تأثیر مدل مراقبت پیگیر بر شاخص های مرتبط با بهداشت دهان و دندان ، خودکارآمدی و رفتارهای خودمراقبتی در بیماران مبتلا به سرطان سرو گردن تحت رادیوتراپی در بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی زاهدان سال1402

این مطالعه به بررسی تاثیر مدل مراقبت پیگیر  بر شاخص های بهداشت دهان،خودکارآمدی و رفتارهای خودمراقبتی مرتبط با بهداشت دهان و دندان در بیماران مبتلا به سرطان  سرو گردن تحت رادیوتراپی در بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی زاهدان می پردازد.یکی از معضلات مهم درمان در بیماران با سرطان سر و گردن شیوع عفونت های دهانی به واسطه ی فیلد خاص درمان و همزمانی دو شیوه ی درمانی شیمی درمانی و رادیوتراپی می باشدکه این مسئله به مشکلات و عفونت های دهانی شدید و گاهاً استئونکروز و از بین رفتن استخوان های فکی منجر می شود لذا ضرورت داردکه قبل از طرح درمان شرایط بیماران از نظر عفونت های دهانی و مدیریت آنها بررسی گردد.بدین منظور در مطالعه ی حاضربا شاخص های استانداردو اعمال معیار های ورود مداخله در قالب چهار جلسه و بر طبق مدل مراقبت پیگیر انجام خواهد شد.شاخص های ارزیابی بهداشت دهان و دندان قبل از رادیوتراپی و از هفته ی دوم رادیوتراپی تا پایان درمان ادامه خواهد داشت .برای اطمینان از شرایط بیماران پیش بینی شده است که بررسی ها در پایان هفته ی اول درمان و سپس ده روز بعد از آن نیز این شاخص ها ارزیابی شود.

This study investigates the effect of the continuous care model on oral health indicators, self-efficacy, and self-care behaviors related to oral and dental health in patients with cervical cancer undergoing radiotherapy in Zahedan University of Medical Sciences hospitals. One of the most important problems in the treatment of patients with head and neck cancer is the prevalence of oral infections due to the specific field of treatment and the simultaneous use of chemotherapy and radiotherapy, which leads to severe oral infections and problems, and sometimes osteonecrosis and death. Jawbones lead to it, so it is necessary to check the patient's condition in terms of oral infections and their management before planning treatment. For this purpose, the present study will be conducted with standard indicators and the application of intervention criteria in the form of four sessions and according to the continuous care model. Oral and dental health evaluation indicators will continue before radiotherapy and from the second week of radiotherapy until the end of treatment. In order to ensure the condition of the patients, it is planned that these indicators will be evaluated at the end of the first week of treatment and then ten days after that.

از آنجا که بشر موفق شد تا حدود زیادی بیماری های واگیر را کنترل نماید در حال حاضر بیماری های مزمن از مهمترین چالش های علم پزشکی می باشد(1).یکی از بیماری های مزمن که به عنوان تهدید جدی حیات بشر را هدف قرار داده است بیماری سرطان می باشد(2)

سرطان به خانواده ای از بیماری ها اطلاق می شود که با رشد غیر طبیعی سلول که با احتمال حمله یا گسترش به سایر قسمت های بدن (متاستاز[1]) همراه هست ،  به وجود می آید  به عبارتی دیگر سرطان مجموعه ای از نئوپلاسم ها می باشدکه به گروهی از سلول ها که رشدی نامنظم داشته و غالبا به توده ای منتهی می شوند اطلاق میگردد(3).طبق آمار اخیر براساس WHO[2] در سال 2023 موارد جدید ابتلا به سرطان حدود 1958310 نفر در سال و حدود 609820 نفر مرگ ناشی از سرطان در سال پیش بینی شده است که این میزان سالانه 3 درصد افزایش یافته است(4). حدود 20% از مردان و 17% زنان به سرطان مبتلا می شودند که به ترتیب 13% و 9% از این آمار می میرند(5).

از شایع ترین این سرطان ها در سال 2022 میتوان به سرطان ریه[3] با 1.76 میلیون مرگ، سرطان کلورکتال[4] با 860 هزار، سرطان معده[5] و کبد[6] با 780 هزار و سرطان پستان[7] با 680 هزار اشاره کرد(4). سرطان تبدیل به مهمترین عامل مرگ و میر در کشور های توسعه یافته و دومین عامل  در کشور های در حال توسعه شده است(6)

الگوی بروز انواع سرطان نیز در مناطق مختلف دنیا متفاوت است. در اروپا در مردان ریه، کولون، پروستات، مثانه و معده و پستان، کولون، ریه، رحم و معده در زنان جزء شایعترین سرطانها است.سرطان های ناحیه ی سر و گردن هفتمین سرطان شایع در جهان بوده  و روندی رو به افزایش دارند (7). براساس گزارش کشوری برنامه ملی ثبت سرطان در سال 1395 در ایران شایعترین سرطانها شامل پستان، پروستات، کولورکتال، پوست (غیر ملانوما) و معده بود(7).در درمان سرطان خصوصا سرطان سرو گردن از شیوه های متعددی استفاده می شود که در راس آن ها دو شیوه ی درمان از اهمیت و کاربرد بیشتری برخوردار است. این دو شیوه ی درمان شیمی درمانی و اشعه درمانی می باشد(8).این درمان ها به موازات اثرات شگرف درمان دارای عوارض مختلفی می باشد. از مهمترین عوارض این شیوه های درمان می توان به تخریب سلول های اپیتلیال اشاره کرد که به شکل عفونت های دهان مشهود می باشد(9).عفونت های دهان یک عارضه ی شایع و در بسیاری از موارد ناتوان کننده می باشد(10).با توجه به ماهیت این نوع سرطان عفونت های دهانی از شیوع بیشتری برخوردار است (11).

آمار متفاوتی از شیوع عفونت های دهان در این بیماران ذکر شده است. شیوع موکوزیت در شیمی درمانی با دوز بالا را حدود 80 تا 100% و در دوز استاندارد 40% و در دوز های پایین به میزان 10-15% گزارش شده است و در رادیوتراپی سر وگردن حدود 30تا 60 درصد است و در رادیوتراپی همزمان با شیمی درمانی 90 درصد است(12, 13).عفونت های دهان به عنوان یکی از عوارض کموتراپی و رادیوتراپی منجر به اختلال در کیفیت زندگی ، کاهش کیفیت تغذیه و ایجاد درد در دهان می شود که نهایتا بیمار را مجبور به استفاده از داروهای مسکن می کند.موکوزیت دردناک ممکن است منجر به عدم پذیرش درمان شده و پروگنوز را شدیدا کاهش دهدچرا که به شدت باعت ضعف بدنی و از بین رفتن قوای بدن در اتر سوتغذیه می گردد(14)؛لذا  مشکلات مربوط به دهان از الویت های مراقبت ویزه در این بیماران است وضرورت اتخاذ تدابیری در زمینه کنترل عوارض بیماری و درمان خصوصا بر نامه ریزی یرای پیشگیری از عفونت های دهانی یا کاهش علایم انها از اهمیت خاصی برخوردار است.در مجموع فرآیند بیماری و درمان در بیماران مبتلا به سرطان علاوه بر مشکلات متعدد جسمی بار روانی نیز به همراه دارد کاهش رضایت از زندگی ، کاهش اعتماد به نفس، افزایش تنش های عاطفی و اختلالات روان خصوصا افسردگی و از دست دادن انگیزه را به همراه دارد(15).که همه ی این موارد سبب از دست رفتن حس کنترل و رفتار های خود مراقبتی شده و خودکارآمدی را در این بیماران به طور مستقیم و غیر مستقیم کاهش می دهد(16). به نظر می رسد با توجه به اهمیت سلامت دهان  و دندان و تاتیر ان در بقای بیمار ونتایج درمانی ضرورت دارد کادر درمان به این مقوله توجه ویزه مبذول دارند . بررسی ها نشان می دهد که سطح خودکارآمدی بالاتر باعث سلامت عاطفی بهتر ، بهبود نتایج مراقبت های سلامتی ، موفقیت در رسیدن به تغییرات رفتاری مطلوب و احساس کارآیی در انجام وظایف ذهنی و حرکتی می شود(17). در این راستا رفتار های خود مراقبتی در زمینه بهداشت دهان و دندان یک عامل پیشگیری کننده موثر در حفظ سلامت دهان و دندان است(18-20). یکی از روش های شناخته شده برای حفظ سلامت دهان و دندان ، استفاده مداوم از روش های مکانیکی و شیمیایی جهت حذف پلاک میکروبی و جلوگیری از تشکیل مجدد آن می‌باشد. مسواک زدن رایج ترین روش مکانیکی جهت کنترل پلاک است که اگر در فواصل مناسب و به صورت مداوم انجام شود می‌تواند در جلوگیری از بیماری های دهان و نیز پوسیدگی موثر باشد. ازجمله روش های شیمیایی موثر در کنترل پلاک نیز می‌توان به استفاده از خمیر دندان ها و دهانشویه ها اشاره نمود(21, 22). اهمیت فوق العاده بهداشت وسلامت دهان در بیماران با سرطان سر و گردن می طلبد که مطالعاات طویل المدت  و دقیقتری بر اساس شاخص های استا ندار د در این زمینه انجام گردد در مطالعه‌ای که با هدف بررسی ارتباط بین خودکارآمدی و رفتارهای سلامت دهان و لثه انجام شد نشان داد که خودکارآمدی بر رفتارهایی مانند نخ دندان کشیدن، مسواک زدن و ملاقات منظم با دندانپزشک تاثیر دارد (23) از انجا که  وضعیت دندانها  و سلامت لته در بیماران با سرطان سرو گردن  یکی از فاکتور های موتر در پی گیری و پیش بینی نتایج درمان است لذا ترغیب بیماران به پای بندی و  مراقیت دهان یکی از شیوه های موثر در مراقبت از این بیماران محسوب می شود ،بنابراین نیازمند استفاده از مدل اموزشی و مراقیتی مداوم می باشد یکی از یهترین این الگو ها  اجرای مدل مراقبت پیگیر می باشد مطالعه ی صادقی2011 نشان داد که آموزش پرستاران در خصوص استفاده از این مدل می تواند بر بهبود کیفیت خواب بیمار بسیار تاثیرگذار باشد(24) مراقبت مستمر یا پیگیر فرآیندی منظم برای برقراری ارتباط موثر و تعامل بین مددجو و پرستار به عنوان ارائه دهنده ی خدمات بهداشتی و مراقبتی به منظور شناخت نیازها ، مشکلات و حساس سازی بیماران نسبت به قبول رفتارهای مداوم بهداشتی و کمک به حفظ ،بهبود و ارتقای سلامتی آنهاست(25).

خودمراقبتی در بیماران مبتلا به سرطان شامل مدیریت عوارض بالینی رادیو تراپی و شیمی درمانی می باشد که این عوارض دارای اثرات سیستمیک بر کلیه ی ارگان ها می باشدو بیمار را قادر می سازد با کسب آگاهی تا حدودی با ارتقا مراقبت از خود باعث کاهش عوارض گردد(16). جمشید زهی و همکاران2017 در مطالعه ی تاثیر الگوی خودمراقبتی ارم بر کیفیت خواب نشان دادند که برنامه ی خودمراقبتی باعث رضایت بیشتر زنان مبتلا به سرطان پستان از وضعیت خواب و استراحت شده است و به بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک می کند(26).

برای ارتقا مراقبت از خود در بیماران مزمن مداخلاتی چون آموزش از طریق تله نرسینگ(27)و حمایت اجتماعی (28)استفاده شده است.مطالعات انجام گرفته استفاده از آموزش جهت ارتقای مراقبت از خود را پیشنهاد کرده اند(16, 26).هر چند نمی توان نقش آموزش در انجام خودکارآمدی و رفتارهای خودمراقبتی را نادیده گرفت اما به نظر می رسد برنامه ی صرفا آموزشی کافی نیست(29)لذا از انجایی که به نظر می رسد مراقبت پی گیر مدلی است که به طور جامع عمل کرده و قادر است همزمان دانش، مهارت، ارزش و اعتقادات خود باوری و خود کنترلی را ارتقا دهد لذا استفاده از ان ارجح تر است (30, 31)مدل مذکور از چهار مرحله ی آشناسازی، حساس سازی،کنترل و ارزشیابی تشکیل شده است مرحله آشنا سازی اولین مرحله در مدل مراقبت پیگیر است که مراقب بهداشتی خود را برای مددجو و خانواده آن، معرفی کرده، تمامی فرمهای لازمه تکمیل میشود، اهداف مطالعه ذکر میشود، تاریخچه مشکل بیان میشود، روند اجرای مدل و چگونگی ارتباط بین مددجو و عامل مراقبت بهداشتی و درمانی بیان میشود، انتظارات هر دو طرف بیان میشود و در نهایت بر عدم قطع رابطه مراقبتی - درمانی تاکید میشود. حساس سازی از اساسی ترین مراحل مدل تلقی میگردد و روند مستمر دارد. انجام مرحله حساس سازی نیازمند این است که مرحله آشناسازی به خوبی طی شده باشد. در این روند، حساس سازی، به منظور درگیر کردن مددجو و خانواده در خصوص اجرای رویکرد مراقبت مداوم، می باشد. این مرحله شامل، بررسی وضعیت و تبیین نیازهای آموزشی مهارتی مددجو و خانواده، توضیح درمورد مشکل بهداشتی و عوارض حاصله )موجود و احتمالی(، بررسی نیازهای اساسی در خصوص رژیم غذایی، دارویی و فعالیتی، توجیح توجه به دستورهای داده شده در خصوص مشکل میباشد. در مرحله ی کنترل اقداماتی شامل بازبینی و ارزیابی غیر مستقیم مهارتهای کسب شده، بررسی پایداری رفتارهای بهداشتی، بررسی نیازهای جدید با توجه به مشکلات جدید و حساس سازی مجدد در خصوص حل مشکل، تقویت رفتارهای بهداشتی و توجیه اثرات مفید اقدامات با توجه به بهبود شاخصهای ملموس، تبادل نظر در خصوص موفقیت و عدم موفقیت اقدامات و تبیین راه حل پیشنهادی با کمک مددجو و خانواده می باشد. مرحله ارزشیابی به عنوان گام نهایی الگو مطرح شده، اما این مهم در تمامی مراحل مورد مطالعه جاری میباشد )کنترل و ارزشیابی ماهیانه(. اقدامات شامل، ارزیابی شاخصهای مورد نظر، به وسیله تکمیل پرسشنامه ها و یافته های کلینیکی و پاراکلینیکی، بررسی اظهارات مددجو در خصوص رفتارها و امکان ادامه دادن آنها، تلاش در جهت نهادینه سازی و استمرار رفتارها و کنترل می باشد.در واقع مراقبت پیگیر یا مستمر فرآیندی منظم جهت برقراری ارتباط موثر، متعامل و پیگیر بین مددجو و پرستار به عنوان ارائه دهنده ی خدمات بهداشتی-مراقبتی به منظور شناخت نیاز ها و مشکلات و حساس سازی مددجویان برای قبول رفتارهای مداوم بهداشتی است که کاملا با ویژگی های بیماری مزمن و پویایی مشکلات آن مناسبت و هماهنگی دارد(32)

مطالعات انجام شده نشان می دهد که استفاده از این مدل هم چنین در ارتقا خودمراقبتی بیماران مبتلا به نارسایی کلیه ،نارسایی قلبی و ...می تواند کمک کننده باشد(32).

با توجه به مطالب فوق و از طرف دیگر لزوم پای بندی و تعهد به پیگیری درمان علی رغم عوارض جانبی کمو تراپی و رادیو تراپی  به نظر می رسد بررسی کارایی استفاده از این مدل در بیماران مبتلا به سرطان از اهمیت خاص برخوردار باشد چرا که انتظار می رود مدل مراقبت پیگیر باعث توانمند سازی ،ارتقای رفتارهای خودمراقبتی و نهایتا افزایش خودکارآمدی و مدیریت خود مراقبتی در بیماران گردد (33)؛شاید استفاده از این مدل در بیماران مبتلا به سرطان به دلیل تماس طولانی انان با کادر درمان و برنامه ی درمانی خاص و زمان بر که دسترسی به این بیماران را اسانتر می سازد کارایی بیشتر داشته باشد  لذا با توجه به اثرات مفید مدل مراقبت پیگیر و اهمیت ارتقا مراقبت از خود در بیماران مبتلا به سرطان و همچنین لزوم استفاده از روش های نوین آموزشی و مراقبتی در پرستاری مطالعه ی حاضر با هدف تعیین تأثیر مدل مراقبت پیگیر بر شاخص های مرتبط با بهداشت دهان و دندان،خودکارآمدی و رفتارهای خودمراقبتی در بیماران مبتلا به سرطان  سرو گردن تحت رادیوتراپی در بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی زاهدان گامی را در راستای کمک به این بیماران بردارد.

فراوانی پلاک دندانی در بیماران مبتلا به سرطان سر و گردن بعد از مداخله در دو گروه مداخله و کنترل متفاوت است.

فراوانی سطوح التهاب لثه در بیماران مبتلا به سرطان سر و گردن بعد از مداخله در دو گروه مداخله و کنترل متفاوت است.

میانگین نمره خودکارآمدی در بیماران مبتلا به سرطان های سر و گردن بعد از مداخله در دو گروه مداخله و کنترل متفاوت است.

میانگین نمره‌ی رفتارهای خودمراقبتی در بیماران مبتلا به سرطان سر و گردن بعد از مداخله در دو گروه مداخله و کنترل متفاوت است

تعیین تأثیر مدل مراقبت پیگیر برشاخص های مرتبط با بهداشت دهان و دندان، خودکارآمدی و رفتارهای خودمراقبتی  در بیماران مبتلا به سرطان سرو گردن تحت رادیوتراپی در بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی زاهدان سال1402

تعیین و مقایسه ی فراوانی پلاک دندانی در بیماران مبتلا به سرطان های سر و گردن بعد از مداخله در دو گروه مداخله و کنترل

تعیین و مقایسه ی فراوانی سطوح التهاب لثه در بیماران مبتلا به سرطان های سر و گردن بعد از مداخله در دو گروه مداخله و کنترل

تعیین و مقایسه‌ی میانگین نمره ی خودکارآمدی در بیماران مبتلا به سرطان های سر و گردن بعد از مداخله در دو گروه مداخله و کنترل

تعیین و مقایسه‌ی میانگین نمره ی رفتارهای خودمراقبتی  در بیماران مبتلا به سرطان های سر و گردن بعد از مداخله در دو گروه مداخله و کنترل

-

تعیین تأثیر مدل مراقبت پیگیر بر شاخص های بهداشت دهان و دندان

مدل مراقبت پیگیر

نظری: مدل مراقبت پیگیر یک مدل مراقبت بومی ایرانی می باشد که توسط احمدی در سال 1380 در رابطه با بیماران مزمن کرونری طراحی و بررسی شده است که شامل چهار مرحله ی آشنا سازی، حساس سازس، کنترل و ارزشیابی است(24)

عملی:منظور از مدل مراقبت پیگیر در مطالعه ی حاضر استفاده از این مدل در آموزش  و مراقبت های اختصاصی به ویژه مراقبت های مرتبط با بهداشت دهان و دندان بیماران است به این صورت که طی چهار جلسه متوالی آموزش های مربوطه در مورد بیماری و چگونگی مراقبت از خود و مدیریت بحران ها و ...را با استفاده از از این مدل در قالب چهار جلسه ی آموزشی به مدت30تا 45 دقیقه پژوهشگر اجرا خواهد نمود. محتوی اموزشی در جدول مربوطه در قسمت متدولوزی پروهش امده است

شاخص های بهداشت دهان

• شاخص پلاک دندان (Quigley Hein Index) :

نظری: پلاک دندانی یک لایه ی باکتریایی است که به سطوح دندان می چسبد و در اصل مجموعه ای از باکتری های پیچیده که در یک ماتریکس کربوهیدراتی قرار گرفته اند تشکیل شده است و شامل تعداد کمی از سلول های اپی تلیالی، لکوسیت ها، ماکروفاژها و ترکیبات غیر آلی مثل کلسیم و فسفر نیز می باشد(41).

عملی:  منظور از پلاک دندانی در پژوهش حاضر، درجه ای است که آزمودنی با استفاده از مقیاس ارزیابی پلاک دندانی (Quigley Hein Index) کسب می کند و دارای 6 درجه می باشد که درجه ی صفر بدون پلاک و درجه ی پنج بیشترین پلاک دندانی را دارد.

بر اساس میزان پلاک یکی از شش امتیاز زیر برای هر سطح در نظر گرفته  خواهد شد:

امتیاز صفر: سطح بدون پلاک باشد.

امتیاز 1 : پلاک به صورت تکه های پراکنده در سرویکال دندان باشد.

امتیاز 2 : پلاک به شکل خط ممتد نازک با ضخامت حداکثر 1 میلی‌متر در سرویکال دندان باشد.

امتیاز 3 : پلاک به ضخامت بیشتر از 1 میلی‌متر ولی کمتر از یک سوم تاج دندان را پوشانده باشد.

امتیاز 4 : ضخامت پلاک بیشتر از یک سوم ولی کمتر از دو سوم تاج دندان را پوشانده باشد.

امتیاز 5 : پلاک دو سوم یا بیشتر از تاج دندان را پوشانده باشد(42).

• شاخص التهاب لثه (Gingival index) :

نظری :به حالتی گفته می شود که پلاک های دندانی در خط لثه تجمع پیدا می کند و باعث تحریک لثه و حساس شدن آن می شود که گاهی خونریزی هم پیدا می کند (43).

عملی: منظور از التهاب لثه در پژوهش حاضر، درجه ای است که آزمودنی با استفاده از شاخص ارزیابی التهاب لثه (Gingival index) کسب می کند و دارای چهار درجه می باشد که درجه ی صفر بدون التهاب و درجه ی سه بیشترین التهاب لثه را دارد.

خودکارآمدی

نظری: به باورها یا قضاوتهای فرد به توانائیهای خود در انجام‌ وظایف‌ و مسئولیتها اشاره دارد(44)

عملی: منظور از خودکارآمدی در پژوهش حاضر، نمره ای است که آزمودنی با استفاده از پرسش نامه ی خودکارآمدی بهداشت دهان و دندان کسب می کند و دارای حداقل نمره ی 19 و حداکثر نمره ی 76 می باشد.

خودمراقبتی

نظری: خودمراقبتی راهبردی است برای تطابق با رویدادها و تنش های زندگی، که باعث ارتقاء سلامت و عدم وابستگی می شود و شامل فعالیت های ویژه ای است که اگر به کار بسته شود، علائم بیماری تخفیف می یابد.(45)

عملی: منظور از خودمراقبتی در پژوهش حاضر ، نمره ای است که آزمودنی با استفاده از پرسش نامه ی رفتارهای خودمراقبتی بهداشت دهان و دندان کسب می کند و دارای حداقل نمره ی 0 و حداکثر نمره ی 36 می باشد.

مطالعه نیمه تجربی و مشتمل بر دو گروه کنترل و مداخله

  جامعه مورد مطالعه: کلیه ی افراد با تشخیص سرطان های سر و گردن شامل سرطان زبان، سرطان نازوفارنکس، سرطان حنجره ، سرطان غدد بزاقی، سرطان های مرتبط با دهان که به بیمارستان های علوم پزشکی شهر زاهدان در سال 1402 مراجعه می کنند.

معیارهای ورود

• سنین30تا50 سال

• توانایی برقراری ارتباط و همکاری

• داشتن حداقل سواد خواندن و نوشتن

• عدم وجود متاستاز

• عدم شرکت در جلسات مشاوره و اموزشی در ارتباط با مراقبت های سرطان

• عدم وجود عفونت های دهانی و نداشتن  دندان  پوسیده در هنگام شروع رادیوتراپی

• داشتن دندان های سالم و حداکثر سه دندان آسیاب از دست رفته

• نداشتن ایمپلنت دندانی

• جلسه ی اول  شیمی درمانی

معیارهای خروج

• عدم تمایل به ادامه مطالعه

• فوت بیمار

• بستری شدن بیمار

• متاستاز حین مطالعه  

n = =  10

= 0.61                          = 3.45

  = 0.61                        = 1.74

حجم نمونه بر اساس میانگین و انحراف معیار نمره ی پلاک دندانی در مطالعه ی انصاری مقدم و همکاران (2020)با درنظر گرفتن 95 درصد اطمینان و توان آزمون 80درصد با استفاده از فرمول تعیین حجم نمونه کمتر از10 برآورد گردید(45)که جهت افزایش توان آزمون و احتمال ریزش نمونه ها حجم نمونه در هر گروه 35 نفر و در مجموع 70 نفر لحاظ گردید

روش نمونه گیری در مطالعه حاضر در ابتدا به صورت در دسترس می‌باشد و در ادامه به صورت تخصیص تصادفی به دو گروه خواهد بود. بدین صورت که پاکتی حاوی کارتهای Aو B  به تعداد کل نمونه ها در نظر گرفته میشود بعد از مراجعه هر بیمار واجد شرایط ، از بیمار خواسته میشود یکی از کارتها رابه تصادف بردارد بیمارانی که کارت A را بردارد در گروه کنترل و بیمارانی که کارت B را بردارند در گروه مداخله قرار می گیرند .

ابزار جمع آوری داده ها در مطالعه‌ی حاضر متشکل از پرسشنامه 4 قسمتی می‌باشد.

  قسمت اول پرسشنامه ، فرم طلاعاتی است که شامل اطلاعات دموگرافیک و زمینه‌ای افراد مورد مطالعه شامل سن ، جنس ، سطح تحصیلات، وضعیت تاهل، شغل (پیوست 1) و اطلاعاتی در رابطه با بیماری شامل نوع سرطان(غدد بزاقی، حنجره، زبان، نازوفارنکس) ، مرحله بیماری می‌باشد.

قسمت دوم شامل پرسشنامه مربوط شاخص های بهداشت دهان و دندان می‌باشد که شامل:

شاخص پلاک دندان (Quigley Hein Index) : منظور از پلاک دندانی در پژوهش حاضر، درجه ای است که آزمودنی با استفاده از مقیاس ارزیابی پلاک دندانی (Quigley Hein Index) کسب می کند و دارای 6 درجه می باشد که درجه ی صفر بدون پلاک و درجه ی پنج بیشترین پلاک دندانی را دارد.با جمع شاخص های همه دندان ها و تقسیم آنها بر تعداد دندانها ایندکس پلاک در بیمار محاسبه  خواهد شد. بر اساس میزان پلاک یکی از شش امتیاز زیر برای هر سطح در نظر گرفته شد:

امتیاز صفر: سطح بدون پلاک باشد.

امتیاز 1 : پلاک به صورت تکه های پراکنده در سرویکال دندان باشد.

امتیاز 2 : پلاک به شکل خط ممتد نازک با ضخامت حداکثر 1 میلی‌متر در سرویکال دندان باشد.

امتیاز 3 : پلاک به ضخامت بیشتر از 1 میلی‌متر ولی کمتر از یک سوم تاج دندان را پوشانده باشد.

امتیاز 4 : ضخامت پلاک بیشتر از یک سوم ولی کمتر از دو سوم تاج دندان را پوشانده باشد.

امتیاز 5 : پلاک دو سوم یا بیشتر از تاج دندان را پوشانده باشد(42).

شاخص التهاب لثه (Gingival index) : منظور از التهاب لثه در پژوهش حاضر، درجه ای است که آزمودنی با استفاده از شاخص ارزیابی التهاب لثه (Gingival index) کسب می کند و دارای چهار درجه می باشد که درجه ی صفر بدون التهاب و درجه ی سه بیشترین التهاب لثه را دارد. برای اندازه گیری شاخص التهاب لثه GI ، کانتور و رنگ لثه‌ی تمامی دندان ها مشاهده و همجنین پروب یکبار مصرف انجام خواهدگرفت. اگر لثه دارای رنگ صورتی ، بدون التهاب و بدون خونریزی بود درجه GI صفر ، اگر لثه کمی تغییر رنگ و التهاب خفیف بدون خونریزی داشت درجه GI 1 ، اگر التهاب متوسط ، رنگ لثه قرمز و درخشان بود همراه خونریزی حین پروب درجه GI 2 و اگر التهاب و قرمزی مشخص همراه زخم و خونریزی مداوم بود درجه GI 3 در نظر گرفته می‌شود(46).

قسمت سوم شامل، پرسشنامه خودکارآمدی بهداشت دهان و دندان (پیوست 2) می‌باشد. پرسشنامه خودکارآمدی بهداشت دهان و دندان شامل 19 گویه که 6گویه مربوط به خودکارآمدی در مسواک زدن(24-6 امتیاز)، 6گویه مربوط به خودکارآمدی در نخ دندان کشیدن (24-6 امتیاز)و 7 گویه مربوط به خود کارآمدی در مراجعه به دندانپزشک(28-7 امتیاز) می‌باشد. در این پرسشنامه توانایی افراد مورد مطالعه در انجام کارهای فوق در مقیاس چهار نقطه‌ای لیکرت ( ازکاملا مطمئن هستن=4 ، تا حدود زیادی مطمئن هستم=3 ، تا حدود زیادی مطمئن نیستم=2 ، کاملا مطمئن نیستم=1 ) مشخص می‌شود و دامنه امتیازات پرسشنامه بین 19 تا 76 می‌باشد. پایایی و روایی پرسشنامه در مطالعات خارجی (43،44) تایید شده و در ایران نیز پایایی آن در دو مطالعه با آلفای کرونباخ 79/0 و 8/0 (45،46) به تایید رسیده است.

قسمت چهارم شامل ، پرسشنامه رفتارهای خود مراقبتی بهداشت دهان و دندان (پیوست 3) می‌باشد که شامل 14 سوال در خصوص انجام رفتارهای بهداشتی دهان بیماران می باشد که یازده سوال آن با استفاده از مقیاس چهار درجه ای  لیکرت(3-0) امتیاز دهی می شود و سه سوال به صورت دو گزینه ای و دارای پاسخ های بله (یک امتیاز) و خیر (امتیاز صفر) می باشد. دامنه ی امتیازات پرسش نامه بین صفر تا 36 می باشد. روایی ابزار در مطالعه نعمت اللهی و همکاران توسط متخصصین(2011) تایید و پایایی آن با استفاده از ازمون مجدد 90/0 گزارش شده است (47). در مطالعه ی حاضر هم پایایی ابزار های فوق بعد از تایید پروپوزال انجام خواهد شد.

پژوهشگر پس از تصویب پروپوزال در شورای پژوهشی دانشکده  پرستاری و مراحل دریافت کد اخلاق و کسب مجوز از معاونت تحقیقاتی دانشگاه به بیمارستانهای دانشگاه علوم پزشکی زاهدان و به بخش های کموتراپی بیمارستان های خاتم الانبیا (
ص)و امام علی (ع) در سال 1402مراجعه خواهد نمود . و ضمن معرفی خود و بیان هدف پژوهش برای پرسنل و بیماران،  مطالعه شروع خواهد شد.

سپس پژوهشگر از بین بیماران مراجعه کننده با تشخیص سرطان های سر و گردن (سرطان زبان، سرطان نازوفارنکس، سرطان حنجره ، سرطان غدد بزاقی، سرطان های مرتبط با دهان )که معیار های ورود به  مطالعه را داشته باشند به روش در دسترس انتخاب شده و برای قرار گیری انها در  دو گروه مداخله و کنترل به صورت تخصیص تصادفی انتخاب خواهد نمود . . بدین صورت که پاکتی حاوی کارتهای Aو B  به تعداد کل نمونه ها در نظر گرفته میشود بعد از مراجعه هر بیمار واجد شرایط ، از بیمار خواسته میشود یکی از کارتها رابه تصادف بردارد بیمارانی که کارت A را بردارد در گروه کنترل و بیمارانی که کارت B را بردارند در گروه مداخله قرار می گیرند. جهت جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک (سن، جنس، وضعیت تاهل، شغل ، سطح تحصیلات) ، پرسشنامه  ویژگی های مربوط به بیماری ( نوع سرطان ، مرحله بیماری ، طول مدت ابتلا به بیماری) ، پرسشنامه خودکارآمدی ، پرسشنامه رفتارهای خود مراقبتی و جهت بررسی شدت التهاب و خونریز ی لثه از شاخص GI [1]و برای بررسی پلاک دندانی از شاخص QHI [2]استفاده خواهد شد. قبل از شروع مداخله هدف از مداخله برای بیماران تشریح خواهد گردید و به سوالات و ابهاماتی که در زمینه برنامه مراقبتی داشتنه باشند  جواب داده خواهد شد. بعد از اخذ رضایت بیماران وارد مطالعه شده و در ابتدای مطالعه در هر دو گروه مداخله و کنترل با اندازه گیری شاخص های بهداشت دهان و دندان و معاینه ی بیماران توسط دانشجوی دندان پزشکی و اطمینان از برخورداری از معیارهای ورود پرسش نامه های رفتارهای خودمراقبتی و خودکارآمدی در شروع شیمی بین بیماران توزیع خواهد شد. سپس در گروه مداخله مدل مراقبت پیگیر که دارای چهار مرحله آشناسازی ، حساس سازی ، کنترل و ارزشیابی می‌باشد اجرا خواهد شد.اجرا در چهار هفته ی متوالی و هفتگی که بیماران جهت انجام کموتراپی به بخش مراجعه خواهند داشت انجام خواهد شد. در شروع مطالعه بیماران نباید عفونت دهان و دندانی داشته باشند.مجددا10-7 روز قبل از رادیوتراپی توسط دانشجوی دندان پزشکی معاینه می شوند و در صورتی که دندان پوسیده یا التهابی در لثه وجود داشته باشد درمان می شوند. دو هفته ی اول نیاز به معاینات دهانی ندارند و از آنجا که بیماران در طی درمان در دسترس می باشند از هفته ی سوم رادیوتراپی معاینه دهان شروع می شود و. تا هفته ی هفتم به صورت هفتگی ادامه پیدا می کند و توصیه های لازم برای پیشگیری یا کنترل مشکلات دهانی انجام خواهد شد.. در نهایت 7هفته پس از اخرین جلسه مداخله علاوه بر بررسی و ضعیت دهان و دندان مجددا پس آزمون در هر دو گروه مداخله و کنترل انجام خواهد شد.جهت پی گیری دقیق بیماران و توصیه انکولوزیست ده و 17 روز بعد از خاتمه در مان مجددا معاینه دندانپزشکی توسط دانشجوی دندانپزشکی انجام خواهد شد.به لحاظ رعایت اخلاق در پژوهش بعد از اتمام جمع آوری اطلاعات به گروه کنترل نیز آموزش داده می شود و دفترچه ی آموزشی در اختیار گروه کنترل هم قرار خواهد گرفت.

مرحله آشناسازی: اولین مرحله از طرح مراقبتی مدل مراقبت پیگیر می باشد هدف از این مرحله آشنایی و تعامل با بیمار، تاریخچه بیماری و بیان و روشن ساختن اهداف برای بیمار جهت شرکت در پژوهش می باشد. در این مرحله طی جلسه 10 تا 15 دقیقه‌ای پرسشنامه های اطلاعات دموگرافیک و اطلاعات مربوط به بیماری و پرسشنامه رفتارهای خودمراقبتی و خود کارآمدی برای بیماران تکمیل خواهد گردید. بیماران و پژوهشگر انتظارات را خود بیان کرده و بر عدم قطع رابطه مراقبتی - درمانی تاکید  خواهد شد.

مرحله حساس سازی: به منظور مشارکت بیمار و خانواده وی در اجرای مراقبت ها انجام خواهد شد. اقدامات این مرحله از اجرای مدل در قالب مشاوره، بحث ، و پرسش و پاسخ ونوع نیازها و مشکلات بیماران و خانواده آنها برای کشف مشکلات جدید و تاکید بر لزوم پیگیری مشکلات برگزارخواهد  شد  محتوای آموزشی از قبیل آموزش مسواک زدن، استفاده از نخ دندان و نحوه استعمال محلول دهانشویه همچنین اطلاعاتی راجع به پوسیدگی دندان و بیماری های لثه در حد درک بیماران تدوین خواهد شد. مدت زمان هر جلسه براساس تمایل آزمودنی ها و سطح یادگیری حداکثر 45 دقیقه منظور خواهد شد ضمنا در اختیارهر کدام از بیماران یک مسواک و نخ دندان قرار خواهد گرفت که با استفاده از ماکت دندان پزشکی اصول صحیح مسواک زدن و استفاده از نخ دندان آموزش داده خواهد شد..

 مرحله کنترل : منظور بررسی و توجه به مشکلات جدید مراقبتی (بستری شدن و نحوه تداوم رفتارهای آموخته شده) حفظ ارتباط متعامل و متقابل حضوری انجام خواهد  شد و مشاوره ها ادامه  خواهد یافت دراین پژوهش روند پیگیری مسائل طی هر مراجعه بیمار به مرکز صورت  خواهد گرفت و در مورد روند حل هرمشکل تصمیم گیری  خواهد شد.

مرحله ارزشیابی: شامل بررسی چگونگی استفاده از مسواک ، نخ دندان ، نحوه استفاده از محلول دهانشویه ، ارزیابی خونریزی از لثه و پلاک دندانی  خواهد بود. هفت هفته بعد مجدداً وضعیت پلاک دندانی و التهاب لثه هر دو گروه ثبت و پرسشنامه ها از دو گروه جمع آوری  خواهد شد.

یافته‌های حاصل از مطالعه توسط نرم افزار آماری SPSS نسخه 26 تحلیل خواهد شد . ابتدا فراوانی، درصد، میانگین، انحراف معیار، حداقل و حداکثر به کمک آمار توصیفی تعیین می شود و در ادامه برای مقایسه میانگین های قبل و بعد در هر گروه از آزمون تی زوجی، مقایسه میانگین های  دو گروه مداخله و کنترل و نیز تغییرات نمرات از آزمون تی مستقل، مقایسه فراوانی متغیرهای کیفی دو گروه از آزمون کای دو و برای تعیین اثربخشی برنامه آموزش خود مراقبتی با کنترل همزمان برخی متغیرهای مخدوش کننده از آزمون تحلیل کوواریانس استفاده خواهد شد. سطح معناداری در این مطالعه کمتر از  05/0 مد نظر است.برای بررسی نرمالیتی داده ها از آزمون شاپروویلکزجهت مقایسه ی متغیرهای وابسته ی کیفی رتبه ای قبل و بعد از مداخله از آزمون های نان پارامتری ویلکاکسون استفاده خواهد شد.

در این مطالعه، کلیه اصول اخلاقی منطبق با راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران ، رعایت خواهد شد.

1- هدف اصلی هر پژوهش ‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

3-   پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه پذیر است که منافع بالقوه‌ی آن برای هر فرد آزمودنی بیشتر از خطرهای آن باشد. در پژوهش های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیشتر از آنچه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه میشوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش کننده‌ی پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش است.

4-مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

5-قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنی ها و تامین سلامت آنها انجام گیرد.

7-اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنیها بیش از فواید بالقوه ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

10-هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرحنامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده ها، وابستگی های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه ی دیگر، مشوق های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایتنامه ی آگاهانه به صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت نامه باید تدوین و به طرحنامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرحنامه از سوی کمیته ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

11-کمیته ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرحنامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرحها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته ی اخلاق درخواست میشود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.   

13-کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

14-اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامهی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

26-هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه‌ی تحقق این امر ترجیحاً به‌صورت پوشش بیمه‌ای نامشروط باشد.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع در صورت وجود باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

29-نحوه ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی پژوهش باشد.

30-گزارشها و مقالات حاصل از پژوهشهایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

31-روش پژوهش نباید با ارزشهای اجتماعی، فرهنگی و دینی جامعه در تناقض باشد

1. تفاوت های فردی، خصوصیات روانی و ویژگیهای شخصیتی    و چگونگی رعایت بهداشت دهان تاثیر گذار بر پاسخ به سوالات و سنجش شاخص های دهانی  خواهد بود که با تخصیص تصادفی واحد های پژوهش به دو گروه ،کنترل خواهد شد.
2. از آنجایی که دیدگاه ها و نگرش افراد متفاوت است تاثیرپذیری آموزش های ارائه شده در افراد مختلف می تواند متفاوت باشد که با تخصیص تصادفی افراد به دو گروه، کنترل خواهد شد.

سرطان، رادیوتراپی، خودکارآمدی، مراقبت پیگیر

Long-Term Care, Self-efficacy,head and neck cancer, radiotherapy

1.            Burstein HJ. Breast Cancer, an Issue of Hematology/Oncology Clinics of North America, E-Book: Elsevier Health Sciences; 2023.

2.            Sharma M, Gupta S, Bennett MI, Simpson KH. Practical management of complex cancer pain: Oxford University Press; 2022.

3.            Mantovani A, Allavena P, Marchesi F, Garlanda C. Macrophages as tools and targets in cancer therapy. Nature Reviews Drug Discovery. 2022:1-22.

4.            Siegel RL, Miller KD, Wagle NS, Jemal A. Cancer statistics, 2023. CA: a cancer journal for clinicians. 2023;73(1):17-48.

5.            Organization WH. Latest global cancer data: Cancer burden rises to 18.1 million new cases and 9.6 million cancer deaths in 2018. International Agency for Research on Cancer Geneva: World Health Organization. 2018.

6.            Bray F, Ferlay J, Soerjomataram I, Siegel RL, Torre LA, Jemal A. Global cancer statistics 2018: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries. CA: a cancer journal for clinicians. 2018;68(6):394-424.

7.            Rouhani P, Amoushahi M, Keshteli AH, Saneei P, Afshar H, Esmaillzadeh A, et al. Dietary riboflavin intake in relation to psychological disorders in Iranian adults: an observational study. Scientific Reports. 2023;13(1):1-11.

8.            Hinkle JL, Cheever KH. Brunner and Suddarth’s textbook of medical-surgical nursing: Wolters kluwer india Pvt Ltd; 2022.

9.            Group EBCTC. Effect of radiotherapy after breast-conserving surgery on 10-year recurrence and 15-year breast cancer death: meta-analysis of individual patient data for 10 801 women in 17 randomised trials. The Lancet. 2011;378(9804):1707-16.

10.          Gibson RJ, Keefe DM. Cancer chemotherapy-induced diarrhoea and constipation: mechanisms of damage and prevention strategies. Supportive Care in Cancer. 2006;14:890-900.

11.          Rodgers 3rd G, Becker P, Bennett C, Cella D, Chanan-Khan A, Chesney C, et al. National Comprehensive Cancer N (2008) Cancer-and chemotherapy-induced anemia. J Natl Compr Cancer Netw.6:536-64.

12.          Taheri J, Razavi M, Hazhir S, Vaziri P, Bakhtiari S. Evaluation of oral hypothermia effect on prevention or reduction of chemotherapy induced mucositis symptoms. Shahid Beheshti Dent Facul Med Univ. 2010;3(27):146-54.

13.          Amiri Khosroshahi R, Talebi S, Zeraattalab-Motlagh S, Imani H, Rashidi A, Travica N, et al. Nutritional interventions for the prevention and treatment of cancer therapy-induced oral mucositis: an umbrella review of systematic reviews and meta-analysis. Nutrition Reviews. 2023:nuac105.

14.          Nadrpour M, Navidian A, Sasanpour P, Kiani F, Arbabi N. The Effect of an Educational-Supportive Intervention on the Perceived Stress and Nutritional Status of Breast Cancer Patients Undergoing Chemotherapy. Med Surg Nurs J. 2023;11(3):e134675.

15.          Carr BI, Steel J. Psychological aspects of cancer: Springer Science & Business Media; 2012.

16.          Shahraki N, Kiyani F, Salar A, Saeedinezhad F. Probing the Impact of Self-Care Education on the Quality of Life of Women with Breast Cancer Undergoing Chemotherapy: A Quasi-Experimental Study. 2019;8(4):e100865.

17.          McCarroll M, Armbruster S, Frasure H, Gothard M, Gil K, Kavanagh M, et al. Self-efficacy, quality of life, and weight loss in overweight/obese endometrial cancer survivors (SUCCEED): a randomized controlled trial. Gynecologic oncology. 2014;132(2):397-402.

18.          Ghasemi H, Murtomaa H, Vehkalahti MM, Torabzadeh H. Determinants of oral health behaviour among Iranian dentists. International dental journal. 2007;57(4):237-42.

19.          Yildiz S, Dogan B. Self reported dental health attitudes and behaviour of dental students in Turkey. European journal of dentistry. 2011;5(03):253-9.

20.          Peker I, Alkurt MT. Oral health attitudes and behavior among a group of Turkish dental students. European journal of dentistry. 2009;3(01):24-31.

21.          Koshy A, Kesavappa S, Eshwar S, Jain V, Chinna S. A comparative evaluation of anti-plaque efficacy and consumer satisfaction of a herbal toothpaste and a commercially available non-herbal toothpaste: A randomised controlled trial. Int J Sci Res. 2019;8:1-3.

22.          Valkenburg C, Van der Weijden FA, Slot DE. Plaque control and reduction of gingivitis: The evidence for dentifrices. Periodontol 2000. 2019;79(1):221-32.

23.          Mizutani S, Ekuni D, Furuta M, Tomofuji T, Irie K, Azuma T, et al. Effects of self‐efficacy on oral health behaviours and gingival health in university students aged 18‐or 19‐years‐old. Journal of clinical periodontology. 2012;39(9):844-9.

24.          Sadeghi H, Azizzadeh Forouzi M, Haghdust A, Mohammad Alizadeh S. Effect of implementing continuous care model on sleep quality of hemodialysis patients. Iran J Crit Care Nurs. 2010;3(1):12-8.

25.          Ghavami H, Ahmadi F, Entezami H, Meamarian R. The effect of continuous care model on diabetic patients’ blood pressure. Iranian Journal of Medical Education. 2006;6(2):87-95.

26.          Jamshidzahe Dejange M, Kiani F, Tabatabaei SM, Tasbandi M. Effect of Orem's Self-Care Model Training Program on Anxiety of Women with Breast Cancer: A Clinical Trial Study. 2018;7(2):e80605.

27.          Jamehbozorgi L, Farmahini Farahani M, Poorsaadat L, Moslemi A. The effect of education and telephone follow-up (tele-nursing) on self-care and quality of life of patients with multiple sclerosis: A clinical trial study. Iranian Journal of Rehabilitation Research in Nursing. 2023;9(3):0-.

28.          Mansouriyeh N, Poursharifi H, Sadeghi MRT, Seirafi MR. The relationship between social support and self-care in patients with heart failure: The role of illness related worries as a mediator. Crescent Journal of Medical and Biological Sciences. 2018;5(2):144-8.

29.          Movahedi E, Etminan A, Mirzaei M, Ershad Sarabi R. Investigating the Effect of Educational Text Messages on Self-Care in Hypertensive Patients in a Hypertension Clinic in Kerman. Journal of Health and Biomedical Informatics. 2021;8(3):260-9.

30.          Alhani F, Anoosheh M. The effect of Family Centered Empowerment Model on mothers’ QOL of girls under six years old with UTI. Journal of Health Promotion Management. 2014;3(3):7-15.

31.          Hojjatoleslami S, Cheraghi F, Borzou SR, Payamani F, Khatiban M. Nursing Process of a Client with Acute Coronary Syndrome Based on King's Goal Attainment Model: A Case Study. Journal of Nursing Education. 2021;10(1):55-67.

32.          Ahmadi F, Ghofranipour F, Abedi H, Arefi S, Faghihzadeh S. The design of continous care model for the control of coronary artery disease. 2002.

33.          Moradi Y, Rahmani A, Aghakarimi K, Sheikhy N. Effect of applying follow-up care model on self-care management in heart failure patients: a randomized clinical trial. Nursing And Midwifery Journal. 2017;15(3):208-17.

34.          ArbabiSarjou A, Khamar M, Sasanpour P, Kiani F. The Effect of Self-care Training on the Severity of Oral Mucositis in Breast Cancer Patients Undergoing Chemotherapy. Medical-Surgical Nursing Journal. 2021;10(4).

35.          Ansari Moghaddam S, Shahrzad S, Kermansaravi F. Effect of Teach-Back Method on Oral Health Indicators, Self-efficacy, and Self-care Behaviors of High School Students in Zahedan during 2019. Journal of Mashhad Dental School. 2020;44(2):99-113.

36.          Rezamand F, Shahnazi H, Hassanzadeh A. Effectiveness of continuous‐care model on self‐care in patients with heart failure: application of line follow‐up. Scandinavian journal of caring sciences. 2019;33(4):940-8.

37.          Masmooi B, Khatiban M, Varshoie MR, Soltanian AR. Factors associated with self-efficacy self-care of cancer patients undergoing chemotherapy. Iranian Journal of Cancer Care. 2020;1(1):40-7.

38.          Luo L, Wang F, Wang L, Zhang J, Liu X, Wang W. Clinical Efficacy and Psychological Impact of Omaha-Based Continuing Care for Prostate Cancer Patients. Computational and Mathematical Methods in Medicine. 2022;2022.

39.          Liu Y, Ni L. Construction and Application of Remote Continuing Care Model for Colorectal Cancer Patients in the Internet Era. Indian Journal of Pharmaceutical Sciences. 2021:177-81.

40.          Quigley GA, Hein JW. Comparative cleansing efficiency of manual and power brushing. The Journal of the American Dental Association. 1962;65(1):26-9.

41.          Turesky S. Reduced plaque formation by the chloromethyl analogue of victamine C. J periodontol. 2018;41:41-3.

42.          Mühlemann H. Psychological and chemical mediators of gingival health. Revue D'odonto-stomatologie. 1977;6(5):352-7.

43.          Bandura A. Guide for constructing self-efficacy scales. Self-efficacy beliefs of adolescents. 2006;5(1):307-37.

44.          Brunner LS. Brunner & Suddarth's textbook of medical-surgical nursing: Lippincott Williams & Wilkins; 2010.

45.          Arab H, Fatemi K, Esmaili M. Evaluation of oral hygiene and periodontal status in hemodialytic children of Mashhad Dr. Sheikh hospital. Journal of Mashhad Dental School. 2004;28(3, 4):221-6.

46.          Haerian Ardakani A, Morowatisharifabad M, Rezapour Y, Pourghayumi Ardakani A. Investigation of the relationship of oral health lteracy and oral hygiene self-efficacy with self-reported oral and dental health in students. Tolooebehdasht. 2015;13(5):125-40.

47.          Pakpour AH, Hidarnia A, Hajizadeh E, Kumar S, Harrison AP. The status of dental caries and related factors in a sample of Iranian adolescents. 2011.

این مطالعه به بررسی تاثیر مدل مراقبت پیگیر  بر شاخص های بهداشت دهان،خودکارآمدی و رفتارهای خودمراقبتی مرتبط با بهداشت دهان و دندان در بیماران مبتلا به سرطان  سرو گردن تحت شیمی درمانی در بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی زاهدان می پردازد.یکی از معضلات مهم درمان در بیماران با سرطان سر و گردن شیوع عفونت های دهانی به واسطه ی فیلد خاص درمان و همزمانی دو شیوه ی درمانی شیمی درمانی و رادیوتراپی می باشدکه این مسئله به مشکلات و عفونت های دهانی شدید و گاهاً استئونکروز و از بین رفتن استخوان های فکی منجر می شود لذا ضرورت داردکه قبل از طرح درمان شرایط بیماران از نظر عفونت های دهانی و مدیریت آنها بررسی گردد.بدین منظور در مطالعه ی حاضربا شاخص های استانداردو اعمال معیار های ورود مداخله در قالب چهار جلسه و بر طبق مدل مراقبت پیگیر انجام خواهد شد.شاخص های ارزیابی بهداشت دهان و دندان قبل از رادیوتراپی و از هفته ی دوم رادیوتراپی تا پایان درمان ادامه خواهد داشت .برای اطمینان از شرایط بیماران پیش بینی شده است که بررسی ها در پایان هفته ی اول درمان و سپس ده روز بعد از آن نیز این شاخص ها ارزیابی شود.

ندارد

با آموزش پیگیر به نظر می رسد قادر خواهیم بود تا حدود زیادی از مشکلات دندانی که در حین را دیو تراپی سبب وخامت حال بیماران شود پیشگیری به عمل اورد

ندارد

ندارد

هزینه ای برای بیمار ندارد

روش های روتین

بله

بله

بله

اخذ می گردد

 فرم اطلاعاتی (پیوست 1)

 با توجه به اهمیت اطلاعات این بخش در روند تحقیق، خواهشمند است با دقت به سئوال های زیر پاسخ دهید. (لازم به ذکر است؛ اطلاعات این بخش کاملا محرمانه بوده و نیازی به ذکر نام نیست)

مشخصات دموگرافیک

سن :

جنسیت:  خانم                   آقا

وضعیت تاهل : مجرد             متاهل

سطح تحصیلات : دیپلم          فوق دیپلم          لیسانس            فوق لیسانس          دکتری و بالاتر

شغل: بیکار         آزاد           کارمند            خانه دار

وضعیت اقتصادی               1-مطلوب                2-نامطلوب

پرسشنامه خودکارآمدی بهداشت دهان و دندان ( پیوست 2)

این پرسش نامه در خصوص اطمینان به توانایی تان در انجام مسواک زدن و نخ دندان کشیدن در شرایط مختلف طراحی شده است لطفا در مقیاس چهار نقطه ای لیکرت ( کاملا مطمئن هستم=4 ، تاحدود زیادی مطمئن هستم=3 ، تا حدود زیادی مطمئن نیستم=2و کاملا مطمئن نیستم =1) مشخص کنید که در شرایط مختلف چقدر به توانایی خود در انجام مسواک زدن و نخ دندان کشیدن اطمینان دارید.

چقدر مطمئن هستید که شما در شرایط زیر دندان های خود را مسواک می زنید:

1-در زمان خستگی:       4-کاملا مطمئن هستم    3-تاحدود زیادی مطمئن هستم    2-تا حدود زیادی مطمئن نیستم      1-کاملا مطمئن نیستم

2-هنگامی که در آینده نزدیک قصد مراجعه به  دندان پزشک را ندارید.                 4     3    2    1

3-وقتی که در تعطیلات هستید                                                                 4    3    2     1

4-وقتی که کار زیاد دارید                                                                        4    3    2     1

5-وقتی که سردرد هستید                                                                      4     3    2     1

6-وقتی که بیمار هستید                                                                        4     3     2    1

7-روزی دوبار دندان هایم را مسواک میزنم                                                  4     3     2    1

8-روزی دوبارمی توانم دندان هایم را مسواک بزنم حتی اگر سرگرم کارم باشم.       4    3      2   1

9-بیش از دوبار در روز می توانم  دندان هایم را مسواک بزنم و دلیل قانع کننده ای برای آن دارم ( خوردن شیرینی جات و تنقلات)                                                                                  4      3      2    1

10-حداقل دو دقیقه برای هر بار مسواک زدن صرف می کنم.                          4      3      2    1

چقدر مطمئن هستید که شما در شرایط زیر از نخ دندان استفاده می کنید:

1-در زمان خستگی:       4-کاملا مطمئن هستم    3-تاحدود زیادی مطمئن هستم    2-تا حدود زیادی مطمئن نیستم      1-کاملا مطمئن نیستم

2-هنگامی که در آینده نزدیک قصد مراجعه به  دندان پزشک را ندارید.                 4     3    2    1

3-وقتی که در تعطیلات هستید                                                                 4    3    2     1

4-وقتی که کار زیاد دارید                                                                        4    3    2     1

5-وقتی که سردرد هستید                                                                      4     3    2     1

6-وقتی که بیمار هستید                                                                        4     3     2    1

7-روزی یک بار از نخ دندان استفاده می کنم.                                               4     3    2    1

چقدر مطمئن هستید که شما در زمان های توصیه شده به دندان پزشک مراجعه می کنید:

1-وقتی که دندان پزشک ویزیت معمول را توصیه نمی کند.                                4      3     2     1

2-وقتی که مشکلات(علایم و نشانه های دندانی) ندارید.                                     4      3      2    1

3-وقتی که مشکلات پولی دارید.                                                                  4     3      2     1

4-هنگامی که سرتان شلوغ است.                                                                 4      3      2     1

5-هنگامی که شما قادر به گرفتن نوبت برای یک دندان پزشک معروف نیستید.        4      3       2     1

6-وقتی که شما تجربیات تلخ و ناخوشایند قبلی دارید.                                      4      3       2     1

7-وقتی که شما از مداخلات دردناک می ترسید.                                             4      3       2     1

پرسشنامه رفتارهای خود مراقبتی بهداشت دهان و دندان ( پیوست 3)

بیمار عزیز این پرسش نامه در خصوص رفتارهای خودمراقبتی بهداشت دهان و دندان تدوین شده است لطفا به سوالات با دقتو صداقت جهت برنامه ریزی های آموزشی برای ارتقائ سلامت دهان و دندان پاسخ دهید.

1. چندبار در روز  دندان های خود را مسواک میزنید؟ 1) بیش از 2بار در روز  2) 2بار در روز  3) 1بار در روز  4) هرگز مسواک نمیزنم
2. در چه سنی مسواک زدن را شروع کرده‌اید؟  1) در سن 2سالگی و یا کمتر 2) در سن 3 تا 6 سالگی  3) در سن 6تا8 سالگی  4) سن بالای 8 سال و بیشتر
3. از چه نوع مسواکی استفاده میکنید؟  1) سخت 2) متوسط  3) نرم 4)نمیدانم
4. هرچند وقت یکبار مسواک خود را تعویض میکنید؟  1) هر 4ماه  2) هر 6ماه  3) هر یکسال  4) هرموقع که مسواک فرم طبیعی خود را ازدست بدهد
5. هر بار چند دقیقه صرف مسواک زدن می کنید؟  1) کمتر از 2دقیقه  2) 2تا4 دقیقه  3) 4تا5 دقیقه  4) بیشتر از 5 دقیقه
6. آیا مسواک شما درکنار مسواک سایر اعضای خانواده می باشد؟  1) بله    2) خیر
7. چه زمانی از نخ دندان استفاده میکنید؟  1) بعد از خوردن غذا   2) بعد از مسواک زدن  3) شب ها قبل از خواب   4) هرگز استفاده نمی کنم
8. چه زمانی از خلال دندان استفاده میکنید؟  1) شب ها قبل از خواب    2) بعد از ناهار  3) در مواقعی که مسواک وجود ندارد  4) هرگز استفاده نمی کنم
9. چند فنجان در هفته نوشابه مصرف میکنید؟  1) 1-4 فنجان   2) 5تا7 فنجان   3) 8 فنجان یا بیشتر   4) هرگز استفاده نمی کنم
10. چند در روز از فرآورده های شیری استفاده میکنید؟  1) کمتر از 2فنجان   2) 2تا3 فنجان   3) 3تا4 فنجان   4) 4فنجان یا بیشتر  5) هرگز استفاده نمی کنم
11. اغلب کدام یک از گروه های غذایی زیر را به عنوان میان وعده مصرف میکنید؟  1) شیرینی جات     2) آجیل        3) میوه / سبزیجات     4) همه موارد فوق
12. آیا دندان های خود را بعد از هر بار مصرف شیرینیجات تمیز میکنید؟  1) بله    2)خیر    3) در صورت امکان تمیز میکنم
13. آیا فقط برای انجام معاینه ی دوره ای، حتی اگر مشکل دندانی نداشته باشیدبه دندان پزشک مراجعه می کنید؟   1) بله      2(خیر
14. آیا از بوی دهان خود رنج میرید؟   1) بله      2)خیر