ارزیابی شاخص های منتخب بیماری مالاریا در استان سیستان وبلوچستان طی سال های 1395-1401

با توجه به اهمیت بیماری مالاریا در ججنوب کشور ایران، این مطالعه  به  بررسی روند بیماری مالاریا طی سالهای  1395  تا 1401  در  استان سیستان و  بلوچستان در سه  دانشگاه  علوم  پزشکی (زاهدان، ایرانشهر و  زابل) می پردازد. نتایج این مطالعه علاوه بر شناخت روند بیماری در این استان، می تواند در سیاستگذاری سلامت و اصلاح الگوی ارائه خدمات بهداشتی درمانی مورد استفاده قرار گیرد. 

Considering the importance of malaria disease in the south of Iran, this study examines the trend of malaria disease during the years 2015 to 2022in Sistan and Baluchistan province in three universities of medical sciences (Zahedan, Iranshahr and Zabul). The results of this study, in addition to understanding the disease trend in this province, can be used in health policy and reforming the model of providing health care services.

مالاریا یکی از بیماری‌های انگلی است که از طریق گزش پشه آنوفل و رشد و تکثیر تک یاخته پلاسمودیوم در خون انسان ایجاد می شود (1)، پلاسمودیوم‌ها در داخل گلبول‌های قرمز خون رشد می‌کند و پس از رشد، تکثیر شده و موجب پاره شدن گلبول‌های قرمز خون و بروز علائم مالاریا می‌شود. مالاریا از قدیمی ترین بیماریهای گرمسیری و نیمه گرم سیر جهان است. اهمیت بیماری به عنوان یک مشکل بهداشتی باعث شده تا مبارزه با مالاریا در کنار hiv  و سل یک از اهداف توسعه هزاره در دنیا باشد (2). راه اصلی انتقال مالاریا گزش پشه انوفل ماده است اما انتقال خون، انتقال از مادر به فرزند و... از دیگر راهای انتقال است (3). سالیانه حدود 300 تا 500 میلیون نفر از مردم جهان در معرض ابتلا به بیماری مالاریا قرار دارند و این بیماری موجب مرگ بیش از 1 میلیون نفر در جهان می شود (4). همه گیر شدن مالاریا در منطقه بستگی به وجود پشه مالاریا(ناقل)، انسان (حامل) میزبان حساس (انسان غیر مقاوم)  جهت پذیرش آلودگی دارد تا سیر تکاملی انگل بین انسان – پشه- انسان برقرار گردد (5). مالاریا به علت ایجاد کم خونی و عود های مکرر باعث اتلاف نیروی کار شده و در وضعیت اقتصادی اثر می گذارد. این بیماری یکی از شش بیماری مهم از نظر سازمان بهداشت جهانی می باشد. اهمیتی  که بیماری از نظر ناتوان کردن نیروی انسانی مولد و از بین بردن مبانی اقتصادی در کشور دارد مقام های بهداشتی را موظف می سازد که به کنترل این بیماری اقدام کنند و لذا مسئولین بهداشتی باید از چگونگی وضعیت این بیماری مطلع باشند(6).

کشور ایران از نظر شاخص های اپیدمیولوژیکی مالاریا از قبیل میزان بروز انگل سالیانه، وضعیت ناقلان و نحوه انتشار بیماری و آمار های دریافتی به سه منطقه شمال رشته کوهای زاگرس، منطقه جنوب و جنوب غرب و منطقه جنوب شرق کشور تقسیم می شود(7). در مناطق جنوبی کشور یعنی استان های سیستان و بلوچستان، هرمزگان و قسمت گرمسیری کرمان، منطقه ای است که کماکان با مشکل بیماری مالاریا دست به گریبان است (8). این امر می تواند بنا به دلایل مختلف مانند تعداد ناقلان، مقاومت ناقلان به حشره کش ها، ظهور و توسعه مقاومت انگل پلاسمودیوم فالسیپاروم، آب و هوای گرمسیری، ناپایداری وضع اکولوژیک منطقه و جغرافیایی انسانی تبادلات مرزی و... که باعث شده است مالاریا به عنوان یک مشکل بهداشتی در این منطقه باقی بماند (9).

از طرف دیگر بیماری مالاریا در استان سیستان و بلوچستان به دلیل شرایط نسبتا مساعد آب و هوایی و جغرافیایی جهت تکثیر پشه آنوفل و مجاورت با دو کشور مالاریا خیز افغانستان و پاکستان و مهاجرت های بدون کنترل این کشور ها به عنوان یک مشکل بهداشت عمومی حائز اهمیت می باشد (10). این استان به دلیل دارا بودن مرز طولانی با کشور پاکستان دارای بیشترین موارد مالاریا در کشور می باشد. استان سیستان و بلوچستان به تنهایی 65 درصد کل مبتلایان کشور را داراست (11). بروز اپیدمی در دو کشور همسایه جنوب شرقی ایران، افغانستان و پاکستان، تغییرات جوی، افزایش بارندگی و ورود موارد وارده از جمله دلایل افزایش بیماری در برخی از استان های مرزی بوده است (12).

لذا با توجه به شرایط موجود، انجام مطالعه ای جهت ارزیابی وضعیت بیماری مالاریا در کشور می تواند درک صحیحی از وضعیت بیماری و راهکارهایی جهت بهبود آن و حرکت منطقی و مبتنی بر شواهد به سوی برنامه حذف مالاریا ارایه نماید(13).  از سوی دیگر بررسی روند بیماری ها یکی از روش های مهم جهت نظارت، کنترل، پیش بینی بازنگری برنامه ها تحلیل خط مشی و سبب شناسی بیماری ها مورد استفاده قرار می گیرد (14). مرور روند شاخص ها و بررسی تغییرات آن به برنامه ریزان سلامت این امکان را می دهد تا عملکرد نظام سلامت را در طول دوره های زمانی ارزیابی و مشخص نمایند که برنامه اجرایی همراه با بهره گیری از امکانات و تسهیلات بهداشتی و درمانی منابع انسانی و پولی تا چه حدی نظام سلامت را در دستیابی به اهداف یاری نموده و چه پیامد هایی را برای حل مشکلات سلامت خواهد داشت (15). همچنین تعیین تغییرات روند بیماری ها می تواند ابزار مفیدی برای ارزیابی کارایی و اثربخشی برنامه های کنترلی بهداشت، اقدامات به کارگرفته شده، عملکرد کارکنان بهداشتی و درمانی و تصمیم گیری برای برنامه ریزی های بهداشتی باشد (16).

با توجه به اینکه مالاریا یکی از بیماری های مهم کشور ایران می باشد و با درنظر گرفتن این نکته که آمارهای کشوری، استانی و شهرستانی مربوط به این بیماری به صورت ارقام خام و بدون هرگونه تحلیل می باشند، از طرف دیگر روند مهاجرت اتباع افغانستان و پاکستان به کشور ایران در چند سال اخیر صعودی بوده است و همچنین ترددهای بین مرزی افزایش یافته است لذا انجام مطالعات لازم بر روی بیماری مالاریا در استان سیستان و بلوچستان ضرورت پیدا می کند. با درنظرگرفتن این موضوع مطالعه حاضر با هدف ارزیابی شاخص های بیماری مالاریا طی سال های 1395-1401 در استان سیستان وبلوچستان و عوامل مرتبط با آن انجام خواهد گرفت. نتایج این مطالعه می تواند در برنامه ریزی های کنترل، پیشگیری و در نهایت حذف بیماری مالاریا مورد استفاده قرار گیرد .

مرور متون:

مطالعات داخل کشور:

1.رحمانی و همکاران (1400) در مطالعه ای با عنوان'نظام مراقبت مالاریا در جمهوری اسلامی ایران: تاریخچه، ساختارها و دست آوردها' داده های این مطالعه از نظام مراقبت مرکز مدیریت بیماری های واگیر، بررسی اسناد، مدارک، کتاب ها و مقاله های منتشر شده و مصاحبه با صاحبان فرایند و صاحب نظران نظام مراقبت مالاریا در سال های 98-1396  اخذ شد. یافته ها نشان داد که نظام مراقبت مالاریا در ایران یک ساختار منسجم دارد که در آن همه موارد شناسایی شده بیماری از سطوح محیطی تا مرکز به صورت فوری و تلفنی گزارش، بررسی و پیگیری می شوند. با توجه به این که اهداف اصلی برنامه مالاریا شامل حذف آن میسر شده است، مراقبت این بیماری در ایران هم اکنون با هدف استحکام مرحله حذف فعالیت می کند و در این مرحله همه موارد جدید علاوه بر بررسی، درمان و پیگیری، از نظر اپیدمیولوژیک هم با عنوان های عود، انتقال محلی، انتقال از وارده و یا مالاریای ناشی از تلقیح خون طبقه بندی می شود. (17).

2.صوفی و همکاران (1395) در مطالعه ای با عنوان'بررسی روند مالاریا و نقش مداخلات پیشگیرانه بر بروز این بیماری در شهرستان سرباز استان سیستان و بلوچستان'در این مطالعه داده ها به روش سرشماری با استفاده از آمارهای موجود در شبکه بهداشت و درمان و سایر پایگاه ها شهرستان سرباز، طی سال های 93-1384 جمع آوری و با استفاده از نرم افزار SPSS18 تجزیه و تحلیل گردید.یافته ها نشان داد که موارد بیماری مالاریا در شهرستان سرباز از 3865 مورد با میزان بروز 4/28 در هزار نفر در سال 1384 به 313 مورد با میزان بروز 9/1 در هزار نفر در سال 1393 رسیده است. موارد بروز در روستاهایی که طی ده سال گذشته از برق و لوله کشی آب برخوردار شدند. به طور معنی داری کاهش یافته است. همچنین موارد بروز بیماری پس از وقوع طوفان گونو در این شهرستان افزایش یافت (18).

3.جدگال  و همکاران (1394) در مطالعه ای با عنوان'بررسی وضعیت اپیدمیولوژیک مالاریا در شهرستان کنارک طی سال های 1390-1386' در این مطالعه ی توصیفی، بررسی وضعیت اپیدمیولوژیک پنج ساله مالاریا با استخراج اطلاعات از فرم های گزارش ماهیانه و فصلی مالاریا که توسط مراکز بهداشتی درمانی و خانه های بهداشت تابعه به واحد مبارزه با بیمارها ارسال شده انجام شده است. آنالیز داده ها بر متغیرهای  دموگرافیک، جنسیت، وضعیت بارداری، ملیت، وضعیت محل سکونت، نوع انگل مالاریا، طبقه بندی وضعیت اپیدمیولوژیک و نتیجه درمان انجام گرفت. ملاک تشخیص موارد مثبت و ثبت آن، آزمایش گستره های نازک و ضخیم خون به روش میکروسکوپی بوده است. یافته ها نشان داد که از تعداد کل موارد مالاریا (1250 مورد)، 69% موارد از نظر طبقه بندی اپیدمیولوژیک 'وارده' بوده است. تعداد کل موارد مالاریا در سال 1390 نسبت به سال 1386، 79% کاهش داشته است. موارد فالسیپاروم با سیر نزولی چشمگیری، از 31 مورد در سال 1386 به 9 مورد در سال 1390 کاهش داشته است. 53% موارد به روش اکتیو توسط بهورزان و سلامتیاران کشف و شناسایی شده است که نشان دهنده نقش قابل توجه فعالیت های نظام بهداشتی در مهار این بیماری است. نتیجه گیری: از این مطالعه نتیجه می شود که نظام مراقبت، کنترل و درمان موثر بیماری در این شهرستان تاثیر مثبتی بر کاهش موارد مثبت مالاریا در آینده خواهد داشت (19).

5.طولابی و همکاران (1394) در مطالعه ای با عنوان 'بررسی مکانی موارد گزارش‌شده بیماری مالاریا با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) در شهر بم طی سال‌های 1393-1383' این مطالعه از نوع مقطعی بوده و در آن آمار موارد مثبت گزارش‌شده مالاریا در شهر بم به مدت 11 سال از سال 1383 تا 1393 از مرکز بهداشت تهیه شد.  در طول 11 سال تعداد 112 مورد بیماری مالاریا در شهر بم اتفاق افتاده است که از مجموع موارد ثبت‌شده، تعداد 38 نفر زن (9/33%) و 74 مرد (1/66%) بودند. از مجموع 112 بیمار مبتلا به مالاریا به ترتیب ۱0۲ بیمار (08/91%) به پلاسمودیوم ویواکس و ۱0 بیمار (92/8%) به پلاسمودیوم فالسیپاروم مبتلا بوده‌اند. توزیع مکانی بیماری در منطقه از نوع تصادفی بوده (04/0=Z-score-) و بیشترین خطر شیوع بیماری مربوط به مناطق حاشیه شهر بود (20).

6.حلیمی و همکاران (1393) در مطالعه ای با عنوان 'شرایط اقلیمی شیوع بیماری مالاریا در ایران با استفاده از سامانه‌ی اطلاعات جغرافیایی' در این راستا از 3 عامل اقلیمی میانگین ماهانه دما، بارش دوره فعالیت و نسبت اختلاط رطوبت هوا برای 31 ایستگاه  همدید مراکز استان­ها در دوره آماری 1975 تا 2005 (میانگین 30 ساله) استفاده شد. نتایج نشان داد که نقشه­های پهنه بندی ریسک اقلیمی مالاریا در ایران نشان داد که نواحی جنوبی کشور شامل استان­های هرمزگان، بوشهر، خوزستان و نواحی جنوبی سیستان و بلوچستان مانند چابهار و نیک شهر و نیز نواحی شمالی کشور شامل استان­های مازندران و گیلان دارای بالاترین پتانسیل اقلیمی شیوع بیماری مالاریا می­باشند. (21).

7.کورش هلاکویی نائینی و همکاران (1392) در مطالعه ای با 'عنوان اپیدمیولوژی مالاریا از سال 1320 تا سال 1385 در ایران' این مطالعه یک مطالعه ترکیبی شامل مرور متون و مطالعه در سیستم­های بهداشتی با بررسی سوابق و آنالیز داده­های موجود بود. برای جمع­ آوری داده­های مورد نیاز در این مطالعه، سه منبع مهم اطلاعاتی در نظر گرفته شد. 1- منابع الکترونیک داخلی و خارجی، 2- منابع غیر الکترونیک کتابخانه­­ای و داده­های موجود حاصل از نظام مراقبت مالاریا 3- مصاحبه با افراد مطلع و صاحب نظر. در بررسی منابع الکترونیکی 26 متن انتخاب شد. در بررسی متون و داده­های غیر الکترونیکی و در بررسی پایان نامه ­ها مجلات و اسناد و گزارش­ها 180 مورد که در این زمینه بودند مورد بررسی قرار گرفتند. در بخش مصاحبه باافراد صاحب نظر با 5 نفر از افراد مطلع مصاحبه به عمل آمد. علاوه بر اسناد داده­های مالاریا در کشور طی 6 سال اخر دوره مطالعه از سوی مرکز مدیریت بیماری­ها در اختیار تیم تحقیق گرفت و در این مطالعه از آن استفاده شد. نتایج نشان داد که بروز بیماری در 65 سال از سال 1320 تا 1385 نشان می­دهد که تعداد موارد بیماری مالاریا علیرغم نوساناتی که درطی سال­های مختلف داشته­اند رو به کاهش نهاده است. بروز بیماری از بروز 250 تا 333 در هزار نفر در سال­های ابتدائی قرن اخیر شمسی به بروز 22/0 در هزار نفر در سال 1385 رسیده است (22).

مطالعات خارج از کشور:

1.سلومون تفرا و همکاران (2022) در مطالعه ای در کشور اتیوپی با عنوان 'تغییر روند مالاریا و تلاش‌های کنترل در منطقه ویژه ارومیا، ایالت منطقه‌ای آمهارا، شمال شرقی اتیوپی' داده های پنج ساله در مورد موارد مالاریا بالینی تشخیص داده شده و درمان شده در تمام مراکز بهداشتی (شامل 28 مرکز بهداشت، 105 پست بهداشتی و 2 بیمارستان) در منطقه ویژه ارومیه، ایالت منطقه ای آمهارا، اتیوپی، برای دوره از ژوئن 2014 تا ژوئن 2019 بررسی شد. تایج نشان داد که نرخ تجمعی مثبت مالاریا ثبت شده در منطقه 12.5٪ بود (n = 65463/524722). عفونت پلاسمودیوم فالسیپاروم علت غالب مالاریا بود و 78.9٪ (51679 = n) را تشکیل می داد. گروه سنی با بالاترین بار مالاریا افراد بالای 15 سال بودند (54.14٪، n = 35443/65463). روند مالاریا یک الگوی کاهش شدید از 19.33٪ (در سال 2015) به 5.65٪ (در سال 2018) نشان داد (23).

2.کانگ و همکاران (2022) در مطالعه ای با عنوان 'وضعیت اپیدمی مالاریا در کشور چین'  145 کشوری که چین با آنها اسناد همکاری در مورد طرح امضا کرده است، برای این مطالعه انتخاب شدند و داده‌های بروز مالاریا آنها از بار جهانی بیماری 2019 جمع‌آوری شد. نرخ بروز استاندارد شده با سن (ASR) استفاده شد. برای توصیف وضعیت اپیدمی مالاریا در سال 2019. درصد تغییر تخمینی سالانه (EAPC) ASR برای ارزیابی روند بروز مالاریا از سال 2013 تا 2019 محاسبه شد. نتایج نشان داد که از بین 145 کشور، 74 کشور (51.03٪) مالاریا داشتند. اپیدمی، عمدتاً در آفریقا (60.81٪، 45/74) و آسیا (22.97٪، 17/74). کشورهای با بروز مالاریا ≥10000 در هر 100000 در سال 2019 عمدتاً در آفریقا توزیع شده اند (96.15٪، 25/26). از سال 2013 تا 2019، نرخ بروز مالاریا روند کاهشی را در 32 کشور (43.24 درصد) نشان داد و نرخ بروز مالاریا در 23 کشور (31.08 درصد) تغییر معنی داری نشان نداد (24).

3.نیتیکا  و همکاران (2022) در مطالعه ای در کشور هند وستان با عنوان'توزیع فصلی و تحلیل روند شیوع مالاریا شهری در کلینیک مالاریا، دهلی جنوبی، هند، بین سال‌های 2012 و 2019' این مطالعه گذشته‌نگر روند بیماران مالاریا، توزیع آن‌ها را بر اساس گونه‌های انگل، جمعیت‌شناسی بیماران و داده‌های آب و هوا در 8 سال گذشته در یک کلینیک مالاریا در موسسه ملی تحقیقات مالاریا، دهلی نو، هند ارزیابی کرد. تأثیرات عوامل محیطی مانند بارندگی، رطوبت نسبی و دما را روی بروز مالاریا قرار داده شد. داده‌های مالاریا برای دوره‌ای بین سال‌های 2012 تا 2019 دیجیتالی شدند که طی آن 36892 بیمار مبتلا به تب به کلینیک مراجعه کردند. از این تعداد، 865 نفر (3/2 درصد) با میکروسکوپی مالاریا تشخیص داده شدند. (25).

4.مانژیا و همکاران (2022) در مطالعه ای در کشور اوگاندا  با عنوان' روند بار مالاریا در میان ساکنان شهرستان کیسی، کنیا پس از بیش از یک دهه استفاده از درمان های ترکیبی آرتمیزینین، مطالعه گذشته نگر مبتنی بر آزمایشگاه 11 ساله' این یک مطالعه گذشته‌نگر بود که برای تعیین نرخ‌های روند 11 ساله مالاریا با محوریت پذیرش و سوابق آزمایشگاهی از مراکز بهداشتی واقع در چهار شهرستان فرعی در شهرستان کیسی، کنیا انجام شد. نرخ مثبت انگلی مالاریا با مقایسه با سوابق ثبت شده در مراکز بهداشتی که موارد تایید شده مالاریا را با تعداد کل پذیرش ماهانه در کل سال ثبت کرده بودند، تعیین شد. داده ها با استفاده از ابزارهای توصیفی و آزمون کای اسکوئر تجزیه و تحلیل شد. یافته های مطالعه نشان داد که  36946 مورد مشکوک وجود داشت که 8449 مورد (22.8%) مالاریا تایید شده در این مطالعه گزارش شد. (26).

5.دباش و همکاران (2022) در مطالعه ای در کشور اتیوپی  با عنوان'مالاریا در منطقه Abergele، شمال شرق اتیوپی، تهدید به بازگشت مجدد می کند: تجزیه و تحلیل روند گذشته نگر پنج ساله از 2016-2020 در مرکز بهداشتی نیرک' یک مطالعه گذشته‌نگر در مرکز بهداشتی Nirak، منطقه Abergele، شمال شرقی اتیوپی از فوریه تا آوریل 2021 انجام شد. داده‌های گذشته‌نگر پنج ساله (2016 تا 2020) از دفترچه ثبت آزمایشگاه ثبت مالاریا بررسی شد. داده های جمعیت شناختی و مالاریا با استفاده از برگه جمع آوری داده های از پیش طراحی شده جمع آوری شد. یافته ها نشان داد که در دوره پنج ساله، در مجموع 19433 بیمار مشکوک به مالاریا با معاینه میکروسکوپی تشخیص داده شدند. از این تعداد، 6473 (33.3٪) از نظر انگل مالاریا مثبت بودند. از کل موارد تایید شده، 5900 (91.2%) P. falciparum و 474 (7.2%) P. vivax بودند. (27).

1. فراوانی بیماری مالاریا در استان سیستان وبلوچستان طی سال های 1395-1401 چگونه است؟

2. فراوانی بیماری مالاریا در استان سیستان وبلوچستان بر اساس متغیرهای دموگرافیک بیماران (سن، جنس، شغل، ملیت) طی سال های 1395-1401 چگونه است؟

3. فراوانی بیماری مالاریا در استان سیستان وبلوچستان بر اساس کانون محل سکونت بیماران طی سال های 1395-1401 چگونه است؟

4. فراوانی بیماری مالاریا در استان سیستان وبلوچستان بر اساس نوع انگل مالاریا طی سال های 1395-1401 چگونه است؟

5. فراوانی بیماری مالاریا به تفکیک دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان وبلوچستان چگونه است؟

6. فراوانی سابقه ابتلا به مالاریا در بیماران مبتلا به این بیماری در استان سیستان و بلوچستان طی سال های 1395-1401 چگونه است؟

7. سابقه مسافرت به کشور پاکستان در بیماران مبتلا به مالاریا در استان سیستان و بلوچستان طی سال های 1395-1401 چگونه است؟

8. فراوانی نحوه کشف بیماری در بیماران مبتلا به مالاریا در استان سیستان و بلوچستان طی سال های 1395-1401 چگونه است؟

9. طبقه بندی اپیدمیولوژیک بیماری مالاریا (نحوه انتقال بیماری) در افراد مبتلا در استان سیستان و بلوچستان طی سال های 1395-1401 چگونه است؟

10. فراوانی علایم بیماران مبتلا به مالاریا در استان سیستان و بلوچستان طی سال های 1395-1401 چگونه است؟

11. نتیجه بیماری افراد مبتلا به مالاریا طی سال های 1395-1401 در استان سیستان وبلوچستان چگونه است؟

تعیین شاخص های بیماری مالاریا طی سال های 1395-1401 در استان سیستان وبلوچستان 

1. تعیین فراوانی بیماری مالاریا در استان سیستان وبلوچستان طی سال های 1395-1401

2. تعیین فراوانی بیماری مالاریا در استان سیستان وبلوچستان بر اساس متغیرهای دموگرافیک بیماران  (سن، جنس، شغل، ملیت) طی سال های 1395-1401

3. تعیین فراوانی بیماری مالاریا در استان سیستان وبلوچستان بر اساس کانون محل سکونت بیماران طی سال های 1395-1401

4. تعیین فراوانی بیماری مالاریا در استان سیستان وبلوچستان بر اساس نوع انگل مالاریا طی سال های 1395-1401  

5. تعیین فراوانی بیماران مبتلا به مالاریا به تفکیک دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان وبلوچستان طی سال های 1395-1401

6. تعیین فراوانی سابقه ابتلا به مالاریا در بیماران مبتلا به این بیماری در استان سیستان و بلوچستان طی سال های 1395-1401

7. تعیین سابقه مسافرت به کشور پاکستان در بیماران مبتلا به مالاریا در استان سیستان و بلوچستان طی سال های 1395-1401

8. تعیین فراوانی نحوه کشف بیماری در بیماران مبتلا به مالاریا در استان سیستان و بلوچستان طی سال های 1395-1401

9. طبقه بندی اپیدمیولوژیک بیماری مالاریا در افراد مبتلا در استان سیستان و بلوچستان طی سال های 1395-1401

10. تعیین فراوانی علایم بیماران مبتلا به مالاریا در استان سیستان و بلوچستان طی سال های 1395-1401

11. تعیین سرنوشت بیماران مبتلا به مالاریا طی سال های 1395-1401 در استان سیستان وبلوچستان

تمامی مراکز خدمات جامع سلامت و زیر مجموعه آنها در استان سیستان و بلوچستان

وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و سایر دانشگاه های علوم پزشکی

شرکت‏ها و سازمان ‏های خصوصی ارایه ‏دهنده خدمت در مراکز خدمات جامع سلامت شهری و روستایی

نتایج این مطالعه می تواند در برنامه ریزی جهت کنترل، پیشگیری و در نهایت  حذف بیماری مالاریا مورد استفاده واقع شود .

مالاریا: مهم‌ترین بیماری انگلی و یکی از مسایل مهم بهداشتی تعدادی از کشورها بخصوص کشورهای منطقه گرمسیری و نیمه گرمسیری دنیا است. بیماری مالاریا با نام‌های دیگری چون پالودیسم، تب و لرز، تب نوبه و تب متناوب نامیده می‌شود. این بیماری به صورت عفونت حاد در بیشتر موارد وخیم و گاهی طولانی و با ویژگی‌های تب متناوب و لرز، کم‌خونی و بزرگی طحال و گاه با ویژگی‌های ساده یا کشنده دیگر خودنمایی می‌کند. اهمیت این بیماری به خاطر شیوع زیاد و مرگ‌ومیر قابل توجه‌است. انگل مالاریا توسط یک تیره از پشه به نام آنوفل به انسان منتقل می‌شود که این تیره شامل چندین گونه است(1).

پلاسمودیم فالسیپاروم: Plasmodium falciparum نام یک گونه از سرده پلاسمودیوم است. این انگل، خون‌خوراک و عامل مالاریا است و طی گوارش خون، ترکیب آهن‌دار هموزویین تولید می‌کند(28).

طغیان:

Disease outbreak در همه‌گیرشناسی، افزایشی ناگهانی در بروز بیماری در یک زمان و مکان خاص است. طغیان ممکن است بر یک گروه کوچک و بومی‌شده یا بر هزاران انسان در کل قاره تأثیر بگذارد(29).

کانون مالاریا:

کانون مالاریا عبارت است از یک منطقه مسکونی که شرایط انتقال در آن در برهه ای از سال فراهم است، حتی اگر بیمار مبتلا به مالاریا در آن محل و در آن زمان وجود نداشته باشد . این طبقه بندی موجب میشود که کانون پاک نیز در طبقه بندی منظور گردد که دارای اهمیت است. کانون ، کوچکترین واحد عملیاتی است که بعنوان هدف فعالیت کنترل مالاریا بشمار میرود(30).

این مطالعه از نوع پژوهش های کمی است که به صورت مقطعی (بین سال های 1396-1401) و با روش توصیفی - تحلیلی  در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان انجام خواهد شد.

 تمام بیماران  مبتلا به  مالاریا (بر اساس فرم بررسی انفرادی بیمار مبتلا به مالاریا) در استان سیستان و بلوچستان در سال های 1395-1401 می باشد.

معیار ورود:

اطلاعات در بازه زمانی 1395-1401 باشد، کامل بودن داده ها، و همچنین بیمار ساکن استان سیستان و بلوچستان باشد.

معیار خروج: نقض اطلاعات فرم های ثبت بیمار 

در این مطالعه اطلاعات تمام بیماران مبتلا به مالاریا در استان سیستان و بلوچستان در بازه زمانی سال 1395 -1401 به روش سرشماری وارد مطالعه خواهد شد. 

 در این مطالعه، از روش سرشماری استفاده خواهد شد و تمامی بیماران مبتلا به مالاریا در بازه زمانی ابتدای سال 1395 تا انتهای سال 1401 در استان سیستان و بلوچستان وارد مطالعه خوهد شد.

ابزار جمع آوری داده ها در این پژوهش چک لیست محقق ساخته بر اساس 'فرم بررسی انفرادی بیمار مبتلا به مالاریا' می باشد(پیوست یک). این فرم توسط واحد بیماری های واگیر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی طراحی شده است. اطلاعات افراد مبتلا به مالاریا در کشور بر اساس این فرم ثبت می گردد.  از مهمترین اطلاعات ثبت شده در این فرم می توان به موارد (مشخصات فردی، سن، کانون بیماری، تاریخچه بیماری، عوارض بیماری، نوع آزمایش (کیت یا لام )، نوع داروی مصرفی، وضعیت نهایی بیماری و... اشاره کرد. چک لیست تهیه شده جهت تائید در اختیار اساتید متخصص قرار خواهد گرفت.

پس از تصویب طرح در کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی زاهدان،   مجوز های لازم از معاونت تحقیقات دانشگاه اخذ گردیده و با مراجعه حضوری به واحد بیماری های معاونت بهداشتی سه دانشگاه علوم پزشکی استان سیسستان و بلوچستان (زاهدان، زابل و ایرانشهر)' اطلاعات شاخص ها از طریق داده های معتبر و موجود در واحد بیماری ها برای سال 1395 لغایت سال 1401 استخراج خواهد شد. داده های به دست امده وارد چک لیست خواهد شد. بدین صورت که برای هر بیمار یک چک لیست اختصاصی در نظر گرفته خواهد شد. پس از تکمیل چک لیست هاف داده های به دست امده وارد نرم افزار spss v22  خواهد شد. جهت تحلیل داده ها از این نرم افزار و آزمون های مرتبط استفاده خواهد شد.

در این مطالعه برای تحلیل داده ها از نرم افزار آمار SPSS  نسخه22 استفاده خواهد شد و برای نشان داده آماره های توصیفی از میانگین، انحراف معیار، دامنه تغییرات و نمودار های خطی و ستونی و برای امار تحلیلی از ازمون های تی تست، Pearson Correlation و سایر ازمون های پارامتریک و ناپارامتریک مرتبط استفاده خواهد شد.

 کدهای  2، 4، 7، 10 ، 13، 22، 25 و 27 تا 31 از راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران مد نظر است که شامل موارد زیر است : کد 1: هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

کد 2: در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

  کد 4: مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

کد 7: اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

کد 10: هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود

کد 13: کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

کد 22: از گروه‌های آسیب‌پذیر هیچ‌گاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروه‌ها یا جوامع آسیب‌پذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویت‌های همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد.

کد 25: پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

کد 27: در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.

کد28: پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

کد29: نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد

کد 30: گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

کد 31: روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

عدم طبقه بندی، مخدوش بودن، در دسترس نبودن اطلاعات شاخص ها در زمان مراجعه به معاونت بهداشتی، که در ابن صورت با همکاری کارشناسان واحد گسترش این مشکل تا حدودی بر طرف خواهد شد.

عدم همکاری کارشناس مالاریا جهت در اختیار گذاشتن اطلاعات، در این صورت اهداف مطالعه به کارشناس مسئول ارائه خواهد شد یا با کمک مقام مسئول این محدودیت بر طرف خواهد شد.

شاخص، مالاریا، طغیان

1.Rosa-Gonçalves P، Ribeiro-Gomes FL، Daniel-Ribeiro CT. Malaria Related Neurocognitive Deficits and Behavioral Alterations. Front Cell Infect Microbiol. 2022 Feb 22; 12:829413. doi: 10.3389/fcimb.2022.829413. PMID: 35281436; PMCID: PMC8904205.

2.Chotsiri P، White NJ، Tarning J. Pharmacokinetic considerations in seasonal malaria chemoprevention. Trends Parasitol. 2022 Aug;38(8):673-682. doi: 10.1016/j.pt.2022.05.003. Epub 2022 Jun 7. PMID: 35688778.

3.Lee WC، Russell B، Rénia L. Evolving perspectives on rosetting in malaria. Trends Parasitol. 2022 Oct;38(10):882-889. doi: 10.1016/j.pt.2022.08.001. Epub 2022 Aug 26. PMID: 36031553.

4.Brashear AM، Cui L. Population genomics in neglected malaria parasites. Front Microbiol. 2022 Sep 8; 13:984394. doi: 10.3389/fmicb.2022.984394. PMID: 36160257; PMCID: PMC9493318.

5.Consalvi S، Tammaro C، Appetecchia F، Biava M، Poce G. Malaria transmission blocking compounds: a patent review. Expert Opin Ther Pat. 2022 Jun;32(6):649-666. doi: 10.1080/13543776.2022.2049239. Epub 2022 Mar 11. PMID: 35240899.

6.Ebel ER، Uricchio LH، Petrov DA، Egan ES. Revisiting the malaria hypothesis: accounting for polygenicity and pleiotropy. Trends Parasitol. 2022 Apr;38(4):290-301. doi: 10.1016/j.pt.2021.12.007. Epub 2022 Jan 19. PMID: 35065882; PMCID: PMC8916997.

7.Okati-Aliabad H، Ansari-Moghaddam A، Mohammadi M، Nejati J، Ranjbar M، Raeisi A، Kolifarhood G، Shahraki-Sanavi F، Khorram A. Access، utilization، and barriers to using malaria protection tools in migrants to Iran. BMC Public Health. 2022 Aug 25;22(1):1615. doi: 10.1186/s12889-022-13913-3. PMID: 36008787; PMCID: PMC9404647.

8.Nazari N، Hamzavi Y، Rezaei M، Khoshbo P. A brief review of malaria epidemiological trend in Kermanshah province، Iran، 1986-2014. J Med Life. 2022 Mar;15(3):392-396. doi: 10.25122/jml-2021-0374. PMID: 35449995; PMCID: PMC9015178.

9.Najjari M، Rezaeian S، Sheikhbardsiri H، Afgar A، Ebrahimipour M. Evaluation of the Prevalence of Malaria and Cutaneous Leishmaniasis in the Pre- and Post-Disaster Years in Iran. Prehosp Disaster Med. 2022 Aug;37(4):444-450. doi: 10.1017/S1049023X22000942. Epub 2022 Jul 4. PMID: 35786216.

10.Ehsani-Amrei SF، Motevalli-Haghi A، Nateghpour M، Mohebali M، Youssefi MR، Raiesi O، Mahdavi SA، Farivar L. Detection of Malaria Parasites and Other Haemosporidia in Migratory and Native Birds in Mazandaran and Golestan Provinces، Iran. J Arthropod Borne Dis. 2022 Mar 31;16(1):26-33. doi: 10.18502/jad.v16i1.11189. PMID: 36636240; PMCID: PMC9807839.

11.Nili S، Asadgol Z، Dalaei H، Khanjani N، Bakhtiari B، Jahani Y. The effect of climate change on malaria transmission in the southeast of Iran. Int J Biometeorol. 2022 Aug;66(8):1613-1626. doi: 10.1007/s00484-022-02305-2. Epub 2022 Jun 17. PMID: 35713696.

12.Saberi N، Raeisi A، Gorouhi MA، Vatandoost H، Mashayekhi M، Nikpour F، Bozorg Omid F، Rahimi Foroushani A، Hanafi-Bojd AA. Current Situation of Malaria and Resistance of Main Vectors to WHO Recommended Insecticides in an Endemic Area، Southeastern Iran. J Med Entomol. 2022 Mar 16;59(2):607-614. doi: 10.1093/jme/tjab214. PMID: 34958095.

13.Nazemosadat SMJ، Shafiei R، Ghaedamini H، Najjari M، Nazemosadat-Arsanjani Z، Hatam G. Spatio-temporal variability of malaria infection in Chahbahar County، Iran: association with the ENSO and rainfall variability. Environ Sci Pollut Res Int. 2022 Jun;29(27):41757-41775. doi: 10.1007/s11356-021-18326-0. Epub 2022 Jan 31. PMID: 35098475.

14.Hadighi R، Heidari A، Fallah P، Keshavarz H، Tavakoli Z، Sholeh Mansouri، Sadrkhanloo M. Key plasma microRNAs variations in patients with Plasmodium vivax malaria in Iran. Heliyon. 2022 Feb 27;8(3):e09018. doi: 10.1016/j.heliyon. 2022.e09018. PMID: 35265764; PMCID: PMC8899233.

15.Salahi-Moghaddam A، Turki H، Yeryan M، Fuentes MV. Spatio-temporal Prediction of the Malaria Transmission Risk in Minab District (Hormozgan Province، Southern Iran). Acta Parasitol. 2022 Dec;67(4):1500-1513. doi: 10.1007/s11686-022-00598-2. Epub 2022 Aug 11. PMID: 35951221; PMCID: PMC9705508.

16.Shamseddin J، Ghanbarnejad A، Zakeri A، Abedi F، Khojasteh S، Turki H. Molecular Method Is Essential to Identify Asymptomatic Malaria Reservoirs: A Successful Experience in the Malaria Elimination Program in Iran. Diagnostics (Basel). 2022 Dec 2;12(12):3025. doi: 10.3390/diagnostics12123025. PMID: 36553032; PMCID: PMC9777330.

17.Rahmani K، Moradi G، Khadem Erfan M، Faraji L، Zamini G، Mohammadian B، et al. Malaria Surveillance System in the Islamic Republic of Iran: History، Structures، and Achievements. irje 2020; 15 (4) :313-322
URL: http://irje.tums.ac.ir/article-1-6421-fa.html

18.Sufi K، Khanjani N، Kamyabi F. Study of malaria infection trend and the role of preventive interventions on malaria incidence in Sarbaz city، Sistan and Baluchestan province. J Prevent Med 2015; 2 (3) :66-56
URL: http://jpm.hums.ac.ir/article-1-90-fa.html

19.jadgal K M، zareban I، alizadeh siouki H، sepehrvand N. The Epidemiological features of Malaria in Konarak، Iran (2007 - 2011). jms 2014; 2 (1) :54-60
URL: http://jms.thums.ac.ir/article-1-170-fa.html

20.Toolabi A، Kermanizadeh A، Nikonahad A، Miri M، Khabiri F. Spatial Analysis of Malaria Disease Reports Using Geographic Information System (GIS) in Bam، 2004-2014. JRUMS 2016; 15 (4) :331-342
URL: http://journal.rums.ac.ir/article-1-3084-fa.html

21.Halimi M، Delavari M، Takhtardeshir A. Survey of climatic condition of Malaria disease outbreak in Iran using GIS. sjsph 2013; 10 (3) :41-52 URL: http://sjsph.tums.ac.ir/article-1-12-fa.html

22.Holakouie Naieni K، Nadim A، Moradi G، Teimori S، Rashidian H، Kandi Kaleh M. Malaria epidemiology in Iran from 1941 to 2006. sjsph 2012; 10 (1) :77-90 URL: http://sjsph.tums.ac.ir/article-1-32-fa.html

23.Tefera S، Bekele T، Getahun K، Negash A، Ketema T. The changing malaria trend and control efforts in Oromia Special zone، Amhara Regional State، North-East Ethiopia. Malar J. 2022 Apr 22;21(1):128. doi: 10.1186/s12936-022-04149-y. PMID: 35459176; PMCID: PMC9034650.

24.Kang LY، Jing WZ، Wang YP، Du M، Shang WJ، Liu J، Liu M. [Epidemic situation of malaria and change trend in Belt and Road countries]. Zhonghua Liu Xing Bing Xue Za Zhi. 2022 Jul 10;43(7):1073-1078. Chinese. doi: 10.3760/cma.j.cn112338-20220125-00074. PMID: 35856202.

25.Nitika; Saroha P، Srivastava B، Sharma A. Seasonal Distribution and Trend Analysis of Urban Malaria Prevalence in a Malaria Clinic، South Delhi، India، between 2012 and 2019. Am J Trop Med Hyg. 2022 Oct 10;107(5):999-1004. doi: 10.4269/ajtmh.21-1060. PMID: 36216322; PMCID: PMC9709020.

26.Maniga JN، Samuel M، Rael M، Odda J، Martin O، Ntulume I، Bwogo P، Mfitundinda W، Akinola SA. Trend of Malaria Burden Among Residents of Kisii County، Kenya After More Than a Decade Usage of Artemisinin Combined Therapies، 11-Year Laboratory Based Retrospective Study. Infect Drug Resist. 2022 Sep 6; 15:5221-5232. doi: 10.2147/IDR.S370218. PMID: 36097528; PMCID: PMC9464030.

27.Debash H، Erkihun Y، Bisetegn H. Malaria Threatens to Bounce Back in Abergele District، Northeast Ethiopia: Five-Year Retrospective Trend Analysis from 2016-2020 in Nirak Health Center. Biomed Res Int. 2022 Jun 7; 2022:6388979. doi: 10.1155/2022/6388979. PMID: 35711525; PMCID: PMC9197627.

28.Zekar L، Sharman T. Plasmodium Falciparum Malaria. 2022 Aug 8. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022 Jan–. PMID: 32310422.

29.Kumar N، Acharya A، Gendelman HE، Byrareddy SN. The 2022 outbreak and the pathobiology of the monkeypox virus. J Autoimmun. 2022 Jul; 131:102855. doi: 10.1016/j.jaut.2022.102855. Epub 2022 Jun 25. PMID: 35760647; PMCID: PMC9534147.

30. راهنمای استقرار نظام فراگیر گزارش دهی بیماران مبتلا به مالاریا. قابل دسترس در : https://iums.ac.ir/files/sghc/files/pdf

این مطالعه  به  بررسی روند مالاریا طی سالهای  1395  تا 1400  در  استان سیستان و  بلوچستان در سه  دانشگاه  علوم  پزشکی (زاهدان، ایرانشهر و  زابل) می پردازد

این  مطالعه  با استفاده از داده های ثانویه موجود در معاونت بهداشتی سه دانشگاه علوم  پزشکی (زاهدان، زابل و  ایرانشهر)  بدون ذکر نام و  مشخصات انجام  خواهد شد.

بررسی روند  مالاریا در استان سیستان و بلوچستان

این  مطالعه  با استفاده از داده های ثانویه موجود در معاونت بهداشتی سه دانشگاه علوم  پزشکی (زاهدان، زابل و  ایرانشهر)  بدون ذکر نام و  مشخصات انجام  خواهد شد.

موردی ندارد

معاونت تحقیقات دانشگاه

ندارد

تمام  اطلاعات محرمانه می باشد  و  به صورت   بی نام  و  به صورت کلی تحلیل خواهد شد.

این  مطالعه  با استفاده از داده های ثانویه موجود در معاونت بهداشتی سه دانشگاه علوم  پزشکی (زاهدان، زابل و  ایرانشهر)  بدون ذکر نام و  مشخصات انجام  خواهد شد.

این  مطالعه  با استفاده از داده های ثانویه موجود در معاونت بهداشتی سه دانشگاه علوم  پزشکی (زاهدان، زابل و  ایرانشهر)  بدون ذکر نام و  مشخصات انجام  خواهد شد.

-فرم بررسی انفرادی مالاریا پیوست می باشد