مطالعه حاضر یک مطالعه توصیفی-مقطعی با هدف تعیین مهارت های اجتماعی کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال 1403می باشد .نتایج این مطالعه در تعیین سیاست گذاری های کلان و خرد سلامت کودکان کاربرد دارد . همچنین میتواند در طراحی مداخلات و برنامه های ارتقا مهارت های اجتماعی سنین پیش دبستانی راهگشا باشد.نمونه‌ها با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی- خوشه ای در بازه زمانی مهرماه سال 1403 لغایت خرداد ماه 1404 جمع آوری خواهد شد. در نهایت ،پرسشنامه دموگرافیک و پرسشنامه مهارت اجتماعی کودکان پیش دبستانی توسط پژوهشگر جهت سنجش مهارت های اجتماعی کودکان تکمیل خواهد شد.در این پژوهش ،تجزیه وتحلیل داده ها از آزمون های آماری توصیفی(میانگین ،درصد) و استنباطی(آزمون t و آنالیز واریانس یکطرفه) استفاده خواهد شد. همچنین از نرم افزارSPSS  نسخه 26، با سطح معنی داری 0.05 برای تحلیل داده ها استفاده می  گردد.

The present study is a descriptive-cross-sectional study with the aim of determining the social skills of preschool age children in Zahedan city in 2024. The results of this study are used in determining the macro and micro health policies of children. It can also lead the way in the design of interventions and programs to improve the social skills of preschoolers. Samples will be collected using random-cluster sampling in the period from October 2024 to June 2025 Finally, the demographic questionnaire and social skill questionnaire of preschool children will be completed by the researcher to measure the social skills of children. one way) will be used. Also, SPSS software version 26, with a significance level of 0.05, is used for data analysis.

اهمیت آموزش و پرورش در دوران اولیه کودکی را از دو جنبه حساسیت و سهولت اثر پذیری اجتماعی کودکان از محیط های آموزشی، و دوام و عمق یادگیری آنها در این دوران می توان مورد بررسی قرار داد. به عبارت دیگر یادگیری اولیه زمینه مناسبی برای کسب تجارب بعدی کودکان فراهم می آورد و آنچه در نخستین سالهای زندگی و دوران پیش دبستانی آموخته می شود بسیار هائز اهمیت است(1).علاوه بر آن، بنیانهای دانش و مهارت، نگرشها از دوره پیش دبستانی شکل می گیرند و اهمیت و ضرورت آنها برای خاص و عام پذیرفته شده اند. پس ضروری است که هر تحول و نوآوری آموزشی را از سالهای اولیه ی کودکی مورد توجه قرار داد و برنامه ریزی برای دوران کودکی و بعد از آن را بر پایه و بنیان قوی بنا نهاد(2).پیش دبستانی اولین مکانی نیست که کودکان با آن آشنا میشوند، اما اولین مکان اجتماعی جدا از خانواده است. این چنین تصور میشود که پیش دبستانی جدا از محیط خانواده، نیز مکانی است که مهارتهای اجتماعی درآن برای اولین بار شکل می گیرد(3).دوران اولیه کودکی زمانی بسیار غنی برای یادگیری های اجتماعی است. این سرآغاز شکل گیری یادگیری های بسیاری است که در مسیر پرورش مهارتهای اجتماعی و ارتباطات باید کسب شود(4). یکی از مهم ترین اقدامات در حوزه آموزش و پرورش کودکان، مهارتهای اجتماعی است که شامل دستورالعمل مهارتهای اجتماعی، راهبردهای تعامل با همسالان و مهارتهای بازی است (5). یکی از وظایف اجتماعی که کودکان باید آن را فرا بگیرند برقراری رابطه متقابل با دوستان و همسالان خود است(6).

مسئله اجتماعی شدن و توانایی تعامل با دیگران به شیوه های شایسته و ثمر بخش در همه مراحل زندگی اهمیت بسیار دارد(7).اجتماعی شدن فرآیندی است که در آن هنجارها،مهارت ها،انگیزه ها،نگرش ها و رفتار های فرد شکل می گیرد تا ایفای نقش کنونی یا آتی او در جامعه مناسب و مطلوب شناخته شود.در این فرآیند،اکتساب و به کارگیری مهارت های اجتماعی و چگونگی برقراری ارتباط و تعامل با دیگران،یکی از مولفه های اصلی رشد اجتماعی به خصوص در بین کودکان سنین پیش دبستانی محسوب می شود.بنا به تعریف ،مهارت های اجتماعی به رفتار های آموخته شده و مقبول جامعه اطلاق می شود؛رفتارهایی که شخص می تواند با دیگران به نحوی ارتباط متقابل برقرار می کند که به بروز پاسخ های مثبت و پرهیز از پاسخ های منفی بیانجامد(8).مهارت اجتماعی را به عنوان زیر مجموعه ای از سازه کفایت اجتماعی می دانند و متقعدند که برای درک درست از میزان کفایت اجتماعی کودکان سنین پیش دبستانی،باید هر دو بعد مهارت های اجتماعی و رفتارهای مشکل دار ارزیابی شود.زیرا کودکان فاقد سطوح بالای مهارتهای اجتماعی،نه تنها تعامل موفقیت آمیزی با همسالان خود ندارند،بلکه رفتارهای مشکل دار درونی سازی شده(مانند احساس غمگینی،افسردگی،تنهایی)و رفتارهای مشکل دار برونی سازی شده(مانند پرخاشگری جسمانی یا کلامی ،مهار ضعیف خلق و بحث کردن با دیگران)را نیز بیشتر تجربه می کنند(9).از طرفی دیگر،از دیدگاه اریکسون در سالهای پیش از دبستان،کودکان به خودپنداشت مطمئن تر،مهار موثرتر هیجانها،مهارتهای اجتماعی تازه و اصول اخلاقی دست می یابند.در این دوران،کودکان احساسات و افکار دیگران را بهتر درک می کنند و مهارت آنها در تعامل با دیگران افزایش می یابد.تعامل اجتماعی با همسالان و دیگران،تجربه های یادگیری را برای آنها فراهم می کند که در نتیجه آن مسئولیت همکاری،تعیین هدف و ادامه تعامل را می پذیرند و از این طریق مهارتهای اجتماعی خود را گسترش می دهند(10).هم چنین،وقتی کودکان به سن پیش دبستانی می رسند افزایش طبیعی در میزان تعامل با همسالان و نیز کاهش متناظری در انجام بازی ها با این همسالان به وجود می آید(29).این از سویی به معنای نیاز به برقراری رابطه با همسالان بوده و از سویی دیگر آسیب پذیری این کودکان به علت نداشتن سطح مناسبی از مهار هیجانی(30)و مهارت های رفتاری و تحول زبانی است(31).در این شکافی پدید می آید که از یک طرف تمایل و فشار موقعیتی برای تعامل با همسالان، و ازدیگر سو ظرفیت شناختی و اجتماعی واقعی برای این تعامل(32)جهت پر کردن این شکاف،نقش ارزیابی مهارت های اجتماعی پر رنگ می شود.

بررسی های متعدد نشان می دهد که کمبود مهارتهای اجتماعی تأثیر منفی برکارکرد تحصیلی دانش آموزان دارد(11, 12).کودکانی که ارتباط کمی با هم سن و سالان خود دارند، باعث از دست دادن موقعیت هایی می شوند که فراهم کنندهی مهارت های شناختی- اجتماعی واخلاقی هستند، از نظر اجتماعی منزوی هستند، به افسردگی و تنهایی تمایل دارند و عملکردهای کمی درمدرسه دارند(13). عبدی و همکاران سال 2008 در پژوهشی که با هدف اندازه گیری مهارتهای اجتماعی، مشکلات درون سازی شده و مشکلات برون سازی شده براساس تفاوتهای جنس در کودکان پرداخته بود، به این نتیجه رسید که در زیر مقیاس های مهارتهای اجتماعی(همیاری، خودمهارگری و مسدولیت پذیری) و مشکلات درونی- سازی شده (غمگینی، افسردگی و تنهایی) دختران رتبه های بالاتر از پسران به دست آوردند. پسران در مقایسه با دختران ، رتبه های بالاتری در زیر مقیاس مشکلات برونی سازی شده (پرخاشگری، مهارضعف خلق و بحث یا دیگران) کسب کردند(14).

ارزیابی موثر مهارت های کودکان نیازمند فهم ویژگی های اصلی و قابلیت های روش های ارزیابی خوب و ابزارهاست. اگرچه در سالهای اخیر پیشرفت قابل توجه ای در ارزیابی مهارتهای اجتماعی وجود داشته ولی هنوز یک نیاز بزرگ به شناخت روش های خاص در ارزیابی وجود دارد که بتواند به طور موثر در مورد مهارت های اجتماعی کودکان و بالغان مورد علاقه باشد وشاید مهمترین مسئله نیاز به یافتن روش های موثر پیوند ارزیابی اجتماعی به نتایج و مسائل رفتاری و اجتماعی است(15, 16).از سوی دیگر دادههای نظری اظهار میدارند که رشد زبان و عملکردهای ارتباطی و اجتماعی کودک که ارتباط دو طرفهای با یکدیگر دارند، نقشی کلیدی در روند رشد کودک ایفا میکنند. وقتی رمزهای زبانی برای برقراری ارتباط استفاده میشوند، با استفاده از این رمزها یک واقعه اجتماعی رخ میدهد. در مقابل توانش یا فعالیتهای اجتماعی هم با در نظر گرفتن آن در بطن مهارتهای زبانی فهمیده میشوند. لذا، به دلیل این نقشهای وابسته به هم، سؤالاتی درباره ماهیت دقیق ارتباط بین زبان و مهارتهای اجتماعی کودکان در حال رشد مطرح است(28).

امروزه با توجه به پیچیدگی های جوامع و بروز ناهنجاری های روانی و رفتاری در بین کودکان و نوجوانان لزوم پرداختن به فرایندهای اجتماعی و ارائه راهبردهای صحیح برای تقویت و شکوفای این پدیده بیش از پیش احساس می شود. دوره پیش دبستانی، یکی از مهم ترین مراحل برای کسب مهارتهای اجتماعی در طول مراحل تحولی است و تلاش برای رشد مهارت های اجتماعی کودکان در ادامه زندگی مستقل و موفقیت شغلی آنها حائز اهمیت است. سنجش مهارتهای اجتماعی به کودکان باید نظامند و مناسب با توانایی های کودکان باشد که زمینه را برای رشد همه جانبه و تعاملات اجتماعی کودکان فراهم کند. تحقق این امر نیازمند همکاری و مشارکت میان خانواده ها، معلمان، مربیان و به طور کلی کسانی است که به نحوی با کودکان در ارتباط هستند. ازاین رو، توجه به ارزیابی و تفاوت مهارت اجتماعی کودکان پیش دبستانی  در شهر زاهدان ضروری به نظر می رسد.بنابراین بر آن شدیم که مطالعه ای با هدف تعیین مهارت های اجتماعی کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال 1403 انجام دهیم.

مروری بر متون

Sleem Abo-El Saud و همکاران (2021)مطالعه ای توصیفی – مقطعی تحت عنوان بررسی مهارتهای اجتماعی در میان کودکان پیش دبستانی: اشکال و عوامل خطر آن انجام دادند. برای انجام این پژوهش 165 کودک با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای از چهار مهدکودک دولتی شهر زاغزیق انتخاب شدند. داده ها با استفاده از برگه پرسشنامه ساختار-مصاحبه متشکل از دو بخش داده های دموگرافیک اجتماعی و مقیاس تصویری استانداردشده مهارت های اجتماعی جمع آوری شد. نتایج پژوهش نشان داد که 9/70 درصد از نمونه موردمطالعه از مهارت های اجتماعی بالایی برخوردار بودند.نتایج این مطالعه حاکی از آن بود که جنسیت زن، روابط خوب با خواهر و برادر، سن مادر و زندگی با هر دو والدین از نظر آماری معنادار و با نمره مهارت های اجتماعی کودکان ارتباط مستقیم دارد. بنابراین، توصیه می شود که مطالعه بر روی تعداد بیشتری از کودکان در محیط های دیگر تکرار شود تا امکان تعمیم نتایج فراهم شود(18).

کاکابرایی و همکاران (2020) مطالعه ای نیمه تجربی از نوع پیش پیش آزمون – پس آزمون تحت عنوان تأثیر آموزش حل مسئله بر مهارتهای اجتماعی کودکان پیش دبستانی انجام دادند. کودکان مقطع پیش دبستانی مهدکودک های شهر کرمانشاه در سال تحصیلی ،97-1396جامعه آماری این پژوهش را تشکیل دادند. تعداد 24 نفر (شامل 16 پسر و 8 دختر) از این کودکان، با استفاده از نمونه گیری در دسترس ، انتخاب و در دو گروه آزمایش و گواه، به شیوه تصادفی جایدهی شددند. برای جمع آوری داده ها، از پرسشنامه مهارتهای اجتماعی (گرشام والیوت، 1990)استفاده شده بود. بر اساس یافته ­های به­ دست آمده از این پژوهش می­ توان نتیجه گرفت از آنجا که مهارت حل مسئله به چگونگی برطرف کردن مشکلات و مدیریت مسائل زندگی مربوط می­شود،آموزش این مهارت­ ها به کودک، زمینه­ ساز بهبود تعامل و ارتباط سازنده و مؤثر با جهان پیرامون شده و موجب ارتقاء سطح مهارت­ های اجتماعی و روابط بین­فردی مطلوب می ­شود. آموزش مهارت­ های حل مسئله در این مطالعه توانسته است زمینه همکاری، مسئولیت ­پذیری، و تعامل بین ­فردی مطلوب را در کودکان تقویت کند و در نهایت موجب افزایش مهارت ­های اجتماعی افراد گروه آزمایش شده است(19).

Saide Özbey و همکاران (2019)مطالعه ای نیمه تجربی از نوع پیش پیش آزمون – پس آزمون تحت عنوان بررسی تاثیر آموزش مهارت های اجتماعی بر انگیزه کودکان پیش دبستانی انجام دادند. این مطالعه به منظور تعیین تأثیر برنامه آموزش مهارت های اجتماعی اعمال شده بر سطح انگیزش 16 کودک 48 تا 60 ماهه انجام شد. برنامه مهارت های اجتماعی شامل رفتارهایی مانند همکاری،تعامل اجتماعی، همدلی، اشتراک گذاری و مدیریت احساسات و ناسازگاری اجتماعی بود. فرم اطلاعات دموگرافیک و پرسشنامه (18_DMQ )برای کودکان پیش دبستانی به عنوان ابزار جمع آوری داده ها در این مطالعه استفاده شد. برنامه آموزش مهارت های اجتماعی برای کودکان به مدت 14 هفته و دو روز در هفته اجرا شد. نتایج نشان می دهد که بین سطوح انگیزش کودکانی که برنامه آموزش مهارت های اجتماعی را به پایان رسانده اند تفاوت معناداری وجود دارد و تأثیر این برنامه دائمی بوده است. باتوجه به نقش برنامه های آموزش مهارت های اجتماعی در ایجاد انگیزه در موسسات آموزش پیش دبستانی، می توان تجدید ساختار آنها را پیشنهاد کرد. می توان آموزش های آگاهی بخشی را به خانواده ها ارائه داد تا از طریق حمایت از مهارت های اجتماعی، در ارتقای سطح انگیزه کودکان کمک کنند(20).

محمدی و همکاران (2017) مطالعه ای پیمایشی-مقطعی تحت عنوان بررسی تأثیر رویکردهای آموزشی بر مهارتهای اجتماعی کودکان پیش­ دبستانی انجام دادند. حجم نمونه شامل 383 کودک7-6 ساله بودکه در مراکز پیش­ دبستانی شهر کرمان تحت آموزش بوده اند. چارچوب نظری این پژوهش بابهره گیری از الگوی مدارس رجیو امیلیا و نظریات مالاگاتزی و لیلیان کتز تنظیم شده است. یافته های حاصل از پژوهش نشان داد که میانگین مهارتهای اجتماعی-عاطفی کودکان پروژه-­محور در مقایسه با واحدکار بیشتر است.همچنین هر یک از مهارتهای عاطفی-اجتماعی طی دوره­ های زمانی متفاوت در کودکان بروز می­کند، به طوری­که توانایی روابط اجتماعی در رویکرد پروژه­ای و توان رهبریدر رویکرد واحدکار بسیار بیشتر از دیگر خرده مقیاسها به­ دست آمد. در بعد مهارتهای خودکارآمدی، خودکنترلی و پشتکار کودکان تفاوتی معنادار دررویکرد پروژه­ای نسبت به رویکرد واحد کار آشکار شد. با توجه به نتایج به دست آمده پیشنهاد می­شود والدین، برنامه­ ریزان و مدیران آموزشی ظرفیتها و ضعف های کودکان را در ابعاد مختلف مورد بررسی قرار دهند تا خدمات آموزشی متناسب و هدفمند دریافت کنند(21).

رضایی و همکاران (2017) مطالعه ای تجربی تحت عنوان تأثیر آموزش مهارت‌های اجتماعی بر رشد مهارت‌های اجتماعی کودکان پیش‌دبستانی شهرستان شاهرود در سال 1396 انجام دادند.این مطالعه بر روی 60 نفر از کودکان پیش‌دبستانی به صورت تصادفی انجام گردید. محتوای آموزش مهارت‌های اجتماعی برای گروه آزمون طی 12 جلسه 90-60 دقیقه‌ای در قالب گروه‌های 8-7 نفره اجرا شد. ابزار جمع‌آوری اطلاعات، پرسش‌نامه مهارت‌های اجتماعی Matson بود که به روش خودگزارش‌دهی از سوی والدینی و مربیان تکمیل گردید.با توجه به اثربخشی آموزش مهارت‌های اجتماعی، می‌توان گفت که بهبود و توسعه مهارت‌های اجتماعی در سنین پیش‌دبستانی، می‌تواند زمینه‌‌ساز موفقیت‌های تحصیلی، شغلی و رفتاری کودک در آینده باشد. بنابراین، با توجه به اهمیت فرصت‌های آموزشی در سنین کودکی، لازم است مسؤولان و دست‌اندرکاران بهداشتی به این مسأله توجه بیشتری داشته باشند(22).

یاسمی و همکاران(2015)مطالعه ای توصیفی -پیمایشی تحت عنوان مقایسه مهارتهای اجتماعی کودکان پیش دبستانی 4 تا 5 سال شهرستان ایوان غرب انجام دادند. جامعه آماری کودکان گروه سنی چهار تاپنج سال مهد کودکهای شهرستان ایوان غرب در سال تحصیلی 94-1393بود. روش نمونه گیری خوشهای تک مرحله ای بود که تعداد113 کودک بر اساس فرمول تعیین حجم خوشه های کوکران به صورت تصادفی در 13 خوشه انتخاب شدند. ابزار مورد استفاده پرسشنامه مهارتهای اجتماعی )اکرز و سدجو، 1992) بوده است. نتایج حاکی از توانایی بیشتر کودکان در مهارتهای اجتماعی نسبت به نمره ملاک است. با توجه به پایین بودن مهارت های اجتماعی پسران در مقایسه با دختران، برنامه هایی برای آموزش این مهارتها به پسران پیش از ورود به مدرسه طرح ریزی و اجرا شود(23).

پرپرخ و همکاران (2010)توصیفی تحلیلی تحت عنوان مهارت های اجتماعی- هیجانی کودکان پیش از دبستان: یک مقایسه جمعیت شناختی انجام دادند.در این پژوهش نمونه گیری به حجم 712 کودک 6- 4 ساله (358 دختر, 367 پسر) مهدکودک ها و مراکز پیش دبستانی تهران انجام شد. مادران گروه نمونه نسخه فارسی پرسشنامه غربالگری اختلالات اجتماعی/ هیجانی پیش دبستانی (میلر, مایشی و میلر, 1997؛ دادستان و دیگران, 1389) را تکمیل کردند. نتایج تحلیل های آماری نشان داد که دختران در مهارت های اجتماعی, مهارت های ارتباطی, مهارت های زندگی روزمره و رفتارهای سازش نایافته- فزون کنش نسبت به پسران نمره بهتری کسب کردند. کودکان 6- 5 ساله نیز در مقایسه با کودکان 4 -5 ساله در رفتارهای سازش نایافته/ فزون کنشی و نیز مهارت های زندگی روزمره نمره بیشتری به دست آوردند. کودکانی که مادران شاغل داشتند, نسبت به کودکان دارای مادران خانه دار, نمره بالاتری در مهارت های ارتباطی کسب کردند. استلزام های مربوط به درک رفتارهای کودکان و نیز برنامه ریزی های آموزشی و تربیتی بر پایه یافته های این مطالعه مورد بحث قرار گرفت(24).

نقدی بر متون

بررسی پژوهش های موجود نشان می دهد که تاکنون در ایران پژوهش های اندکی درباره بررسی مهارت های اجتماعی کودکان سنین پیش دبستانی صورت گرفته است و به این حوزه کمتر توجه شده است.شایان ذکر است که اجرای این گونه تحقیقات اهمیت خاصی برخوردار است و نتایج به دست آمده می تواند راهکار ها و شیوه های آموزش درست را به روان شناسان،مشاوران و دست اندرکاران آموزش و پرورش ارائه کند.از این رو، با توجه به وجود تعداد بسیار زیادی از کودکان و نوجوانانی که از عزت نفس پایین رنج می برند و با توجه به اهمیت بسیار زیاد مهارت های اجتماعی در ارتباطات و تعاملات بین فردی و ارتقای عزت نفس دانش آموزان پیش دبستانی ،پژوهش حاضر به منظور پاسخگویی به نیاز جامعه طراحی و اجرا خواهد شد.

1. میانگین نمره مهارت های اجتماعی کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال 1403 چقدر است؟

2. چگونه می‌توان عوامل موثر بر توسعه مهارت‌های اجتماعی کودکان را شناسایی کرد؟

3. آیا وجود تفاوت‌های فرهنگی و اجتماعی در شهر زاهدان تأثیری بر مهارت‌های اجتماعی کودکان دارد؟

4. مشکلات رفتاری در کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال 1403 چقدر است؟

فرضیات تحقیق:

1.بین عوامل دموگرافیک و مهارت های اجتماعی کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان ارتباط وجود دارد.

1. تعیین مهارت های اجتماعی کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال 1403

1.تعیین مهارت‌های اجتماعی کودکان سنین پیش دبستانی در شهر زاهدان

2-شناسایی عوامل موثر بر توسعه مهارت‌های اجتماعی در کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان

3-ارائه پیشنهادات برای بهبود مهارت‌های اجتماعی کودکان سنین پیش دبستانی در شهر زاهدان

4-تعیین مشکلات رفتاری در کودکان سنین پیش دبستانی در شهر زاهدان

پایگاه های سنجش سطح شهر زاهدان

نتایج این مطالعه در تعیین سیاست گذاری های کلان و خرد سلامت کودکان کاربرد دارد . همچنین میتواند در طراحی مداخلات و برنامه های ارتقا مهارت های اجتماعی سنین پیش دبستانی راهگشا باشد.

مهارت های اجتماعی

نظری: بنا به تعریف،مهارت های اجتماعی به رفتار های آموخته شده و مقبول جامعه اطلاق می شود؛رفتارهایی که شخص می تواند با دیگران به نحوی ارتباط متقابل برقرار می کند که به بروز پاسخ های مثبت و پرهیز از پاسخ های منفی بیانجامد(8)

عملیاتی:در این مطالعه جهت پایش مهارت های اجتماعی کودکان سنین پیش دبستانی، از پرسشنامه 39 سوالی مهارت های اجتماعی (نسخه والدین)گرشام و الیوت استفاده خواهد شد.

پیش دبستانی

نظری: پیش دبستانی یا دوره آمادگی دوره ای اختیاری است که والدین می توانند یک یا دو سال قبل از ورود به دوره ابتدایی، با مراجعه به واحدهای آموزشی، فرآیند ثبت ‌نام فرزند خود را انجام دهند که بدین منظور نوآموز می بایست حداقل 3 سال و حداکثر 7 سال باشد(17).

عملیاتی: در این مطالعه منظور کودکان سنین بین 6الی 7 سال شهر زاهدان می باشند که جهت انجام غربالگری سنین پیش از دبستان به پایگاه های سنجش مراجعه می نمایند.

این مطالعه از نوع توصیفی - مقطعی خواهد بود.

در این مطالعه ،جامعه مورد پژوهش تمامی کودکان سنین بین 6 الی 7 سال شهر زاهدان می باشند که جهت انجام غربالگری سنین پیش از دبستان به پایگاه های سنجش مراجعه می نمایند.

معیار های ورود به مطالعه شامل تمایل شرکت در طرح،نداشتن سابقه بیماری های روانی،عدم فوت اعضای خانواده طی 6 ماه گذشته ،سالم بودن از نظر تکاملی و ذهنی معیار خروج عدم رضایت به شرکت در مطالعه و پرسشنامه های ناقص بود.

با توجه به این اینکه گروه هدف جامعه آماری 18 هزار نفره هستند که به 3 پایگاه سنجش در سطح شهر زاهدان ارجاع داده می شوند.طبق فرمول کوکران با احتمال ریزش ،حجم نمونه 500 نفر به روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای انتخاب خواهند شد.

نمونه مورد نظر به روش نمونه گیری خوشه ای تصادفی تک مرحله ای از بین 3 پایگاه سنجش شهر زاهدان در بازه زمانی مهرماه سال 1403 لغایت خرداد ماه سال 1404  جمع آوری خواهد شد(هر پایگاه 167 مورد) که تمامی پایگاه ها مورد سنجش قرار خواهد گرفت و با توجه به اینکه تمامی کودکان سنین پیش دبستانی جهت انجام سنجش به سایت آموزش و پرورش مراجعه می کنند طبق تفکیک خودکار سایت به یکی از سه پایگاه منتخب ارجاع خواهند داده شد (اختصاص کودکان به پایگاه ها صرفا تصادفی بوده و تنوع جمعیت از تمام مناطق شهر زاهدان در این پژوهش لحاظ گردید).طبق استعلام به عمل آمده از آموزش و پرورش زاهدان، جامعه هدف جهت سنجش 18000 کودک می باشد که طبق فرمول کوکران،حجم نمونه با احتباس ریزش داده ها500 نفر تخمین زده شد که به نسبت برابر از سه مرکز انتخاب خواهند شد. 

ابزار گردآوری داده ها در این مطالعه متشکل از 2 بخش می‌باشد:

بخش اول: اطلاعات دموگرافیک: شامل (سن، جنس،تعداد اعضای خانواده،فرزند چندم،سطح تحصیلات پدر،تحصیلات مادر،شغل پدر،تحصیلات مادر،محل سکونت،تعداد ساعات تنها بودن)می باشد.

بخش دوم: پرسشنامه مهارتهای اجتماعی گرشام و الیوت (نسخه والدین): در این پژوهش از این آزمون به منظور سنجش مهارتهای اجتماعی کودکان استفاده می شود. این آزمون اولین بار توسط گرشام و الیوت در سال 1999 در سه فرم ویژه ارزیابی توسط والدین، معلمان ودانش آموزان تدوین گردید. در پژوهش حاضر فرم مربیان مورد استفاده قرارگرفته می گیرد(25). این پرسشنامه دارای 39پرسش سه نمره های (دارای گزینه های هرگز، گاهی اوقات و اغلب اوقات) است. محتوای این مقیاس دربرگیرنده دو بخش اصلی مهارت اجتماعی و مشکلات رفتاری است. در این پژوهش از بخش مهارت اجتماعی آن که شامل سوالات 1 تا 39است و مشتمل بر رفتارهایی نظیر همکاری، قاطعیت وخویشتنداری است، استفاده می گردد(26).پایایی درونی مقیاس از 0/74 تا 0/95 است.در مطالعه های در ایران مهارت اجتماعی کودکان کمتوان ذهنی را با استفاده از این مقیاس مورد بررسی قرار دادند. میزان پایایی این مقیاس در مطالعه او برای مهارت اجتماعی ،0/87 همکاری ،0/76 قاطعیت 0/72 و خویشتن- داری 0/68 برآورده شده است(27). در این پژوهش پایایی کل این مقیاس مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

پژوهشگر پس از تایید و تصویب پروپوزال توسط معاونت تحقیقات و فناوری و کمیته اخلاق دانشگاه و اخذ معرفی نامه و ارائه آن به مدیریت دانشکده پرستاری-مامایی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شهر زاهدان و کسب اجازه جهت انجام پژوهش، براساس نمونه‌گیری تصادفی از بین کودکان پیش دبستانی اقدام به جمع آوری داده‌ها خواهد کرد. بدین ترتیب که پژوهشگر با کودکان سنین پیش دبستانی مصاحبه کرده و در صورت رضایت وی و داشتن شرایط ورود ،اهداف مطالعه را توضیح داده و فرم رضایت آگاهانه کسب خواهد گردید. نمونه‌ها با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی- خوشه ای در بازه زمانی مهرماه سال 1403 لغایت خرداد ماه 1404 جمع آوری خواهد شد. در نهایت ،پرسشنامه دموگرافیک و پرسشنامه مهارت اجتماعی کودکان پیش دبستانی توسط پژوهشگر جهت سنجش مهارت های اجتماعی کودکان تکمیل خواهد شد.

در این پژوهش ،تجزیه وتحلیل داده ها از آزمون های آماری توصیفی(میانگین ،درصد) و استنباطی(آزمون t و آنالیز واریانس یکطرفه) استفاده خواهد شد. همچنین از نرم افزارSPSS  نسخه 26، با سطح معنی داری 0.05 برای تحلیل داده ها استفاده می  گردد.

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران 1392

لازم به ذکر است که در این مطالعه کدهای 28، 25، 16، 13، 2 کمیته اخلاق دانشگاه رعایت شد که این کدها عبارتند از:

1. در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است (کد 2).
2. کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود (کد 13).
3. پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد؛ نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند (کد 16).
4. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند (کد 25). هرگونه انتشار دادهها یا اطلاعات بهدست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.
5. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی سازمانی، و تعارض منافع در صورت وجود باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش مطلوب نیست، بپذیرند (کد 28).

لازم به ذکر است که در این مطالعه کدهای 2,4,7,16,17,18,19,20,21 از فصل دوم دفترچه راهنمای اخلاق پژوهش بر گروههای آسیب پذیر در جمهوری اسلامی ایران  رعایت شد که این کدها عبارتند از:

1. هدف از پژوهش باید پیشبرد دانش در رابطه با سلامت نوزادان و کودکان یا ارتقای سلامت و مراقبت از این گروه باشد. (کد2)
2. کودکان از نظر دارا بودن ظرفیت برای دادن رضایت به سه گروه سنی تقسیم می‌شوند: زیر 7 سال، 7 تا 15 سال، و بالای 15سال. در کودکان زیر 7 سال: باید رضایت کتبی هم از پدر وهم از مادر نوزاد گرفته شود.در صورت عدم دسترسی به یکی ازآن‌هایا فقدان ظرفیت تصمیم‌گیری درهریک از والدین،رضایت از یکی از آن‌هاکفایت می‌کند. در صورت عدم دسترسی یا فقدان ظرفیت درهر دو والد، رضایت سرپرست قانونی واجد صلاحیت برای انجام پژوهش‌های درمانی لازم است،اما در پژوهش‌های غیردرمانی انجام پژوهش‌ها در چنین شرایطی ممنوع است. (کد 4)
3. پژوهش بر نوزادان یا کودکان تنها در صورتی باید انجام گیرد که انجام آن پژوهش بر روی سنین بالاتر امکان‌پذیر نباشد یا توجیه اخلاقی برای انجام آن پژوهش بر روی کودکان وجود داشته باشد. (کد 7)
4. در پژوهش‌هایی که شامل پرسشگری - اعم از مصاحبه یا تکمیل پرسشنامه - اند، باید توجه داشت که احساس گناه، بدبینی یا نگرانی نامناسب در والدینی که مورد پرسشگری قرار می‌گیرند ایجاد نشود. برای این منظور، باید توضیحات لازم در ضمن اخذ رضایت آگاهانه ارائه شود. (کد 16)
5. نباید هیچ‌گونه هزینه‌ی مالی برای شرکت در پژوهش به کودکان یا سرپرست قانونی آنان پرداخت شود ولی هزینه‌هایی که در نتیجه‌ی شرکت در پژوهش متحمل شده‌اند باید پرداخت شود. دادن هدیه‌های کوچک و فاقد ارزش مالی بالا (مانند بسته کوچک مدادرنگی یا کاغذ رنگی یا میان وعده‌های ساده) به کودکان شرکت کننده در پژوهش از نظر اخلاقی ایرادی ندارد و تشویق می‌شود. (کد 17)
6. سرپرستان کودک این حق را دارند که در طی انجام پژوهش کودک خود را همراهی کنند. (کد 18)
7. سرپرستان کودک، در صورت تمایل، باید از فرصت کافی برای مشورت با بستگان، مراقبان بهداشتی و مشاورین مستقل در رابطه با شرکت در پژوهش، برخوردار شوند. (کد 19)
8. باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های سرپرستان کودک در طی پژوهش پاسخ مناسب داده شود. (کد 20)
9. اخذ رضایت آگاهانه از کودک و سرپرستان او ترجیحاً باید توسط شخص یا اشخاصی انجام گیرد که در تیم درمانی او مشارکت ندارند. (کد 21)

ضمنا در این مطالعه کدهای حفاظت آزمودنی انسانی در پژوهشهای علوم پزشکی رعایت شد که این کدها عبارتند از:

1. اخذ رضایت آگاهانه در کلیه تحقیقاتی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می گیرد ضروری است.(کد 1) .
2.  اخذ رضایت آگاهانه بایستی فارغ از هر گونه اجبار ، تهدید ، تطمیع و اغوا انجام گیرد.در غیر اینصورت ، رضایت اخذ شده باطل و هیچ اثر قانونی بر آن مترتب نیست و در صورت بروز هر گونه خسارت ، مسئولیت آن متوجه پژوهشگرخواهدبود.(کد3)
3. در انجام تحقیقات علوم پزشکی اعم از درمانی و غیر درمانی ، محقق مکلف است اطلاعات مربوط به روش اجراء و هدف از انجام تحقیق ، خطرات احتمالی و فواید تحقیق ، ماهیت و مدت آن را به میزبانی که با آزمودنی ارتباط دارد به وی تفهیم نموده و به سؤالات او پاسخ های قانع کننده دهد و مراتب مذکور را دررضایت نامه قیدنماید.(کد5)
4. نحوه ارائه گزارش یا اعلام نتیجه تحقیقات می باید متضمن رعایت حقوق مادی و معنوی عناصر ذیربط (آزمودنی ، پژوهشگر ،پژوهش و سازمان مربوطه ) باشد. (کد 7)
5. محقق باید به آزمودنی اعلام نماید که میتواند در هر زمان که مایل باشد از شرکت درتحقیق منصرف شود.بدیهی است در صورت انصراف ، پژوهشگر مکلف است مواردی را که ترک تحقیق ، تبعات نامطلوبی نصیب آزمودنی می نماید به ایشان تفهیم نموده و اوراحمایت کند.(کد8)
6. مسئولیت تفهیم اطلاعات به آزمودنی به عهده محقق است.در مواردی که فرد دیگری این اطلاعات را به آزمودنی بدهد از محقق سلب مسئولیت نمی‌گردد.(کد10)
7.  محقق موظف است که اطلاعات مربوط به آزمودنی را بعنوان راز تلقی و آن را افشا ننموده و ضمنا شرایط عدم افشا آن را نیز فراهم نماید مگر آنکه در این مسیر محدودیتی داشته باشد که در اینصورت باید قبلا آزمودنی را مطلع نماید. (کد18)

از مهمترین محدودیت های مطالعه محدودیت زمانی و مالی پژوهشگر می باشد.از طرفی توانایی شناخت و درک متفاوت کودکان نسبت به سوالات پرسشنامه از محدودیت های این پژوهش می باشد.

preschool children،social skills،مهارت های اجتماعی،کودکان سنین پیش دبستانی

1.         Özçelik ADÖ. Examination of social skills of pre-school children in turkey. European Journal of Education Studies. 2017.

2.         Mihalec‐Adkins BP, Cooley ME. Examining individual‐level academic risk and protective factors for foster youth: School engagement, behaviors, self‐esteem, and social skills. Child & Family Social Work. 2020;25(2):256-66.

3.         Çimen N, Koçyiğit S. A study on the achievement level of social skills objectives and outcomes in the preschool curriculum for six-year-olds. Procedia-Social and Behavioral Sciences. 2010;2(2):5612-8.

4.         Gülay Ogelman H, Oğuz V, Körükçü Ö, Köksal Akyol A. Examination of the effect of perspective-taking skills of six-year-old children on their social competences. Early child development and care. 2017;187(1):59-67.

5.         Ke F, Moon J, Sokolikj Z. Virtual reality–based social skills training for children with autism spectrum disorder. Journal of Special Education Technology. 2022;37(1):49-62.

6.         Morrison KE, DeBrabander KM, Jones DR, Ackerman RA, Sasson NJ. Social cognition, social skill, and social motivation minimally predict social interaction outcomes for autistic and non-autistic adults. Frontiers in Psychology. 2020;11:3282.

7.         Ma S, Li J, Chen EE. Does screen media hurt young children’s social development? Longitudinal associations between parental engagement, children’s screen time, and their social competence. Early Education and development. 2024;35(1):10-25.

8.         Hosseini N, Akhoundzadeh G, Hojjati H. The effect of child-parent relationship therapy on social skills of Preschool Children: A semi-experimental study. International Journal of Adolescent Medicine and Health. 2022;34(3):20190151. Doi:https://doi.org/10.1515/ijamh-2019-0151.

9.         Walthall JC, Konold TR, Pianta RC. Factor structure of the social skills rating system across child gender and ethnicity. Journal of Psychoeducational Assessment. 2005;23(3):201-15.

10.       McNary BA. A study to identify the degree of socialization skills of students with learning disabilities. 2002.

11.       Rasheed DS, Brown JL, Doyle SL, Jennings PA. The effect of teacher–child race/ethnicity matching and classroom diversity on children's socioemotional and academic skills. Child Development. 2020;91(3):e597-e618.

12.       Dowd T, Green E. Teaching social skills to youth: Boys Town Press; 2022.

13.       Szumski G, Smogorzewska J, Grygiel P, Orlando A-M. Examining the effectiveness of naturalistic social skills training in developing social skills and theory of mind in preschoolers with ASD. Journal of autism and developmental disorders. 2019;49:2822-37.

14.       Abdi B. Social skills and behavior problems of Iranian preschoolers. 2008.

15.       Teodoro MLM, Käppler KC, de Lima Rodrigues J, de Freitas PM, Haase VG. The Matson Evaluation of Social Skills with Youngsters (MESSY) and its adaptation for Brazilian children and adolescents. Revista Interamericana de Psicología/Interamerican Journal of Psychology. 2005;39(2):239-46.

16.       Fuller EA, Kaiser AP. The effects of early intervention on social communication outcomes for children with autism spectrum disorder: A meta-analysis. Journal of autism and developmental disorders. 2020;50:1683-700.

17.       Lindbäck J, Hammarén N. Precarious Pro-school Positions: Boys and Schooling in a Stigmatized Urban Area. YOUNG. 2023:11033088231157221.

18.       Abo-El Saud HMS, Sorour A, Elbeblawi I-E, El-Sayed EM. Social Skills among Preschool Children: Forms and its Risk Factors. Annals of the Romanian Society for Cell Biology. 2021;25(6):19010-20.

19.       Farid Marandi B, Kakabaraee K, Hosseini SA-S. The Effect of Problem- Solving Training on Social Skills of Preschool Children. Quarterly Journal of Child Mental Health. 2020;6(4):131-43. Doi:10.29252/jcmh.6.4.13.

20.       Özbey S, Köyceğiz M. Investigation of the effect of social skills training on the motivation levels of preschool children. International electronic journal of elementary education. 2019;11(5):477-86.

21.       Mohammadi PD, N., Mesteri M. The Effect of Teaching Approaches on Preschoolers’ Social Skills. Quarterly Journal Of Education. 2017;33(1):135-54.

22.       Rezaei A, Akhoundzadeh G, Hojjati H. The Effect of Social Skills Training on the Development of Social Skills among Preschool Children in Shahroud City, Iran, 2017. Journal of Research in Rehabilitation Sciences. 2018;13(6):326-33. Doi:10.22122/jrrs.v13i6.3114.

23.       Yasami S, Kian M, Geramipour M. Comparing Social Skills of 4 to 5 Years Old Preschool Children of Eyvan-E-Gharb City. Preschool and Elementary School Studies. 2015;1(2):1-18.

24.       DADESTAN P, ASGARI A, RAHIMZADEH S, BAYAT M. Preschool children’s social/emotional skills: A demographic comparison. 2010.

25.       Gresham FM, Elliot SN. Social skills rating system. PsycTESTS Dataset. 1990.

26.       Maleki M, Mardani A, Mitra Chehrzad M, Dianatinasab M, Vaismoradi M. Social skills in children at home and in preschool. Behavioral Sciences. 2019;9(7):74.

27.       EBRAHIMI FATEMEH TM. The Effect of Self-Regulation Skills Training on Social Skills and Executive Functions of Preschool Students with Mild Mental Disability. PSYCHOLOGY OF EXCEPTIONAL INDIVIDUALS[Internet].Available from: https://sid.ir/paper/208410/en. 2019;8(32 ):101-125.

28.Hoffman, M.F., Quittner, A.L. and Cejas, I., 2015. Comparisons of social competence in young children with and without hearing loss: A dynamic systems framework. Journal of deaf studies and deaf education, 20(2), pp.115-124.​

29.Ouellet‐Morin I, Tremblay RE, Boivin M, Meaney M, Kramer M, Côté SM. Diurnal cortisol secretion at home and in child care: A prospective study of 2‐year‐old toddlers. Journal of child psychology and psychiatry. 2010 Mar;51(3):295-303.

30. Gunnar MR, Donzella B. Social regulation of the cortisol levels in early human development. Psychoneuroendocrinology. 2002; 27(1-2): 199-220.

31. Van Andel HWH, Jansen LMC, Grietens H, Knorth EJ, van der Gaag RJ. Salivary cortisol: a possible biomarker in evaluating stress and effects of interventions in young foster children? Eur Child Adolesc Psychiatry. 2014; 23(1): 3–12

32. Weber S, Kronberger N, Appel M. Immigrant student's educational trajectories: the influence of cultural identity and stereotype threat. Self-Identity. 2018; 17(2): 211-235

​​​​​​

مطالعه حاضر یک مطالعه توصیفی-مقطعی با هدف تعیین مهارت های اجتماعی کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال 1403می باشد که در راستای این طرح،از پرسشنامه مهارت های اجتماعی گرشام و الیوت جهت جمع آوری داده ها استفاده می گردد.

ندارد

 دوره پیش دبستانی، یکی از مهم ترین مراحل برای کسب مهارتهای اجتماعی در طول مراحل تحولی است و تلاش برای رشد مهارت های اجتماعی کودکان در ادامه زندگی مستقل و موفقیت شغلی آنها حائز اهمیت است.

ندارد.

ندارد

از طریق مرکز تحقیقات دانشگاه علوم پزشکی زاهدان تامین می گردد.

ندارد

به اصل محرمانگی اطلاعات در کد های اخلاق اشاره و در روند انجام طرح اجرا می گردد.

شرکت کنندگان گرامی می توانند با شماره ذیل در صورت بروز هر گونه مشکلی تماس حاصل فرمایند.

09152720063 بنیامین سعادتی فر - کارشناسی ارشد پرستاری

دارند.

افراد میتواند براساس تمایل خود به صورت اگاهانه بدون هیچ اجبار و زور در مطالعه شرکت کنند. 

باید رضایت کتبی از پدر و یا از مادر کودک گرفته شود. در صورت عدم دسترسی  درهر دو والد،رضایت سرپرست قانونی واجد صلاحیت برای انجام پژوهش‌های درمانی لازم است.

پدر و مادر گرامی:

این پرسشنامه با هدف شناسایی اختلال های هیجانی مرتبط با اضطراب کودکان و پیامدهای مرتبط با آن در اختیار شما قرار گرفته است.ضمن تشکر از قبول زحمت همکاری در این پروژه تحقیقاتی، تکمیل پرسشنامه به منزله رضایت شما از شرکت در این طرح بوده و اطلاعات بدست آمده بصورت محرمانه و کلی مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد. خواهشمند است با پاسخ صادقانه به سوالات، ما را در رسیدن به هدف فوق یاری نمایید.