مرور سیستماتیک بررسی عوارض گزارش شده از زعفران

زعفران دارای ترکیبات مختلف بیولوژیکی فعال است. تقریباً 150 ترکیب فیتوشیمیایی این گیاه دارویی شامل فلاونیدها و گلیکوزیدهای فلاونوئیدی، کاروتینوئیدها، هیدروکربنهای معطر تک حلقه‌های و مونوترپنها و مشتقات مونوترپنوئیدی کشف شده است. سافرانال، کروسین و پیکوکروسین متابولیت های ثانویه اصلی زعفران هستند.  این اجزای زیست فعال زعفران به دلیل خواص ضد رادیکال و آنتی اکسیدانی قوی خود شناخته شده اند. به بسیاری از اثرات درمانی زعفران در رفرنسهای معتبر طب سنتی اشاره شده و در تحقیقات جدید به اثبات رسیده است. با وجود پیشرفت در زیست پزشکی، گیاهان هنوز نقش مهمی در مراقبت از سلامت انسان دارند و محبوبیت استفاده از انها روز به روز در حال زیاد شدن است. برخلاف تصور رایج، داروهای گیاهی کاملاً ایمن نیستند و ممکن است اثرات نامطلوبی مانند درماتیت تماسی آلرژیک و تداخلات گیاهی و دارویی داشته باشند. مطالعه حاضر با هدف بررسی سیستماتیک  عوارض گزارش شده از زعفران در پایگاه های اطلاعاتی معتبر علمی طراحی شده است. 

Saffron has various biologically active compounds. Approximately 150 phytochemical compounds of this medicinal plant including flavonoids and flavonoid glycosides, carotenoids, monocyclic aromatic hydrocarbons and monoterpenes and monoterpenoid derivatives have been discovered. Safranal, crocin and picocrocin are the main secondary metabolites of saffron. These bioactive components of saffron are known for their strong anti-radical and antioxidant properties. Many therapeutic effects of saffron have been mentioned in authentic references of traditional medicine and have been proven in new researches. Despite the progress in biomedicine, plants still play an important role in human health care and the popularity of their use is increasing day by day. Contrary to popular belief, herbal remedies are not completely safe and may have adverse effects such as allergic contact dermatitis and herbal-drug interactions. The present study was designed with the aim of systematic review of reported side effects of saffron in reliable scientific databases.

Crocus sativus L. متعلق به خانواده Iridaceae است و به زعفران معروف است. رایج‌ترین قسمت مصرف دارویی این گیاه، کلاله‌های خشک شده زرد-نارنجی طلایی است که از گل‌های بنفش به دست می‌آید. این گیاه به طور مشخص در ایران و در مقیاس جزئی در هند، ایتالیا، فرانسه، یونان و اسپانیا کشت می شود (1، 2). C. sativus L. عمدتاً از کربوهیدرات هایی (63%) مانند نشاسته، صمغ، دکسترین، پکتین و پنتوسان ها تشکیل شده است. سایر اجزای این گیاه شامل رطوبت، چربی، پروتئین، فیبر خام، ویتامین ها و مواد معدنی است (3). C. sativus همچنین دارای ترکیبات مختلف بیولوژیکی فعال است. تاکنون تقریباً 150 ترکیب فیتوشیمیایی این گیاه دارویی شامل فلاونوئیدها و گلیکوزیدهای فلاونوئیدی، کاروتینوئیدها، هیدروکربن‌های معطر تک حلقه‌ای و مونوترپن‌ها و مشتقات مونوترپنوئیدی کشف شده است (4). سافرانال، کروسین و پیکوکروسین متابولیت های ثانویه اصلی C. sativus هستند. کروستین متابولیت دیگری است که از هیدرولیز کروسین به دست می آید (5، 6). این اجزای زیست فعال کلاله زعفران به دلیل خواص ضد رادیکال و آنتی اکسیدانی قوی خود شناخته شده اند رنگدانه قرمز زعفران به دلیل وجود کاروتنوئیدها به ویژه کروسین (digentiobiosyl8, 80-diapocarotene-8, 80-oate; C44H64O24) و کروستین (C20H24O4) است (7). زعفران از دیرباز به عنوان ادویه و طعم دهنده و رنگ دهنده در لوازم آرایشی و بهداشتی و غذایی مورد استفاده قرار می گرفته است. این گیاه به طور گسترده ای در فولکلور و طب سنتی بسیاری از جوامع استفاده شده است. مردم به طور سنتی از خواص مختلف این گیاه از جمله اثرات ضد افسردگی، ضد اضطراب، ضد درد و ضد اسپاسم‌ استفاده می‌کردند، همچنین زعفران به‌عنوان یک عامل خوشبوکننده به‌شمار می‌رفت (8 و 9). در میان فواید مختلف، کاربرد این گیاه دارویی برای دستگاه تناسلی قابل توجه بوده و از زمان های قدیم به خوبی نمایان بوده است. حکمای طب ایرانی زعفران را تقویت کننده میل جنسی معرفی کرده و  این گیاه را برای زخم های بدخیم و چسبندگی رحم و نیز برای تسهیل زایمان و کاهش درد زایمان تجویز کردند (8). مطالعات اخیر بر روی خواص دارویی زعفران نشان داده است که C. sativus می تواند سلامت سیستم تولید مثل را بهبود بخشیده و میل جنسی هر دو جنس را افزایش دهد، همچنین می تواند فعالیت محور هیپوفیز-تخمدان و سطح هورمون های جنسی را افزایش داده و فولیکولوژنز را تحریک کند. این گیاه می تواند علائم ناشی از کمبود هورمون جنسی در افراد مسن را کاهش دهد. علاوه بر این، چندین ویژگی بیولوژیکی C. sativus به عنوان داروی ضد افسردگی، محافظت کننده عصبی، محافظت از قلب و عروق، فعالیت ضد تومور و تقویت کننده حافظه در تحقیقات انجام شده در آزمایشگاه، بر روی حیوان و انسان اثبات شده است  (10-15).

با وجود پیشرفت در زیست پزشکی، گیاهان هنوز نقش مهمی در مراقبت از سلامت انسان دارند و محبوبیت استفاده از انها روز به روز در حال زیاد شدن است (16-17). برخلاف تصور رایج، داروهای گیاهی کاملاً ایمن نیستند و ممکن است اثرات نامطلوبی مانند درماتیت تماسی آلرژیک و تداخلات گیاهی و دارویی داشته باشند (18-19).

علیرغم چندین گزارش در مورد تداخلات دارویی و عوارض جانبی مرتبط با استفاده کوتاه مدت یا طولانی مدت زعفران، هیچ بررسی سیستماتیکی در مورد این موضوع وجود ندارد. از این رو، هدف ما جمع‌آوری داده‌های ایمنی از مطالعات انسانی در مورد داروهای تولید شده از زعفران (به تنهایی)، در قالب یک بررسی سیستماتیک است.

بر اساس مطالعات مربوط به بررسی اثربخشی زعفران، عوارض زعفران چه مواردی است؟

تعیین عوارض زعفران بر اساس گزارشهای ذکر شده در کارازماییهای بالینی، گزارشهای موردی و سری

بررسی کیفی مطالعات واجد شرایط برای مطالعه مروری

مراکز علمی و تحقیقاتی و شرکتهای داروسازی

آگاهی از عوارض احتمالی و تداخلات دارویی

Herb-drug interactions: the possibility that an herbal constituent may alter the pharmacologic effects of a conventional drug given concurrently or vice versa.

Adverse drug reactions: unintended, harmful events attributed to the use of medicines

مطالعه مروری نظام مند (سیستماتیک)

مقالات کارازمایی بالینی، گزارشهای موردی یا سری مرتبط با تاثیر زعفران بر بیماریهای مختلف یا طرح های گزارش دهی معتبر در مورد عوارض استفاده از زعفران

معیار خروج: گزارش‌های منتشرنشده، سرمقاله‌ها، مقاله مروری، کتاب و مقالاتی که متن کامل آن‌ها به زبان انگلیسی یا فارسی در دسترس نبود یا مقالاتی که از داروهای گیاهی دیگر در کنار زعفران استفاده شده بود ، مقالات مربوط به اماده سازی همیوپاتی زعفران، تحقیقات حیوانی و ازمایشگاهی به عنوان معیار خروج در نظر گرفته شد.

تمام مقالات واجد شرایط از ابتدا تا اگوست 2024

-

فیش برداری

یک جستجوی متون سیستماتیک جامع با استفاده از پایگاه‌های اطلاعاتی الکترونیکی: web of sciences، Scopus، Pubmed و Google scholar انجام میگردد. عبارات جستجو در عنوان، چکیده و کلمات کلیدی «saffron» یا «crocus sativus» خواهد بود. جستجو به مقالات به زبان انگلیسی  محدود میشود.  فهرست رفرنسهای همه مقالات واجد شرایط برای یافتن سایر مطالعات واجد شرایط بالقوه جستجو میگردد. تمام داده‌های کارآزمایی‌های بالینی، case report، case series و طرح‌های گزارش‌دهی خود به خود در رابطه با عوارض زعفران در این مرور گنجانده میشود. داده های مربوط به تاثیر زعفران در ترکیب با گیاهان دیگر، آماده سازی هومیوپاتی آن، و همچنین تحقیقات حیوانی و آزمایشگاهی حذف میگردند.

تمام اطلاعات به‌دست‌آمده توسط یک بازبین خوانده و ارزیابی و توسط حداقل یک نویسنده مستقل به طور جداگانه بررسی خواهد شد. در مورد گزارش‌های تکراری، تنها مقاله‌ای که جزئیات بیشتری دارد در مطالعه ثبت میگردد. مقالات با بررسی عنوان و چکیده غربالگری شده و مقالات مرتبط با مطالعه ما برای ارزیابی بیشتر مورد بررسی قرار میگیرند. سپس متن کامل مقالات از نظر واجد شرایط بودن بررسی میشود. داده ها بر اساس پروتکل از پیش تعریف شده (شامل: جمعیت مورد مطالعه، مدت استفاده، آماده سازی مورد استفاده، دوز مصرف، و تعداد و نوع عوارض جانبی گزارش شده) استخراج خواهد شد. دو بازبین مستقل داده ها را استخراج و نتایج توسط بازبین سوم بررسی، مقایسه و ویرایش میشود.

-

در این پژوهش از کدهای   1و10و 28و 29و 30  مربوط به دفترچه آزمودنیهای انسانی استفاده و مورد توجه قرار خواهد گرفت.

محدودیت دسترسی به برخی از پایگاه های علمی - زمانبر بودن بررسی تمام مقالات واجد شرایط

راه حل: استفاده از ظرفیت سایر دانشگاه ها نظیر دانشگاه علوم پزشکی شیراز

زعفران - عوارض جانبی - مرور نظام مند

1.         Srivastava R, Ahmed H, Dixit RK, Dharamveer, Saraf SA. Crocus sativus L.: A comprehensive review. Pharmacognosy reviews. 2010;4(8):200-8.

2.         Kianbakht S, Ghazavi A. Immunomodulatory effects of saffron: a randomized double‐blind placebo‐controlled clinical trial. Phytotherapy Research. 2011;25(12):1801-5.

3.         Rios J, Recio M, Giner R, Manez S. An update review of saffron and its active constituents. Phytotherapy Research. 1996;10(3):189-93.

4.         Xing B, Li S, Yang J, Lin D, Feng Y, Lu J, et al. Phytochemistry, pharmacology, and potential clinical applications of saffron: A review. Journal of Ethnopharmacology. 2021;281:114555.

5.         Pfander H, Wittwer F. Carotinoid‐Glykoside 2. Mitteilung Untersuchungen zur Carotinoid‐Zusammensetzung im Safran. Helvetica Chimica Acta. 1975;58(6):1608-20.

6.         Liakopoulou-Kyriakides M, Kyriakidis D. Croscus sativus-biological active constitutents.  Studies in natural products chemistry. 26: Elsevier; 2002. p. 293-312.

7.         Sui X, Kiser PD, von Lintig J, Palczewski K. Structural basis of carotenoid cleavage: from bacteria to mammals. Archives of biochemistry and biophysics. 2013;539(2):203-13.

8.         Hosseinzadeh H, Nassiri‐Asl M. Avicenna's (Ibn Sina) the canon of medicine and saffron (Crocus sativus): a review. Phytotherapy Research. 2013;27(4):475-83.

9.         Mzabri B, Addi M, Berrichi. Traditional and Modern Uses of Saffron (Crocus Sativus). Cosmetics. 2019;6:63.

10. Bolhassani A, Khavari A, Bathaie SZ. Saffron and natural carotenoids: Biochemical activities and anti-tumor effects. Biochimica et Biophysica Acta (Bba)-reviews on cancer. 2014 Jan 1;1845(1):20-30.

11. Kamalipour M, Akhondzadeh S. Cardiovascular effects of saffron: An evidence-based review. The Journal of Tehran Heart Center. 2011;6(2):59.

12. Maggi MA, Bisti S, Picco C. Saffron: Chemical composition and neuroprotective activity. Molecules. 2020 Nov 29;25(23):5618.

13. Mazidi M, Shemshian M, Mousavi SH, Norouzy A, Kermani T, Moghiman T, Sadeghi A, Mokhber N, Ghayour-Mobarhan M, Ferns GA. A double-blind, randomized and placebo-controlled trial of Saffron (Crocus sativus L.) in the treatment of anxiety and depression. Journal of Complementary and Integrative Medicine. 2016 Jun 1;13(2):195-9.

14. Rameshrad M, Razavi BM, Hosseinzadeh H. Saffron and its derivatives, crocin, crocetin and safranal: a patent review. Expert Opinion on Therapeutic Patents. 2018 Feb 1;28(2):147-65.

15. Bhandari PR. Crocus sativus L.(saffron) for cancer chemoprevention: a mini review. Journal of traditional and complementary medicine. 2015 Apr 1;5(2):81-7.

16. Jabbari M, Daneshfard B, Emtiazy M, Khiveh A, Hashempur MH. Biological effects and clinical applications of dwarf elder (Sambucus ebulus L): A review. Journal of evidence-based complementary & alternative medicine. 2017 Oct;22(4):996-1001.

17. Hashempur MH, Sadrneshin S, Mosavat SH, Ashraf A. Green tea (Camellia sinensis) for patients with knee osteoarthritis: A randomized open-label active-controlled clinical trial. Clinical Nutrition. 2018 Feb 1;37(1):85-90.

18. Calixto JB. Efficacy, safety, quality control, marketing and regulatory guidelines for herbal medicines (phytotherapeutic agents). Brazilian Journal of medical and Biological research. 2000;33:179-89.

19. Hajimonfarednejad M, Ostovar M, Raee MJ, Hashempur MH, Mayer JG, Heydari M. Cinnamon: A systematic review of adverse events. Clinical Nutrition. 2019 Apr 1;38(2):594-602.

-