بررسی غربالگری تغذیه ای کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال 1403

مطالعه حاضر یک مطالعه توصیفی-مقطعی با هدف تعیین غربالگری تغذیه ای برای کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال 1403می باشد که در راستای این طرح،از پرسشنامه غربالگری تغذیه برای کودکان پیش دبستانی( NutriSTEP[1]) جهت جمع آوری داده ها استفاده می گردد.طبق استعلام به عمل آمده از آموزش و پرورش زاهدان، جامعه هدف جهت سنجش 18000 کودک می باشد که طبق فرمول کوکران،حجم نمونه با احتباس ریزش داده ها500 نفر تخمین زده شد که به نسبت برابر از سه مرکز انتخاب خواهند شد. نمونه های مورد نظر به روش نمونه گیری خوشه ای تصادفی تک مرحله ای از بین 3 پایگاه سنجش شهر زاهدان در بازه زمانی مهرماه سال 1403 لغایت خرداد ماه 1404  جمع آوری خواهد شد.در این پژوهش ،تجزیه وتحلیل داده ها از آزمون های آماری توصیفی(میانگین ،درصد) و استنباطی(آزمون t و آنالیز واریانس یکطرفه) استفاده خواهد شد. همچنین از نرم افزارSPSS  نسخه 26، با سطح معنی داری 0.05 برای تحلیل داده ها استفاده می  گردد.نتایج این مطالعه در تعیین سیاست گذاری های کلان و خرد سلامت کودکان کاربرد دارد . همچنین میتواند در طراحی مداخلات و برنامه های کاهش اختلالات تغذیه ای کودکان سنین پیش دبستانی راهگشا باشد.

[1] Nutrition Screening Tool for Every Preschooler

The current study is a cross-sectional descriptive study with the aim of determining nutritional screening for preschool children in Zahedan city in 2024. In line with this plan, the Nutrition Screening Questionnaire for Preschool Children (NutriSTEP [1]) was used to collect data. According to the inquiry made by Zahedan Education, the target population for measuring is 18,000 children, and according to Cochran's formula, the sample size was estimated to be 500 people, who will be selected in equal proportion from three centers. The desired samples will be collected by one-stage random cluster sampling method from among 3 measuring stations of Zahedan city between October 2024 and June 2025. In this research, analysis and analysis of data from descriptive statistical tests ( average, percentage) and inferential (t-test and one-way analysis of variance) will be used. Also, SPSS software version 26, with a significance level of 0.05, is used for data analysis. The results of this study are used in determining the macro and micro policies of children's health. It can also lead the way in designing interventions and programs to reduce nutritional disorders of preschool children.

تغذیه مطلوب در دوران کودکی، نقش تعیین کننده ای در فرایند رشد طبیعی و سلامت جسم و روان انسان در آینده دارد(1). بیش از یک ششم بیماری ها در جهان ناشی از سوء تغذیه است که این رقم در برخی مناطق محروم، ممکن است به یک سوم برسد. کودکان به دلیل نیازهای ویژه غذایی جهت تأمین رشد به طور قابل توجهی در معرض ابتلا به سوء تغذیه هستند.سوء تغذیه شدید بویژه در مناطق با فقر اقتصادی به علت کمبود مواد غذایی و مناطق با فقر فرهنگی به دلیل عدم دانش کافی در مورد روش های تغذیه و همچنین در مناطق با فقر بهداشتی بیشتر دیده می شود(2). سوء تغذیه از معمولی ترین و بارزترین عوامل کاهش عمر، بقا و سلامت در کودکان به عنوان آسیب پذیرترین قشر جامعه محسوب می شود. کمبودهای تغذیه ای در کودکان علاوه برعقب ماندگی رشد جسمی و ذهنی، با کاهش آموزش پذیری، افت توانمندی و عدم توانایی در کسب مهار تها همراه می باشد. این مشکلات به طور غیر قابل جبرانی نسل های آینده و توسعه ملّی،اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه را در معرض خطر قرار می دهد(3).یونیسف 42 % و 36 % کودکان بدو تولّد تا چهار ساله کشورهای کم توسعه یافته را به ترتیب مبتلا به کم وزنی متوسط و شدید اعلام کرده است. در کشور ما نیز بررسی های انجام شده درسال 1390 و 1394 نشان می دهد که سوء تغذیه در کودکان زیر 5 سال از شیوع بالایی برخوردار است(4). در دنیا 32 % کودکان زیر 5 سال دچار سوء تغذیه متوسط وشدید هستند و این آمار در کشورهای کم توسعه یافته 45 % و درکشورهای توسعه یافته%33  گزارش شده است(5). اگرچه نتایج بررسی کشوری شاخص های سوء تغذیه کودکان زیر 5 سال در سال 1396 ، نشان دهنده کاهش محسوس درصد کودکان مبتلا به سوتغذیه می باشد و در این مطالعه 7/4% کودکان زیر 5 سال دچار کوتاه قدی تغذیه ای،2/5% کم وزنی متوسط و شدید و 7/3% مبتلا به لاغری هستند؛ ولی این شیوع در برخی از استان های کشور از جمله خراسان و سیستان و بلوچستان،در حدی است که نیاز به مداخله و برنامه ریزی دارد(6)علاوه بر آن؛ گزارش شده است که مشکلات تغذیه در 25 درصد از کودکان معمولی و در 80 درصد از کودکانی که دارای تأخیر دررشد یا ناتوانی های رشدی هستند، رخ می دهند(7).

در مقابل، بسیاری از کشورهای در حال توسعه و از جمله ایران، به دلیل گذر اپیدمیولوژیکی و تغذیه ای و هم چنین رشد اقتصادی، سهولت دسترسی به مواد غذایی افزایش و بیماریهای عفونی کاهش یافته (8) و این درحالی است که اضافه وزن و چاقی افزایش یافته است(9, 10). امروزه چاقی و اضافه وزن در کودکان به عنوان یکی از مهمترین مشکلات بهداشتی هم در کشورهای توسعه یافته و هم در کشورهای در حال توسعه به شمار می رود(11-13). چاقی و اضافه وزن در کودکان با مشکلات متعددی از جمله آسم، مشکلات خواب، کاهش اعتماد به نفس، بیماریهای قلبی عروقی و دیابت نوع 2 در ارتباط است(13, 14). شیوع اضافه وزن و چاقی در کودکان در سنین قبل از مدرسه در طول یک دهه گذشته افزایش یافته به طوری که از %4/2 در سال 1990 به میزان %6/7 در سال 2010 افزایش یافته است و این میزان به 1/9%در سال 2020 رسیده است(15). در سال ،2020 تخمین زده شد که 43 میلیون کودک در جهان چاق بوده که از این میزان 35 میلیون (4/81%)در کشور های در حال توسعه زندگی می کردند(16).از طرفی دیگر،اختلالات تغذیه ای علاوه بر کودک سنین پیش دبستانی ،روی دیگر اعضای خانواده نیز تاثیرگذار است.این مشکلات ارتباط سالم بین کودک و والدین را خدشه دار کرده و تعامل بین آنها را به خطر می اندازد.در نتیجه،نه تنها نیازهای جسمانی کودک سنین پیش دبستانی به طور صحیح فراهم نمی گردد،بلکه نیاز های عاطفی و اجتماعی وی نیز تامین نمی شود(17).

یافته ها مطالعات مرتبط نشان داد سوء تغذیه بعنوان یکی از مشکلات عمده تغذیه ای  استان سیستان و بلوچستان مطرح می باشد. بنابراین طراحی و اجرای مداخلات مناسب برای بهبود وضع تغذیه کودکان و همچنین توجه به نقش پایش رشد در ارزیابی وضع تغذیه کودکان راهکارهای آموزشی - مداخله ای به منظور ایجاد حساسیت در والدین و تقویت انگیزه کارکنان بهداشتی جهت پیگیری مستمر رشد کودکان مورد تاکید قرار می گیرد(31).علاوه بر آن یکسری از گزارشات بین المللی، به اهمیت غربالگری تغذیه ای برای شناسایی آنهایی که نیاز به درمان تغذیه ای دارند و آنهایی که ندارند، تأکید ورزیده اند(18)؛ با این وجود، عقیده بر این است که سوءتغذیه در سطح جهانی، همچنان دستخوش بازشناسی اندک و درمان ناقص قرار دارد. گام های مهم در مبارزه علیه سوءتغذیه شامل: مستندسازی دامنه این معضل در مراکز متفاوت و مقوله های تشخیصی، کسب بینش های مناسب نسبت به موانع غربالگری، ضوابط آن موانع با خط مشی های محلی و رویه عمل ها و گرایش ها نسبت به غربالگری تغذیه ای است(19). تـشخیص سریع بیماران با استفاده از روش های غربـالگری بـر پایـه وضــعیت وزن، کــاهش وزن و دریافــت غــذایی، BMI و اخـتلالات خـوردن می باشد(20).یافته پژوهش بابکی(2006) بررسی نشان می دهد که %38.1, %34.1, %9.5 کودکان زیر 5 سال استان سیستان و بلوچستان به ترتیب از کوتاه قدی, کم وزنی و لاغری متوسط و شدید رنج می برند. حدود %40 مادران کارت رشد کودک خود را می شناختند و از هدف پایش رشد آگاهی داشتند و فقط %4 از کودکان در فواصل مناسب وزن ثبت شده ای بر روی کارت رشد خود داشتند(31).

غربالگری تغذیه ای، می تواند افراد در معرض خطر را شناسایی و مداخله زودهنگام را امکانپذیرسازد. زمانیکه سوء تغذیه در هنگام پذیرش به مراکز درمانی شناسایی می گردد،می تواند توجه مسئولین را بر مشکلات منجر به فزونی آن قبل از پذیرش مانند: بیماری، فقر و محرومیت های جغرافیایی معطوف سازد. بدیهی است آگاهی های تغذیه ای، می توانند تحت تأثیر دانش و آموزش های قبلی قرار گیرند(21). با توجه به اهمیت غربالگری تغذیه کودکان سنین پیش دبستانی درعقب ماندگی رشد جسمی و ذهنی و کاهش آموزش پذیری، افت توانمندی و عدم توانایی در کسب مهارتها، تحقیق حاضر با هدف تعیین غربالگری تغذیه ای کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال 1403 انجام خواهد گردید.

مروری بر متون

جهت دستیابی به مطالعات انجام شده پیرامون این پژوهش جستجوی دقیق و وسیع با کلید واژه های استاندارد Mesh در بانک های اطلاعاتی فارسی و لاتین با کلید واژه های فارسی غربالگری تغذیه ای، سنین پیش دبستانی و کلید واژه انگلیسی Nutritional screening, preschool در پایگاههای اطلاعاتی SID,Magiran,ScieceDirect,GoogleوScolar,Elsiver,Pubmed بین سالهای ۲۰۲4-۱۹۹۰جستجو انجام شد و مقالات مرتبط مورد بررسی قرار گرفت.سپس مقالاتی که بیشترین تناسب و ارتباط با موضوع پژوهش داشتند انتخاب شده که شرحی از آن می پردازیم.

Muhammad Shahid و همکاران (2022) مطالعه ای توصیفی مقطعی تحت عنوان مقایسه رویکردهای مختلف غربالگری تغذیه ای و عوامل تعیین کننده سوء تغذیه در کودکان زیر پنج سال در یک ناحیه حاشیه نشین در استان پنجاب، پاکستان انجام دادند. در این مطالعه از روش نمونه گیری تصادفی مبتنی بر هدف متناسب برای جمع آوری داده ها از 384 خانوار روستایی در مطالعه مبتنی بر جامعه با استفاده از یک نظرسنجی خودگردان و پیروی از سوابق ثبت شده کارکنان بهداشتی استفاده شد.وضعیت تغذیه 517 کودک زیر پنج سال با ارجاع به استانداردهای رشد کودکان اندازه گیری شد. علاوه بر این، این تحقیق از مدل رگرسیون لجستیک باینری برای اندازه گیری تأثیر عوامل اجتماعی و اقتصادی بر سوء تغذیه کودکان استفاده کرده است. شیوع سوء تغذیه از طریق شاخص های BMI ،MUAC برای سن، و شاخص های معمولی کمتر از رویکرد CIAFاست. نتایج رگرسیون لجستیک باینری نشان داد که همه متغیرهای توضیحی با CIAF در مقایسه با سایررویکردهای آنتروپومتریک، به عنوان مثال، BMI ،MUAC-برای سن، و شاخص های معمولی مانند کوتاه قدی،لاغری و کمبود وزن، ارتباط معنی داری دارند. این مطالعه نتیجه می گیرد که CIAF ابزار بهتری برای ارزیابی تغذیه کودکان است که تخمین های دقیق تری از سوء تغذیه را نشان می دهد. همچنین، کودکان بیشتری را با نارسایی های آنتروپومتریک متعدد شناسایی می کند و الگوی سوءتغذیه را در میان کودکان پیش دبستانی که در محیط های کم منابع زندگی می کنند، ارائه می دهد(23).

MOHAMED و همکاران (2020) مطالعه ای توصیفی مقطعی تحت عنوان غربالگری تغذیه برای کودکان 2 تا 5 ساله در مراکز سرپایی شهری و روستایی در مصر انجام دادند. این مطالعه مقطعی بر روی 135 کودک 2 تا 5 ساله مراجعه کننده به کلینیک های سرپایی در سه بیمارستان بیمارستان عمومی بولق الدکرور (منطقه شهری)، بیمارستان مرکزی البدرشینو ،بیمارستان الوحات البحاریه (مناطق روستایی) انجام شد.اندازه گیری وزن و قد به دست آمد.از نمودارهای رشد سازمان جهانی بهداشت برای تعریف کم وزنی، کوتاهی قد و چاقی استفاده شد و همچنین از امتیاز STAMP برای ارزیابی خطر اختلالات تغذیه در این مطالعه استفاده شد.نتایج حاکی از آن بود که شیوع وزن نرمال، قد و BMI به ترتیب %80،%59.2 و 37.7% بود. شیوع کم وزنی حاشیه ای، کوتاه قدی حاشیه ای و اضافه وزن در مناطق شهری به ترتیب ،%17 %27.4 و %34 و شیوع کم وزنی، کوتاه قدی و چاقی در مناطق روستایی به ترتیب ،%2.9 %11.8 و %28.1 بود(24).

Agim Rysha و همکاران (2017) مطالعه ای توصیفی – مقطعی تحت عنوان وضعیت تغذیه کودکان پیش دبستانی در مهدکودک در کوزوو انجام دادند.این مطالعه در کودکان 12 الی 59 ماهه(352کودک)و کودکان 60 الی 83 ماهه (134 کودک) در مهد کودک های دولتی و خصوصی کوزوو انجام شد. اندازه گیری های آنتروپومتریک مورد استفاده برای این مطالعه وزن وارتفاع از کودکان پیش دبستانی (12 تا 83 ماه) می باشد. از تخته اندازه گیری برای اندازه گیری قد کودکان زیر 2 سال استفاده شد.نتایج نشان داد بروز کم وزنی کودکان روندی کاهش دارد و شیوع کودکان دارای اضافه وزن و چاق در نمونه انتخاب شده مشهود بود(25).

فرج زاده و همکاران(2010)مطالعه ای توصیفی – تحلیلی تحت عنوان شیوع سوء تغذیه در کودکان پیش دبستانی شهر بیرجند انجام دادند.در این مطالعه به صورت مقطعی ،1132 کودک پیش  دبستانی شهر بیرجند به روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای سهمی،انتخاب و ارزیابی شدند. داده ها با استفاده از پرسشنامه و اندازه گیری قد و وزن به روش استاندارد جمع آوری شدند. به منظور ارزیابی وضعیت تغذیه ای کودکان، سه شاخص وزن برای سن (کم وزنی)، قد برای سن (کوتاه قدی) و وزن برای قد (لاغری) محاسبه و با استاندارد های سازمان بهداشت جهانی مقایسه گردید.نتایج حاکی از آن بود که شیوع سو تغذیه براساس معیار کم وزنی،لاغری و کوتاه قدی به ترتیب8/42%،61% و 2/19% بود و با توجه به شیوع سوء تغذیه در کودکان پیش دبستانی و ارتباط آن با متغیرهای اجتماعی و اقتصادی، اقداماتی مانندارتقای وضعیت اقتصادی خانواده ها و افزایش آگاهی والدین می تواند نقش مؤثری در کاهش شیوع سوء تغذیه در کودکان داشته باشد(26).

شریف زاده و همکاران (2008) مطالعه ای توصیفی – تحلیلی تحت عنوان شیوع سوء تغذیه در کودکان زیر شش سال استان خراسان جنوبی در سال 1385 انجام دادند. این مطالعه توصیفی - تحلیلی از نوع مقطعی بر روی 1807 کودک زیر شش سال استان خراسان جنوبی که به روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای سهمی از مناطق شهری و روستایی شش شهرستان تحت پوشش استان انتخاب شده بودند, انجام شد. داده ها با استفاده از پرسشنامه کشوری طرح Anthropometric Nutrition Indicators Survey (ANIS) توسط کاردان و یا کارشناسان بهداشت خانواده آموزش دیده با مصاحبه با مادر جمع آوری گردید. اندازه گیری قد و وزن با روش استاندارد و ترازوی سکا و با دقت 50 گرم اندازه گیری شد. برای بررسی سوء تغذیه از سه شاخص وزن به سن (کم وزنی), وزن به قد (لاغری) و قد به سن (کوتاهی قد) استفاده شد.نتایج حاکی از آن بود که با توجه به شیوع بالای سوء تغذیه در کودکان و ارتباط آن با متغیرهای مربوط به طبقه اقتصادی - اجتماعی, انجام اقداماتی همچون ارتقای سطح سواد والدین بویژه مادران, تداوم تغذیه با شیر مادر تا دو سالگی و بهبود وضعیت تغذیه کودکان زیر شش سال و ارتقای سطح آگاهی مادران در زمینه تغذیه کودکان توصیه می شود(27).

بصیری مقدم و همکاران(2007) مطالعه ای توصیفی – تحلیلی تحت عنوان بررسی شیوع سوء تغذیه در کودکان اوّل دبستان شهر گناباد سال تحصیلی 85 -1384 انجام دادند. در این مطالعه که به صورت مقطعی و در سال 85-1384 انجام شد، قد و وزن 558 کودک اول دبستان شهر گناباد که به روش نمونه‌گیری طبقه‌ای تصادفی انتخاب شده بودند، مورد بررسی قرار گرفت. سن این کودکان بین 6 سال و 3 ماه تا 7 سال و 3 ماه بود که از 6 سال و 3 ماه تا 6 سال و 9 ماه با 5/6 سال منحنی مرجع NCHS و از 6 سال و 9 ماه و یک روز تا 7 سال و 3 ماه با 7 سال منحنی مرجع NCHS مقایسه شد. برای ارزیابی وضعیت تغذیه‌ای کودکان، سه شاخص وزن برای سن طبق معیار گومز، وزن کودک به وزن استاندارد برای قد و قد برای سن طبق معیار واترلو به ترتیب برای میزان شیوع و درجات مختلف کم وزنی،لاغری،کوتاه قدی مورد استفاده قرار گرفت. نتایج این پژوهش نشان داد که وضعیت تغذیه‌ای دانش آموزان رضایت‌بخش نیست و به درجاتی از سوء تغذیه حاد و مزمن دچار هستند؛ بنابراین برنامه‌ریزی مدون و هماهنگی‌های بین بخشی و همچنین برنامه‌ریزی مناسب جهت تغذیه رایگانی که در مدارس انجام می‌شود، برای بهبود وضعیت تغذیه‌ای کودکان ضروری به نظر می‌رسد؛ همچنین با توجه به تأثیر برخی از عوامل اقتصادی در شیوع سوء تغذیه، لازم است بررسی و رسیدگی به این مسأله جزو اولویت های برنامه‌ریزی کشوری قرار گیرد تا بدین ترتیب از عوارض و مخارج درمان سوء تغذیه کاسته شود(28).

یارپرور و همکاران(2006)مطالعه ای توصیفی – تحلیلی تحت عنوان بررسی وضعیت تغذیه ای و برخی عوامل مرتبط با آن در کودکان پیش دبستانی 6 تا 59 ماهه در مناطق آسیب دیده از زلزله شهرستان بم انجام دادند. بررسی در آذر 1383 در شهر بم، بروات و روستاهای زلزله زده اطراف، روی 500 کودک 6 تا 59 ماهه صورت گرفت . وزن و قد کودکان و مراقبان آنها اندازه گیری و نمایه های وزن برای قد و سن و قد برای سن کودکان بر اساس امتیاز Z ونمایه توده بدن برای مادران محاسبه شد. اطلاعات مربوط به ویژگی های فردی کودکان و مراقبان آنها، الگوهای غذایی کودکان، وضعیت اقتصادی - اجتماعی خانوارها، دسترسی خانوارها به مراقبتهای بهداشتی و آب آشامیدنی بهداشتی و بهداشت محیط زندگی با تکمیل یک پرسشنامه از طریق مصاحبه، گردآوری شد. یافته ها نشان می دهند که مشکل اصلی تغذیه ای در این مناطق، کم وزنی متوسط تا شدید و پس از آن، کوتاه قدی است.وضعیت تغذیه ای در کودکان منطقه آسیب دیده، نسبت به کودکان استان کرمان و برخی از شهرستانهای این استان بهتر بود. رسیدگی به وضعیت تغذیه ای و عادات غذایی زنان در دوران بارداری و مداخله به منظور کاهش خطر تولد با وزن کم و بهبود عادات غذایی کودکان 6 تا 59 ماهه اعم از الگوی مناسب تغذیه با شیر مادر و سایر عادات غذایی مرتبط با سن، ضمانت مناسبی برای مواجهه بهتر گروه های آسیب پذیر در بلایای طبیعی یا ساخته انسان خواهد بود(29).

نقدی بر متون

اکثر مطالعات انجام شده در این حوزه مرتبط به سال های گذشته در ایران بوده است و همچنین مطالعه ای توصیفی - مقطعی در حوزه غربالگری تغذیه کودکان سنین پیش دبستانی یافت نشد.از طرفی دیگر پیشگیری و درمان سوتغذیه مستلزم رسیدگی به علل زمینه ای افراد دارد.سازمان های دولتی ،سازمان های مستقل و مدارس می توانند در پیشگیری از سوتغذیه نقش داشته باشد. سهل انگاری به مشکلات مربوط به تغذیه، می تواند به عواقب خطرناک تغذیه ای، رشدی و روانشناختی منجر شود.با توجه به اهمیت سوء تغذیه در عقب ماندگی رشد جسمی و ذهنی و کاهش آموزش پذیری، افت توانمندی و عدم توانایی در کسب مهارتها، تحقیق حاضر با هدف تعیین غربالگری تغذیه ای کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال 1403انجام خواهد شد.

1. میانگین نمره سطح تغذیه ای کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال 1403 چقدر است؟

2. چه وضعیتی از تغذیه کودکان سنین پیش دبستانی در شهر زاهدان وجود دارد؟

3. چه عواملی می‌توانند بر تغذیه کودکان در این دوره سنی تأثیرگذار باشند؟

4. چه راهکارهایی می‌تواند برای بهبود وضعیت تغذیه ای کودکان پیش دبستانی در شهر زاهدان پیشنهاد شود؟

5. عوامل موثر بر مصرف غذا در کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال 1403 چگونه است؟

6. وضعیت رشد جسمی در کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال 1403 چگونه است؟

7. فعالیت بدنی در کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال 1403 چگونه است؟

8. وضعیت مصرف غذا و مایعات در کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال 1403 چگونه است؟

فرضیات تحقیق:

1-بین عوامل فردی و دموگرافیک با وضعیت تغذیه ای کودکان سنین پیش دبستانی ارتباط وجود دارد.(بدون جهت)

تعیین غربالگری تغذیه ای کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال 1403

1-بررسی وضعیت تغذیه ای کودکان سنین پیش دبستانی در شهر زاهدان در سال 1403

2-ارزیابی عوامل مؤثر بر تغذیه کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال 1403

3-تعیین وضعیت رشد جسمی کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال 1403

4-تعیین فعالیت بدنی کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال 1403

5-تعیین وضعیت مصرف غذا و مایعات  کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال1403

پایگاه های سنجش در سطح شهر زاهدان

نتایج این مطالعه در تعیین سیاست گذاری های کلان و خرد سلامت کودکان کاربرد دارد . همچنین میتواند در طراحی مداخلات و برنامه های کاهش اختلالات تغذیه ای کودکان سنین پیش دبستانی راهگشا باشد.

غربالگری تغذیه ای

نظری: غربالگری تغذیه ای به معنای تـشخیص سریع بیماران با استفاده از روش های غربـالگری بـر پایـه وضــعیت وزن، کــاهش وزن و دریافــت غــذایی، BMI و اخـتلالات خـوردن می باشد(20).

عملیاتی:در این مطالعه جهت پایش وضعیت تغذیه ای کودکان سنین پیش دبستانی، از پرسشنامه 17 سوالی غربالگری تغذیه برای کودکان پیش دبستانی( NutriSTEP[1]) با دامنه نمره 0 الی 68 استفاده خواهد گردید.

پیش دبستانی

نظری: پیش دبستانی یا دوره آمادگی دوره ای اختیاری است که والدین می توانند یک یا دو سال قبل از ورود به دوره ابتدایی، با مراجعه به واحدهای آموزشی، فرآیند ثبت ‌نام فرزند خود را انجام دهند که بدین منظور نوآموز می بایست حداقل 3 سال و حداکثر 6 سال باشد(22).

عملیاتی: در این مطالعه منظور کودکان سنین بین 3الی 5 سال مدارس شهر زاهدان می باشد که در سامانه آموزش و پرورش جهت پایش سلامت به پایگاه سنجش ارجاع داده خواهند شد.

مطالعه از نوع توصیفی - مقطعی خواهد بود.

در این مطالعه ،جامعه مورد پژوهش تمامی کودکان سنین پیش از دبستان 3 الی 5 سال شهر زاهدان را شامل می گردد.

معیار های ورود به مطالعه شامل تمایل شرکت در طرح،نداشتن سابقه بیماری های روانی،عدم فوت اعضای خانواده طی 6 ماه گذشته و معیار خروج عدم رضایت به شرکت در مطالعه و پرسشنامه های ناقص بود.

با توجه به این اینکه گروه هدف جامعه آماری 18 هزار نفره هستند که به 8 پایگاه سنجش در سطح شهر زاهدان ارجاع داده می شوند.طبق فرمول کوکران با احتمال ریزش ،حجم نمونه 500 نفر به روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای انتخاب خواهند شد.

نمونه مورد نظر به روش نمونه گیری خوشه ای تصادفی تک مرحله ای از بین 3 پایگاه سنجش شهر زاهدان در بازه زمانی مهرماه سال 1403 لغایت خرداد ماه 1404  جمع آوری خواهد شد(هر پایگاه 167 مورد) که تمامی پایگاه ها مورد سنجش قرار خواهد گرفت و با توجه به اینکه تمامی کودکان سنین پیش دبستانی جهت انجام سنجش به سایت آموزش و پرورش مراجعه می کنند طبق تفکیک خودکار سایت به یکی از سه پایگاه منتخب ارجاع خواهند داده شد (اختصاص کودکان به پایگاه ها صرفا تصادفی بوده و تنوع جمعیت از تمام مناطق شهر زاهدان در این پژوهش لحاظ گردید).طبق استعلام به عمل آمده از آموزش و پرورش زاهدان، جامعه هدف جهت سنجش 18000 کودک می باشد که طبق فرمول کوکران،حجم نمونه با احتباس ریزش داده ها500 نفر تخمین زده شد که به نسبت برابر از سه مرکز انتخاب خواهند شد. 

ابزار گردآوری داده ها در این مطالعه متشکل از 2 بخش می‌باشد:

بخش اول: اطلاعات دموگرافیک: شامل (سن، جنس،تعداد اعضای خانواده،فرزند چندم،سطح تحصیلات پدر،تحصیلات مادر،شغل پدر،تحصیلات مادر،محل سکونت،تعداد ساعات تنها بودن)می باشد.

بخش دوم: ابزار غربالگری تغذیه برای کودکان پیش دبستانی( NutriSTEP[1]) : این ابزار در سال 2008 در کانادا، برای غربالگری خطرات تغذیهای کودکان پیش دبستانی (3 تا 5 سال)، طراحی و بررسی شد. این ابزار شامل 17 سؤال در 4 دسته: مصرف غذا و مایعات، رشد جسمی، فعالیت بدنی و رفتارهای کم تحرکی و عوامل مؤثر بر مصرف غذا و رفتار تغذیه ای می باشد که توسط پژوهشگر، تکمیل می گردد. هر سؤال دارای 2 تا 5 گزینه است و هر گزینه دارای یک امتیاز از 0 تا 4 می باشد. نمرات بالاتر، نشانگر خطر تغذیه ای بالاتر است(30)؛این ابزار در مطالعه مهدی زاده(2020) بومی سازی شده و پایایی 68/0 محاسبه گردیده است که در مطالعه حاضر پایایی ابزار محاسبه خواهد شد.

پژوهشگر پس از تایید و تصویب پروپوزال توسط معاونت تحقیقات و فناوری و کمیته اخلاق دانشگاه و اخذ معرفی نامه و ارائه آن به مدیریت دانشکده پرستاری-مامایی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شهر زاهدان و کسب اجازه جهت انجام پژوهش از کمیته اخلاق و همچنین پایگاه های سنجش سطح شهر، براساس نمونه‌گیری تصادفی از بین کودکان پیش دبستانی اقدام به جمع آوری داده‌ها خواهد کرد. بدین ترتیب که پژوهشگر با کودکان سنین پیش دبستانی مصاحبه کرده و در صورت رضایت وی و داشتن شرایط ورود ،اهداف مطالعه را توضیح داده و فرم رضایت آگاهانه کسب خواهد گردید. نمونه‌ها با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی- خوشه ای در بازه زمانی مهرماه 1403 لغایت خرداد ماه 1404جمع آوری خواهد شد. در نهایت ،پرسشنامه دموگرافیک و ابزار غربالگری تغذیه برای کودکان پیش دبستانی( NutriSTEP[1])توسط پژوهشگر جهت سنجش وضعیت تغذیه ای افراد شرکت کننده در مطالعه تکمیل خواهد شد.

در این پژوهش ،تجزیه وتحلیل داده ها از آزمون های آماری توصیفی(میانگین ،درصد) و استنباطی(آزمون t و آنالیز واریانس یکطرفه) استفاده خواهد شد. همچنین از نرم افزارSPSS  نسخه 26، با سطح معنی داری 0.05 برای تحلیل داده ها استفاده می  گردد.

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران 1392

لازم به ذکر است که در این مطالعه کدهای 28، 25، 16، 13، 2 کمیته اخلاق دانشگاه رعایت شد که این کدها عبارتند از:

1. در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است (کد 2).
2. کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود (کد 13).
3. پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد؛ نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند (کد 16).
4. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند (کد 25). هرگونه انتشار دادهها یا اطلاعات بهدست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.
5. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی سازمانی، و تعارض منافع در صورت وجود باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش مطلوب نیست، بپذیرند (کد 28).

لازم به ذکر است که در این مطالعه کدهای 2,4,7,16,17,18,19,20,21 از فصل دوم دفترچه راهنمای اخلاق پژوهش بر گروههای آسیب پذیر در جمهوری اسلامی ایران  رعایت شد که این کدها عبارتند از:

1. هدف از پژوهش باید پیشبرد دانش در رابطه با سلامت نوزادان و کودکان یا ارتقای سلامت و مراقبت از این گروه باشد. (کد2)
2. کودکان از نظر دارا بودن ظرفیت برای دادن رضایت به سه گروه سنی تقسیم می‌شوند: زیر 7 سال، 7 تا 15 سال، و بالای 15سال. در کودکان زیر 7 سال: باید رضایت کتبی هم از پدر وهم از مادر نوزاد گرفته شود.در صورت عدم دسترسی به یکی ازآن‌هایا فقدان ظرفیت تصمیم‌گیری درهریک از والدین،رضایت از یکی از آن‌هاکفایت می‌کند. در صورت عدم دسترسی یا فقدان ظرفیت درهر دو والد، رضایت سرپرست قانونی واجد صلاحیت برای انجام پژوهش‌های درمانی لازم است،اما در پژوهش‌های غیردرمانی انجام پژوهش‌ها در چنین شرایطی ممنوع است. (کد 4)
3. پژوهش بر نوزادان یا کودکان تنها در صورتی باید انجام گیرد که انجام آن پژوهش بر روی سنین بالاتر امکان‌پذیر نباشد یا توجیه اخلاقی برای انجام آن پژوهش بر روی کودکان وجود داشته باشد. (کد 7)
4. در پژوهش‌هایی که شامل پرسشگری - اعم از مصاحبه یا تکمیل پرسشنامه - اند، باید توجه داشت که احساس گناه، بدبینی یا نگرانی نامناسب در والدینی که مورد پرسشگری قرار می‌گیرند ایجاد نشود. برای این منظور، باید توضیحات لازم در ضمن اخذ رضایت آگاهانه ارائه شود. (کد 16)
5. نباید هیچ‌گونه هزینه‌ی مالی برای شرکت در پژوهش به کودکان یا سرپرست قانونی آنان پرداخت شود ولی هزینه‌هایی که در نتیجه‌ی شرکت در پژوهش متحمل شده‌اند باید پرداخت شود. دادن هدیه‌های کوچک و فاقد ارزش مالی بالا (مانند بسته کوچک مدادرنگی یا کاغذ رنگی یا میان وعده‌های ساده) به کودکان شرکت کننده در پژوهش از نظر اخلاقی ایرادی ندارد و تشویق می‌شود. (کد 17)
6. سرپرستان کودک این حق را دارند که در طی انجام پژوهش کودک خود را همراهی کنند. (کد 18)
7. سرپرستان کودک، در صورت تمایل، باید از فرصت کافی برای مشورت با بستگان، مراقبان بهداشتی و مشاورین مستقل در رابطه با شرکت در پژوهش، برخوردار شوند. (کد 19)
8. باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های سرپرستان کودک در طی پژوهش پاسخ مناسب داده شود. (کد 20)
9. اخذ رضایت آگاهانه از کودک و سرپرستان او ترجیحاً باید توسط شخص یا اشخاصی انجام گیرد که در تیم درمانی او مشارکت ندارند. (کد 21)

ضمنا در این مطالعه کدهای حفاظت آزمودنی انسانی در پژوهشهای علوم پزشکی رعایت شد که این کدها عبارتند از:

1. اخذ رضایت آگاهانه در کلیه تحقیقاتی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می گیرد ضروری است.(کد 1) .
2.  اخذ رضایت آگاهانه بایستی فارغ از هر گونه اجبار ، تهدید ، تطمیع و اغوا انجام گیرد.در غیر اینصورت ، رضایت اخذ شده باطل و هیچ اثر قانونی بر آن مترتب نیست و در صورت بروز هر گونه خسارت ، مسئولیت آن متوجه پژوهشگرخواهدبود.(کد3)
3. در انجام تحقیقات علوم پزشکی اعم از درمانی و غیر درمانی ، محقق مکلف است اطلاعات مربوط به روش اجراء و هدف از انجام تحقیق ، خطرات احتمالی و فواید تحقیق ، ماهیت و مدت آن را به میزبانی که با آزمودنی ارتباط دارد به وی تفهیم نموده و به سؤالات او پاسخ های قانع کننده دهد و مراتب مذکور را دررضایت نامه قیدنماید.(کد5)
4. نحوه ارائه گزارش یا اعلام نتیجه تحقیقات می باید متضمن رعایت حقوق مادی و معنوی عناصر ذیربط (آزمودنی ، پژوهشگر ،پژوهش و سازمان مربوطه ) باشد. (کد 7)
5. محقق باید به آزمودنی اعلام نماید که میتواند در هر زمان که مایل باشد از شرکت درتحقیق منصرف شود.بدیهی است در صورت انصراف ، پژوهشگر مکلف است مواردی را که ترک تحقیق ، تبعات نامطلوبی نصیب آزمودنی می نماید به ایشان تفهیم نموده و اوراحمایت کند.(کد8)
6. مسئولیت تفهیم اطلاعات به آزمودنی به عهده محقق است.در مواردی که فرد دیگری این اطلاعات را به آزمودنی بدهد از محقق سلب مسئولیت نمی‌گردد.(کد10)
7.  محقق موظف است که اطلاعات مربوط به آزمودنی را بعنوان راز تلقی و آن را افشا ننموده و ضمنا شرایط عدم افشا آن را نیز فراهم نماید مگر آنکه در این مسیر محدودیتی داشته باشد که در اینصورت باید قبلا آزمودنی را مطلع نماید. (کد18)

از مهمترین محدودیت های مطالعه محدودیت زمانی و مالی پژوهشگر می باشد.با توجه به تأثیر برخی از عوامل اقتصادی در شیوع سوء تغذیه، به این موضوع در فرم اطلاعات دموگرافیک اشاره شده است.

Nutritional screening, preschool،غربالگری تغذیه ای، سنین پیش دبستانی

منابع:

1.            Ross H, Kruger R, Wham C. Prevalence of nutrition risk and associated risk factors among New Zealand pre‐school children. Journal of Paediatrics and Child Health. 2023;59(1):100-6.

2.            Aminah D, Ardiana A, Rahmawati I. NUTRITIONAL IMPROVEMENT INTERVENTIONS FOR MALNOURISHED PRESCHOOL CHILDREN: A SYSTEMATIC REVIEW. UNEJ e-Proceeding. 2023:314-20.

3.            Jiménez-Ceballos B, Martínez-Herrera E, Ocharan-Hernández ME, Guerra-Araiza C, Farfán García ED, Muñoz-Ramírez UE, et al. Nutritional status and poverty condition are associated with depression in preschoolers. Children. 2023;10(5):835.

4.            fesharakinia a, sharifzadeh g. Prevalence of malnutrition in under 5-year old children in Birjand city in 2011. Journal of Birjand University of Medical Sciences. 2013;20(1):77-84.

5.            Nicolai S, Sarwar MB, Kosbar Y. Digitally Powered'Learning to Earning'for Displaced Young People and Adolescent Girls and Young Women. UNICEF. 2023.

6.            Nourisaeidlou S, Babaie F, Ayremlou P. A Rapid Survey of the Nutritional Status of Under-Five-Year Children in Salmas. Journal of Rafsanjan University of Medical Sciences. 2015;14(6):481-92.

7.            Naser SSA, Alawar MW. An expert system for feeding problems in infants and children. 2016.

8.            Mei Z, Ogden CL, Flegal KM, Grummer-Strawn LM. Comparison of the prevalence of shortness, underweight, and overweight among US children aged 0 to 59 months by using the CDC 2000 and the WHO 2006 growth charts. The Journal of pediatrics. 2008;153(5):622-8.

9.            Kedir Turi MC, Grigsby-Toussaint D. Spatial Distribution of Underweight, Overweight and Obesity among Women and Children: Results from the 2011 Uganda Demographic and Health Survey. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2013;10(10):4967-81.

10.         Kelishadi R. Childhood overweight, obesity, and the metabolic syndrome in developing countries. Epidemiologic reviews. 2007;29(1):62-76.

11.         Wamba PCF, Enyong Oben J, Cianflone K. Prevalence of overweight, obesity, and thinness in Cameroon urban children and adolescents. Journal of obesity. 2013;2013.

12.         Taheri F, Kazemi T, Chahkandi T, Namakin K, ZARDAST M, Bijari B. Prevalence of overweight, obesity and central obesity among elementary school children in Birjand, East of Iran, 2012. 2013.

13.         van Grieken A, Renders CM, Wijtzes AI, Hirasing RA, Raat H. Overweight, obesity and underweight is associated with adverse psychosocial and physical health outcomes among 7-year-old children: the ‘Be active, eat right’study. PloS one. 2013;8(6):e67383.

14.         Martínez-Vizcaíno V, Martínez MS, Pacheco BN, López MS, García-Prieto JC, Nino CT, et al. Trends in excess of weight, underweight and adiposity among Spanish children from 2004 to 2010: the Cuenca Study. Public Health Nutrition. 2012;15(12):2170-4.

15.         Vieira M, Carvalho GS. The “Planning Health in School” Programme (PHS-pro) to Improve Healthy Eating and Physical Activity: Design, Methodology, and Process Evaluation. Nutrients. 2023;15(21):4543.

16.         Obesity and overweight. World Health Organization website. Accessed March 1 hwwien-rf-sdo-a-o.

17.         Hubbard KL, Bandini LG, Folta SC, Wansink B, Eliasziw M, Must A. Impact of a Smarter Lunchroom intervention on food selection and consumption among adolescents and young adults with intellectual and developmental disabilities in a residential school setting. Public Health Nutrition. 2015;18(2):361-71.

18.         Ockenga J, Freudenreich M, Zakonsky R, Norman K, Pirlich M, Lochs H. Nutritional assessment and management in hospitalised patients: implication for DRG-based reimbursement and health care quality. Clinical nutrition. 2005;24(6):913-9.

19.         Kruizenga HM, Van Tulder MW, Seidell JC, Thijs A, Ader HJ. Effectiveness and cost-effectiveness of early screening and treatment of malnourished patients. The American journal of clinical nutrition. 2005;82(5):1082-9.

20.         Westergren A, Lindholm C, Axelsson C, Ulander K. Prevalence of eating difficulties and malnutrition among persons within hospital care and special accommodations. The Journal of Nutrition Health and Aging. 2008;12:39-43.

21.         Amaral TF, Matos LC, Tavares MM, Subtil A, Martins R, Nazaré M, et al. The economic impact of disease-related malnutrition at hospital admission. Clinical nutrition. 2007;26(6):778-84.

22.         Lindbäck J, Hammarén N. Precarious Pro-school Positions: Boys and Schooling in a Stigmatized Urban Area. YOUNG. 2023:11033088231157221.

23.         Shahid M, Liu Y, Ameer W, Qureshi MG, Ahmed F, Tang K. Comparison of Different Nutritional Screening Approaches and the Determinants of Malnutrition in Under-Five Children in a Marginalized District of Punjab Province, Pakistan. Children. 2022;9(7):1096.

24.         MAY F. NASSAR MD, MOHAMED A. ABD EL WAHED, M.D., HEBA E. EL KHOLY MD, AHMED K. AHMED, M.Sc. Nutritional Screening for 2-5 Years Old Children in Urban and Rural Outpatient Settings. The Medical Journal of Cairo University. 2020;88(September):1767-75. Doi:10.21608/mjcu.2020.116826.

25.         Rysha A, Gjergji TM, Ploeger A. Nutritional status of preschool children attending kindergartens in Kosovo. Journal of health, population and nutrition. 2017;36:1-8.

26.         Farajzadeh Z, Saadatjoo S, Hosseini S, Hassani H, Taghizadeh M, Alahyari F. Prevalence of malnutrition in preschool children in Birjand City in 2010. 2012.

27.         SHARIFZADEH GR, SAFARI RS, Zeraatkar V, Moudi M. Prevalence of malnutrition in under 6-year old children in South Khorasan in 2006. 2008.

28.         Basiri Mogaddam M, Gahramany M, Chamanzary H, Badiee L. Survey of prevalence of malnutrition in children who study at grade one in Gonabad primary school in 2005- 2006. Internal Medicine Today. 2007;13(1):40-4.

29.         YARPARVAR A. ON, GOLESTAN B., KALANTARI N. ASSESSING THE NUTRITIONAL STATUS OF THE PRESCHOOL 6-59 MONTH OLD CHILDREN AND SOME RELATED FACTORS IN EARTHQUAKE AFFECTED AREAS OF BARN. JOURNAL OF NUTRITION SCIENCES & FOOD TECHNOLOGY[Internet]. Available from: https://sidir/paper/121293/en. 2006;1(1):33-43.

30.         Randall Simpson J, Keller H, Rysdale L, Beyers J. Nutrition screening tool for every preschooler (NutriSTEP™): validation and test–retest reliability of a parent-administered questionnaire assessing nutrition risk of preschoolers. European journal of clinical nutrition. 2008;62(6):770-80.

31.Islami Shahrbabki Parvin, Minaei Mina, Nasernia Mohammad Reza. Nutrition picture of children under 5 years of Sistan and Baluchistan province. Journal of Kerman University of Medical Sciences[Internet]. 1385;13(2 (Third Congress of Epidemiology)):25-25. Available from: https://sid.ir/paper/446748/fa

مطالعه حاضر یک مطالعه توصیفی-مقطعی با هدف تعیین مهارت های اجتماعی کودکان سنین پیش دبستانی شهر زاهدان در سال 1403می باشد که در راستای این طرح،از پرسشنامه غربالگری تغذیه برای کودکان پیش دبستانی( NutriSTEP[1]) جهت جمع آوری داده ها استفاده می گردد.

ندارد.

غربالگری تغذیه ای، می تواند افراد در معرض خطر را شناسایی و مداخله زودهنگام را امکانپذیرسازد. زمانیکه سوء تغذیه در هنگام پذیرش به مراکز درمانی شناسایی می گردد،می تواند توجه مسئولین را بر مشکلات منجر به فزونی آن قبل از پذیرش مانند: بیماری، فقر و محرومیت های جغرافیایی معطوف سازد. بدیهی است آگاهی های تغذیه ای، می توانند تحت تأثیر دانش و آموزش های قبلی قرار گیرند.

ندارد.

ندارد.

توسط دانشگاه علوم پزشکی زاهدان تامین خواهد شد.

ندارد.

مجری آدرس و شماره تماس خود رادر اختیار وی گذاشته تا در صورتی که مشکلی یا سوالی در رابطه با شرکت خود (موکل/فرد تحت قیومیت) در پژوهش مذکور پیش آمد با ایشان در میان بگذارد و راهنمایی بخواهد.کلیه اطلاعات مرتبط با طرح محرمانه باقی می ماند.

آدرس: زاهدان – میدان مشاهیر- دانشکده پرستاری و مامایی

تلفن ثابت: 05433442482       تلفن رسیدگی به شکایات: 05433295789      تلفن همراه: 09036569330

افراد میتواند براساس تمایل خود به صورت اگاهانه بدون هیچ اجبار و زور در مطالعه شرکت کنند علاوه بر کودک از ولی یا قیم کودک نیز رضایت اخذ میگردد.

 در صورت عدم دسترسی  درهر دو والد،رضایت سرپرست قانونی واجد صلاحیت برای انجام پژوهش‌های درمانی لازم است.

رضایت اگاهانه علاوه بر کودک از ولی یا قیم کودک قبل از ورود به مطالعه با توجه به تمایل وی و معیار های ورود اخد خواهد شد.