بررسی شیوع دیابت در افراد مورد مطالعه در کوهورت پرشین زاهدان و ارتباط آن با سوابق خانوادگی، الکل و دخانیات

دیابت از جمله بیماری های مزمن و شایع در جهان است که بروز و شیوع آن به خصوص در کشورهای در حال توسعه روبه افزایش است این بیماری شایع ترین بیماری غدد در جهان و مسئول 4میلیون مرگ  در سال است . سازمان جهانی بهداشت با توجه به روند رو به رشد بیماری دیابت در جهان آن را به عنوان یک اپیدمی نهفته اعلام کرده است . مصرف دخانیات یکی از عوامل  خطر مهم و افزایش دهنده بار کلی بیماری ها در دنیا خصوصا در ارتباط با بیماری های مزمن و غیرواگیری چون بیماری های قلبی – عروقی ، بیماری های تنفسی ، سرطان و سکته مغزی است . این بیماری ها در کنار چاقی و دیابت در مجموع ،  مسئول 59درصد از 57 میلیون مرگ و 46 درصد از بار کلی بیماری ها در دنیا تا سال 2003 میلادی بوده اند . به دلیل  آمار بالای دیابت در جهان و ایران و اینکه مطالعه ای در زمینه ارتباط دیابت با سوابق خانوادگی و الکل و دخانیات در شهر زاهدان انجام نشده است ، این مطالعه با هدف بررسی ارتباط بین دیابت و سوابق خانوادگی و مصرف الکل دخانیات صورت میگیرد .

Diabetes is one of the chronic and common diseases in the world, the incidence and prevalence of which is increasing, especially in developing countries. This disease is the most common endocrine disease in the world and is responsible for 4 million deaths per year. According to the growing trend of diabetes in the world, the World Health Organization has declared it as a latent epidemic. Smoking is one of the important risk factors and increases the overall burden of diseases in the world, especially in relation to chronic and non-communicable diseases such as cardiovascular diseases, respiratory diseases, cancer and stroke. Together with obesity and diabetes, these diseases were responsible for 59% of 57 million deaths and 46% of the total burden of diseases in the world until 2003. Due to the high number of diabetes in the world and Iran and the fact that no study has been conducted on the relationship between diabetes and family history and alcohol and tobacco in Zahedan city, this study aims to investigate the relationship between diabetes and family history and alcohol and tobacco consumption.

دیابت از جمله بیماری های مزمن و شایع در جهان است که بروز و شیوع آن به خصوص در کشورهای در حال توسعه روبه افزایش است این بیماری شایع ترین بیماری غدد در جهان و مسئول 4میلیون مرگ  در سال است . سازمان جهانی بهداشت با توجه به روند رو به رشد بیماری دیابت در جهان آن را به عنوان یک اپیدمی نهفته اعلام کرده است . بیماری دیابت فقط به عنوان یک بیماری شناخته نمی شود بلکه شامل یک سری از بیماری های متابولیک است که ناشی از اختلال در ترشح انسولین یا عملکرد انسولین یا هردو می باشد که با بالا رفتن قند خون مشخص می شود . انواع دیابت عبارتند از : دیابت نوع 1 ، دیابت نوع 2 و دیابت بارداری . بیماری دیابت که با افزایش قند خون همراه است به دو نوع اصلی یعنی دیابت نوع 1 و 2 تقسیم بندی می شود . این بیماری یکی از پر هزینه ترین و پر زحمت ترین بیماری های مزمن غددی شایع و نیز یک معضل سلامت عمومی در دنیاست است که هر سال بر تعداد مبتلایان به این بیماری افزوده میشود . با گذشت زمان منجر به آسیب جدی به قلب ، رگ های خونی ، چشم ها ،کلیه ها و اعصاب می شود (1) . در علم پزشکی  دو نوع اصلی دیابت شناخته شده است که  شامل دیابت نوع 1 و نوع 2 است . با توجه به اعلام سازمان بهداشت جهانی (WHO) میزان گلوکز خون بصورت ناشتا در دیابت نوع 1 و نوع 2 ، mg/dl126  است و میزان آن دو ساعت پس از مصرف یک نوشیدنی حاوی gm5 گلوکز به mg/dl200 می رسد (2).  دیابت تیپ یک ، بیماری خودایمن است که به علت سطوح بالای گلوکز خون در اثر کمبود تولید انسولین ایجاد می شود . این بیماری ، سومین بیماری شدید و مزمن دوران کودکی است و حدود 15 میلیون کودک را در سرتاسر دنیا درگیر کرده است(3). هنگامی که بدن مقدار ناکافی انسولین یا انسولین تولید نمی کند ، آنگاه دیابت نوع یک رخ می دهد . در این حالت سیستم ایمنی بدن سلول های بتای لوزالمعده را به طور اتفاقی از بین می برد و در نتیجه قند خون افزایش  می یابد . اگر بدن انسان قادر به استفاده از انسولین آزاد شده نباشد و یا پاسخ سلولی نسبت به انسولین کاهش یابد آنگاه دیابت نوع 2 رخ می دهد(2). دیابت نوع 2 نوعی اختلال متابولیک است که مشخصه بارز آن افزایش قند خون می باشد و از شایعترین  بیماری غدد درون ریز در جوامع انسانی محسوب می شود . بطوری که حدود 90% از افراد مبتلا به انواع دیابت در جهان را افراد مبتلا به دیابت نوع 2 تشکیل می دهند (4) . گرایش جهانی به سوی چاقی می باشد و ارتباط نزدیکی بین مصرف غذاهای چرب ، همه گیر شدن چاقی و دیابت نوع 2 وجود دارد (5) .

سن بالا ، چاقی ، سابقه خانوادگی دیابت ، سابقه قبلی دیابت حاملگی ، تغذیه نادرست و عدم فعالیت بدنی ، عوامل خطر اصلی برای این بیماری بشمار می روند (6). ادرار مکرر ، تشنگی و پرخوری از علایم بیماری دیابت است و به علت آنکه این علامات برای بیماری جدی تلقی نمی شود ، بسیاری از بیماران دیابتی در فکر  درمان نیستند (7).  همانند سایر بیماری های مزمن دیابت شیرین ، افزون بر مرگ و میر بالا ، گرفتاری های فردی ، خانوادگی و مالی بسیاری به همراه  دارد مواردی چون افزایش و کاهش شدید قند خون ، محدودیت های غذائی و ورزش  ، تزریقات مکرر انسولین ، عوارض اسکلتی عضلانی، ناتوانی های فیزیکی ،اختلالات جنسی و مشکلات عروقی از جمله مشکلاتی است که زندگی این بیماران را تحت تاثیر قرار می  دهد(8). نارسایی های قلبی و بیماری های مرتبط با آن و همچنین مرگ و میرهای ناشی از افزایش میزان هشدار دهنده بیماری های قلبی ، به دلیل افزایش درصد پیری ، چاقی و دیابت است . در افراد مبتلا به دیابت حضور اختلال عملکرد قلب در غیاب بیماری های  عروق کرونر بالینی ، بیماری های دریچه ای و دیگر عوامل عوارض قلبی – عروقی مانند فشارخون بالا و دیس لپیدمی ، منجر به توصیف اصطلاح ، کاردیومیوپاتی دیابتی شده است (9).

دیابت بارداری( GDM) ، یکی از مشکلات مهم سلامتی در سراسر جهان می باشد که سلامتی مادر و جنین را تحت تاثیر قرار می دهد و میزان شیوع  آن در جهان حدود 4/4 % گزارش شده است . دیابت بارداری به دیابتی گفته می شود که در سه ماهه دوم یا سوم بارداری بدون وجود دیابت آشکار قبل از بارداری تشخیص داده شود . از جمله عوامل خطر بروز دیابت بارداری : سابقه دیابت یا دیابت بارداری ، افزایش بیش از حد وزن در دوران بارداری ، سن بالای 35 سال ، سابقه جنین ماکروزوم و یا مرده زایی و سابقه فشار خون بارداری می باشد . ابتلا به دیابت بارداری منجر به عوارض کوتاه مدت و طولانی مدت در مادر و کودک می شود . شواهد حاکی از آن است که زنان مبتلا به دیابت بارداری در طولانی مدت در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع 2 می باشند ، همچنین فرزندان مادران آنها در بزرگسالی در معرض خطر هیپر گلیسمی ، دیابت ، چاقی و بیماری های قلبی-عروقی می باشند  (10). زنان مبتلا به دیابت بارداری به دو گروه تقسیم میشوند: زنان مبتلا به دیابت آشکار و زنان مبتلا به دیابت بارداری  . دیابت بارداری عدم تحمل گلوکز با شدت متغیر است که اولین بار طی بارداری شروع می شود (11). علی رغم بهبود به دست آمده در نتایج بارداری در سال های اخیر ، زنان مبتلا به دیابت بارداری در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به عوارض بارداری هستند . (12) .

زمانی که فرد قادر به ترشح  انسولین کافی جهت جبران افزایش تغذیه ای در طی بارداری همچنین  افزایش تولید چربی و هورمون های ضد انسولین که در حین بارداری تولید می شوند مانند هورمون جفتی انسان ، پرولاکتین ، کورتیزول و پروژستروم نباشد ، دیابت بارداری ایجاد می شود(13).

دیابت یکی از مهمترین دلایل مرگ و میر در جهان می باشد که حدودا 2% مرگ در جهان به علت بیماری دیابت می باشد و به ازای هر 11 نفر یک نفر در جهان دیابت دارد . حدودا 422 میلیون نفر در جهان دیابت دارند که 5/1 میلیون مرگ در جهان در اثر دیابت می باشد (1) . طبق برآوردها در سال 2030 تعداد افراد مبتلا به دیابت به بیش از 552 میلیون نفر خواهد رسید و در ایران این تعداد در سال 2030 از مرز 4/6 میلیون نفر خواهد گذشت (4) . چهار عامل خطر رفتاری اصلی ( شامل کم تحرکی ، تغذیه نامناسب ، مصرف دخانیات و الکل ) و چهار عامل خطر بیولوژیکی (شامل فشار خون بالا ، قند خون بالا ، اختلال چربی های خون و چاقی ) می باشند . عوامل خطر رفتاری نقش اساسی در ابتلا به بیماری های غیر واگیر داشته و منجر به ایجاد یا  تشدید عوامل خطر متابولیک / فیزیولوزیک می شوند . از طرفی این عوامل خطر با تغییر  سبک زندگی  قابل کنترل بوده و می توانند نقش بسزایی در کاهش بار بیماری ایفا نمایند(14).

مصرف دخانیات یکی از عوامل  خطر مهم و افزایش دهنده بار کلی بیماری ها در دنیا خصوصا در ارتباط با بیماری های مزمن و غیرواگیری چون بیماری های قلبی – عروقی ، بیماری های تنفسی ، سرطان و سکته مغزی است . این بیماری ها در کنار چاقی و دیابت در مجموع ، مسئول 59درصد از 57 میلیون مرگ و 46 درصد از بار کلی بیماری ها در دنیا تا سال 2003 میلادی بوده اند (15).

مصرف و سوء مصرف مواد از جمله مهم ترین مشکلاتی است که جوامع امروزی با آن مواجه است . هر ساله در کشورهای مختلف میلیون ها دلار هزینه صرف مبارزه با مواد یا درمان و نگهداری افراد وابسته به مواد می گردد . آمارها بیانگر آن است علیرغم صرف این هزینه ها نه تنها اعتیاد کاهش نیافته ، بلکه میزان مصرف مواد در بین جوامع مختلف به ویژه در میان نوجوانان و جوانان در دهه های اخیر افزایش چشمگیری داشته است . سیگار کشیدن علت قابل پیشگیری ناتوانی و مرگ در جهان است و به افزایش خطر سرطان ، بیماری های قلبی عروقی ، تنفسی و مشکلات مربوط با سلامتی دیگر منجر می شود(16). مصرف مواد نه تنها بر سلامت و رفتار افراد اثرات زیان باری دارد ،  بلکه با هزینه های بالای اجتماعی همراه است و به انسجام و توسعه اجتماعی آسیب وارد می کند . (17) . بر اساس گزارش های سازمان بهداشت جهانی ، در قرن بیستم دخانیات باعث 100 میلیون مورد مرگ در جهان شد . سالانه نزدیک به پنج میلیون مورد مرگ قابل انتساب به دخانیات گزارش می شود (18).

امروزه به موازات کاهش بیماری های واگیر دار یکی از بزرگترین چالش هایی که سیستم های بهداشتی ایران و سراسر جهان با آن مواجه می شوند ، افزایش بار بیماری های غیر واگیر است . بر اساس آمار جهانی مهمتربن علت مرگ و میر و یکی از علل اصلی اتلاف هزینه های سلامت بیماری های غیرواگیر می باشد .

آخرین ارزیابی ها در ایران نیز حاکی از افزایش سهم بیماریهای غیرواگیر در تمام گروههای سنی میباشد که حداقل 11 درصد علت مرگ و میر را به خود اختصاص داده اند و پیش بینی میشود این میزان روند افزایشی داشته باشد. ولی تا زمانی که عوامل خطر ساز بیماریهای غیرواگیر مشخص نشوند امکان برنامه ریزی جهت کنترل آن نیز فراهم نمی باشد. دراین میان سهم مطالعات کهورت در شناخت عوامل مؤثر بر بیماریها، آزمون فرضیات برای کسب اطلاعات در زمینه اتیولوژی بیماریها، روشهای پیشگیری و درمان در مقیاس بزرگ قابل ملاحظه است. از جمله نکات مثبت مطالعات کهورت، امکان ارزیابی همزمان اطلاعات ژنوتایپ افراد در کنار اطلاعات عوامل محیطی در طول زمان میباشد(19).

با توجه به اینکه دیابت یکی از بیماری های مهم کشور ایران می باشد و با در نظر گرفتن این نکته که آمار های کشوری ، استانی و شهرستانی مربوط به این بیماری به صورت ارقام خام و بدون هرگونه تحلیل می باشند ، لذا انجام مطالعات اپیدمیولوژی بر روی بیماری دیابت در استان سیستان و بلوچستان ضرورت پیدا میکند(1). با توجه به اینکه سیستان و بلوچستان از استانهای مرزی و همجوار با کشور تولید کننده مواد مخدر می باشد(20)، انجام این مطالعه ضرورت پیدا میکند . به دلیل  آمار بالای دیابت در جهان و ایران و اینکه مطالعه ای در زمینه ارتباط دیابت با سوابق خانوادگی و الکل و دخانیات در شهر زاهدان انجام نشده است ، این مطالعه با هدف بررسی ارتباط بین دیابت و سوابق خانوادگی و مصرف الکل دخانیات صورت میگیرد .

*مصرف الکل و دخانیات با دیابت در افراد شرکت کننده در کوهورت زاهدان ارتباط دارد .

*سوابق خانوادگی با دیابت در افراد شرکت کننده در کوهورت زاهدان ارتباط دارد .

*نوع ماده مخدر مصرفی با دیابت در افراد شرکت کننده در کوهورت زاهدان ارتباط دارد .

*نحوه مصرف مواد مخدر با دیابت در افراد شرکت کننده در کوهورت زاهدان ارتباط دارد .

*تعداد سیگار مصرفی روزانه  با دیابت در افراد شرکت کننده در کوهورت زاهدان ارتباط دارد .

*مدت زمان مصرف مواد مخدر با دیابت در افراد شرکت کننده در کوهورت زاهدان ارتباط دارد.

*سابقه بیماری دیابت در وابستگان با دیابت در افراد شرکت کننده در کوهورت زاهدان ارتباط دارد .

*متغیر های دموگرافیک (سن ، جنس ، شغل ) با دیابت در افراد شرکت کننده در کوهورت زاهدان ارتباط دارد .

*تعیین ارتباط بیماری دیابت با سوابق خانوادگی ، الکل و دخانیات در افراد مورد مطالعه در کوهورت پرشین زاهدان

* تعیین فراوانی بیماری  دیابت در افراد مورد مطالعه در کوهورت پرشین زاهدان

*تعیین ارتباط بیماری دیابت با سوابق افراد خانواده مطالعه در کوهورت پرشین زاهدان

*تعیین ارتباط بیماری دیابت دیابت با مصرف الکل و دخانیات افراد مورد مطالعه در کوهورت پرشین زاهدان

*تعیین ارتباط بیماری دیابت با انواع مواد مخدر مصرفی افراد مورد مطالعه در کوهورت پرشین زاهدان

*تعیین ارتباط بیماری دیابت با نحوه مصرف مواد مصرفی افراد مورد مطالعه در کوهورت پرشین زاهدان

*تعیین ارتباط  بیماری دیابت با تعداد مصرف مصرف روزانه افراد مورد مطالعه در کوهورت پرشین زاهدان

*تعیین ارتباط  بیماری دیابت با مدت زمان مصرف مواد مصرفی افراد مورد مطالعه   در کوهورت پرشین زاهدان

*تعیین ارتباط بیماری دیابت با عوامل ژنتیکی افراد مورد مطالعه در کوهورت پرشین زاهدان

*تعیین ارتباط بیماری دیابت با بیماری های کوهستانی دمک (سن، جنس، شغل ) افراد مطالعه موردی در پرشین زاهدان 

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

مراکز بهداشتی

بیمارستان ها

با توجه به اینکه دیابت یکی از بیماری های مهم کشور ایران می باشد و با در نظر گرفتن این نکته که آمار های کشوری ، استانی و شهرستانی مربوط به این بیماری به صورت ارقام خام و بدون هرگونه تحلیل می باشند ، لذا انجام مطالعات اپیدمیولوژی بر روی بیماری دیابت در استان سیستان و بلوچستان ضرورت پیدا میکند(1). با توجه به اینکه سیستان و بلوچستان از استانهای مرزی و همجوار با کشور تولید کننده مواد مخدر می باشد(20)، انجام این مطالعه ضرورت پیدا میکند . به دلیل  آمار بالای دیابت در جهان و ایران و اینکه مطالعه ای در زمینه ارتباط دیابت با سوابق خانوادگی و الکل و دخانیات در شهر زاهدان انجام نشده است ، این مطالعه با هدف بررسی ارتباط بین دیابت و سوابق خانوادگی و مصرف الکل دخانیات صورت میگیرد .

شیوع

دیابت

الکل

 این پژوهش یک نوع مطالعه مقطعی )sectional Cross )از نوع توصیفی- تحلیلی می باشد.

جامعه مورد مطالعه شامل تمامی شرکت کنندگان ۳۵-۷۰ ساله که در مطالعه کوهورت سالمت بالغین شهر زاهدان شرکت کرده بوده اند.

 معیار ورود: 1 -سن ۳۵ تا۷۰ سال

2 -سکونت دایمی در شهر زاهدان

3 -تابعیت ایرانی

معیار خروج:

1 .عدم تمایل به ادامه حضور در مطالعه

2.زندگی کمتر از 9 ماه در شهر زاهدان

3.افرادی که قادر به حضور در مرکز کهورت نبو

در این پژوهش، از داده های اولیه )فاز ثبت نام (مطالعه کهورت بالغین زاهدان که از ۲۲ مهر ۹۴ لغایت تاکنون جمع آوری شده است استفاده می شود که 10016 نفر می باشد.

پژوهش حاضر یک بررسی مقطعی بر اساس داده های اولیه (Phase Enrollment (مطالعه کوهورت شهر زاهدان در جمعیت بزرگسال شرکت کننده در مطالعه کوهورت که به صورت طبقه ای چند مرحله ای (method sampling stratified stage-Multi (نمونه گیری شده بود، انجام خواهد شد. در روش نمونه گیری مطالعه کوهورت زاهدان ابتدا مناطق شهر زاهدان را برحسب مناطق شهرداری و طبقه اقتصادی- اجتماعی به سه منطقه )حاشیه شهر، مرکز شهر و باالی شهر( تقسیم کردند و سپس به تصادف از میان طبقات یک مرکز خدمات جامع سالمت انتخاب شده بود، در مرحله ی بعد تعدادی خوشه از هر مرکز انتخاب و در هر خانوار از خوشه کلیه افراد 35 -70 سال که واجد معیارهای ورود و فاقد معیارهای خروج بودند، وارد مطالعه شده بودند. آنگاه در روزهای معین شده توسط کارشناسان مرکز کوهورت از افراد واجد شرایط مطالعه درخواست شده بود تا در مرکز کوهورت حضور یابند و پس از ارائه توضیحات الزم در زمینه چگونگی انجام پژوهش و ارزش باالی همکاری در آن به افراد، سواالت و معاینات براساس پرسشنامه های استاندارد کوهورت تکمیل شده بود.

روش و ابزار جمع آوری داده ها در این مطالعه  استفاده از پرسشنامه کوهورت است . پرسشنامه ها شامل پرسشنامه بالینی 1 و پرسشنامه عمومی است که پرسشگر بر اساس خودگزارشی افراد مورد مطالعه در کوهورت پرشین آن ها را تکمیل نموده اند. پرسشنامه عمومی شامل مشخصات شناسنامه ای و عمومی ، وضعیت اجتماعی ، اقتصادی ، سوابق شغلی ، وضعیت سوخت و محل زندگی ، سبک زندگی ، خواب ، فعالیت فیزیکی ، موبایل ، سموم آفت کش ، معاینه آنتروپومتریک و نمونه های بیولوژیک است . پرسشنامه بالینی 1 شامل سوابق بیماریی های مزمن ، داروهای مصرفی ، سابقه خانوادگی بیماری ها ، عادات فردی ( مصرف الکل  و دخانیات ) و معاینات فیزیکی و معلولیت های جسمی است .  که بر اساس اهداف مطالعه اطلاعات دموگرافیک و عادات فردی(مصرف سیگار و الکل) و از پرسشنامه بالینی اطلاعات درخصوص بیماری دیابت مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

بعد از مصوب شدن طرح در کمیته اخلاق دانشگاه و دریافت مجوزهای قانونی، پژوهشگران به مرکز تحقیقات ارتقای سلامت و واحد اجرای کوهورت زاهدان مراجعه خواهند نمود. سپس اهداف مطالعه را به مدیران و کارکنان آن مرکز ارائه داده و مجوز جمع آوری داده ها را دریافت خواهند نمود. داده های مورد نظر از واحد کوهورت زاهدان دریافت خواهند شد و با توجه به آنکه داده های مور نظر از حجم بالایی برخوردار هستند برای ورود داده ها به نرم افزار از شرکت های خصوصی استفاده خواهد شد تا  روند اجرای طرح تسهیل گردد. پس از اتمام فرایند ورود داده ها به نرم افزار و جهت تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS  نسخه 21 استفاده خواهد شد. 

داده ها را با استفاده از نرم افزارspss تحلیل میکنیم . برای توصیف داده های کمی ( تعداد سیگار مصرفی روزانه ، مدت زمان مصرف مواد مخدر ، سن ) از شاخص های مرکزی (میانگین ، میانه ، نما) استفاده می کنیم . برای توصیف داده های کیفی ( دیابت ، سوابق خانوادگی ، الکل و دخانیات ، نوع مواد مخدر، نحوه مصرف مواد مخدر، سطح تحصیلات ، سوابق بیماری دیابت در وابستگان ، جنس ، شغل ) از جداول توزیع فراوانی (مطلق و نسبی ) استفاده میکنیم . از آزمون های پارامتری یا ناپارمتری متناسب با ماهیت داده ها استفاده خواهد شد . 

 کدهای  2، 4، 7، 10 ، 13، 22، 25 و 27 تا 31 از راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران مد نظر است که شامل موارد زیر است : کد 1: هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

کد 2: در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

  کد 4: مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

کد 7: اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

کد 10: هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود

کد 13: کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

کد 22: از گروه‌های آسیب‌پذیر هیچ‌گاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروه‌ها یا جوامع آسیب‌پذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویت‌های همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد.

کد 25: پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

کد 27: در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.

کد28: پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

کد29: نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد

کد 30: گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

کد 31: روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

عدم وجود اطلاعات لازم برای تکمیل پرسشنامه به علت عدم ثبت در پرونده سلامت 

دیابت _ الکل و دخانیات _ سوابق خانوادگی _ مطالعه کوهورت

1 . خمرنیا محمد ، پیوند مصطفی ، محمدیان رازنگی نسیم . مطالعه مشخصات اپیدمیولوژیک دیابت در مراجعین کلینیک دیابت در بیمارستان بوعلی زاهدان . مجله دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی . دوره 20 ، شماره سوم ، صفحه 344_335 ، پاییز 1401

2. . نظری آرزو ، محمدی مهناز ، نژادعلی لفمجانی معصومه ، ناجی طاهره . ارتباط پلی مورفیسم rs2274907 ژن امنتین با بیماری دیابت نوع 2 در جمعیت ایرانی . دوره 32 ، شماره 1  ،  بهار 1401 ، صفحات 44تا52

3. اردویی مهتاب ، عزیزی ریحانه ، امیر شاه کرمی سیمین . بررسی وضعیت کنترل دیابت در کودکان 3تا18 سال مبتلا به  دیابت تیپ یک : مطالعه گذشته نگر . مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد ، دوره بیست ونهم ، شماره نهم ، آذر 1400

4. فلاح بهاره ، مقنی پور فاطمه ، نصریانی خدیجه ، مددی زاده فرزان ، محراب بیک اکرم . بررسی مقایسه ای تأثیر آموزش خانواده محور و بیمار محور بر خودکار آمدی و عزت نفس بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 .  فصلنامه علمی پژوهشی پرستاری دیابت زابل ، سال 10 ، شماره 1 ، زمستان 1400 ، صفحات 1795-1783

5. علی مرادی آرش ، متین همایی حسن ، رحمتی احمد آباد صالح . بررسی تأثیر 8 هفته محدودیت کالری بر میزان PLIN5 و ATGL بافت چرب احشایی و مقاومت به انسولین رت های نر مبتلا به دیابت نوع 2 . دو ماه نامه علمی – پژوهشی فیض ، دوره بیست و ششم ، شماره 1 ، فروردین –اردیبهشت 1401 ، صفحات 54-47

6. احمدی علی ، حسن زاده جعفر ، قائم هاله ، خسروی شمسعلی ، رئیسی رویا . بررسی سابقه خانوادگی دیابت بعنوان نماینده فاکتور ژنتیکی در بستگان درجه یک بیماران دیابتی نوع 2 ، استان چهارمحال و بختیاری 1387 . مجله دانشگاه علوم پزشکی شهر کرد ، دوره 11 ، شماره 2 ، تابستان 1388 ، 7-1

7. فلاح حسینی حسن ، فخرزاده حسین ، لاریجانی باقر ، شیخ سامانی امیرهوشنگ . مروری بر گیاهان دارویی مورد استفاده در دیابت .  فصلنامه گیاهان دارویی ، سال پنجم . ویژه نامه دیابت ، زمستان 1384

8. صادقیه اهری سعید ، عرشی سولماز ، ایران پرور منوچهر ،  امانی فیروز ، سیاه  پوش حسین . تاثیر عوارض دیابت نوع دوم در کیفیت زندگی بیماران دیابتی . مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی اردبیل ، دوره  هشتم ، شماره چهارم ، زمستان 1387 ، صفحات 394تا402  

9.قدرت نما اکبر ، شعبانی مریم ،  شرافتی مقدم محمد . تأثیر تمرین استقامتی و تناوبی با شدت بالا بر محتوای پروتئین های MSTN و فولیستاتین در بافت بطن چپ قلب موش های دیابتی نوع یک و دو .  مجله دیابت و متابولسم ایران ، دوره 21 ، شماره 5 ، آذر و دی 1400 ، 297-287

10 ساعی قره ناز مرضیه ، رمضانی تهرانی فهیمه . دیابت بارداری و اختلال تکامل عصبی در فرزند : یک مرور سیستماتیک . مجله زنان مامایی و نازایی ایران ،  دوره بیست و پنجم ، شماره 9 ، صفحه 138-126 ، آذر ماه 1401

11. دل پیشه محدثه ، فیروزکوهی محمدرضا ، رهنما مژگان ، بدخش مهین ، عبدالهی محمد عبدالغنی . شیوع دیابت بارداری در ایران :یک مطالعه مروری و متآنالیز . فصلنامه علمی پژوهشی پرستاری ددیابت زابل ، سال 10 ، شماره 2 ، صفحات 1885-1872  ، بهار 1401 

12. رحیمی مهر علی ، دیناری ژاله ، نجفی فرید . شیوع دیابت حاملگی و عوامل خطرساز مرتبط با آن در زنان باردار شهر کرمانشاه در سال 1387 .بهبود - سال چهاردهم ، شماره سوم ، پاییز 1389 ، فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه

13.افخمی اردکانی محمد ، رشیدی مریم . دیابت بارداری (مقاله مروری ).  مجله پزشکی هرمزگان ، سال یازدهم ، شماره اول ، بهار 86 ، صفحات 12-1

14. شمس لیدا ، برنجکار غلامرضا ، نصیری طه ، مسکرپور امیری محمد . ارتباط  وضعیت اقتصادی –اجتماعی با عوامل خطر رفتاری بیماری های  غیرواگیر : یک مطالعه موردی از شمال ایران . مجله تخصصی اپیدمیولوژی ایران ،  دوره17 ،  شماره 4 ، زمستان 1400 ، صفحات 352-340

15. عبادی مهدی ، وحدانی نیا مریم سادات ، آذین سید علی ، آیین پرست افسون ، امیدواری سپیده ، جهانگیری کتایون ، صدیقی ژیلا ، فرزدی فرانک ، مفتون فرزانه ، منتظری علی . شیوع مصرف دخانیات : مطالعه سلامت از دیدگاه مردم . سال دهم ، شماره سوم ، تابستان 1390 ، صص 372-365

16.جبرائیلی هاشم ، حسنی جعفر ، حبیبی عسگر آباد مجتبی . نقش تعدیل کننده وظیفه شناسی در رابطه با اثر وضعیت اجتماعی-اقتصادی ، نوروز گرایی ، برون گرایی ، گشودگی به تجربه و پذیرا بودن بر مصرف مواد ، الکل و دخانیات . مجله سلامت اجتماعی ، مجله مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت . دوره 4 ، شماره 2 ، بهار 1396 ، صفحات 99تا 109

17. جبرائیلی هاشم ، مرادی علیرضا ، حبیبی مجتبی . بررسی نقش واسطه ای اختلال در تنظیم هیجانی در رابطه میان ابعاد ویژگی شخصیتی تکانشگری و مصرف و مصرف چندگانه مواد ، الکل و دخانیات . فصلنامه اعتیاد پژوهی سوء مصرف مواد ، سال یازدهم ، شماره چهل و یکم ، بهار 1396

18. شایگان پریوش ، شمس محسن ، روستایی نرگس ، غفاریان شیرازی حمیدرضا . مؤلفه های تأثیر گذار بر گرایش نوجوانان و جوانان به مصرف قلیان : کاربردی از نظریه رفتار برنامه ریزی شده در یاسوج . ارمغان دانش ، مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی یاسوج ، دوره 26 ، شماره 4 ، مهر و آبان 1400 (شماره پی در پی 147 )

19. وزارت بهداشت  ، درمان و آموزش پزشکی . دستورالعمل اجرایی مطالعه کوهورت پرشین . معرفی کوهورت پرشین صفحه 23

مطالعه حاضر مقطعی و  بر اساس یافته های مطالعه کهورت بالغین زاهدان ، به بررسی ارتباط بین سوابق خانوادگی و عادات فردی با ابتلا به دیابت نوع 2 در بزرگسالان (35 تا 70 سال)  زاهدان پرداخته می شود.

ندارد

اگاهی از وضعیت سلامت افراد شرکت کننده در مطالعه کهورت از نظر خطرات ایجاد شده در ارتباط با دیابت

کاهش هزینه  ها با استفاده از شناسایی و غربالگری در افراد مستعد به ابتلا

ندارد 

ندارد 

ندارد

لزومی ندارد . 

تمامی اطلاعات افراد در این طرح محرمانه باقی می ماند . 

پاسخگویی به پرسش ها نیازی نیست چون ازاطلاعات ثبت شده افراد استفاده می شود . 

هر یک از شرکت کننده در صورت عدم تمایل از مطالعه خارج شده اند. 

تمامی شرکت کنندگان فرم رضایت آگاهانه را تکمیل که در مرکز موجود می باشد

پرسشنامه