تاثیر آموزش به روش پرستاری از راه دور بر تبعیت از درمان دارویی و سواد سلامت سالمندان مبتلا به بیماری مزمن انسداد ریه بستری در بیمارستان های آموزشی شهر زاهدان در سال 1403

مقدمه: اهمیت تبعیت درمان دارویی به عنوان یک عامل کلیدی در بهبود نتایج بالینی این بیماران مزمن انسداد ریه (COPD) بیش از پیش مشخص شده است. اما مشکلاتی همچون عدم توانایی بیماران در تنظیم داروهایشون، فراموشی یا عدم توجه به توصیه های پزشکان و پرستاران، می تواند به کاهش تبعیت از درمان دارویی و در نتیجه افزایش عوارض ناشی از بیماری منجر شود. از این رو، ارائه پرستاری از راه دور به بیماران مزمن انسداد ریه (COPD)  می تواند یک راهکار موثر برای افزایش تبعیت از درمان دارویی و بهبود نتایج بالینی آن ها باشد. در این مطالعه تاثیر پرستاری از راه دور بر تبعیت از درمان دارویی و سواد سلامت  در بیماران مزمن انسداد ریه (COPD) بررسی خواهد شد.. 

روش کار:  این مطالعه از نوع نیمه تجربی بر روی 70 بیمار مبتلا به بیماری مزمن انسداد ریه مراجعه کننده به بیمارستان های آموزشی شهر زاهدان انجام خواهد گرفت. نمونه ها به صورت تصادفی ساده در دو گروه مداخله و کنترل قرار خواهند گرفت. گروه مداخله به مدت یک ماه از نرم افزار ساخته شده توسط پژوهشگر استفاده کردند. در این نرم افزار آموزشی مطالب مفید در زمینه داروها، بیماری و عوارض درمان بیماری انسداد مزمن ریوی هرروز توسط پژوهشگر بارگذاری می شود. هم چنین نرم افزار قابلیت یادآوی مصرف داروها به بیماران را دارد. در این نرم افزار بیماران می توانند عوارض بیماری خود مانند سرفه، تنگی نفس، خلط و ... را ثبت کنند. هم چنین قابلیت ارتباط با پرستاران از طریق تماس تلفنی و چت از طریق نرم افزار مهیا شده است. یک ماه بعد از پایان مداخله پرسشنامه تبعیت از درمان دارویی موریسکی و همکاران و پرسشنامه سواد سلامت HELIA-SF به روش خودگزارش دهی توسط بیماران تکمیل خواهد شد. 

 the management of patients with renal impairment, the consequences of drug therapy have been identified as a key factor  improving the clinical outcomes of these patients. However, problems such as not taking medications, forgetting or not paying attention to the recommendations of doctors and nurses can reduce the side effects of drug treatment and, as a result, increase the side effects of the disease. Hence, telephysicians can have a treatment method to increase drug side effects and improve its clinical .results. In this study, .the effect of tele- nursing on adherence to drug treatment in COPD patients will be investigated

Methods: This semi-experimental study will be conducted on 70 patients with chronic obstructive pulmonary disease referred to teaching hospitals in Zahedan. The samples will be randomly divided into intervention and control groups. The intervention group used the software developed by the researcher for one month. In this educational software, useful materials in the field of drugs, disease and complications of treatment of chronic obstructive pulmonary disease are uploaded by the researcher every day. Also, the software has the ability to remind patients to take medicines. In this software, patients can record the complications of their disease such as cough, shortness of breath, sputum, etc. Also, the ability to communicate with nurses through phone calls and chat through the software is provided. One month after the end of the intervention, Moriski et al.'s drug treatment compliance questionnaire and HELIA-SF health literacy questionnaire will be completed by the patients by self-report method.

بیماری انسدادی مزمن ریه(COPD) یک بیماری التهابی و غیرقابل برگشت ریه می باشد که با مسدود بودن مسیر هوایی به صورت مزمن مشخص می‌شود که علائم دائمی رایج آن عبارتند از تنگی نفس، سرفه مزمن و تولید خلط(1). COPD چهارمین علت مرگ و میردر سطح جهان بوده که طبق آمار جهانی بار بیماری‌ها[1] در سال 2015 تخمین زده شده که حدود 174 میلیون نفر در سراسر جهان به COPD مبتلا هستند(2) و پیش بینی می شود میزان مرگ ومیرناشی از این بیماری تا سال2060 به بیش ازمیلیون5.4 نفر در سرتاسر جهان افزایش یابد و تا سال 2030 به سومین علت مرگ و میر در جهان تبدیل شود (1, 3, 4). در ایران نیز به طور متوسط ۱۰ درصد از مردم به این بیماری مبتلا هستند(5).

استفاده منظم و روتین از داروها، پایه اصلی درمان بیماری انسداد مزمن ریه (COPD) است، با این حال، با توجه به اینکه بیش از سه چهارم بیماران COPD دارای 4 بیماری مزمن یا بیشتر هستند، بار مدیریت و مصرف بسیاری از داروها به طور بالقوه می تواند افراد را تحت فشار قرار دهد و در نتیجه استفاده ناکافی از آنها منجر شود(6) به طوری که پایبندی به داروهای استنشاقی در میان افراد مبتلا به COPD معمولا ضعیف است، و براساس گزارشات، بسته به نوع و ترکیب داروها از 0.3٪ تا 68٪ متغیر است (7-9). برنامه درمان دارویی، بخشی جدایی ناپذیر از مدیریت بیماری مزمن است و سازمان بهداشت جهانی (WHO) آن را به عنوان «میزان مطابقت رفتار فرد با توصیه‌های مورد توافق ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی» تعریف کرده است که می تواند درمان موفقیت آمیز را پیش بینی کند و عوارض جانبی و جدی بیماری را کاهش دهد(10, 11). پایبندی به برنامه های درمانی و داروهای تجویز شده، یک چالش در افراد مبتلا به بیماری های مزمن ایجاد می کند، در حالی که عدم رعایت برنامه های درمانی ممکن است، منجر به شروع عواقب شدید مانند عود بیماری و پیشرفت ناتوانی شود، که ممکن است منجر به مداخله پزشکی فوری و بستری شدن در بیمارستان شود(12). در کشورهای توسعه یافته، تقریباً نیمی از بیمارانی که تحت درمان دارویی طولانی مدت هستند، پایبند نیستند(11). مطالعه انجام شده توسط Vestbo و همکاران(13) گزارش داد که احتمال بستری شدن در بیمارستان در افرادی که به درمان توصیه شده خود پایبند نبودند در مقایسه با افراد پیرو دو برابر بیشتر بود. در همین راستا مطالعات نشان داده اند که تنها نیمی از افراد مبتلا به COPD به درمان تجویز شده خود پایبند هستند(14, 15). در حالی که پایبندی به دارو یک جزء حیاتی برای مدیریت موثر COPD و کلید مقابله با بار روزافزون بیماری است(16). از طرفی علی رغم زمان و تلاش قابل توجهی که افراد و ارائه دهندگان خدمات بهداشتی در روش های تشخیصی سرمایه گذاری می کنند، بسیاری از بیماران مبتلا به بیماری های مزمن به دلیل خستگی ناشی از درمان طولانی مدت و ناامیدی از دستیابی به درمان قطعی، برنامه درمان تجویز شده را نادیده می گیرند و مطالعات متعددی شیوع قابل توجه عدم تبعیت داروئی را در افراد مبتلا به بیماری مزمن انسداد ریوی ثبت کرده است(17, 18). در نتیجه، با توجه به اهمیت تبعیت از درمان، گروه های مختلف ارائه دهندگان به طور مداوم در تلاش هستند تا راه حل هایی را برای بهبود روند بیابند. در همین راستا نتایج پژوهش ها نشان داده اند که مشاوره بیمار و ارائه دستورالعمل ها به ارتقای استفاده صحیح کمک می کند که این خود ممکن است موجب پیامدهای درمانی مؤثر شود(19). از طرفی بیماران مبتلا به copdبه دلیل نیاز به درمان های مختلف دارویی متناسب با رژیم غذایی خاص، علاوه بر کسب مهارت در سازگاری با ناتوانی های جسمی و روحی، نیاز به آموزش تخصصی و مداوم دارند(20) .پرستاران که نقش محوری در فرآیند آمـوزش به بیمار دارند، برای برآورده نمودن مطلوب نیازهای آموزشی بیماران باید به دنبال راه کارهای جدید و انعطاف پذیر آموزشی باشند(21). نتایج مطالعات نشان داده‌اند سواد سلامت محدود با پیامدهای بهداشتی نامناسب (مانند دانش ضعیف‌تر در مورد شرایط بهداشتی، استفاده‌ی کمتر از خدمات پیشگیرانه، نرخ بالاتر عدم پایبندی به رژیم دارویی، نرخ بستری بالاتر و سلامت ضعیف‌تر) ارتباط قوی دارد؛ اما علی‌رغم پیامدهای مهم سواد سلامت محدود، ارائه‎دهندگان مراقبت‎های بهداشتی منجمله پرستاران اغلب از سواد سلامت بیماران بی‎اطلاع هستند(22). سطح پایین سواد سلامت با مسائلی چون درک ناکافی اطلاعات بهداشتی، آموزش پزشکی و پیروی از آن‎ها، مشارکت کمتر جهت انجام رفتارهای پیشگیرانه، تشخیص دیر هنگام بیماری‌ها، ناتوانی در مهارت‌های خودمراقبتی و عدم تبعیت از رفتارهای سبک زندگی سالم مرتبط است. همچنین شیوع بیماری‎های مزمن، میزان مراجعه به پزشک و بستری‎شدن در بیمارستان در افراد با سواد سلامت ناکافی بیشتر بوده و بطور کلی این افراد، هزینه‌های پزشکی بیشتری را متحمل می‌شوند(23).

امروزه پیشرفت در دانش و فناوری، به ویژه در حوزه ارتباطات و پشتیبانی اطلاعات، کمک شایانی به آموزش نموده و موجب تولد روش های جدید مانند پرستاری از راه دور شده است(24). روش پرستاری از راه دور با توجه به نداشتن محدودیت زمانی و مکانی، ارزان بودن، دسترسی به موقع به اطلاعات و آموزش نکات مراقبتی یکی از بهترین و کاربردی ترین ابزارهای آموزشی و پیگیری مداوم بیماران می باشد که باعث افزایش ارتباط بیمار و پرستار بدون درنظر گرفتن بعد زمانی و مکانی شود(25). در زمینه اثربخشی پرستاری از راه دور بر تبعیت دارویی نیز مطالعاتی انجام شده است که حاکی از اثربخشی آن هستند(26 , 27). لذا با توجه به پیچیدگی مراقبت از افراد مبتلا به COPD و اهمیت بالینی پیروی از درمان، آموزش دهنده سلامت و روش آموزش، نقش مهمی در کمک به آموزش و پیگیری بیماران در خصوص فرایند درمان و پایبندی به آن دارند. در نتیجه این پژوهش با هدف تاثیر آموزش به روش پرستاری از راه دور بر تبعیت از درمان دارویی و سواد سلامت سالمندان مبتلا به بیماری مزمن انسداد ریه بستری در بیمارستان های آموزشی شهر زاهدان در سال 1403انجام شد.

مرور متون

سراج و همکاران(2022) پژوهشی نیمه تجربی از نوع قبل-بعد با گروه کنترل با هدف تعیین تاثیر پرستاری از راه دور (تله نرسینگ) بر تبعیت از رژیم درمانی در نوجوانان تحت عمل جراحی قلب انجام دادند. تعداد70نفر از نوجوانان در یک مرکز منتخب بر اساس معیار ورود انتخاب شدند و گروه آزمون به مدت یک ماه از خدمات پرستاری از راه دوردر بستر پیام رسان اجتماعی واتس آپ بهره مند شدند. پرسشنامه تبعیت از رژیم درمانی مدانلو برای جمع آوری داده ها استفاده کردند. در نهایت نتیجه پژوهش آنها نشان داد که پرستاری از راه دورموجب بهبود تبعیت از رژیم درمانی می شود(24).

بیکمرادی و همکاران(2016) پژوهشی نیمه تجربی با هدف ارزیابی تاثیر پرستاری از راه دور بر پایبندی به برنامه درمانی در بیماران ترخیص شده پس از پیوند عروق کرونر انجام دادند. در این مطالعه،71 بیمار که تحت عمل جراحی بای پس عروق کرونر قرار گرفته بودند، به مطالعه وارد شدند. در گروه آزمایش در روزهای 2، 4، 7، هفته دوم (روز 11)، هفته سوم (روز 18) و هفته چهارم (روز 25) پس از ترخیص، پیگیری مداخلات و آموزش پرستاری با پرستاری از راه دور انجام شد، اما در گروه کنترل بیماران فقط مداخلات روتین دریافت کرد. پس از اتمام دوره مداخله، هر دو گروه پرسشنامه را تکمیل کردند و نتایج با هم مقایسه کردند. نتایج پژوهش آنها نشان داد که پرستاری از راه دور روشی مناسب، مقرون‌به‌صرفه برای مراقبت‌های بعدی برای بیماران پس از جراحی بای پس عروق کرونر است که می‌تواند تبعیت بیماران را از برنامه درمانی در کشورهای در حال توسعه مانند ایران بهبود بخشد(28).

کامرانی و همکاران(2015)  مطالعه ای کارآزمایی بالینی تصادفی شده با هدف تعیین تأثیر آموزش به بیمار و پیگیری تلفنی توسط پرستار (پرستاری از راه دور) بر پایبندی به درمان بیماران مبتلا به سندرم حاد کرونری بستری در بخش‌های مراقبت‌های قلبی بیمارستان‌های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی البرز انجام دادند. در این مطالعه 90 بیمار به صورت هدفمند انتخاب و به طور تصادفی در سه گروه آموزش (30 نفر)، آموزش / پیگیری تلفنی (30 نفر) و کنترل (30 نفر) قرار گرفتند. بیماران در گروه های آموزشی (گروه آموزشی و آموزشی/پیگیری تلفنی) قبل از ترخیص با استفاده از جزوات آموزشی آموزش دیدند. پیگیری تلفنی برای آموزش/گروه پیگیری تلفنی به مدت 3 ماه اجرا شد. (دو بار در هفته در شش هفته اول و هر هفته در شش هفته دوم) در نهایت نتایج پژوهش آن ها نشان داد که هم آموزش به بیمار و هم آموزش/پیگیری تلفنی در بهبود پایبندی به درمان تاثیر دارد، اما آموزش/پیگیری تلفنی باعث بهبود بیشتر تبعیت در مقایسه با آموزش می شود(29).

مطالعات خارجی:

Wahyuni و همکاران(2023) مروری دامنه‌ای با هدف تعیین مدل پرستاری از راه دور برای بهبود پایبندی به دارو و کنترل قند خون در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 انجام دادند. 12مقاله منتشر شده از 2016-2022 با معیارهای ورود و خروج مناسب به مطالعه وارد کردند. آن ها دریافتند که پیگیری تماس تلفنی رایج ترین روشی است که برای ارائه مداخله پرستاری از راه دور استفاده می شود و می تواند به عنوان یک مدل ارائه مراقبت پرستاری در بیماران دیابت نوع 2 مورد استفاده قرار گیرد زیرا ثابت شده است که قند خون را کاهش می دهد، پایبندی به درمان را بهبود می بخشد، شاخص توده بدنی (BMI)، هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c) و کلسترول و رژیم غذایی پایبندی به ورزش بدنی و خود مدیریتی را بهبود می بخشد(30).

Selima و همکاران(2023) پژوهشی نیمه تجربی با هدف تأثیر مداخله آموزش پرستاری از راه دور بر آگاهی و پایبندی به رژیم درمانی بیماران همودیالیزی انجام دادند. نمونه هدف آنان 100 بیمار همودیالیزی بود که به طور تصادفی در دو گروه مساوی (گروه مطالعه و گروه کنترل 50 نفر برای هر یک) قرار گرفته بودند. در نهایت نتیجه پژوهش آنان نشان داد که مداخله آموزش پرستاری از راه دور روشی موثر برای ارتقای دانش بیماران همودیالیزی و رعایت رژیم درمانی در گروه مورد در مقایسه با گروه کنترل بود(31.

Soliman و همکاران(2016) پژوهشی نیمه تجربی با هدف بررسی تأثیر مداخله آموزشی همراه با سه ماهه پرستاری از راه دور (پیگیری تلفنی از طریق پرستار) بر کنترل قند خون، پارامترهای متابولیک و رعایت توصیه‌های دیابت در بیماران دیابتی نوع 2انجام دادند. مداخله آموزشی برای گروه مورد مطالعه (30 نفر) مشخص شد و به مدت 12 هفته توسط محقق با پیگیری تلفنی پیگیری شدند وگروه کنترل (30=n) مدیریت سنتی دیابت را دریافت کردند. در نهایت نتایج پژوهش آنان نشان داد که، مداخله آموزشی به دنبال پیگیری تلفنی 12 هفته ای توسط پرستار منجر به بهبود قابل توجهی در کنترل قند خون، پارامترهای متابولیک و رعایت رژیم درمانی دیابت می شود(32).

نقد متون

با توجه به اهمیت مقوله آموزش به بیمار و ماهیت مزمن و ناتوان کننده بیماری COPD، لزوم اثربخشی آموزش برای بهبود تبعیت از درمان دارویی این بیماران ضروری به نظر می رسد. هم چنین استفاده از روش پرستاری از راه دور در فرایند آموزش به بیمار روش نسبتا جدید محسوب می گردد و دارای مزایای متعددی از جمله صرفه جویی در وقت، آموزش و پیگیری از راه دور، عدم نیاز به حضور فیزیکی بیمار و کادر درمان جهت آموزش است بنابراین این مطالعه با هدف تعیین تاثیر آموزش به روش پرستاری از راه دور بر تبعیت از درمان دارویی و سواد سلامت سالمندان مبتلا به مزمن انسداد ریه بستری در بیمارستان های آموزشی شهر زاهدان در سال 1403 انجام خواهد گرفت.

میانگین نمره تبعیت از درمان دارویی در سالمندان مبتلا به مزمن انسدادی ریه (COPD)  بعد از مداخله در دو گروه مداخله و کنترل متفاوت است.

میانگین نمره سواد سلامت در سالمندان مبتلا به مزمن انسدادی ریه (COPD)  بعد از مداخله در دو گروه مداخله و کنترل متفاوت است

1. تعیین تاثیر آموزش به روش پرستاری از راه دور بر تبعیت از درمان دارویی و سواد سلامت سالمندان مبتلا به مزمن انسداد ریه بستری در بیمارستان های آموزشی شهر زاهدان در سال 1403

• مقایسه میانگین نمره تبعیت از درمان دارویی در در سالمندان مبتلا به مزمن انسدادی ریه (COPD) قبل و بعد از مداخله در دو گروه مداخله و کنترل
• مقایسه میانگین نمره سواد سلامت در سالمندان مبتلا به مزمن انسدادی ریه (COPD) قبل و بعد از مداخله در دو گروه مداخله و کنترل آیا طرح نیاز به بررسی در کمیته اخلاق در پژوهش های پزشکی دارد؟بله

 بیماران مزمن انسداد ریه (COPD) و خانواده های آن ها 

پرستاری از راه دور بدون در نظر گرفتن بعد زمانی و مکانی می تواند به ارائه خدمات به بیماران مزمن انسداد ریه پرداخته و به این ترتیب باعث صرفه جویی در هزینه های مراقبت های بهداشتی و وقت بیماران، کاهش دفعات و مدت بستری و افزایش استقلال و خودمدیریتی در این بیماران شود. 

• پرستاری از راه دور:

• تعریف نظری: پرستاری از راه دور به وضعیتی اشاره دارد که در آن با کمک وسایل ارتباطی و فناوری اطلاعات خدمات پرستاری صورت می گیرد. در این حالت از نظر فیزیکی پرستار به دو از بیمار است (33).

• تعریف عملی: منظور از پرستاری از راه دور ساخت و به کارگیری نرم افزار آموزشی به زبان فارسی توسط پژوهشگر است. این نرم افزار قابل نصب بر روی نسخه اندروید است و شرکت کنندگان گروه مداخله به مدت سی روز از این نرم افزار استفاده می کنند. در این نرم افزار مطالب آموزشی در خصوص بیماری انسداد مزمن ریوی در قالب فیلم و ویس هر روز توسط پژوهشگر بارگذاری می شود. هم چنین نرم افزار قابلیت یادآوری مصرف داروها به بیماران را دارد. بیماران میتوانند عوارض بیماری خود مانند سرفه، تنگی نفس، خلط و ... را در نرم افزار ثبت کنند. این نرم افزار قابلیت ارتباط با پرستاران از طریق تماس تلفنی و چت را مهیا کرده است.

• تبعیت از درمان دارویی:

• تعریف نظری: امروزه پایبندی به رژیم های دارویی و تبعیت از توصیه ها و دستورات پزشکی، یکی از دغدغه های مهم تیم درمانی محسوب می شود. محققان که در صورت عدم اطلاعات بیماران از توصیه های متخصصان، افراد در معرض عوارض شدیدتری قرار می گیرند و عدم پایبندی می تواند نتایج خطرناکی را برای بیماران به دنبال داشته باشد(34).

• تعریف عملی: در این تحقیق منظور از تبعیت از درمان دارویی نمره ای است که پاسخ دهندگان از پرسشنامه تبعیت از درمان دارویی موریسکی و همکاران (2008) کسب می کنند.دامنه ی نمرات این پرسشنامه بین 0-8 است و نمره پایین تر نشان دهنده ی تبعیت از درمان بالاتر است.

• سواد سلامت:

• تعریف نظری : طبق تعریف سازمان سلامت جهان، سواد سلامت عبارت اسـت از مهارت‎های شناختی و اجتماعی که انگیزه و توانایی افراد را برای دستیابی، درک و استفاده از اطلاعات برای حفظ و ارتقای سلامت مطلوب تعیین می‎کند. از بین تمام تعاریف ارائه شده در خصوص سواد سلامت، تعریف ارائه شده توسـط Ratzanدر بیشـتر منـابع مـورد استناد قرار گرفته است؛ وی سواد سلامت را این‎گونه تعریف می‌کند: میزان ظرفیت فرد برای کسـب، تفسیر، درک اطلاعـات اولیه و خدمات سلامتی که برای تصمیم‌گیری مناسب، لازم است(35) بعبارتی سواد سلامت مجموعه‌ای از مهارت‌های خواندن، شنیدن، تجزیه و تحلیل، تصمیم‎گیری و توانایی به کارگیری این مهارت‎ها می‎باشد(36).

• تعریف عملی : برای تعیین سواد سلامت بیماران در این پژوهش از نسخه کوتاه پرسشنامه سنجش سواد سلامت بزرگسالان (HELIA-SF[1]) استفاده خواهد شد. این ابزار با 9 گویه و دو حیطه، مهارت‌های پایه‌ای (5 عبارت) و مهارت‎های تصمیم‏گیری (4 عبارت) افراد را ارزیابی می‎کند. سطح سواد بیماران به امتیاز طیف صفر تا صد تبدیل خواهد شد. هرچه امتیاز کسب شده بیشتر باشد، سواد سلامت بیماران مطلوب‎تر خواهد بود.

این مطالعه از نوع نیمه تجربی دو گروهه با طرح پیش آزمون - پس آزمون است. 

کلیه سالمندان مبتلا به بیماری مزمن انسداد ریهCOPD) بستری در بیمارستان های آموزشی شهر زاهدان که معیارهای ورود به مطالعه را داشته باشند.

معیار ورود:

تمایل جهت شرکت در پژوهش و تکمیل فرم رضایت آگاهانه

دسترسی به تلفن در منزل

بیمارانی که توانایی خواندن و نوشتن داشته باشند و بتوانند از اینترنت و تلفن همراه استفاده کنند.

دسترسی به پیام رسان ایتا

سن 18-60  سال

معیار خروج:

فوت یا بدحال شدن بیمار

عدم تمایل برای ادامه شرکت در پژوهش

مهاجرت به مکان دور از دسترس در زمان مطالعه

قطع ارتباط تلفنی به مدت بیشتر از 2 هفته

حجم نمونه براساس میانگین و انحرا₁ف معیار مطالعه ی سوخک و همکاران (1393) و باحدود اطمینان 95 درصد  و براساس فرمول تعداد 27 نفر در هر گروه  برآورد گردید(30).  به منظور افزایش اطمینان از کفایت حجم نونه و ریزش احتمالی نمونه ها  و هم چنین با استناد به مطالعه های کارشده در این زمینه ، 35 نفر در هرگروه و در مجموع 70 نفر گرفته خواهد شد (32). 

(S²₁+S²₂) (Z_1-a/2 +Z_1-B)²=27
(X₁-X₂)²

S₁=1/65                                                                                      S₂=3/61                                                        X^-=26

X^-=22/5                                                                                        Z_1-a/2= 1/96                                                      Z_1-B=1/64

خوشه ای چند مرحله ای –تصادفی

فرم اطلاعات دموگرافیک: که شامل سن، جنسیت، وضعیت تاهل، مدت زمان ابتلا به بیماری، محل سکونت، قومیت است.

پرسشنامه تبعیت از درمان دارویی موریسکی و همکاران (2008): این پرسشنامه شامل 7 سوال دو گزینه ای (با پاسخ های بله و خیر) و یک سوال به صورت لیکرتی است و سوال شماره 5 آن برعکس سایر سوالات نمره گذاری می شود. دامنه نمرات کلی آن بین صفر تا 8 ااست. هر چه نمره بدست آمده کمتر باشد تبعیت دارویی افراد بیشتر خواهد بود. نمره گذاری: در سوالات 1-7 به پاسخ بلی نمره 1 و به های خیر نمره صفر تعلق می گیرد. سوال 5 به صورت معکوس نمره می شود. در سوال 8 برای پاسخ هرگز نمره 1، به ندرت 0/75، گاهی اوقات 0/5 نمره، معمولا 0/25 و هرگز صفر تعلق می گیرد.

پایایی پرسشنامه: ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شده در پژوهش دیابتی و همکاران (1396) برای این پرسشنامه 0/7 برآورد شد (33)

روایایی پرسشنامه: در پژوهش دیابتی و همکاران (1396) روایی محتوایی و صوری و ملاکی این پرسشنامه مناسب ارزیابی شده است(34).

برای تعیین سواد سلامت بیماران در این پژوهش از نسخه کوتاه پرسشنامه سنجش سواد سلامت بزرگسالان (HELIA-SF[1]) استفاده خواهد شد. این ابزار با 9 گویه و دو حیطه، مهارت‌های پایه‌ای و مهارت‎های تصمیم‏گیری افراد را ارزیابی می‎کند. این نسخه به علت کوتاه و مختصربودن و در نتیجه سرعت تکمیل بالاتر نسبت به نسخه اصلی، برای اندازه‎گیری سطح سواد گروه‌های مختلف جمعیتی شهری و روستایی مناسب و نسخه‎ای پایا و روا است. در آنالیز داده‎ها، نمره‎ها در بازه یک تا پنج خواهد بود. برای محاسبه امتیازها و رتبه‎بندی، امتیاز خام هر فرد در خرده‎سنج‎ها از جمع جبری امتیازها به دست می‎آید. سپس، برای تبدیل این امتیاز به طیف صفر تا صد از فرمول زیر استفاده خواهد شد. برای محاسبه امتیاز کل، امتیاز خرده‌سنج‎ها (بر اساس طیف صفر تا صد) جمع و بر تعداد خرده‎سنج‎ها تقسیم خواهد شد. سطح سواد بیماران به امتیاز طیف صفر تا صد تبدیل خواهد شد و میانگین آن محاسبه خواهد شد.

در مطالعه‎ی طاووسی و همکاران (2022) ضریب آلفای کرونباخ، هم در مجموع گویه‎ها(0.19) و هم برای دو بعد مهارت پایه‎ای (0.84) و مهارت تصمیم‌گیری (0.81)، و نیز ضریب ICC،هم برای کل ابزار (0.81) و هم برای دو بعد سلامت، شامل بعد مهارت پایه‎ای (0.85) و مهارت تصمیم‌گیری (0.82)، قابل قبول بود (37). پایایی این پرسشنامه در مطالعه حاضر به کمک آلفای کرونباخ تعیین خواهد شد.

روش اجرای طرح(با جزئیات بطور کامل شرح داده شود):

نمونه ها بر اساس نمونه گیری در دسترس از بین بیماران بستری در بخش انتخاب خواهند شد به این ترتیب که با بیمار مصاحبه کرده و در صورت رضایت بیمار و داشتن شرایط ورود، اهداف مطالعه و روش پژوهش را با تاکید بر محرمانه بودن اطلاعات توضیح داده و سپس فرم رضایت آگاهانه شرکت در پژوهش را به بیماران داده تا آن را خوانده و در صورت موافقت برای پژوهش امضا نمایند. سپس نمونه ها به صورت تصادفی ساده با استفاده از جدول اعداد تصادفی و با در نظر گرفتن همسان سازی گروهی در دو گروه آزمون و کنترل قرار خواهند گرفت. پژوهشگر پس از اخذ معرفی نامه از معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی زاهدان به بیمارستان های آموزشی شهر زاهدان مراجعه و روش کار و اهداف را به مسئول بخش توضیح خواهد داد. سپس نمونه ها بر اساس نمونه گیری در دسترس از بین بیماران بستری در بخش انتخاب خواهند شد به این ترتیب که با بیمار مصاحبه کرده و در صورت رضایت بیمار و داشتن شرایط ورود، اهداف مطالعه و روش پژوهش را با تاکید بر محرمانه بودن اطلاعات توضیح داده و سپس فرم رضایت آگاهانه شرکت در پژوهش را به بیماران داده تا آن را خوانده و در صورت موافقت برای پژوهش امضا نمایند. سپس نمونه ها به صورت تصادفی ساده با استفاده از جدول اعداد تصادفی و با در نظر گرفتن همسان سازی گروهی در دو گروه آزمون و کنترل قرار خواهند گرفت. ابتدا پرسشنامه تبعیت از درمان دارویی موریسکی و همکاران در هر دو گروه کنترل و مداخله تکمیل خواهد شد. برای شرکت کنندگان گروه مداخله نرم افزار آموزشی نصب خواهد شد و شرکت کنندگان به مدت 30 روز از این نرم افزار استفاده خواهند کرد. در این نرم افزار هرروز مطالب آموزشی مرتبط با بیماری انسداد مزمن ریوی توسط پژوهشگر ارسال خواهد شد علاوه بر آن، نرم افزار قابلیت یاداوری خودکار مصرف داروها را دارد. هم چنین بیماران می توانند عوارض بیماری خود مانند سرفه، تنگی نفس و خلط را در نرم افزار ثبت کنند. هم چنین در این نرم افزار قابلیت ارتباط با پرستاران از طریق تماس تلفنی و چت نیز مهیا شده است. برای اطمینان از اینکه شرکت کنندگان گروه مداخله از نرم افزار استفاده می کنند هرروز پیام های آموزشی توسط پزوهشگر بارگذاری خواهد شد و شرکت کنندگانی که بیشتر از سه روز به پیام های اموزشی واکنشی نشان ندهند از مداخله حذف خواهند شد. یک ماه بعد از پایان مطالعه پس آزمون توسط شرکت کنندگان تکمیل خواهد شد. به منظور رعایت اخلاق در پژوهش، بعد از پایان مطالعه نرم افزار در اختیار شرکت کنندگان گروه کنترل نیز قرار خواهد گرفت.

اداده ها پس از جمع آوری و کدگذاریتوسط نرم افزار SPSS نسخه 27 مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهند گرفت. توزیع نرمال داده ها با استفاده از آزمون شاپیروویلک محاسبه خواهد شد. فراوانی، درصد، میانگین و انحراف معیار به کمک آمار توصیفی تعیین خواهد شد. از آزمون تی زوجی برای مقایسه میانگین نمره تبعیت از رژیم دارویی و سواد سلامت قبل و بعد هر گروه و از آزمون کوواریانس برای مقایسه میانگین نمره این متغیر بین دو گروه مداخله و کنترل استفاده خواهد شد.

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی 

دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران 1392

1-هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

3-پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه‌پذیر است که منافع بالقوه‌ی آن برای هر فرد آزمودنی بیش‌تر از خطرهای  آن باشد. در پژوهش‌های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیش‌تر از آن‌چه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه می‌شوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش‌کننده‌ی پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش‌ است.

10-هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

13-کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

17-پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

19-عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

27-در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.

از محدودیت های این مطالعه میتوان به زمان محدود مداخله اشاره کرد که از دلایل آن می توان به محدودیت زمانی و مالی پژوهشگر اشاره کرد. 

پرستاری از راه دور 

تبعیت از درمان دارویی 

خودکارامدی 

بیماران مزمن انسداد ریه (COPD) 

1.            Bhattarai B, Walpola R, Mey A, Anoopkumar-Dukie S, Khan S. Barriers and Strategies for Improving Medication Adherence Among People Living With COPD: A Systematic Review. Respiratory Care. 2020;65(11):1738-50.

2.            Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, et al. Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015. The lancet. 2016;388(10053):1545-602.

3.            rezaei nejad s, bakhshi aliabad h, basirat h, maleki h, amin f, karimi m. correlation between serum Vitamin D3 Level and Disease Severity in the Patients with Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD). Scientific Journal of Kurdistan University of Medical Sciences. 2024;28(6):65-75.

4.            Ghoshal A, Dhar R, Kundu S. Treatment of acute exacerbation of COPD. J Assoc Physicians India. 2012;60:38-43.

5.            Mirshekari N, Vali L. A Survey on the Health Status of Patients with Chronic Pulmonary Obstruction Disease in Kerman in 2016. Journal of Military Medicine. 2018;20(4):391-401.

6.            Divo M, Celli BR. Multimorbidity in patients with chronic obstructive pulmonary disease. Clinics in chest medicine. 2020;41(3):405-19.

7.            Cecere LM, Slatore CG, Uman JE, Evans LE, Udris EM, Bryson CL, Au DH. Adherence to long-acting inhaled therapies among patients with chronic obstructive pulmonary disease (COPD). COPD: Journal of Chronic Obstructive Pulmonary Disease. 2012;9(3):251-8.

8.            Perez-Benzo GM, Muellers K, Chen S, Liu B, Bagiella E, O'Conor R, et al. Identifying behavioral phenotypes in chronic illness: self-management of COPD and comorbid hypertension. Patient education and counseling. 2021;104(3):627-33.

9.            Ingebrigtsen TS, Marott JL, Nordestgaard BG, Lange P, Hallas J, Dahl M, Vestbo J. Low use and adherence to maintenance medication in chronic obstructive pulmonary disease in the general population. Journal of general internal medicine. 2015;30:51-9.

10.         Asl NS, Dost HN, Kalantery M, Talebi H, Khosravi A. Comparison of the effectiveness of cognitive behavioral therapy and medication on the quality of life in the patients with essential hypertension. 2010.

11.         Organization WH. Adherence to long-term therapies: evidence for action: World Health Organization; 2003.

12.         MASROR RD, Dabiri GM, PARSA YZ, Haghani H. Relationship between adherence to therapeutic regimen and health related quality of life in hypertensive patients. 2013.

13.         Vestbo J, Anderson JA, Calverley PM, Celli B, Ferguson GT, Jenkins C, et al. Adherence to inhaled therapy, mortality and hospital admission in COPD. Thorax. 2009;64(11):939-43.

14.         Horvat N, Locatelli I, Kos M, Janežič A. Medication adherence and health-related quality of life among patients with chronic obstructive pulmonary disease. Acta Pharmaceutica. 2018;68(1):117-25.

15.         Agh T, Inotai A, Meszaros A. Factors associated with medication adherence in patients with chronic obstructive pulmonary disease. Respiration. 2011;82(4):328-34.

16.         Antoniu SA. Adherence to inhaled therapy in COPD: effects on survival and exacerbations. Expert Review of Pharmacoeconomics & Outcomes Research. 2010;10(2):115-7.

17.         Bryant J, McDonald VM, Boyes A, Sanson-Fisher R, Paul C, Melville J. Improving medication adherence in chronic obstructive pulmonary disease: a systematic review. Respiratory research. 2013;14:1-8.

18.         Mäkelä MJ, Backer V, Hedegaard M, Larsson K. Adherence to inhaled therapies, health outcomes and costs in patients with asthma and COPD. Respiratory medicine. 2013;107(10):1481-90.

19.         Al-Abdelmuhsin L, Al-Ammari M, D Babelghaith S, Wajid S, Asiri YA, Almetawazi MS, et al. Pharmacist-led medication counseling for patients undergoing hemodialysis: A path to better adherence. International journal of environmental research and public health. 2020;17(7):2399.

20.         Federman AD, O’conor R, Wolf MS, Wisnivesky JP. Associations of medication regimen complexity with COPD medication adherence and control. International Journal of Chronic Obstructive Pulmonary Disease. 2021:2385-92.

21.         Feizalahzadeh H, Tafreshi MZ, Moghaddasi H, Farahani MA, Khosrovshahi HT, Zareh Z, Mortazavi F. Development and validation of a theory-based multimedia application for educating Persian patients on hemodialysis. CIN: Computers, Informatics, Nursing. 2014;32(5):242-7.

22.Singh A, Sachan B, Malik N P, Sharma V K, Verma N, Singh C P. Knowledge, Awareness, and Practices Among Patients with Thyroid Swelling Attending Cytology Clinic in a Medical College, Meerut. Indian Journal of Clinical Practice. 2014 Jan; 24(8): 753-755.

23.Izadirad H, Zareban I. The Relationship of Health Literacy with Health Status, Preventive Behaviors and Health Services Utilization in Baluchistan, Iran. J Educ Community Health. 2016;2(3):43- 50. DOI: 10.20286/jech-02036.

24.         Seraj B, Alaee Alaee-Karahroudi F, Ashktorab T, Moradian M. The effect of telenursing on adherence to treatment in adolescents undergoing cardiac surgery. Iranian Journal of Cardiovascular Nursing. 2020;9(1):100-10.

25.         Bani Ardalan H, Motalebi SA, Shahrokhi A, Mohammadi F. Effect of Education and Telephone Follow-Up on Care Burden of Caregivers of Older Patients with Stroke. Salmand: Iranian Journal of Ageing. 2022;17(2):290-303.

26.         Kim SW, Uhm J-Y, Im YM, Yun T-J, Park J-J, Park CS. Outcomes of home monitoring after palliative cardiac surgery in infants with congenital heart disease. Journal of Korean Academy of Nursing. 2014;44(2):228-36.

27.         Mousavi SK, Kamali M, Azizkhani H. Effect of telephone education on medication adherence in patients with epilepsy. Hayat. 2021;27(2):117-29.

28.         Bikmoradi A, Masmouei B, Ghomeisi M, Roshanaei G. Impact of Tele-nursing on adherence to treatment plan in discharged patients after coronary artery bypass graft surgery: A quasi-experimental study in Iran. International journal of medical informatics. 2016;86:43-8.

29.         Kamrani F, Nikkhah S, Borhani F, Jalali M, Shahsavari S, Nirumand-Zandi K. The effect of patient education and nurse-led telephone follow-up (telenursing) on adherence to treatment in patients with acute coronary syndrome. Iranian Journal of Cardiovascular Nursing. 2015;4(3):16-24.

30.         Wahyuni Y, Komariah M, Somantri I. Application of telenursing as a nursing care delivery model in improving treatment adherence and glycemic control: A scoping review. Jurnal Keperawatan Padjadjaran. 2023;11(3):236-44.

31.         Selima EM, Safaan NA, El-Nagar SA. Effect of Tele-Nursing Education Intervention on Knowledge and Adherence to Therapeutic Regimen of Hemodialysis Patients. Menoufia Nursing Journal. 2023;8(4):321-35.

32.         Soliman HMM, Mohamed WG. Educational intervention and tele-nursing effects on glycemic control, metabolic parameters and adherence in adults with type II diabetes mellitus. International Journal of Nursing Didactics. 2016;6(2):1-11.

33. Dianati M, Mahdavinezhad B, Taghadosi M. Examiing drug side effects and factor related to it patients with general coronary syndrome in the period after discharge from Beheshti Hospital in Kashan in 2016.

34. Moriskey,D.E, Ang, KKrousel-Wood,M,& Ward,H.J (2008).Predictive validity of medication adherence measure in an outpatient setting.The journal of clinical hypertension, 10(5),348-354. 

35.Crilly M, Esmail A. Randomised controlled trial of a hypothyroid educational booklet to improve thyroxine adherence. Br J Gen Pract. 2005 May;55(514):362-8. PMID: 15904555; PMCID: PMC1463159.

36.Panahi R, Ramezankhani A, Tavousi M, et al. The psychometric properties of health literacy for Iranian adults (HELIA) in medical sciences students. Journal of Research and Health. 2020; 10(1):53- 8.

37.Tavousi M, Haeri -Mehrizi AA, Sedighi S, Montazeri A, Mohammadi S, Ardestani MS, et al. The short form of Health Literacy for Adult (HELIA -SF): Developed and psychometric properties. Payesh 2022; 21(3):309-319.

پژوهش حاضر شامل تاثیر پرستاری از راه دور بر تبعیت از رمان دارویی مبتلا به انسداد مزمن ریوی است. گروه مداخله به مدت سی روز از نرم افزار ساخته شده توسط پژوهشگر استفاده خواهند کرد. در این نرم افزار مطالب آموزشی در خصوص بیماری انسداد مزمن ریوی در قالب فیلم و ویس هر روز توسط پژوهشگر بارگذاری می شود. هم چنین نرم افزار قابلیت یادآوری مصرف داروها به بیماران را دارد. بیماران میتوانند عوارض بیماری خود مانند سرفه، تنگی نفس، خلط و ... را در نرم افزار ثبت کنند. این نرم افزار قابلیت ارتباط با پرستاران از طریق تماس تلفنی و چت را مهیا کرده است. 

این پژوهش خون گیری ندارد. 

از مزایای این پژوهش می توان به استفاده از نرم افزار ساخته شده توسط پژوهشگر توسط گروه مداخله اشاره کرد. به منظور رعایت اخلاق در پژوهش، بعد از پایان مطالعه نرم افزار در اختیار شرکت کنندگان گروه کنترل نیز قرار خواهد گرفت. 

این پژوهش هیچ گونه عارضه و خطری برای شرکت کنندگان ندارد. 

این پژوهش هیچ گونه خطری برای شما ندارد، با این وجود پژوهشگر در کنار شما بوده و پاسخگوی همه سوالات شما خواهد بود. 

در این پژوهش هزینه مداخلات به عهده مجری یا مجریان طرح خواهد بود و بیمار هیچ هزینه ی اضافی پرداخت نخواهد کرد. 

در صورت عدم رضایت بیمار می تواند از آموزش های رایج در بخش همانند قبل بهره ببرد. 

نتایج مطالعه به اطلاع بیمار خواهد رسید و این نتایج به صورت کاملا محرمانه و صرفا جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری وی در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند. 

یک شماره تلفن از پژوهشگر در اختیار شرکت کنندگان قرار خواهد گرفت تا در صورت داشتتن هر گونه سوال یا مشکل در طول مطالعه با پژوهشگر در ارتباط باشند. 

شرکت من / بیمار در مطالعه کاملا اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان که مایل بودم بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پزشک درمانگر یا نحوه درمان و مراقبت از بیماری اینجان ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شوم. 

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلام می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام. 

فرم اطلاعات دموگرافیک: 

سن ..... سال 

جنسیت: مرد 0    زن 0

وضعیت تاهل: مجرد0    متاهل 0 

محل سکونت شهر 0     روستا 0 

قومیت      فارس 0      بلوچ     سایر 0 

میزان تحصیلات: زیردیپلم 0     دیپلم 0 

مدت زمان ابتلا به بیماری  ..... ماه