بررسی تاثیر درمان شناختی – رفتاری بر سازگاری زناشویی و سازگاری روانی اجتماعی بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 شهر زاهدان در سال 1402

بیماری دیابت به عنوان یک بیماری غیر واگیر مزمن با سرعت در حال شیوع است. دیابت می تواند با ایجاد مسائل روان‌شناختی باعث بروز آشفتگی‌های هیجانی در بین زوجین گردد و تعامل بیماران با بستگان و شرکای خود را به طور جدی تحت تاثیر قرار دهد. سازگاری همچنین یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های انسانی است که نقش عمده‌ای را در بقای انسان و سلامت روانی او دارد. دﺳﺘﯿﺎبی به ﺳﻼﻣﺖ در ﺑﯿﻤﺎری ﻣﺰﻣﻦ ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪ ﺑﺮﻗﺮاری ﺳﺎزگاری در اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻒ وﺟﻮد ﺑﯿﻤﺎر (ﺑﻌﺪ ﺟسمی ،روانی و اﺟﺘﻤﺎعی) امکان پذیر اﺳت. بر همین اساس محققین معتقدند سازگاری در سه حوزه موثر است: سلامتی، بهداشت روانی و عملکرد اجتماعی. اﻣﺮوزه ﺗﻮﺟﻪزﯾﺎدی ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم ﺳﺎزگاری روانی اﺟﺘﻤﺎعی درﺑﯿﻤﺎران ﺷﺪه اﺳﺖ. حمایت از همسر ،مهم ترین منبع حمایتی در طی دوره های بیماری و عامل اثر گذار بر مدیریت بیماری های مزمن می باشد. اما، آنچه در خانواده ی این بیماران اهمیت دارد، سازگاری زن و شوهر با یکدیگر است که تاکنون چندان  موردبررسی قرار نگرفته است.

مطالعات گوناگونی کارایی Cognitive- Behavioral Couple Therapy(CBCT)را در بافت زناشویی و خانوادگی تائید کرده‌اند. به همین دلیل، با توجه به تأثیر روزافزون رویکرد شناختی _رفتاری در حل مشکلات زوجین، می‌توان این رویکرد را به‌عنوان یکی از درمان‌های مطرح در قالب آموزش‌های مناسب در پرستاری و  به‌منظور دستیابی به اهداف برنامه‌های آموزشی ، مراقبتی، درمانی و تأمین نیاز روزافزون بیماران به کسب اطلاعات ارائه نمود.

Diabetes is a rapidly spreading chronic non-communicable disease. Diabetes can cause psychological problems in couples and seriously affect the interaction of patients with their relatives and partners. Adaptability is also one of the most important human characteristics that plays a major role in human survival

and mental health.

Achieving health in a chronic disease is possible by establishing harmony in different dimensions of the patient's existence (physical, mental and social dimensions). Based on this, researchers believe that adaptation is effective in three areas: health, mental health and social functioning. Nowadays, much attention has been paid to the concept of psychosocial adjustment in patients. Spouse's support is the most important source of support during periods of illness and an effective factor in the management of chronic diseases. However, what is important in the family of these patients is the compatibility of the husband and wife with each other, which has not been investigated much so far.

Various studies have confirmed the effectiveness of Cognitive-Behavioral Couple Therapy (CBCT) in marital and family contexts. For this reason, according to the increasing influence of the cognitive-behavioral approach in solving the problems of couples, this approach can be considered as one of the proposed treatments in the form of appropriate training in nursing and in order to achieve the goals of educational, care, and treatment programs and meet the increasing needs of patients. provided information.

امروزه بیماری‌های غیر واگیر و مزمن  به علت پدیده نوسازی جوامع، پیشرفت فناوری، تراکم جمعیت و تغییر سبک زندگی افراد به سرعت گسترش یافته اند(1, 2). از جمله این بیماری ها دیابت می باشد (3).بر اساس پیش بینی های سازمان جهانی بهداشت تخمین زده می شود که در سال 2030 تعداد 366 میلیون نفر در سراسر دنیا مبتلا به دیابت نوع 2 خواهند شد(4, 5).که در صورت عدم کنترل و درمان صحیح به دلیل داشتن  عوارض جسمی،روانی،اجتماعی  و رفتاری می تواند موجب ناتوانی یا مرگ شود (6, 7). پیامدهای کنترل نامناسب این بیماری نیز خود را به صورت  بستری شدن های مکرر،شیوع بالای عوارض و کیفیت پایین زندگی مبتلایان به دیابت نشان می دهد(7).

 دیابت همچنین به عنوان یک بیماری مزمن به طور اجتناب ناپذیری می تواند منجر به ایجاد استرس و تنش شود(8, 9) و با ایجاد  مسائل روان‌شناختی باعث بروز  آشفتگی‌های هیجانی  در  بین زوجین گردد و تعامل بیماران با بستگان و شرکای خود را به طور جدی تحت تاثیر قرار دهد (10, 11).به طوری که از پیامدهای نامطلوب بیماری ،افزایش ناتوانی و مشکلات ارتباطی است(12)

پژوهشها همچنین نشان میدهند هنگامی که بیماران نقصی˛رادروضعیت سلامت جسمی شان تجربه می کنند(11)سازگاری ضعیف بابیماری،میزان بهبودی رانیزکاهش میدهد(8)؛ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ می ﺗﻮان گفت که دﺳﺘﯿﺎبی به ﺳﻼﻣﺖدرﺑﯿﻤﺎریﻣﺰﻣﻦ ﺑﻪوﺳﯿﻠﻪ ﺑﺮﻗﺮاریﺳﺎزگاری دراﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻒوﺟﻮدﺑﯿﻤﺎر(ﺑﻌﺪﺟسمی ،روانی واﺟﺘﻤﺎعی)امکان پذیر اﺳﺖ(13)

بر همین اساس محققین معتقدند سازگاری  در سه حوزه موثر است: سلامتی، بهداشت روانی و عملکرد اجتماعی. این سه حوزه به یکدیگر وابسته هستند به طوریکه وقتی یک حوزه تحت تأثیر قرار میگیرد، حوزه های دیگر نیزتحت تاثیر قرار می گیرند  (14)

سازگاری همچنین، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های انسانی است که نقش عمده‌ای را در بقای انسان و سلامت روانی او دارد و در سال‌های اخیر به نقش آن در بهبودی از بیماری توجه زیادی شده است  (8). همچنین برای سازگاری  کلی ؛سه بعد سازگاری  در فعالیت‌های روزمره ، سازگاری  تعاملی یا ارتباطی ( روابط بین فردی ) وسازگاری  کاری (مرتبط باکار و وظایف) در نظر گرفته‌شده است(15) .انسان با کمک این توانایی می‌تواند با شرایط متغیر محیطی و درونی خود کنار آید و موجودیت و سلامت روانی خود را حفظ کند(16)

اما در بین فاکتورهای بحث شده، اﻣﺮوزهﺗﻮﺟﻪزﯾﺎدیﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم ﺳﺎزگاری روانی اﺟﺘﻤﺎعی درﺑﯿﻤﺎران ﺷﺪه اﺳﺖ  (17)که معمولا دراصطلاحات نقش های اجتماعی،عملکردنقش،درگیرشدن بادیگران،و رضایت بانقش های متعددمفهوم سازی شده است  (18).ازﺳﻮی دیگر ﺳﺎزگاری روانی اﺟﺘﻤﺎعی ﺑﯿﻤﺎران ﺑﻪوﺳﯿﻠﻪﻣﺎﻫﯿﺖﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ پیش ﺑﯿنی ﺑﯿﻤﺎری، ﻧﻈﯿﺮﻧﯿﺎز ﺑﻪﺑﺴﺘﺮیﻣﺠﺪد،درﻣﺎنﻫﺎیﺗﻬﺎجمی وﺣتی ﻣﺮگﻧﺎگهانی ﺑﻪچالش کشیده ﺷﺪه اﺳﺖ{Seifollahzadeh G, 2021 #52

این افرادبایستی باتغییرات تهدیدکننده سلامت وحیات مقابله نمایندوباآن سازگار شوند تا به سطح قابل قبولی از عملکرد روانی و احتماعی و نهایتا کنترل بهتر با بیماری دست یابند{Feghei H, 2016 #53}.در واقع،سازگاری روانشناختی رامیتوان به عنوان یک توانایی وابزارکنارآمدن باشرایط متغیرمحیطی ودرونی درنظرگرفت (18)در همین راستا مطالعات زیادی نیز نشان داده اند که سازگاری بهتر با یک بیماری و کیفیت زندگی مطلوب تر ،با حمایت اجتماعی بالاتر و تنازعات خانوادگی کمتر همراه است(8) . از این رو نیاز فزاینده ای به حمایت چند جانبه از این بیماران وجود دارد(8, 9).در این بین تاثیر حمایت همسر بر سازگاری زوجین با بیماری های متعدد نیز بررسی و اثبات شده است(19) بر اساس مطالعات ،حمایت از همسر ،مهم ترین منبع حمایتی در طی دوره های بیماری و عامل اثر گذار بر مدیریت بیماری های مزمن می باشد(20) .به طوری  که، حذف همسر بیمار از مراقبت و کمبود دانش می‌تواند اثر منفی بر سازگاری با بیماری همسر داشته باشد(21).اما، آنچه در خانواده ی این  بیماران اهمیت دارد،سازگاری زن و شوهر با یکدیگر است که تاکنون چندان  موردبررسی قرار نگرفته است (22)این مفهوم ،اصطلاحی کلی است که ابعاد مختلف ازدواج و زندگی مشترک را نشان می د هد و به عنوان  یک فرایند تکاملی میان زن و شوهر(23-25) مجموعه‌ای از چهار جنبه عملکرد زوجین در زندگی مشترک و شامل:رضایت زوجین ،پیوستگی ، توافق با همسر و  تجلی و ابراز عواطف و احساسات زوج در محیط خانواده است(26).

البته ابعاد گوناگون سازگاری زناشویی می‌توانند تغییرات متفاوت داشته باشند(27). مطالعات همچنین  ارتباط بین سازگاری زناشویی با میزان درآمد، امیدواری به موفقیت درمان و همراهی همسر در طول دوره درمان را با نتایج مختلف بالینی ،طول عمر افراد و کاهش در میزان پیشرفت بیماری تأیید کرده‌اند (28-30).

درک  ارتباط بین سازگاری زناشویی و بیماری‌ها،نیز  اهمیت حضور همسران به همراه بیماران را در مداخلات درمانی برای ما  آشکار می‌سازد(31).

    با این وجود، اکثر مداخلاتی  که بر روی بیماران انجام شده  است متمرکز بر نیازهای خود مراقبتی ، بهبود کیفیت زندگی و کاهش استرس و اضطراب در بیماران و مراقبین خانگی آنها  بوده است(7, 9, 32)  . تحقیقات پزشکی در عصر جدید نیز  بر ارزیابی پیامدهای مداخلات درمانی از منظر بیمار معطوف شده و کمتر به مقوله ی وجود یا فقدان علایم و نشانه های بیماری توجه کرده اند(9) .دراین‌بین اهمیت توجه به خانواده و روابط زوجین موجب طراحی برنامه‌های مداخله‌ای به‌ویژه با رویکرد شناختی _رفتاری در جهت بهبود سازگاری زناشویی زوجین شده است(22). این رویکرد به‌گونه‌ای طراحی‌شده است که امکان افزایش مؤلفه‌های مثبت، در سازگاری زناشویی را فراهم می کند (33).

مطالعات گوناگونی کارایی Cognitive- Behavioral Couple Therapy(CBCT)را در بافت زناشویی و خانوادگی تائید کرده‌اند. ازجمله Bélanger و همکاران (2015)، در پژوهشی تأثیر CBCT را بر شادمانی زناشویی و عملکرد زوج‌ها در فعالیت‌های حل مسئله بررسی نمودند و نشان دادند که این مدل درمانی در افزایش شادمانی زناشویی و بهبود عملکرد زوج‌ها در حل مسئله  مؤثر بوده است (34, 35). دیگر مطالعات نیز اثربخشی این روش را در افزایش رضایت زناشویی (36)، کاهش افسردگی(37)و بهبود اختلال استرس پس از سانحه بررسی و تائید کرده‌اند(38).

 علاوه بر مطالعاتی که به بررسی اثربخشی درمان‌های روان‌شناختی بر رضایت و سازگاری زناشویی صورت گرفته اند ، پژوهش‌هایی نیز وجود دارند که درزمینه‌ی اثربخشی آموزش زوجین بر کیفیت ارتباط زناشویی انجام‌شده است(39) که از آن جمله می توان به مطالعه شفیعی و همکاران (2019)، اشاره نمود . آنها در مطالعه‌ی خود نشان دادند که، آموزش مبتنی بر رویکردهای شناختی _رفتاری در افزایش سازگاری زناشویی زنان مؤثر بوده و منجر به افزایش رضایتمندی ،توافق ،همبستگی و ابراز محبت آن‌ها گردیده است (39). احمدی تبار و همکاران(2018) ،نیز در مطالعه‌ی خود تأثیر آموزش خانواده به شیوه‌ی شناختی _رفتاری را بر سازگاری زناشویی، تاب‌آوری و کیفیت زندگی زوجین نشان دادند(22). 

به همین دلیل، با توجه به تأثیر روزافزون رویکرد شناختی _رفتاری در حل مشکلات زوجین، می‌توان این رویکرد را به‌عنوان یکی از درمان‌های مطرح در قالب آموزش‌های مناسب در پرستاری و  به‌منظور دستیابی به اهداف برنامه‌های آموزشی ، مراقبتی ، درمانی و   تأمین نیاز روزافزون  بیماران  به کسب اطلاعات ارائه نمود  (40) . لذا پژوهش حاضر با هدف تعیین تاثیر اجرای یک  برنامه ی آموزش زوجی مبتنی بر رویکرد شناختی رفتاری  بر سازگاری زناشویی زوجین به دنبال ابتلا به دیابت نوع 2 انجام  شد .

1. میانگین نمره‌ی کل سازگاری زناشویی در گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از اجرای برنامه در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو چقدر است؟
2. میانگین نمره‌ی کل ابعاد سازگاری زناشویی در گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از اجرای برنامه در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو چقدر است؟
3. میانگین نمره‌ی کل سازگاری روانی اجتماعی  در گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از اجرای برنامه در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو چقدر است؟

فرضیات :

1. میانگین نمره‌ی کل سازگاری زناشویی در گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از اجرای برنامه در بیمارانمبتلا به دیابت نوع 2 متفاوت است.
2. میانگین نمره‌ی نمره‌ی ابعاد سازگاری زناشویی (رضایت، توافق، همبستگی و  ابراز محبت زوجین) در گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از اجرای برنامه در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2  متفاوت است.
3. میانگین نمره‌ی کل سازگاری روانی اجتماعی  در گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از اجرای برنامه در  بیماران مبتلا به دیابت نوع دومتفاوت است.

تعیین تاثیر درمان شناختی رفتاری  بر سازگاری زناشویی و سازگاری روانی – اجتماعی بیمارانمبتلا به دیابت نوع دو

1. تعیین و مقایسه ی میانگین نمره‌ی کل سازگاری زناشویی در گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از اجرای برنامه در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2
2. تعیین و مقایسه ی میانگین نمره‌ی ابعاد سازگاری زناشویی (رضایت، توافق، همبستگی و  ابراز محبت زوجین) در گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از اجرای برنامه در بیمارانمبتلا به دیابت نوع 2
3. تعیین و مقایسه ی میانگین نمره‌ی کل سازگاری روانی اجتماعی در گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از اجرای برنامه در بیمارانمبتلا به دیابت نوع 2

نتایج این مطالعه احتمالا می تواند در ابعاد ذیل مورد استفاده قرار گیرد

آموزشی :

نتایج این مطالعه می تواند محتوای آموزشی و مشاوره ای را فراهم نماید که در حیطه ی آموزش  پرستاری و سایر حرف مراقبت از بیمار ،آموزش دانشجویان پرستاری در تمام سطوح تحصیلی ارائه شود .

مدیریتی و بالینی :

از آن جایی که در این مطالعه به تجارب  زوجین   توجه می شود ، با استفاده از نتایج این مطالعه می توان اضطراب  خانواده ها بعد از ابتلا به یک  بیماری مزمن را کاهش  داد .

پژوهشی:

اساس تولید علم در علوم بشری و مخصوصا در رشته های وابسته به علوم پزشکی ،پژوهش می باشد . بنابراین نتایج حاصل از این مطالعه می تواند گامی موثر در جهت پژوهش های گسترده تر در حوزه مراقبت از بیماران و خانواده های آنان باشد  .

دانشگاه های علوم پزشکی ،دانشجویان پرستاری ،پرستاران ،مدیران مراکز بهداشتی درمانی ،بیماران و خانواده ها می توانند از نتایج این تحقیق استفاده نمایند

سازگاری زناشویی،اصطلاحی کلی است که ابعاد مختلف ازدواج و زندگی مشترک را نشان می د هد و به عنوان  یک فرایند تکاملی میان زن و شوهر(25-27) مجموعه‌ای از چهار جنبه عملکرد زوجین در زندگی مشترک و شامل:رضایت زوجین ،پیوستگی ، توافق با همسر و  تجلی و ابراز عواطف و احساسات زوج در محیط خانواده است(28).

ﻣﻔﻬﻮم ﺳﺎزگاری روانی اﺟﺘﻤﺎعی درﺑﯿﻤﺎران ﺷﺪه اﺳﺖ  (18)که معمولا دراصطلاحات نقش های اجتماعی،عملکردنقش،درگیرشدن بادیگران،و رضایت بانقش های متعددمفهوم سازی شده است  (19)

نیمه تجربی با طرح پیش آزمون- پش آزمون با گروه کنترل

مشارکت‌کنندگان این مطالعه را بیمارانمبتلا به دیابت نوع دو تشکیل خواهند داد

معیارهای ورود به مطالعه عبارتند از :

1)حداقل 6 ماه از تشخیص دیابت نوع دو بیمار گذشته باشد

2) متاهل بودن و در زمان مطالعه با همسرخود زندگی کردن.

3)بیماران  سابقه ای از سایربیماری ها ی جسمی و روانی که بر سازگاری زناشویی زوجین و سازگاری روانی اجتماعی آنان  تاثیر گذار باشد، نداشته باشند.

4)بیش از سه سال از زندگی مشترک آنان گذشته باشد.

5)مقیم و ساکن استان سیستان و بلوچستان باشند.

موارد خروج از پژوهش نیز شامل داشتن سابقه مصرف مواد و الکل ؛ در شرف طلاق بودن،مصرف داروهای روانپزشکی و سابقه ی بستری زوجین در بیمارستان روانپزشکی می باشد

حجم نمونه در این مطالعه بر اساس میانگین و انحراف معیار نمره سازگاری روانی اجتماعی  در مطالعه زارع و همکاران (1398) و با حدود اطمینان 95% و توان آزمون آماری 95% و بر اساس فرمول زیر تعیین گردید(41). زارع  و همکاران، در مطالعه‌ی خود ؛ مداخله ی درمانی اخلاق مدار مبتنی بر صبر را با درمان شناختی رفتاری بر انعطاف پذیری شناختی،سازگاری روانی اجتماعی با بیماری و...  را به‌صورت، یک مطالعه نیمه تجربی (طرح پیش آزمون– پس‌آزمون چندگروهی ) در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو  را موردبررسی قرار داده بودند.  در این مطالعه از میانگین سازگاری روانی اجتماعی  بعد از مداخله در گروه درمان شناختی رفتاری و گروه مداخله مبتنی بر صبر استفاده‌شده است . بر اساس فرمول، حجم نمونه  در هر گروه 20 بیمار و درمجموع 40 بیمار  برآورد گردید. برای افزایش اعتبار مطالعه ، امکان تعمیم بخشی نسبی آن ، در هر گروه 30 بیمار و درمجموع 60 بیمار جهت حجم نمونه تعیین شد.

n =  =20.25

  = 1/96 = 0/8 = 143.6

  = 1/64 = 0/6 = 142.8

پس از انتخاب نمونه ها  و توضیح روش انجام پژوهش از بیماران رضایت کتبی گرفته شد. پس‌ازاین مرحله و طبق برنامه زمان‌بندی ‌شده از هر دو گروه خواسته شد پرسشنامه‌ی سازگاری زناشویی Spanier را در مرحله‌ی پیش آزمون تکمیل نمایند .فرایند انتخاب نمونه ها ابتدا به صورت در دسترس و سپس با استفاده از تخصیص تصادفی انجام خواهدگرفت .  بدین صورت که 60 بیمار بر اساس معیارهای ورود به مطالعه وارد شدند. از جدول اعداد تصادفی به منظور تخصیص تصادفی نمونه ها به دو گروه مداخله و کنترل استفاده خواهد گردید. پس از انتخاب نمونه ها  و توضیح روش انجام پژوهش از بیماران رضایت کتبی گرفته شد. پس‌ازاین مرحله و طبق برنامه زمان‌بندی ‌شده از هر دو گروه خواسته شد پرسشنامه‌ی سازگاری زناشویی Spanier را در مرحله‌ی پیش آزمون تکمیل نمایند .فرایند انتخاب نمونه ها ابتدا به صورت در دسترس و سپس با استفاده از تخصیص تصادفی انجام خواهدگرفت .  بدین صورت که 60 بیمار بر اساس معیارهای ورود به مطالعه وارد شدند. از جدول اعداد تصادفی به منظور تخصیص تصادفی نمونه ها به دو گروه مداخله و کنترل استفاده خواهد گردید.

در این مطالعه از پرسشنامه ی سه بخشی استفاده خواهد شد بخش اول این پرسشنامه مرتبط با اطلاعات دموگرافیکی مشارکت کنندگان و بخش دوم پرسشنامه ی سازگاری زناشویی Spanierو بخش سوم پرسشنامه سازگاری روانی اجتماعی بود

پرسشنامه‌ ی سازگاری زناشویی Spanier (DAS) dyadic adjustment scale یک ابزار خود گزارش دهی 32 سؤالی برای ارزیابی کیفیت رابطه زناشویی ازنظر زن و شوهر، یا هر دونفری است که باهم زندگی می‌کنند(42) . نمره کلی این مقیاس از صفرتا 150 است که از جمع سؤال‌ها به دست می‌آید. (42, 43)،  پاسخ‌دهی به سؤالات این مقیاس به سبک لیکرت  5 درجه‌ای است که از هرگز (نمره صفر)تا همیشه (نمره 5 ) نمره‌گذاری می شود (39). Spanier با انجام تحلیل عاملی نشان داد که این مقیاس چهار بعد رابطه شامل رضایت ، همبستگی ، توافق و ابراز محبت زن و شوهر  را می‌سنجد (44-46).  

 در ایران نیز  این مقیاس توسط ثنایی ترجمه‌شده و در بسیاری از پژوهش‌های داخلی مورد استفاده قرارگرفته است. ثنایی در مطالعه ی خود اعتبار محتوای این مقیاس را بررسی نمود. وی همچنین ،روایی هم‌زمان  این مقیاس را با مقیاس رضایت زناشویی Locke – Wallaceاندازه‌گیری نمود و نشان داد که میزان هم‌بستگی بین این دو مقیاس (79/0) است (47).

 پایایی این مقیاس نیز در مطالعات مختلف در ایران موردبررسی قرارگرفته است ازجمله، آموزگار و حسین نژاد (1374) در مطالعه خود پایایی این مقیاس را موردبررسی قراردادند. در این مطالعه ضریب هم‌بستگی بین نمرات زوج‌ها طی دو بار اجرا در سطح نمره‌ی کل 86/0 و در سطح خرده مقیاس‌های رضایت زناشویی 68/0، هم‌بستگی دو نفره 75/0، توافق دو نفری 71/0 و ابراز محبت 61/0 به‌دست‌آمده بود (42).

مقیاس سازگاری روانی اجتماعی با بیماری: شامل 46 سوال است که در یک مقیاس چهار درجه ای (صفر تا سه)شامل هفت حوزه ی جهت گیری مراقبت بهداشتی ،محیط شغلی ،محیط خانه ،روابط جنسی ،گستره ی روابط خانوادگی،محیط اجتماعی و درماندگی روانشناختی است. در مطالعه اصلی پایایی با استفاده از آلفای کرونباخ برای هر یک از زیر مقیاس های ذکر شده به ترتیب 47/0، 76/0، 77/0، 83/0، 62/0، 80/0، 85/0 گزارش شده است. روایی سازه ی این مقیاس با استفاده از تحلیل عامل اکتشافی به روش چرخش واریماکس حاکی از آن بود که این هفت مولفه در مجموع 63% و هر یک از زیر مقیاس ها به ترتیب 18%،10%،9%،8%،7%،7% و 5% کل مقیاس را تبیین می کنند (48). شیوه ی نمره گذاری در پرسشنامه ی سازگاری روانی اجتماعی به این صورت است که هر چه نمره ی فرد در این پرسشنامه بالاتر باشد ،سازگاری روانی اجتماعی پایین تری دارد

در مطالعه ی حاضر نیز،پایایی هر دو پرسشنامه از طریق همسانی درونی و به کمک آلفای کرونباخ تعیین خواهد شد.

نحوه ی اجرای پژوهش بدین صورت بود که پس از اخذ کد اخلاق و  مجوزهای قانونی  به بیمارستان‌ها و کلینیک‌های دیابت  به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان مراجعه شد.  پس از انتخاب نمونه ها  و توضیح روش انجام پژوهش از بیماران رضایت کتبی گرفته شد. پس‌ازاین مرحله و طبق برنامه زمان‌بندی ‌شده از هر دو گروه خواسته شد پرسشنامه‌ی سازگاری زناشویی Spanier را در مرحله‌ی پیش آزمون تکمیل نمایند .فرایند انتخاب نمونه ها ابتدا به صورت در دسترس و سپس با استفاده از تخصیص تصادفی انجام خواهدگرفت .  بدین صورت که 60 بیمار بر اساس معیارهای ورود به مطالعه وارد شدند. از جدول اعداد تصادفی به منظور تخصیص تصادفی نمونه ها به دو گروه مداخله و کنترل استفاده خواهد گردید.

جهت  گروه مداخله، یازده جلسه ی برنامه‌ی آموزش مبتنی بر رویکرد شناختی _رفتاری به‌صورت گروهی برای بیماران مبتلا به دیابت نوع دو اجرا خواهد شد. محتوای جلسات آموزشی بر اساس رویکرد شناختی –رفتاری و منابع در دسترس تدوین گردیده است . در هر جلسه اصول اساسی آموزش مبتنی بر رویکرد شناختی_رفتاری رعایت خواهد شد و پژوهشگر مدیریت جلسات را ازنظر بحث‌های ارائه‌شده و زمان‌بندی آن‌ها به عهده خواهد گرفت. جلسات با بررسی تکالیف جلسه‌ی قبل، شروع و با ارائه‌ی تکالیف برای جلسه‌ی بعد و اتخاذ بازخورد به اتمام می‌رسد. موضوع و محتوای جلسات به شرح جدول شماره 1 می باشد .

    به دلیل رعایت اصول علمی، گروه کنترل در طی دوره‌ی پژوهش رها نبوده بلکه تحت نظارت و کنترل پژوهشگر بوده و به‌دوراز مداخله‌ی متغیر مستقل قرار خواهندگرفت. چهار هفته بعد از اتمام جلسات آموزشی جهت گروه مداخله، پس آزمون برای هر دو گروه اجرا خواهد شد. به این صورت که با هر دو گروه تماس گرفته  خواهد شد و از آن‌ها جهت حضور و تکمیل مجدد پرسشنامه‌ی سازگاری زناشویی  Spanier و سازگاری روانی اجتماعی دعوت به عمل خواهد آمد. در صورت عدم تمایل زوج برای حضور در بیمارستان و تکمیل پرسشنامه، به درب منزل آن‌ها مراجعه و پرسشنامه مجدد در اختیار آن‌ها قرار خواهد گرفت .

بعد از جمع آوری داده ها ،نتایج با استفاده از آمار توصیفی و تحلیل کوواریانس تک متغییره (ANCOVA) ، آزمون تی زوجی،تی مستقل  و کای اسکوئر توسط نرم‌افزار 22-spss مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت p≤0/05)). محقق جهت رعایت ملاحظات اخلاقی در پژوهش و تشکر و قدردانی از همکاری زوجین گروه کنترل، جلسه‌های آموزشی را برای آن‌ها نیز برگزار خواهد نمود. محتوای جلسات آموزشی در جدول (1) آورده شده است.

1. راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی  دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران
2.  انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت به صورت منصفانه خواهد بود(کد 12 )
3. پرسشنامه با رضایت کتبی  و اگاهانه افراد تحت بررسی تکمیل می شود(کد13) .
4. اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده خواهد شد و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده می شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ می گردد(کد13و14).
5.  جهت اطمینان از آگاهانه بودن رضایت اخذشده پژوهشگر آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه می سازد. این اطلاعات مشتمل اند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود ، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، به هر آزمودنی اطلاع داده می شود  که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود. علاوه براین پژوهشگر خود را موظف می داند به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد(کد15و14).
6. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر خود را موظف می داند  که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده بر اساس رضایت آگاهانه انجام می گیرد(کد25).
7. پژوهشگران خود را موظف می دانند  که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع کاملاً آشکارسازی می  شوند(کد28).
8. در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به مطالعه وارد شده است، درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه می شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند می شود(کد27).

تعداد جلسات بالا و عدم شرکت افراد یکی از محدودیت های این مطالعه می باشد جهت حل این مشکل قبل از شروع طرح توضیحات لازم به بیماران داده خواهد شد و سعی خواهد شد تا مشارکت بیماران جهت شرکت در تمامی جلسات جلب شود و در پایان فایل نهایی جلسات و آموزش ها به صورت سی دی در اختیار آنها قرار خواهد گرفت .

درمان شناختی _ رفتاری، سازگاری زناشویی، سازگاری روانی اجتماعی

1.       Zand S, Asgari P, Bahramnezhad F, Rafiei F. The effect of two educational methods (family-centered and patient-centered) multimedia software on dysrhythmia of patients after acute myocardial infarction. Journal of Health. 2016;7(1):7-17.

2.       Vahedian-Azimi A, Alhani F, Goharimogaddam K, Madani S, Naderi A, Hajiesmaeili M. Effect of family-centered empowerment model on the quality of life in patients with myocardial infarction: A clinical trial study. Journal of Nursing Education. 2015;4(1):8-22.

3.       Samadzadeh N PSH, Babapoor Khiroaldin J. Investigating the effectiveness of cognitive-behavioral therapy on psychosocial adaptation to the disease and depressive symptoms in people with type 2 diabetes. Clinical psychology studies. 2014;5(17):77-96.

4.       WHO. Definition and diagnosis of diabetes mellitus and intermediate hyperglycaemia: report of a World Health Organization.  geneva2006.

5.       Maiorino MI BG, Esposito K. Diabetes and sexual dysfunction: current perspectives. Diabetes Metab Syndr Obes. 2014(7):95–105.

6.       Hatamipour Kh HF, Zabihi Hesari N, Babaeiamiri N,Dasht Bozorgi Z. The effect of cognitive behavioral training on aggression and emotional maturity of female adolescents with type I diabetes for assessing a new approach of care and nursing. Journal of diabetes nursing. 2016;4(4):62-71.

7.       Razmaraei S  HMM, Khalkhali HR. Investigating the effect of family-oriented education on self-care in patients with type 2 diabetes. The journal of Urmia nursing and midwifery faculty. 2016;14(2):118-27.

8.       Sarhadi M, Mehdipoor R. Exploring the marital adjustment process of couples following myocardial infarction and designing and implementing a couple training program based on a cognitive-behavioral approach on marital adjustment of couples: a mixed methods study Kerman university of medical sciences: Kerman university of medical sciences; 2021.

9.       Tafazoli M AE, Emam Verdikhan A,Dadgr S. Investigating the correlation of marital satisfaction with the quality of life of women with type 2 diabetes. Iranian journal of women, obstetrics and infertility. 2015;18(175):16-24.

10.     Fallahchai R. Mediating role of supportive dyadic coping in the association between stress and marital adjustment in women undergoing treatment for breast cancer. 2018;11(3):22-31.

11.     Aliakbari Dehkordi M DS. The effectiveness of enriching interpersonal relationship based on emotionally focused therapy on psychosocial -social adjustment and social health in married women with multiple sclerosis. Social psychology research. 2020;10(38):101-16.

12.     Sullivan A, Domingo S. Interdisciplinary treatment of patients with multiple sclerosis and chronic pain.  Nutrition and lifestyle in neurological autoimmune diseases: Elsevier; 2017. p. 213-9.

13.     Karataş T, Bostanoğlu H. Perceived social support and psychosocial adjustment in patients with coronary heart disease. International journal of nursing practice. 2017;23(4):e12558.

14.     . !!! INVALID CITATION !!! {Greenfield, 2010 #11;Sarhadi M, 2021 #8;Naderiravesh N, 2014 #47}.

15.     Naderiravesh N SJ, Besharat MA, Pourkhaki AD, Majd HA. . A review of the models and theories of adjustment to illness and disability. Payesh (Health Monitor). 2014;13(6):677-86.

16.     Samadzad N PH BK. Investigating the effectiveness of cognitive-behavioral therapy on psychosocial adjustment with disease and depressive symptoms in people with type  diabetes II. Clinical Psychology Studies. 2014;5(17):77-96.

17.     Burnette D, Duci V, Dhembo E. Psychological distress, social support, and quality of life among cancer caregivers in Albania. Psycho‐oncology. 2017;26(6):779-86.

18.     Babaei V KESZ. Determining the level of psycho-social adaptation based on religious orientation coping styles in patients with multiple sclerosis. Quarterly journal of nursing, midwifery and paramedicine. 2017;2(4):1-12.

19.     Sarhadi M, Navidian A, Mehdipour-Rabori R, Nouhi E. Explaining positive couple interactions after myocardial infarction: A qualitative study. Journal of Qualitative Research in Health Sciences. 2022;11(4):224-30.

20.     Pereira MG MJ, Sousa MR, Pedras S. A study of a couple with type 2 diabetes: dyadic adjustment and psychological morbidity. Rev Assoc Med Bras. 2014;60(4):318-26.

21.     Schweikert B, Hunger M, Meisinger C, König H-H, Gapp O, Holle R. Quality of life several years after myocardial infarction: comparing the MONICA/KORA registry to the general population. European heart journal. 2008;30(4):436-43.

22.     Ahmaditabar M, Makvandi B, Sodani M. The effectiveness of cognitive-behavioral (CBT) family education on marital adjustment, resilience and quality of life of couples  Women and family studies. 2018;11(41):23-41.

23.     Mondol J. Marital Adjustment: Extension of psychophysical well-being. 3 ed. India: Lap lambert academic publishing; 2014.

24.     Sharifi M, Fatehizadeh M, Bahrami F, Jazaieri R, Etemadi O. The Effectiveness of Combined Therapies on Interchange Analysis and Mindfulness on Marital Adjustment

Women with interpersonal dependence. Journal of Women and Society. 2019;9(36):177-96.

25.     Taheri N, Aghamohammadian Sherbaf H, Asghari Ebrahimabad M. The effectivness of an intimate relationship skills training(PAIRS) on increasing marital adjustment and satisfaction in women with cancer. The jounal of Urmia University of Medical Sciences. 2017;28(4):301-12.

26.     Khatibi A. Measuring the effectiveness of adjustment components on family consolidation. Women's and Family Education Cultural Quarterly. 2018;12(42):7-31.

27.     Salimi H, Mohsenzadeh F, Nazari A. Predicting marital adjustment based on family cohesion, time together, and financial resources in female teachers. Journal of Women and Society. 2017;7(2):175-91.

28.     Sabre K. Marital adjustment among women: A comparative study of nuclear and joint families. The International Journal of Indian Psychology. 2016;3(2):26-32.

29.     latifnezad R, Karami A, Esmaeli H, Mosavifar N, Aghamohamadian H. The relationship between body image and marital adjustment in infertile women. in  Iranian Journal of Obstetrics, Gynecology and Infertility 2012;14(6):9-19.

30.     Mustafa SS, Looper KJ, Purden M, Zelkowitz P, Baron M. Better marital adjustment is associated with lower disease activity in early inflammatory arthritis. Turkish Journal of Medical Sciences. 2012;42(Sup. 1):1180-5.

31.     -Ali Akbari Dehkordi M, Heydari Nasab L, Keyghobadi S. Relationship sexual function with marital adjustment in married woman. Journal of clinical psychology and personality daneshvar behavior. 2013;20(8):87-98.

32.     Yazdi M SM, Zare H. Effectiveness of Quality-based Therapy and Emotion-based Therapy in Psychological well- being of Patients with Type 2 diabetes. New psychological research quarterly. 2021;15(60):44-61.

33.     Sasanpour M, Azizi A, Dehghan Manshadi S. The effectiveness of sexual cognitive restructuring on marital satisfaction and mental health of the couples in Esfahan. Community Health journal. 2017;10(2):1-10.

34.     Bélanger C, Laporte L, Sabourin S, Wright J. The effect of cognitive-behavioral group marital therapy on marital happiness and problem solving self-appraisal. The American Journal of Family Therapy. 2015;43(2):103-18.

35.     Mohammadi M, Sheykh Hadi Siruii R, Garafar A, Zahrakar K, Shakarami M, Davarniya R. Effect of Group Cognitive Behavioral Couples Therapy on Couple Burnout and Divorce Tendency in Couples. Armaghane danesh. 2017;21(11):1069-86.

36.     Nazari V, Mohamadkhani  P, DolatsHahi B. Comparison of effectiveness of enhanced cognitive-behavioral couple therapy and integrative-behavioral couple therapy in increasing marital satisfaction. Journal of psychology (Tabriz university) 2011;6(2):149-75.

37.     Siddique J, Chung JY, Brown CH, Miranda J. Comparative effectiveness of medication versus cognitive-behavioral therapy in a randomized controlled trial of low-income young minority women with depression. J Consult Clin Psychol. 2012;80(6):995-1006.

38.     Monson CM, Fredman SJ, Macdonald A, Pukay-Martin ND, Resick PA, Schnurr PP. Effect of cognitive-behavioral couple therapy for PTSD: a randomized controlled trial. JAMA. 2012;308(7):700-9.

39.     SHafiei Z, Tavali A. effectiveness of cognitive-behavioral training program on marital adjustment of women referring to Delijan Counseling Centers. Journal of clinical psychology and personality. 2019;17(1):71-7.

40.     Mousavi S, Sabzevari S, Abbaszade A, Hosseinnakhaie F. The effect of preparatory face to face education to reduce depression and anxiety in open heart surgery adult patient in Shafa hospital in Kerman, 2008. 2011.

41.     Zare H  AA, Khormaei F,  Farmani A. Compare the effectiveness of patience-based treatment plan with cognitive- behavior therapy (CBT) on type 2 diabetic patients. Journal of medical ethics. 2019;13(44):1-18.

42.     Hossein Nejad M. Study of parents' incompatibility of mentally retarded children. Tehran2001.

43.     Sanaei B, Alaghband S, Falahati S, Homan A. Family and marriage measurement scales. Tehran: Besat; 2010.

44.     Ahmaditabar M, Makvandi B, Sodani M. Cognitive-Behavioral (CBT) Family Education Effectiveness on Marital Adjustment, Resilience, and Couples' Quality of Life. Women and Family Studies. 2018;11(41):23-41.

45.     Araghian Majarad F, Sanagoo A, Jouybari L. Critical appraisal of The quality of grounded theory studies. Journal of nursing development in health. 2018;8(1):37-45.

46.     Schneider Z, Whitehead D, LoBiondo-Wood G, Faan R, Haber J. Nursing and midwifery research: Methods and appraisal for evidence based practice. 5 ed: Elsevier; 2016.

47.     Sanaei B. Family and marriage measurement scales. Tehran: Besat Publications; 2006.

48.     Derogatis LR, & Derogatis, M. A. PAIS & PAIS-SR: Administration, scoring & procedures manual-II. Baltimore, MD: Clinical Psychometric Research. 1990.

پرسشنامه ی سازگاری زناشویی

پرسشنامه سازگاری روانی اجتماعی

جهت همکاری هر چه بیشتر مددجویان مبتلا به دیابت، پژوهش به صورت کامل برای آنها توضیح داده خواهد شد

ندارد

در صورت موثر بودن درمان شناختی – رفتاری این درمان موجب افزایش سازگاری زناشویی و سازگاری روانی اجتماعی بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 شهر زاهدان خواهد شد همچنین با استفاده از نتایج این مطالعه می توان اضطراب  خانواده ها بعد از ابتلا به یک  بیماری مزمن را کاهش  داد

ندارد

عوارضی متوجه مشارکت کنندگان نخواهد بود

از طرف کمیته ی تحقیقات دانشجویی تامین خواهد شد

ندارد

به مشارکت کنندگان اطمینان داده خواهد شد که تمامی اطلاعات آنها محرمانه بوده و هر زمان که تمایلی به شرکت در مداخله نداشتند می توانند مداحله را ترک و فرد دیگری به جای آنها جایگزین خواهد شد

در صورتی که در هنگام انجام پژوهش برای مشارکت کنندگان سوالی پیش آید به تمامی سئوالات پاسخ داده خواهد شد

حق نپذیرفتن و انصراف از پژوهش جهت تمامی مشارکت کنندگان محفوظ خواهد بود

از مشارکت کنندگان رضایت آگاهانه هم به صورت کتبی و هم شفاهی گرفته خواهد شد