلی مورفیسم rs1137100 نیز خاصیت Missense Variant  را با MAF: G=0.3203 دارد.

با توجه به شیوع بالای دیابت نوع 2 و اثبات نقش پر رنگ ژنتیک در اتیولوژی این بیماری، بر آن شدیم تا پلی­مورفیسم­های حائز اهمیت بالینی  پلی­ مورفیسم­های rs1137100,  rs1137101, rs1805094 ژن گیرنده  لپتین و  ریسک ابتلا به دیابت نوع 2 در جمعیتی از شهر زاهدان در مقایسه با افراد سالم بسنجیم. بدیهی است شناخت پلی­مورفیسم­های موثر در بروز این بیماری و پی بردن به همبستگی آنها با پارامترهای تغذیه ای و بیوشیمیایی، کمک شایان توجهی به روند درمان و تشخیص به موقع این بیماری در آینده خواهد نمود.

مروری بر مطالعات گذشته

مطالعه Murugesan و همکاران  تحت عنوان  ارتباط پلی مورفیسم در ژن گیرنده لپتین با چاقی و دیابت نوع 2 در جمعیت محلی کویمباتور در سال 2010 انچام شد .تجزیه و تحلیل ژنوتیپی برای 300 نفر (150 دیابتی و 150 غیر دیابتی) با محدوده سنی 40 تا 60 سال با استفاده از تکنیک‌های مرسوم واکنش زنجیره‌ای پلیمراز و هضم آنزیمی صورت گرفت، و همبستگی با متغیرهای فنوتیپی از جمله شاخص توده بدنی، نسبت دور کمر به باسن انجام شد که نتایج نشان داد پلی مورفیسم تک نوکلئوتیدی Q223R ژن گیرنده لپتین  با دیابت نوع دو  و چاقی ارتباط معنی­داری دارد(29).

در مطالعه Al-azzam و همکاران تحت عنوان تأثیر پلی­مورفیسم  ژن پروموتر لپتین و گیرنده لپتین بر پروفایل لیپیدی در جمعیت دیابتی که در سال 2014 انجام شد . تعداد 418بیمار دیابتی بزرگسال انتخاب شدند. پروفایل لیپیدی با استفاده از پروتکل های استاندارد اندازه گیری شد. تعیین ژنوتایپهای مورد نظر با استفاده از تکنیک برش آنزیمی با آنزیمهای محدو کننده صورت گرفت.  نتایج این مطالعه نشان داد اگرچه تنظیم پروفایل لیپیدی یک فرآیند چند عاملی است، به نظر می رسد پلی مورفیسم -2548G/A ژن لپتین بر پاسخ به درمان استاتین در بیماران دیابتی تأثیر می گذارد(30).

در مطالعه Hastuti  وهمکاران تحت عنوان  'پلی مورفیسم در ژن گیرنده لپتین با چاقی در یوگیاکارتا، اندونزی مرتبط بود' که در سال 2015 روی دو پلی مورفیسم rs1137100و rs1137101 ژن لپتین در 110 نفر شامل 55 فرد چاق و 55 فرد بالغ سالم به عنوان  گروه کنترل انجام شد که در نتایج ارتباط معنی داری بین این دو پلی مورفیسم و چاقی وجود داشت(32).

Bains و همکاران در سال 2020 ارتباط چندشکلی در ژن LEP (rs7799039 و rs2167270) و LEPR (rs1137101) در ایجاد دیابت نوع 2 در جمعیت هندی بررسی نمودند. این مطالعه ارتباط LEP rs7799039 و LEPR rs1137101 را با دیابت نوع 2 نشان داد.

Bains V, Kaur H, Badaruddoza B. Association analysis of polymorphisms in LEP (rs7799039 and rs2167270) and LEPR (rs1137101) gene towards the development of type 2 diabetes in North Indian Punjabi population. Gene. 2020 Sep 5;754:144846.

Cao و همکاران در سال 2019 تعامل بین پریودنتیت متوسط/شدید، ADIPOQ-rs1501299 و LEPR-rs1137100 پلی مورفیسم بر خطر ابتلا به دیابت نوع 2 در جمعیت چینی را مطالعه نمودند. بیماران پریودنتیت متوسط/شدید با rs1501299-GG و rs1137100-GG بالاترین خطر ابتلا به دیابت دیابت را پس از تنظیم سن، جنسیت، BMI، WHR، وضعیت سیگار کشیدن، مصرف الکل، وضعیت اقتصادی و فشار خون بالا دارند. (AOR = 20.39، 95% CI: 2.64-157.26). تعامل و اینتراکشن بین پریودنتیت متوسط/شدید، rs1501299-GG، و rs1137100-GG با افزایش خطر ابتلا به دیابت T2 مرتبط بود.

Cao X, Huo P, Li W, Li P, He L, Meng H. Interactions among moderate/severe periodontitis, ADIPOQ-rs1501299, and LEPR-rs1137100 polymorphisms on the risk of type 2 diabetes in a Chinese population. Archives of Oral Biology. 2019 Jul 1;103:26-32.

1. توزیع فراوانی پلی مورفیسم rs1137100 واقع شده در ژن کد کننده­ی گیرنده لپتین در افراد مبتلا به دیابت نوع 2 و افراد سالم متفاوت است.
2. توزیع فراوانی پلی مورفیسم rs1137101 واقع شده در ژن کد کننده­ی گیرنده لپتین در افراد مبتلا به دیابت نوع 2 و افراد سالم متفاوت است.
3. توزیع فراوانی پلی مورفیسم rs1005094 واقع شده در ژن کد کننده­ی گیرنده لپتین در افراد مبتلا به دیابت نوع 2 و افراد سالم متفاوت است.

تعیین ارتباط بین پلی­مورفیسم­های rs1137100،  rs1137101و ­rs1805094 واقع شده در ژن کد کننده­ی گیرنده لپتین و ریسک ابتلا به دیابت نوع 2 در جمعیتی از شهر زاهدان

1. تعیین و مقایسه فراوانی پلی مورفیسم rs1137100 واقع شده در ژن کد کننده­ی گیرنده لپتین در افراد مبتلا به دیابت نوع 2 و افراد سالم
2. تعیین و مقایسه فراوانی پلی مورفیسم rs1137101 واقع شده در ژن کد کننده­ی گیرنده لپتین در افراد مبتلا به دیابت نوع 2 و افراد سالم
3. تعیین و مقایسه فراوانی پلی مورفیسم  rs1005094 واقع شده در ژن کد کننده­ی گیرنده لپتین در افراد مبتلا به دیابت نوع 2 و افراد سالم

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی 

مشابه اهداف گذشته است.

دیابت: بر اساس تعریف انجمن دیابت آمریکا  (American Diabetes Association) ADA معیارهای تشخیص دیابت نوع دو شامل موارد زیر می باشد:

• سطح گلوکز پلاسما ناشتا[1] (FPG) 126 میلی گرم در دسی لیتر (7.0 میلی مول در لیتر) یا بالاتر.
• سطح گلوکز پلاسما 2 ساعته 200 میلی گرم در دسی لیتر (11.1 میلی مول در لیتر) یا بالاتر در طول آزمایش تحمل گلوکز خوراکی 75 گرمی[2]­(OGTT).
• گلوکز پلاسما تصادفی 200 میلی گرم در دسی لیتر (11.1 میلی مول در لیتر) یا بالاتر در یک بیمار با علائم کلاسیک هیپرگلیسمی یا بحران هیپرگلیسمی.
• سطح هموگلوبین A1cیا (HbA1c) مساوی با 6.5٪ (48 mmol/mol) یا بالاتر

Updated: Jul 09, 2021

American Diabetes Association. (2021). 2. Classification and diagnosis of diabetes: standards of medical care in diabetes—2021. Diabetes care, 44(Supplement_1), S15-S33.

نمایه­ی توده بدنی(BMI) : وزن فرد بر حسب کیلوگرم تقسیم بر مربع قد بر متر است. BMI بالا می­تواند شاخصی از چربی بدن باشد شاخص توده بدنی کمتر از 18.5 لاغر،18.5 تا 24.9 نشانه وزن طبیعی، 25 تا 29.9 بیانگر اضافه وزن و 30 تا 34.9 علامت چاقی درجه 1است. BMI بالاتر از 35 چاقی درجه2 و بالاتر و مساوی 40 چاقی مرضی را نشان می‌دهد (11).

دور کمر( WC): با اندازه گیری فاصله دور باریک ترین منطقه کمر بین پایین ترین دنده و ستیغ ایلیاک و بالاتر از ناف با استفاده از یک نوار اندازه گیری غیر قابل کشش به دست می آید. از نظر بالینی ، چاقی شکمی با افزایش دور کمرWC) )مشخص می شود. افزایش WC با خطر متابولیک در ارتباط است و میزان نرمال ان در خانم ها کمتر از 88 سانتی متر و در اقایان کمتر از 102 سانتی متر است.(34).

نسبت دور کمر به دور باسن(WHR): اندازه گیری دور کمر تقسیم بر اندازه دور باسن WHR)) 0.1 یا بالاتر در معرض خطر عواقب نامطلوب سلامت، مانند بیماری قلبی و بیماری های مرتبط با افزایش وزن  می باشد. طبق استاندارد تعریف شده توسط سازمان جهانی بهداشت WHO)) در سال 1999 WHR طبیعی 0/9یا کمتر برای مردان و 0/85یا کمتر برای زنان است (35).

شاخص conicity (Conicity Index ): یک معیار ساده تن سنجی برای ارزیابی چاقی مرکزی است که یک شاخص حساس و بهتر از کمر به باسن در مورد خطر ابتلا به چربی خون است(36).

پلی‌مورفیسم: اختلاف توالی بازهای DNA در افراد یا گروه­های مختلف.

پلی‌مورفیسم تک نوکلئوتیدی (Single Nucleotide Polymorphism: SNP): اختلاف فقط یک باز در DNA. ساده­ترین و شایع­ترین نوع پلی‌مورفیسم می­باشد (37-38)

 موردی – شاهدی

معیار گروه مورد:

 کلیه افراد مبتلا به دیابت نوع 2 (تشخیص داده شده بر اساس معیار های American Diabetes Association) بالای 30 سال که در سال 1401 با دارای قند خون ناشتا بیشتر از 126 میلی گرم بر دسی لیتر و میزان هموگلوبین A1C برابر یا بیشتر از 5.7 درصد باشند (44) و به کلینیک دیابت بیمارستان  منتخب شهر زاهدان مراجعه می کنند.

معیار گروه شاهد:

افراد سالم غیر دیابتی، بدون سابقه خانوادگی ابتلا به دیابت با میزان قند خون ناشتا کمتر از 100 میلی گرم بر دسی لیتر (برای حذف کردن افراد پره دیابتی) و میزان HbA1C برابر یا بیشتر از 5.7%.

معیار خروج :

خانم های باردار و کلیه افراد دارای بیماری های سیستمیک مثل سرطان، بیماری­های قلبی عروقی، کبدی وکلیوی، اتوایمیون یا التهابی شناخته شده و افرادی که مبتلا به آرتریت رومانوئید، لوپوس و بیماری های اتو ایمیون و انواع عفونت­های حاد یا مزمن و سابقه­ ی هر نوع بیماری خود ایمنی یا بدخیمی در مراحل انتهایی، دیابت حاملگی، سندرم تخمدان پلی کیستیک، سندرم متابولیک و نارسایی مزمن کلیوی و فشار خون هستند همینطور افرادی که تمایل به دادن نمونه نداشته باشند. همچنین افراد مبتلا به دیابت نوع 1 یا افرادی که در حال انسولین تراپی هستند از مطالعه خارج می شوند.

برای بررسی پلی مورفیسم تک نوکلئوتیدی از افراد مبتلا به دیابت نوع 2 در شهر زاهدان که هم اکنون تحت درمان می باشند به تعداد 450 نفر خون گرفته می­ شود. گروه شاهد از نمونه­ های خون افراد سالم که مبتلا به بیماری دیابت ­نبوده دارای قند خون نرمال می ­باشند و بیماری سیستمیک شناخته شده ای ندارند نیز به تعداد 450 نفر انتخاب می­ شوند. افراد مورد مطالعه از نظر سن و جنس همگن می­شوند.

در مطالعه­ ی  مشکانی و همکارانش در  سال 2007 بر روی  یک جمعیت ایرانی با 412 نفر شاهد غیر دیابتی و 284 نفر بیمار دیابت نوع 2 انجام شد (39).

مطالعه شکوهی و همکاران بر روی جمعیتی از  کردهای ایران  متشکل از از 173 نفر بیمار دیابتی نوع 2 و 173 نفر فرد سالم انجام شد (40).

مطالعه گرمه و همکاران در سال 2017 بر روی 250 نفر بیمار دیابتی نوع 2 و 250 نفر سالم  صورت گرفت (41).

مطالعه ی عرفانیان و همکاران در سال 2020 انجام شد که در آن 200 نفر مبتلا به دیابت نوع دو و 200 نفر سالم وارد مطالعه شدند (42) .

در ادامه حجم نمونه با فرمول کوکران برای جامعه نامحدود به طوری که در آن d=0.05 و z=1.96 بود، تخمین زده شد:

n=z2pqd2

نتایج آن برای سه جایگاه ژنتیکی ما حدود 450 نفر برای گروه های مورد و شاهد تخمین زده شد.

با توجه به مطالعات فوق، تعداد 450 نفر مورد و 450 نفر شاهد برای مطالعه حاضر مناسب به نظر می­رسد.

به صورت آسان در دسترس

مشاهده و بررسی های آزمایشگاهی

بعد از کسب رضایت از بیماران و گروه شاهد برای بررسی  پلی­مورفیسم  نمونه خون تام تحت شرایط استریل به مقدار 2 سی سی گرفته و در لوله حاوی ماده ضد انعقاد EDTA ریخته و  در 20- درجه سانتیگراد نگهداری می‌شود. DNA نمونه خون افراد گروه شاهد و مورد به روش salting out تخلیص می‌شود. پرایمرهای اختصاصی جهت تعیین پلی مورفیسم ژنی به روش PCR-RFLP یا ARMS-PCR طراحی می شود. در مرحله بعد نمونه ها در ژل اگارز 2 درصد بررسی می شوند و  فراوانی ژنوتیپ­های مختلف برای هر 10 جایگاه  ژنی مورد ارزیابی قرار می‌گیرند. آنالیز هاپلوتایپ برای10 پلی مورفیسم ژن لپتین توسط نرم افزار SHEsis انجام می شود. برای سنجش نمایه ی توده بدن؛ وزن و قد افراد مورد مطالعه اندازه‌گیری می شود. وزن و قد، دو بار برای هر فرد اندازه‌گیری شده، و میانگین دو قرائت به‌عنوان اندازه‌گیری نهایی در نظر گرفته می شود(پیوست 1).

اندازه‌گیری وزن با حداقل لباس و بدون کفش با وزن سنج استاندارد و با دقت 100 گرم، و اندازه‌گیری قد توسط قدسنج استاندارد با دقت 1/0 سانتی‌متر، در حالتی که فرد بدون کفش بوده و به‌گونه‌ای در کنار قدسنج قرار گرفته که پشت ساق پا، باسن، شانه‌ها و پشت سر وی کاملاً با قدسنج مماس باشد، صورت می گیرد..

برای دور کمر با اندازه گیری فاصله دور باریک ترین منطقه کمر بین پایین ترین دنده و ستیغ ایلیاک و بالاتر از ناف با استفاده از یک نوار اندازه گیری غیر قابل کشش با دقت 1/0 سانتی‌متر به دست می آید.

برای اندازه گیری دور باسن وسیع ترین منطقه باسن و بیشترین برآمدگی ناحیه باسن با دقت 1/0 سانتی‌متر اندازه گیری می شود.

داده‌های مربوط به اطلاعات تن سنجی و فاکتورهای بیوشیمیایی نیز برحسب هدف مورد نظر ابتدا وارد نرم‌افزار اکسل گردیده و تجزیه‌ وتحلیل اولیه صورت گرفته، سپس برای تجزیه ‌وتحلیل نهایی وارد نرم‌افزار SPSS نسخة 26 شده و مورد تجزیه ‌وتحلیل قرارمی گیرند.

 تعادل Hardy Weinberg در گروه مورد و شاهد برای هر سه پلی­مورفیسم توسط آزمون chi square بررسی می شود. سپس  با استفاده از آزمون آماری Chi square ، independent sample T test در صورت نیاز مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهند گرفت. همچنین همبستگی بین پارامترهای دموگرافیک بیماران و ژنوتیپ­های پلی مورفیسم­های مورد مطالعه توسط آزمون unconditional logistic regression بررسی خواهد شد.  در تمامی آزمونها، P<0.05 معنی دار در نظر گرفته می شود.

فراوانی ژنوتیپی پلی مورفیسم های مورد مطالعه در افراد سالم و مبتلا به دیابت نوع 2

در این مطالعه کدهای 1,2,3,8,10, 11,12,13,14,15,17,19,22,25,28و31 از راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران به شرح زیر استفاده می شود.

هدف پژوهش ارتقاء سلامت انسان خواهد بود 2- سلامت و ایمنی فرد آزمودنی اولویت دارد 3- منافع پژوهش برای فرد آزمودنی بیشتر از خطرهای آن است 8- روش انجام پژوهش منطبق بر اصول علمی است 10- پژوهش به صورت پروپوزال ارائه می شود 11- کمیته اخلاق طرح حاضر را مورد پایش قرار می دهد 12- انتخاب آزمودنی ها از بین بیماران منصفانه خواهد بود  13- رضایت آگاهانه از افراد مورد پژوهش اخذ می شود 14- تغییر احتمالی در نحوه انجام پژوهش به اطلاع کمیته اخلاق دانشگاه خواهد رسید 15- پژوهشگر از آگاهانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل می کند 17 پژوهشگر اطلاعات کافی را در مورد مطالعه در اختیار آزمودنی قرار خواهد داد 19- عدم شرکت در پژوهش هیچ تآثیری در میزان خدمات درمانی دریافتی توسط آزمودنی نخواهد داشت 22- از گروههای آسیب پذیر نمونه گیری انجام نمی شود 25- پژوهشگر اصول راز داری را رعایت خواهد کرد 28- نتایج پژوهش به طور صادقانه منتشر خواهد شد

همچنین کد های از  1,2,3,4,6,8,12از راهنمای ‌عمومی اخلاقی پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی به همراه کد­های 1 و 2 از فصل چهارم (زیست بانکها) این راهنما در پژوهش فعلی رعایت می گردد.

پژوهشگر توجه دارد که نمونه خون فرد مورد استفاده، دارای منشأ انسانی‌اند و کرامت انسانی اقتضا می‌کند که جمع‌آوری، نگه‌داری، استفاده و نابودسازی آن‌ها توأم با رعایت ملاحظات و شؤون مرتبط باشد.

از نمونه خون فرد دارای منشأ انسانی باید تنها در پژوهشی استفاده می شود که اهداف ارزشمندی را در راستای مبارزه با بیماری‌ها و ارتقای سلامت انسان‌ها دنبال کند.

پژوهش فعلی انجام شده بر روی نمونه خون افراد پیش از اجرا مورد تأیید کمیته‌ی اخلاق در پژوهش مرتبط قرار می گیرد.

رضایت آگاهانه‌ی فرد دهنده‌ی نمونه خون، یا جانشین قانونی او، شرط اساسی در تأیید اخلاقی هر پژوهش بر روی نمونه انسانی می باشد.

- پژوهشگر باید از اعضاء و بافت‌هایی که به منظور پژوهش در اختیار او قرار می‌گیرد استفاده‌ی بهینه خواهد کرد.

12- در صورت کمبود نمونه خون، باید استفاده‌های درمانی بر استفاده‌های پژوهشی اولویت داده می شود.

فصل 4 از راهنمای ‌عمومی اخلاقی پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی - زیست‌بانک‌ها:

ذخیره‌سازی نمونه خون با منشأ انسانی با اخذ رضایت آگاهانه صورت میگیرد. در رضایت‌نامه باید نحوه و مدت نگه‌داری و استفاده‌های احتمالی آتی آورده می شود.

فرد آزمودنی حق دارد هر وقت که بخواهد درخواست کند که نمونه‌هایش از زیست‌بانک خارج شوند.

به علاوه، کد های ذیل از دفترچه راهنمای اخلاقی پژوهش­های ژنتیک پزشکی در جمهوری اسلامی ایران در پژوهش فعلی رعایت می شوند

پژوهش‌ فعلی بر روی آزمودنی انسانی با هدف بررسی یا تشخیص استعداد ابتلا به بیماری‌ انجام خواهد شد (کد 1-2-)

پژوهش حاضر در بر دارنده اهداف به‌نژادی (کد 2-1)، شبیه سازی (2-2-)، تبعیض (2-3-) و نقض کرامت انسانی یا حقوق و آزادی‌های بنیادین انسان (2-4) نخواهد بود. در این پژوهش رضایت آگاهانه از آزمودنی کسب خواهد شد (کد 5) و در مواردی که داده‌های ژنتیک انسانی یا نمونه‌های بیولوژیک با هدف پژوهشی جمع‌آوری شده باشند، آزمودنی این اختیار را دارد که رضایت اولیه‌ی خود را لغو کند (کد 6) و در صورت نیاز مشاوره‌ی‌ ژنتیکی مناسب برای آزمودنی  فراهم می شود (کد 7) و همچنین نتایج پژوهش به صورت محرمانه با اطلاع آزمودنی خواهد رسید (کد 8) و فرد آزمودنی از دسترسی به داده‌های ژنتیکی خودش منع نخواهد شد ( کد 10). همچنین داده‌های ژنتیک و نمونه‌های بیولوژیک جمع‌آوری شده، برای هدف دیگری که با مفاد رضایت کسب شده مغایرت دارد به‌کار گرفته نخواهد شد (کد 11) و نتایج آن در اختیار جامعه قرار می گیرد (کد 13).

- عدم همکاری بیمار که میباستی زمان بیشتری برای جمع آوری نمونه اختصاص داد

- مشکل تهیه مواد و امکان طولانی شدن زمان دریافت آنها که برای حل این مشکل باید سفارش مواد مصرفی در کوتاه­ترین زمان ممکن انجام شود.

Type 2 diabetes, leptin receptor gene.

1.             Schumann T, König J, Henke C, Willmes DM, Bornstein SR, Jordan J, et al. Solute Carrier Transporters as Potential Targets for the Treatment of Metabolic Disease. Pharmacological Reviews. 2020;72(1):343-79.

2.             Saravani R, Irani Z, Galavi HR. Evaluation of transcription factor 7 like 2 polymorphisms and haplotypes in risk of type 2 diabetes. Revista Romana de Medicina de Laborator. 2016;24(4):423-30.

3.             Sarwar N, Gao P, Seshasai SR, Gobin R, Kaptoge S, Di Angelantonio E, et al. Diabetes mellitus, fasting blood glucose concentration, and risk of vascular disease: a collaborative meta-analysis of 102 prospective studies. Lancet (London, England). 2010;375(9733):2215-22.

4.             Galavi HR, Saravani R, Alamdari AR, Ranjbar N, Damani E, Khodakhier TN. Evaluating the effect of the rs2229238 and the rs4845625 interleukin 6 receptor gene polymorphisms on body mass index and the risk of type 2 diabetes in an iranian study population. International Journal of High Risk Behaviors and Addiction. 2016;5(4).

5.             Power ML, Schulkin J. Sex differences in fat storage, fat metabolism, and the health risks from obesity: possible evolutionary origins. British Journal of Nutrition. 2008;99(5):931-40.

6.             Mbanya V, Kengne A, Mbanya J, Akhtar H. Body mass index, waist circumference, hip circumference, waist–hip-ratio and waist–height-ratio: Which is the better discriminator of prevalent screen-detected diabetes in a Cameroonian population? Diabetes research and clinical practice. 2015;108(1):23-30.

7.             Hartwig S, Kluttig A, Tiller D, Fricke J, Müller G, Schipf S, et al. Anthropometric markers and their association with incident type 2 diabetes mellitus: which marker is best for prediction? Pooled analysis of four German population-based cohort studies and comparison with a nationwide cohort study. BMJ open. 2016;6(1).

8.             Xu Z, Qi X, Dahl A, Xu W. Waist‐to‐height ratio is the best indicator for undiagnosed Type 2 diabetes. Diabetic Medicine. 2013;30(6):e201-e7.

9.             Hadaegh F, Zabetian A, Harati H, Azizi F. Waist/height ratio as a better predictor of type 2 diabetes compared to body mass index in Tehranian adult men-a 3.6-year prospective study. Experimental and Clinical Endocrinology & Diabetes. 2006;114(06):310-5.

10.          Neovius M, Linne Y, Rossner S. BMI, waist-circumference and waist-hip-ratio as diagnostic tests for fatness in adolescents. International journal of obesity. 2005;29(2):163-9.

11.          Łopatyński J, Mardarowicz G, Szcześniak G, editors. A comparative evaluation of waist circumference, waist-to-hip ratio, waist-to-height ratio and body mass index as indicators of impaired glucose tolerance and as risk factors for type-2 diabetes mellitus. Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska Sectio D: Medicina; 2003.

12.          Sultan N, Nawaz M, Sultan A, Fayaz M. Waist hip ratio as an index for identifying women with raised TC/HDL ratios. Journal of Ayub Medical College Abbottabad. 2004;16(1).

13.          Clément K, Ferré P. Genetics and the pathophysiology of obesity. Pediatric research. 2003;53(5):721-5.

14.          Comparison of Waist-to-Height Ratio and Body Mass Index for Prediction of Type 2 Diabetes Mellitus Risk in Women: Tehran Lipid and Glucose Study. Iranian Journal of Endocrinology and Metabolism. 2009;11(1):17-24.

15.          Tabatabaei-Malazy O, Fakhrzadeh H, Qorbani M, Amiri P, Larijani B, Tavakkoly-Bazzaz J, et al. Apolipoprotein E gene polymorphism and its effect on anthropometric measures in normoglycemic subjects and type 2 diabetes. Journal of diabetes and metabolic disorders. 2012;11(1):18.

16.          Möhlig M, Boeing H, Spranger J, Osterhoff M, Kroke A, Fisher E, et al. Body mass index and C-174G interleukin-6 promoter polymorphism interact in predicting type 2 diabetes. The Journal of clinical endocrinology and metabolism. 2004;89(4):1885-90.

17.          Legry V, Cottel D, Ferrières J, Arveiler D, Andrieux N, Bingham A, et al. Effect of an FTO polymorphism on fat mass, obesity, and type 2 diabetes mellitus in the French MONICA Study. Metabolism: clinical and experimental. 2009;58(7):971-5.

18.          Hasani-Ranjbar S, Amoli MM, Tabatabaei-Malazy O, Rumi Y, Tavakkoly-Bazzaz J, Samimi H, et al. Effect of adiponectin gene polymorphisms on waist circumference in patients with diabetes. Journal of Diabetes & Metabolic Disorders. 2012;11(1):14.

19.          Sparsø T, Andersen G, Nielsen T, Burgdorf KS, Gjesing AP, Nielsen AL, et al. The GCKR rs780094 polymorphism is associated with elevated fasting serum triacylglycerol, reduced fasting and OGTT-related insulinaemia, and reduced risk of type 2 diabetes. Diabetologia. 2008;51(1):70-5.

20.          Mooradian AD. Dyslipidemia in type 2 diabetes mellitus. Nature Reviews Endocrinology. 2009;5(3):150-9.

21.          Santos-Gallego CG, Rosenson RS. Role of HDL in those with diabetes. Current cardiology reports. 2014;16(9):512.

22.          Zhu X-W, Deng F-Y, Lei S-F. Meta-analysis of Atherogenic Index of Plasma and other lipid parameters in relation to risk of type 2 diabetes mellitus. Primary care diabetes. 2015;9(1):60-7.

23.          Zhang Y, Zhang Y, Sun K, Meng Z, Chen L. The SLC transporter in nutrient and metabolic sensing, regulation, and drug development. Journal of molecular cell biology. 2019;11(1):1-13.

24        .Johnson AD, Zhang Y, Papp AC, Pinsonneault JK, Lim J-E, Saffen D, et al. Polymorphisms affecting gene transcription and mRNA processing in pharmacogenetic candidate genes: detection through allelic expression imbalance in human target tissues. Pharmacogenetics and genomics. 2008;18(9):781.

25 N.     Katsiki, D. P. Mikhailidis and M. Banach Leptin, cardiovascular diseases and type 2 diabetes mellitus Acta Pharmacologica Sinica 2018 Vol. 39 Issue 7 Pages 1176-1188.

26J.       L. Maymo, A. P. Pérez, Y. Gambino, J. C. Calvo, V. Sánchez-Margalet and C. L. Varone

leptin gene expression in the placenta–regulation of a key hormone in trophoblast proliferation and survival Placenta 2011 Vol. 32 Pages S146-S153.

27……… T. Kurokawa and K. Murashita Genomic characterization of multiple leptin genes and a leptin receptor gene in the Japanese medaka, Oryzias latipes General and comparative endocrinology 2009 Vol. 161 Issue 2 Pages 229-237.

28. Je´ re´ mie Boucher, Andre´ Kleinridders , C. Ronald Kahn1 . Insulin Receptor Signaling in Normal and Insulin-Resistant States. Cold Spring Harbor Laboratory Press. n September 25, 2022.

29.   Devi Murugesan, Thirunavukkarasu Arunachalam, Viraragavan Ramamurthy  Association of polymorphisms in leptin receptor gene with obesity and type 2 diabetes in the local population of Coimbator Indian J Hum Genet. 2010 May-Aug; 16(2): 72–77.

30   S. I. Al-Azzam, O. F. Khabour, K. H. Alzoubi and R. N. Alzayadeen

The effect of leptin promoter and leptin receptor gene polymorphisms on lipid profile among the diabetic population: modulations by atorvastatin treatment and environmental factors Journal of Endocrinological Investigation 2014 Vol. 37 Issue 9 Pages 835-842.

31      Ghada A Soliman1 and C Mary Schooling. Insulin Receptor Genetic Variants Causal Association with Type 2 Diabetes: A Mendelian Randomization Study Current Developments in Nutrition, Volume 6, Issue 5, May 2022, nzac044,

32.     P. Hastuti, I. Zukhrufia, M. H. Padwaswari, A. Nuraini and A. H. Sadewa

Polymorphism in leptin receptor gene was associated with obesity in Yogyakarta, Indonesia Egyptian journal of medical human genetics 2016 Vol. 17 Issue 3 Pages 271–276-271–276

33           Association AD. Diagnosis and classification of diabetes mellitus. Diabetes care. 2014;37(Supplement 1):S81-S90.

34           Neeland IJ, Turer AT, Ayers CR, Powell-Wiley TM, Vega GL, Farzaneh-Far R, et al. Dysfunctional adiposity and the risk of prediabetes and type 2 diabetes in obese adults. Jama. 2012;308(11):1150-9.

35           Alberti KGMM, Zimmet PZ. Definition, diagnosis and classification of diabetes mellitus and its complications. Part 1: diagnosis and classification of diabetes mellitus. Provisional report of a WHO consultation. Diabetic medicine. 1998;15(7):539-53.

36.          Shenoy U, Jagadamba. Influence of Central Obesity Assessed by Conicity Index on Lung Age in Young Adults. J Clin Diagn Res. 2017;11(4):CC09-CC12.

37           Wang DG, Fan JB, Siao CJ, Berno A, Young P, Sapolsky R, et al. Large-scale identification, mapping, and genotyping of single-nucleotide polymorphisms in the human genome. Science (New York, NY). 1998;280(5366):1077-82.

38.          Chakravarti A. Population genetics--making sense out of sequence. Nature genetics. 1999;21(1 Suppl):56-60.

39           Meshkani R, Taghikhani M, Larijani B, Bahrami Y, Khatami S, Khoshbin E, et al. Pro12Ala polymorphism of the peroxisome proliferator-activated receptor-γ2 (PPARγ-2) gene is associated with greater insulin sensitivity and decreased risk of type 2 diabetes in an Iranian population. Clinical Chemistry and Laboratory Medicine (CCLM). 2007;45(4):477-82.

40           Shokouhi S, Delpisheh A, Haghani K, Mahdizadeh M, Bakhtiyari S. Association of rs7903146, rs12255372, and rs290487 polymorphisms in TCF7L2 gene with type 2 diabetes in an Iranian Kurdish ethnic group. Clinical laboratory. 2014;60(8):1269-76.

41           Garme Y, Saravani R, Galavi HR. Association of nitric oxide synthase 3 gene polymorphism with the risk of type 2 diabetes. Biomedical reports. 2017;7(1):85-9.

42           Erfanian S, RAHMANIAN F, JAHROMI AS, HOJJAT-FARSANGI M. Non-association between rs17568 OX40 Gene Polymorphism and Type-2 Diabetes Mellitus, West-south of Iran. Journal of International Translational Medicine. 2020;8(1):19-22.

ندارد

ندارد

-

بودجه پژوهشی - مرکز تحقیقات ایمونولوژی بالینی

-

در تمامی مراحل اطلاعات شخصی و هویتی افراد مطابق ماهیت طرح ثبت نمیگردد. و تمامی اطلاعات محرمانه است.

-

این حق برای تمامی افراد شرکت کننده لحاظ می شود.

پرسشنامه پایان­نامه تحقیقاتی بر روی بیماران مبتلا به دیابت نوع 2

نام و نام خانوادگی:

شماره تماس:                                                         گروه:                      شاهد □

دیابتی □