بررسی تاثیر تمرینات چشمی یوگا بر خستگی چشم و حدت بینایی در دانشجویان کارشناسی پرستاری زاهدان در سال 1402

132 نفر از دانشجویان دانشکده پرستاری و مامایی بر اساس انتخاب تصادفی وارد مطالعه میشوند سپس این افراد به دو گروه 66نفری مداخله و کنترل نقسیم بندی خواهند شد .بر روی گروه مداخله با استفاده از پرسشنامه خستگی چشمی ، خستگی چشم سنجیده خواهد شد و با استفاده از چارت اسنلن حدت بینایی انها را خواهیم سنجید. سپس تمرینات چشمی یوگا را 5 روز در هر هفته  به مدت 30 دقیقه در روز تا  6 هفته انحام خواهیم داد  ،سپس  حدت بینایی و خستگی چشم را در افراد مذکور را  خواهیم سنجید ، در پایان به بررسی و تحلیل یافته های هر دو گروه خواهیم پرداخت 

132students of the Faculty of Nursing and Midwifery will enter the study based on random selection, then these people will be divided into two groups of 66 people, intervention and control. On the intervention group, eye fatigue will be measured using an eye fatigue questionnaire, and using Snellen chart will measure their visual acuity. Then we will perform yoga eye exercises 5 days a week for 30 minutes a day for up to 6 weeks, then we will measure the visual acuity and eye fatigue in the mentioned people, and at the end we will review and analyze the findings of both groups.

امروزه باپیشرفت تکنولوژی زندگی بشریت در زمینه های مختلف دچار دگرگونی شده ،با رشد تکنولوژی استفاده از وسایل وابسته به ان مانند کامپیوتر در حال توسعه است و باعث شده که کامپیوتر بخشی از زندگی انسان  را در بر گیرد، درنتیجه باعث ایجاد نگرانی هایی درباره ی سلامت چشم این افراد به وجود امده است، به طوری که در سال 2008 تعداد رایانه های شخصی مورد استفاده از یک میلیارد پیشی گرفت و در اوایل سال2014 به دو برابر مقدار مذکور رسید ، طبق مطالعاتی که اخیرا انجام شده  بزرگسالان به طور متوسط 8.5 ساعت در روز از وسایل الکترونیکی استفاده میکنند(1)  .

از طرف دیگر ظهور بیماری covid_19 باعث ایجاد تعطیلات گسترده ای در سراسر جهان شدو تمامی جنبه های زندگی شامل اقتصاد و تحصیل را تحت اثر خود قرار دادو باعث ایجاد سبک جدیدی از زندگی شد.تغییراتی که در بخش تحصیلات ایجاد شد  شامل قطع ارتباط چهره به چهره دانشجویان با اساتید و رو آوردن به اموزش مجازی بود.(2)

که این امر به نوبه خود باعث افزایش بیشتر استفاده از سیستم های کامپیوتری شد، ودرنتیجه  مشکلاتی شامل خارش، قرمزی، سوزش چشم، دوبینی و خستگی دیجیتالی

چشم[1](DES)وسندروم دید کامپیوتری (CVS[2])  ایجاد شدند.(3)

DES شایعترین شکایات بعد از استفاده طولانی مدت از وسایل الکترونیک می باشد، این عارضه دارای دو نوع نشانه از جمله نشانه های بیرونی و درونی است. از جمله نشانه های بیرونی می توان به سوزش، اشک ریزش، ناراحتی چشم و خشکی اشاره کرد. از جمله نشانه های درونی نیز می توان به درد و سر درد پشت چشم که به دلیل  استرس تطابقی به وجود می آید اشاره نمود(4) از عوارض  دیگر استفاده متوالی و طولانی مدت از تلفن همراه و سیستم های کامپیوتری  می توان به بروز  سندروم دید کامپیوتری [3](CVS)  اشاره نمود(5). از جمله نشانه های ان میتوان به خشکی چشم ،تاری دیدو درد در چشم و انتشار این درد به گردن ، شانه و سر اشاره نمود.در همین زمینه مطالعه  Ranasing   و همکاران در سال 2016  نیز که در یک جمعیت 2210 نفره انجام شد، نشان داد که  67 درصد افراد تحت مطالعه  علائم cvs  را دارا بودند.(6) Rahman & sanip   نیز در مطالعه ی خود نشان دادند که 1/68 % از  کارکنان دانشگاهی در مالزی علایم  cvs  را بیان کرده اند.(7) Assefa و همکاران (2015)  نیز در مطالعه ایی که بر روی کارکنان بانکی در اتیوپی انجام دادند شیوع  cvs  در این کارکنان را  %73  بیان کرده اند.(8)

یافته های میرزاجانی و همکاران نیز که در سال 2020 صورت پذیرفت، نشان داد که    cvs  یک پیامد شایع در ایران است .(7) یکی از مهمترین عوارض DESوCVS خستگی چشم است.(8) خستگی چشم همچنین  می تواند  تحت تاثیر عواملی نظیر  نور کم، تغذیه ضعیف، تنش های احساسی و فیزیولوژی همچنین سن و ناکارآمدی عضلات چشم به علت کار طولانی مدت و مطالعات زیادو استفاده طولانی مدت از وسایل الکترونیکی  تشدید شود.(6) یکی از فاکتور های موثر بر خستگی چشم به دنبال فعالیت های بیش از حد کاری ناکارآمدی عضلات چشم است ،در همین زمینه مطالعه ی kim و همکاران در سال 2016  نیز نشان داد که ناکارامدی عضلات چشم یکی از فاکتور های موثر بر خستگی چشم است.(9) این ناکار امدی خود را  به صورت تاثیر بر حدت بینایی و عدم تعادل در عضلات چشم نشان می دهد (7, 10)که در طولانی مدت می تواند باعث بروز مشکلات بینایی شود(4) . حدت بینایی یا همان VISUAL ACUITY(VA) صرفا توانایی تشخیص نور نیست بلکه اندازه گیری توانایی تمایز دو محرکی است که در فضا با کنتراست بالا  از یکدیگر جدا شده اند ،به عبارت دیگر حدت بینایی عکس استانه وضوح یا thereshold of resolution است.درواقع استانه وضوح به سیستم بینایی انسان اجازه میدهد که دو نقطه به عنوان دو محرک متفاوت از یکدیگر تشخیص داده شوند. برای بررسی حدت بینایی چارت های مختلفی وجود دارد. مشهورترین چارت مورد استفاده ،چارت اسنلن است که این چارت برای اندازه گیری حدت بینایی  طراحی شده است،بنابراین اسنلن اکیوتی همان حدت بینایی است.(11) استراتژی های متفاوتی برای مدیریت خستگی چشم دیجیتالی وجود دارد از این روش ها میتوان به پلک زدن ،استفاده از اشک مصنوعی و همچنین به کار بردن  از لنز های تماسی نرم[4] ،استفاده از فیلتر ابی و مدیریت ناهنجاری های مربوط به تطابق و تقارب.(12) طبق مطالعات KIM که در سال 2016 انجام شد ،استفاده از ورزش های یوگا چشمی روش دیگری برای کاهش نشانه های خستگی چشم دیجیتالی در دانشجوییان پرستاری است.(5) یوگا یک ورزش باستانی هندی است که شامل تمرینات تنفس منظم و تمرکزی است.مطالعات فراوانی نشاهندهنده این موضوع هست که یوگا از جهات مختلفی بر سلامت بدن تاثیر گذار است شامل نگه داشتن گلوکز خون در سطح نرمال و همچنین بهبود بیماری های اسکلتی عضلانی و هماهنگ نگه داشتن سیستم قلبی عروقی نقش دارد .همین طور ثابت شده است که اثرات مهم روانی هم دارد، انواعی از روش های سنتی یوگا موجود است شامل tantra،mantra،kundalini،bhakti،jnana،karmaو raja و روش های دیگر میباشد،که هر کدام تکنیک خاص خودش را دارا میباشد(13, 14).یوگای پزشکی با هدف پیشگیری و درمان شرایط پزشکی مختلف کاربرد دارد.یا به عبارت دیگر استفاده از روش های مختلف  یوگابرای درمان وپیشگیری بیماری هااست  این تکنیک دارای حرکات تنفسی مناسب، تمرکز حواس و مدیتیشن است و همپنین شامل داشتن رژیم غذایی سالم،کاهش استفاده از موادی مثل کافیین ،تنباکو،دارو ها و الکل ، همچنین الگوی خواب سالم میباشد(12و13) تمرینات یوگای چشمی به روش های مختلفی انجام میشود Bates Therapy (BT)گونه ای از تمرینات چشمی است که موقعیت فیزیکی عضلات چشم را به شکل مناسب نگه می دارد و همچنین نیاز های غذایی و تنفسی برای چشم و دید بدون عینک را فراهم می سازد(15, 16). Ramesh و همکاران در سال 2021 به این نتیجه دست یافتند که (BT)بر حدت بینایی در افراد مسن تاثیر گذار است.(17) Gupta و همکاران در سال 2020 به این نتیجه دست یافتند که تمرینات چشمی یوگا با تاثیری که بر فعالیت عضلات چشم دارد، خستگی چشم را کاهش می دهد.(9) با توجه به تحقیقات کمی که در این زمینه در ایران صورت گرفته است وبر اساس یافته های فوق و اطلاعات مذکور دریافتیم که آموزش مجازی و استفاده بیش از حد افراد از وسایل الکترونیک و مطالعات آکادمیکی زیاد، باعث ایحاد DES & CVS خواهد شد که این دو بر فعالیت عضلات خارج چشمی اثر گذار خواهد بود،لذا با توجه به استفاده ی روز افزون دانشجویان پرستاری از سیستم های کامپیوتری و تاثیرات استفاده ی مداوم از آن بر روی چشم مطالعه ی حاضر قصد دارد تا با آموزش تمرینات چشمی  یوگا و بررسی تاثیر آن بر عضلات خارج چشمی در دانشجویان پرستاری بررسی نماید که  آیا تمرینات چشمی یوگا سبب کاهش خستگی و بهبود دید دانشجویان پرستاری خواهد شد یا خیر،لذا پژوهش حاضربا این هدف انجام میشود که تاثیر یوگا بر حدت بینایی ،خستگی را بسنجد.

میانگین نمره‌ی کل خستگی چشم دانشجویان کارشناسی پرستاری در گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از اجرای تمرینات چشمی یوگا چقدر است؟

میانگین حدت بینایی دانشجویان کارشناسی پرستاری در گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از اجرای تمرینات چشمی یوگا چقدر است؟

میانگین نمره ی کل خستگی چشم و حدت بینایی دانشجویان پرستاری بر حسب مشخصات دموگرافیک (سن ،جنس،ترم تحصیلی،معدل ،وضعیت تاهل و..) در گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از اجرای تمرینات چشمی یوگا چقدر است؟

میانگین نمره‌ی کل خستگی چشم و حدت بینایی دانشجویان پرستاری در گروه مداخله و کنترل قبل و  بعد از از اجرای تمرینات چشمی یوگا متفاوت است.

تعیین تاثیر تمرینات چشمی یوگا بر خستگی چشم و حدت بینایی دانشجویان کارشناسی پرستاری زاهدان

تعیین و مقایسه میانگین نمره‌ی کل خستگی چشم دانشجویان کارشناسی پرستاری در گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از اجرای تمرینات چشمی یوگا

تعیین  و مقایسه میانگین حدت بینایی دانشجویان کارشناسی پرستاری در گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از اجرای تمرینات چشمی یوگا

تعیین میانگین نمره ی کل خستگی چشم و حدت بینایی دانشجویان پرستاری بر حسب مشخصات دموگرافیک (سن ،جنس،ترم تحصیلی،معدل ،وضعیت تاهل و..) در گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از اجرای تمرینات چشمی یوگا

دانشگاه های علوم پزشکی ،دانشجویان پرستاری ،پرستاران ،مدیران مراکز بهداشتی درمانی خانواده ها می توانند از نتایج این تحقیق استفاده نمایند

از نتایج این پژوهش می توان در حیطه های مدیریتی ،بالینی و اموزشی در سطح بیمارستان ها و مراکز اموزشی استفاده نمود

،به عبارت دیگر حدت بینایی عکس استانه وضوح یا thereshold of resolution است.درواقع استانه وضوح به سیستم بینایی انسان اجازه میدهد که دو نقطه به عنوان دو محرک متفاوت از یکدیگر تشخیص داده شوند.

مطالعه ی نیمه تجربی از نوع پیش آزمون-پس ازمون می باشد

جامعه ی پژوهش را کلیه دانشجویان پرستاری دانشکده ی پرستاری و مامایی زاهدان تشکیل می دهند

حجم نمونه در این مطالعه بر اساس میانگین و انحراف معیار نمره خستگی چشم  در مطالعه و Gupta  و همکاران (2020) و با حدود اطمینان 95% و توان آزمون آماری 95% و بر اساس فرمول زیر تعیین گردید.(9) Gupta  و همکاران ، در مطالعه‌ی خود ؛ اثربخشی تمرینات یوگای چشمی  را بر خستگی چشم دانشجویان بینایی سنجی  موردبررسی قرار داده بودند.  مطالعه‌ی آن‌ها یک مطالعه از نوع نیمه تجربی  می‌باشد و طرح مورداستفاده ،طرح پیش آزمون و پس ازمون  بوده است در این مطالعه از میانگین نمره ی خستگی چشم  قبل و بعد از اجرای مداخله در گروه مداخله و کنترل استفاده‌شده است . بر اساس فرمول، حجم نمونه  132 نفر برآورد گردید و در هر گروه 66 نفر برآورد گردید.

n =  = 132

  = 1/96 =5/6 = 13/13

  = 1/64 = 13/1 = 6/17

 جامعه‌ی موردپژوهش، در این مطالعه را کلیه دانشجویان پرستاری مقطع کارشناسی پرستاری در دانشکده ی پرستاری و مکامایی زاهدان تشکیل می دهند  که برحسب معیارهای ورود به مطالعه به‌صورت نمونه‌گیری تصادفی ساده  در دو گروه مداخله و کنترل قرار می گیرند .

در این مطالعه از پرسشنامه ای دو بخشی استفاده خواهد شد بخش اول این پرسشنامه مربوط به اطلاعات دموگرافیک دانشجویان پرستاری و بخش دوم آن پرسشنامه خستگی بینایی کاربران سیستم های کامپیوتری می باشد که توسط حبیبی و همکاران در سال 1393 طراحی گردید .  بر اساس مطالعه مردنجانی وهمکاران ضریب پایایی پرسشنامه خستگی چشم کاربران پایانه های تصویری 0.75 گزارش شد.(18)بر اساس مطالعه احسان الله حبیبی و همکاران روایی ظاهری و محتوای پرسشنامه به اثبات رسید.(19)

    این مطالعه نیمه تجربی با طرح پیش آزمون- پس آزمون  می باشد ومحقق بعد از کسب مجوزهای قانونی به دانشکده ی پرستاری و مامایی زاهدان مراجعه نموده و و پس از توضیح روش انجام پژوهش دانشجویان واجد شرایط انتخاب و بعد از گرفتن رضایت کتبی و شفاهی  در مطالعه وارد خواهند شد. نمونه گیری به روش تصادفی ساده خواهد بود و  افراد واجد شرایط با توجه به معیارهای ورود-خروج به‌صورت تصادفی در دو گروه مداخله و کنترل قرار می گیرند.

معیارهای ورود به مطالعه عبارتند از :

نداشتن سابقه پیشین عمل جراحی چشمی 

عدم وجود  پاتولوژی های چشمی  و  ناهنجاری های چشمی  استرابیسمیک

عدم وجود امتروپی بالا (بیشتر از 6 دیوپتر).

در صورت فراهم نبودن هریک از معیارهای ورود افراد از مطالعه خارج خواهند شد. در مرحله‌ی بعد پس‌ازاین مرحله و طبق برنامه زمان‌بندی مشخص‌شده سنجش‌های پیش‌آزمون، پس‌آزمون انجام  خواهد شد. از هر دو گروه خواسته خواهد شد پرسشنامه‌ی خستگی چشم را در مرحله‌ی پیش‌آزمون تکمیل نمایند. علاوه بر این تمامی 132 دانشجوی پرستاری با چارت اسنلن  جهت بررسی حدت بینایی ارزیابی خواهند شد .جهت  گروه مداخله یک فرد اموزش دیده ی یوگا تمرینات یوگا چشمی شامل کف دست زدن، چشمک زدن، دید به پهلو، جلو و دید جانبی، دید مورب، دید چرخشی،نگاه اولیه نوک بینی، مشاهده نزدیک و دور،نگاه متمرکز و نقطه طب فشاری روی کف دست را به گروه مداخله آموزش خواهد داد و سپس از مشارکت کنندگان خواسته خواهد شد  تا این تمرینات را به مدت 5 بار در هفته و هر بار به مدت 30 دقیقه  تا 6 هفته انجام دهند   البته به این مورد توجه خواهد شد که تمرینات یوگای چشمی با کارکشن انجام خواهد شد، سپس در پایان هفته ششم پرسشنامه خستگی چشم بین هر دو گروه توزیع و مقدار ان اندازه گیری خواهد شد همچنین  حدت بینایی بدون کارکشن هم با چارت اسنلن ارزیابی خواهد شد. در پایان  به بررسی داده های قبل و بعد مطالعه خواهیم پرداخت.

 شایان‌ذکر است به دلیل رعایت اصول علمی، گروه کنترل در طی دوره‌ی پژوهش رها نبوده بلکه تحت نظارت و کنترل پژوهشگر بوده و به‌دوراز مداخله‌ی متغیر مستقل قرار خواهند گرفت .محققین جهت رعایت ملاحظات اخلاقی در پژوهش و تشکر و قدردانی از همکاری  گروه کنترل، دو ماه بعد از اتمام مداخله جهت گروه کنترل نیز جلسه‌های آموزشی را برگزار خواهد نمود.

تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار-22 spss و امار توصیفی(میانگین ،انحراف معیار و فراوانی نسبی ) وتحلیلی(ضرایب هم بستگی و کای دو ،تی تست وسایر آزمون های آماری پارامتری یا نان پارامتری متناسب با ماهیت داده ها انجام خواهد شد. سطح معنی داری در این مطالعه (p≤0.05)  می باشد

​​​​​​راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران

1. انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت به صورت منصفانه خواهد بود.(کد 12)
2. پرسشنامه با رضایت کتبی  و اگاهانه افراد تحت بررسی تکمیل می شود.(کد 13)
3. اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده خواهد شد و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده می شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ می گردد.(کد 13و 14)
4.  جهت اطمینان از آگاهانه بودن رضایت اخذشده پژوهشگر آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه می سازد. این اطلاعات مشتمل اند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود ، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، به هر آزمودنی اطلاع داده می شود  که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود. علاوه براین پژوهشگر خود را موظف می داند به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد.(کد 14و15)
5. پژوهشگر مسئول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر خود را موظف می داند  که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده بر اساس رضایت آگاهانه انجام می گیرد.(کد25)
6. پژوهشگران خود را موظف می دانند  که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع کاملاً آشکارسازی می  شوند.(کد28)
7. در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به مطالعه وارد شده است، درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه می شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند می شود.(کد27)

عدم تمایل افراد به مشارکت در طرح تحقیقی. در صورت مواجهه شدن با افرادی که تمایلی به شرکت در این کار تحقیقی را ندارند این افراد در هر مرحله ای از تحقیق از مطالعه حذف خواهند شد و به صورت تصادفی فرد دیگری انتخاب خواهد شد.

محدودیت های غیر قابل کنترل:

محدودیت های خارج از کنترل پژوهشگر :میزان دقت و صداقت واحدهای پژوهش در پاسخ گویی به سوالات پرسشنامه و انجام تمرینات احتمالا یکسان نخواهد بود.

yogic eye exercise

visual acuity

fatigue

1.       Mazloumi A, Pourbabaki R, Samiei S. Studying factors influencing eye indicators of computer users: A systematic review. Journal of Health and Safety at Work. 2019;9(3):231-40.

2.       Moosavi S, Gholamnejad H, Hassan Shiri F, Ghofrani Kelishami F. Challenges of virtual education during the pandemic of COVID-19: A qualitative research. Iran Journal of Nursing. 2022;35(135):94-105.

3.       پور ه. آموزش مجازی در دوران قرنطینه و سندروم بینایی ناشی از رایانه در میان دانش آموزان و دانشجویان. فصلنامه طب کار. 2020;12(3):1-2.

4.       Zayed HAM, Saied SM, Younis EA, Atlam SA. Digital eye strain: prevalence and associated factors among information technology professionals, Egypt. Environmental Science and Pollution Research. 2021;28:25187-95.

5.       Kim S-D. Effects of yogic eye exercises on eye fatigue in undergraduate nursing students. Journal of physical therapy science. 2016;28(6):1813-5.

6.       Sheikh MK, Malavde R, Daigavane S. Yogic eye exercises followed by the ergonomic advice on eye fatigue in children attending online classes in COVID-19. International Journal of Current Research and Review. 2020:132-6.

7.       Qolami M, Cantó Sancho N, Seguí-Crespo M, Ronda-Pérez E, Mirzajani A, Taghizade G. Prevalence of computer vision syndrome among Iranian Medical University employees and graduate students in their occupational environment. 2020.

8.       Assefa NL, Weldemichael DZ, Alemu HW, Anbesse DH. Prevalence and associated factors of computer vision syndrome among bank workers in Gondar City, northwest Ethiopia, 2015. Clinical Optometry. 2017:67-76.

9.       Gupta SK, Aparna S. Effect of yoga ocular exercises on eye fatigue. International Journal of Yoga. 2020;13(1):76.

10.     Ranasinghe P, Wathurapatha W, Perera Y, Lamabadusuriya D, Kulatunga S, Jayawardana N, et al. Computer vision syndrome among computer office workers in a developing country: an evaluation of prevalence and risk factors. BMC research notes. 2016;9:1-9.

11.     Kniestedt C, Stamper RL. Visual acuity and its measurement. Ophthalmology Clinics of North America. 2003;16(2):155-70, v.

12.     Coles‐Brennan C, Sulley A, Young G. Management of digital eye strain. Clinical and experimental Optometry. 2019;102(1):18-29.

13.     Gosewade N, Drugkar A, Shende V. Effect of pranayama and eye exercises on visual acuity of medical students: a case control study. International Journal of Contemporary Medical Research. 2016;3(4):1133-6.

14.     Stephens I. Medical yoga therapy. Children. 2017;4(2):12.

15.     Mikolajczyk T, Skornia M, Ciobanu I, Berteanu M, editors. An Idea of Computer Aided Eye Exercises System Based on Bates Method. Applied Mechanics and Materials; 2017: Trans Tech Publ.

16.     Umamaheswari R. Effectiveness of Bates Therapy (Ophthalmic Exercises) on Visual Acuity among Elderly People. Pondicherry Journal of Nursing. 2021;14(2):34-6.

17.     Sheelavathi N, Ganapathy N, Padmavathi P. Effectiveness of Bates Therapy on Visual Problems Among Elderly People. International Journal of Advances in Nursing Management. 2016;4(2):135-8.

18.        وردنجانی ر, حسن, حبیبی, اله ا, زیندینی, محمد. بررسی خستگی چشمی و ارتباط علائم آن با تغییرات ارزش فلیکر در کاربران پایانه‌های تصویری. مجله دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد. 2014;16(1):11-20.

19.      اله حا, سیامک پ, حسن ر, اله دح, محمدرضا م. طراحی و اعتبارسنجی پرسشنامه سنجش خستگی بینایی کاربران پایانه‌ های تصویری.

جهت همکاری هر چه بیشتر دانشجویان پژوهش به صورت کامل برای آنها توضیح داده خواهد شد

ندارد

تمرینات یوگا در صورت موثر بودن باعث بهبود حدت بینایی و کاهش خستگی چشم دانشجویان خواهد شد

ندارد

عوارضی نتوجه مشارکت کنندگان نخواهد بود

از طرف کمیته ی تحقیقات دانشجویی تامین خواهد شد

ندارد

به مشارکت کنندگان اطمینان داده خواهد شد که تمامی اطلاعات آنها محرمانه بوده و هر زمان که تمایلی به شرکت در مداخله نداشتند می توانند مداحله را ترک و فرد دیگری به جای آنها جایگزین خواهد شد

در صورتی که در هنگام انجام پژوهش برای مشارکت کنندگان سئوالی پیش آید به تمامی سئوالات پاسخ داده خواهد شد

حق نپذیرفتن و انصراف از پژوهش جهت تمامی مشارکت کنندگان محفوظ خواهد بود

از مشارکت کنندگان رضایت آگاهانه هم به صورت کتبی و هم شفاهی گرفته خواهد شد

پرسشنامه خستگی چشم کاربران پایانه های تصویری