بررسی تاثیر آموزش مبتنی بر نظریه خودکارامدی بر خودمراقبتی بارداری در زنان نوجوان حاشیه نشین شهر زاهدان سال1403

در این مطالعه به بررسی تأثیرآموزش مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی بر خود مراقبتی در مادران باردار نوجوان حاشیه شهر زاهدان در سال 1403خواهیم پرداخت. این مطالعه، یک مطالعه نیمه‌تجربی دو گروهه با طرح پیش آزمون پس آزمون است که بر روی 90 نفر از مادران باردار نوجوان حاشیه نشین تحت پوشش مراکز جامع سلامت شهر زاهدان انجام خواهد شد. 45 نفر از زنان باردار به صورت تصادفی وارد گروه مداخله شده و 45 نفر به عنوان کنترل خواهند بود. برای هر کدام از گروه ها پرسشنامه اطلاعات جمعیت شناسی و خود مراقبتی به شیوه مصاحبه تکمیل خواهد شد و پس از آن برای گروه مداخله چهار جلسه برنامه آموزشی مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی در مورد مراقبت‌های بارداری بصورت گروه‌های 4 تا 5 نفره به مدت 45 تا 60 دقیقه هر هفته یکبار در محل مراکز جامع سلامت برگزار خواهد شد. مداخله آموزشی به شیوه سخنرانی همراه با پرسش وپاسخ وبحث گروهی خواهد بود و از وسایل کمک آموزشی مانند فیلم های آموزشی وکتابچه آموزشی نیز استفاده خواهد شد.

In this study, we will examine the effect of training based on self-efficacy theory on self-care in adolescent pregnant mothers in the outskirts of Zahedan city in 2024. This study is a two-group semi-experimental study with a pre-test and post-test design, which will be conducted on 90 adolescent pregnant mothers living on the margins under the comprehensive health centers of Zahedan. 45 pregnant women will be randomly entered into the intervention group and 45 will be the control group. For each of the groups, the demographic information and self-care questionnaire will be completed in the interview method, and after that, for the intervention group, four sessions of the training program based on the theory of self-efficacy regarding pregnancy care in groups of 4 to 5 people for 45 to 60 minutes. It will be held once a week at comprehensive health centers. The educational intervention will be in the form of lectures with question and answer and group discussion, and educational aids such as educational videos and educational booklets will also be used.

بارداری در طی دوران نوجوانی یک موضوع پیچیده بوده (1) و به عنوان یک مشکل بهداشتی - اجتماعی در نظر گرفته می شود (2). بر طبق تعریف، بـاردار ی کـه بین سنین۱۹ -۱۰ سـال اتّفاق بیفتد بارداری نوجوانی گفته می شود (3).در سراسر جهان، 11.6 درصد از بارداری ها در نوجوانان اتفاق می افتد، که 95 درصد آن در کشورهای با درآمد متوسط ​​و کم رخ می دهد (4). در ایران میزان بارداری در نوجوانان افزایش یافته است. آمارها نشان می دهد که در ایران، نرخ باروری خاص در زنان 15 تا 19 ساله از 31.5 در سال 2009-2005 به 40.6 در سال 2015-2019 افزایش یافته است. افزایش حاملگی نوجوانان به معنای افزایش عوارض دوران بارداری است (5).

در مقایسه با سایر گروه های سنی، بارداری و زایمان در این زنان دارای خطرات، عوارض و مرگ و میر بیشتری است، به طوری که عوارض بارداری و زایمان دومین علت مرگ و میر در نوجوانان 15 تا 19 ساله است (6). فشار خون ناشی از بارداری، پره اکلامپسی، اکلامپسی، اندومتریت، عفونت های سیستمیک، سقط جنین های ناامن(6, 7)و عوارض زایمان به دلیل عدم تناسب سفالوپلویکی در حاملگی های نوجوان افزایش می یابد (8). عوارض روانی نیز در این بارداری ها افزایش می یابد. علائم افسردگی و اضطراب، مصرف دخانیات و خودکشی در این بارداری ها افزایش می یابد (9). علاوه بر پیامدهای مادری، پیامدهای نوزادی مانند زایمان زودرس، مرگ و میر نوزادان، وزن کم هنگام تولد، (8) بستری شدن در بخش مراقبت‌های ویژه و ناهنجاری‌های مادرزادی در آنها شایع‌تر است (9).

عوامل متعددی باعث افزایش عوارض و پیامدهای نامطلوب در بارداری نوجوانان می شود که از آن جمله می توان به نرخ فقر بیشتر و محرومیت بیشتر مادران و کودکان نوجوان در استفاده از خدمات، سطح پایین تحصیلات، آگاهی(10) و خودمراقبتی اشاره کرد (11). برخی از محققان معتقدندکه سن مادر به تنهایی نمیتواند تاثیر نامطلوبی بر روی نتایج بارداری داشته باشد بلکه رفتارهای بهداشتی مادران از قبیل چگونگی دریافت مراقبت پره ناتال و خود مراقبتی می تواند در بروز عوارض موثر باشد (12).

خودمراقبتی عبارت است از فعالیت هایی آگاهانه، آموخته شده و هدفدار که فرد به منظور حفظ حیات و ارتقای سلامت خود و خانواده اش انجام می دهد .خودمراقبتی در دوران بارداری، به فعالیت هایی اشاره می کند که فرد باردار انجام می دهد تا بتواند از پس مشکلات مربوط به سلامت خود در این دوران برآید یا باعث بهبود سلامت خود شود (13).

رفتارهای خودمراقبتی در دوران بارداری نوجوان به معنای فعالیت ها و عادات زندگی روزمره است که می تواند از عوارض بارداری جلوگیری کرده و سلامتی را در طول بارداری حفظ کند (14). خودمراقبتی به برآیندهای مطلوبی، مانند کم شدن عوارض، کاهش بستری مجدد در بیمارستان، افزایش رضایت در بیماران، کاهش هزینه های سلامت، بهبود احساس کنترل، مسئولیت، استقلال و کاهش وابستگی به دیگران، ارتقای سازگاری با بیماری، افزایش احساس خوب بودن و عملکرد، استفاده کمتر از خدمات سلامت، افزایش بهبود بعد از عمل یا بیماری و کنترل بهتر نشانه های بیماری منجر می شود (13).

از جمله موارد برنامه های خودمراقبتی در بارداری می توان به تغذیه، فعالیت بدنی، سوء مصرف مواد، بهداشت فردی و مراقبت های دوران بارداری اشاره کرد که ترویج آن ها می تواند منجر به کاهش عوارض جسمی و روانی بارداری شود (15). عدم رعایت خود مراقبتی در بارداری با وزن گیری زیاد در بارداری، عدم تحمل گلوکز، دیابت ملیتوس، پره اکلامپسی، پره ترم لیبر، کوچک یا بزرگ بودن وزن جنین برای بارداری (16, 17) و واریس و ترومبوز ورید عمقی (18) خستگی، استرس، اضطراب و افسردگی، سقط، عدم کفایت جفت، مرگ داخل رحمی و نیز بیماری هـای عفـونی و منتقلـه از راه جنـسی (19)، وزن کم هنگام تولد، مرده زایی و مرگ ومیر مادری در ارتباط است (20). کودکـانی کـه از مادران فاقد مراقبت دوران بارداری متولد می‌شوند، نسبت به آن‌هایی که مادران آن‌ها در دوران بارداری، تحت مراقبـت‌هـای کـافی قـرار گرفته‌اند، سه برابرشانس وزن کم هنگـام تولـد داشـته و پـنج برابـر بیشتر در معرض خطر مرگ قرار می‌گیرند، این مسئله به ویژه در زنان باردار نوجوان حاشیه شهرها ممکن است مهمتر جلوه کند(21). با به کار گیری مراقبت های لازم می توان از بسیاری از این عوارض پیشگیری نمود. این در حالی است که مادران نوجوان مراقبت کافی را در بارداری دریافت نمی کنند. مطالعه ای در اندوزی نشان داد یک چهارم مادران نوجوان کمتر از 4 مراقبت آنته ناتال داشتند (22). در کره 9/41 درصد نوجوانان باردار مراقبت ناکافی دریافت کرده بودند (23). میانگین خودمراقبتی دوران بارداری در زنان باردار منطقه بلوچستان ایران 44 % و میزان مرگ مادران باردار نزدیک سه برابر میزان کشوری است (24).

از جمله عوامل موثر بر انجام خود مراقبتی در بارداری تحصیلات، شغل، وضعیت اجتماعی اقتصادی (25) حمایت اجتماعی ، خودکارآمدی (26)، بهزیستی روانی، دانش، نگرش نسبت به رفتارهای خود مراقبتی و دسترسی به خدمات بهداشتی (27) و سن (28) است. هر چه مادران تحصیلات پایین تر، وضعیت اجتماعی اقتصادی ضعیفتر و حمایت و پشتیبانی کمتری داشته باشند خود مراقبتی کمتر و رفتارهای ناسالم بیشتری مانند سیگارکشیدن، وضعیت تغذیه ضعیف و بی تحرکی را در دوران بارداری دارند (27, 29-31). تمام این عوامل در نوجوانان نامناسب است (32). گروهی از مادران نوجوان که در حاشیه شهرها زندگی می کنند به عبارتی مادران حاشیه نشین شرایط نامساعد تری را تجربه می کنند. مطالعه سلامت عمومی حاشیه نشینان نشان می دهد سلامت در این افراد در ارتباط با ویژگی های فیزیکی- اجتماعی محیط (محیط زندگی، کیفیت مسکن، بهداشت محیط، ازدحام جمعیت)، رضایت شغلی، درآمد (33)، اختلال عملکرد خانواده، حمایت اجتماعی نامناسب، عزت نفس پایین، فقدان انتخاب در تصمیم گیری، سطح تحصیلات، (34)، بی سوادی، طلاق، زندگی به صورت جدا از همسر، از دست دادن والدین قبل از 16 سال (35)، بعد خانوار و طبقه اجتماعی است (36). به طور کلی عوامل موثر بر سلامت در دو گروه عوامل وابسته به شرایط محیط زندگی و فاکتورهای فردی قرار می­گیرند (33).

شاخص­های سلامت زنان حاشیه­نشین پایین­تر از سایر زنان است (37). میزان مرگ و میر مادران در نقاط حاشیه نشین بیشتر از سایر جوامع است (38, 39). میزان بالای مرگ و میر مادران با عدم دسترسی با خدمات انته ناتال و کمبود ارائه خدمات توسط متخصصین حرفه ای زایمان در ارتباط است که هر دو چهره بارز حاشیه شهرها است (39). بطوریکه مطالعه پرندک و همکاران (1395) در زنان باردار حاشیه نشین اردبیل نشان داد 106 نفر از 200 مادر باردار تحت مطالعه از مراقبت های دوران بارداری ضعیف برخوردار بودند (40).اگرچه خدمات دوران بارداری در ایران رایگان است، اما نتایج یک مطالعه در سال 2018 در زاهدان نشان داده است که 9/10 درصداز نمونه ها مراقبت های کمتر از استاندارد WHO و 8/50 درصدمراقبت های دوران بارداری ناکافی را دریافت کرده اند (41). بخشی از پیامدهای نامناسب ناشی از خودمراقبتی نامناسب این مادران است (11). جهت کاهش این پیامدها نیاز به بهود خود مراقبتی و مراقبت های بارداری است. افزایش دانش و آگاهی و آموزش جهت کسب اﻃﻼﻋﺎت و ﻣﻬﺎرتﻫﺎی خود مراقبتی می تواند یک راهکار ﺑﺎﺷﻨﺪ (42).

برخی مطالعات اثر آموزش بر خود مراقبتی بارداری نوجوانان را بررسی نموده اند. خیاط و همکاران (1401) مطالعه ای با هدف بررسی مقایسه تأثیر آموزش چهره به چهره و پزشکی از راه دور بر خود مراقبتی زنان باردار نوجوان انجام دادند. نتایج مطالعه بیانگر آن بود که هر دو شیوه در افزایش نمره خود مراقبتی موفق بودند (43). رضایی و همکاران(1400) مطالعه ای با هدف بررسی تاثیر مشاوره خود مراقبتی بر عملکردهای سلامتی زنان باردار نوجوان انجام دادند. در این کارآزمایی تصادفی کنترل شده که در تبریز انجام شد، نتایج بیانگر آن بود که مشاوره خود مراقبتی می تواند عملکردهای زنان نوجوان باردار را بهبود دهد و نگرش آنان را نسبت به نقش مادری و بارداری ارتقا دهد(44). بررسی مطالعات جهت ارتقا خود مراقبتی در بارداری نشان می دهد این مطالعات در زنان حاشیه نشین نوجوان محدود هستند و اکثر آنها نیز بدون استفاده از ئئوری ها و مدل ها انجام شده است. در حالی که مطالعات نشان می دهند آموزش هایی که مبتنی بر مدل ها و تئوری ها هستند نسبت به مداخلات عمومی مؤثرتر اند و سریعتر منجر به تغییر رفتار می شوند (45).

یکی از مشهورترین نظریه‌ها که در مورد چگونگی پیش بینی و شرح رفتار کاربرد دارد نظریه خودکارآمدی است که مورد استفاده در تغییر رفتار می‌باشد که بندورا آن را قضاوت فرد در مورد توانایی‌هاش در مورد انجام یک عمل مشخص می‌داند(46). نظریه خودکارآمدی بر مبنای قضاوت فـرد درمـورد توانـایی هـایش درمـوردانجـام یـک عمـل مشـخص اسـت وبـراسـاس مطالعـات، خودکارآمدی درک شده توسط فرد، مؤلفه ای مهم درعملکـردفـرد قلمداد می شود؛چراکه به عنـوان بخـش مسـتقلی ازمهـارتهـای اساسی فردعمل می نماید.یک فرد باخودکارآمدی پـایین، احتمـال کمتری داردکه درانجام رفتارجدید بهداشتی یا تغییر در رفتـاری که برایش عادت شده، سعی کند (47). برای رسیدن به اهداف آموزشی، انتخاب یک مدل یا نظریه مناسب مهم است(48). استفاده از مناسبترین تئوری به نحو چشمگیری موجب افزایش شانس اعمال موثر آموزش بهداشت و ارتقای سلامت می شود. خودکارآمدی به معنای توانایی فرد برای ایجاد اثر یا نتیجه مطلوب است و به صورت درک یا قضاوت فرد در مورد توانایی انجام یک رفتار خوب به طور موفقیت آمیز با کنترل عوامل پیرامون خود تعریف می شود(49, 50).

منابع اطلاعاتی متعددی برای ارتقای خودکارآمدی توسط بندورا توصیه شده است؛ که با پایه ریزی آموزش بر این اساس می توان به ارتقای خودکارآمدی کمک نمود (51). در مورد اولین منبع ارتقای خودکارآمدی پذیرفته شده که تجربه موفقیت آمیز از انجام یک رفتار منجربه ارتقای حس خودکارآمدی و تجربه نامطلوب منجر به تضعیف این حس خواهد شد. این ممکن است دلیلی بر این باشد که چرا دستاوردهای عملکرد مهمترین منبع ارتقای خودکارآمدی است(52). برای القای حس خودکارآمدی، شکستن وظیفه و یا رفتار به اجزای قابل اجرا و کوچکتر می تواند کمک کننده باشد؛ که درمورد افرادی که فاقد تجربه قبلی انجام عملی می باشندکمک کننده می باشد (53).

دومین روش اثرگذار بر ارتقای خودکارآمدی تجربه جانشینی می باشد. به عنوان مثال، گذراندن زمانی با دیگر مادران درموقعیت های مشابه می تواند اثرگذار باشد. این منبع اطلاعات از دستاوردهای عملکرد ضعیف تر است ؛ اما وقتی که افراد از توانایی ها یشان مطمئن نیستند یا وقتی تجربه قبلی محدودی دارند، نسبت به آن حساس تر می شوند (54). ویژگی های منبع تجربه جانشینی باید متناسب با فرد تحت آموزش تغییر کند .افراد با سبک زندگی قابل مقایسه مثل دوستان و همکاران، یاافرادی با ویژگی های مشابه در سن، جنس، وضعیت اجتماعی -اقتصادی و فرهنگ مدل های مناسبی برای یادگیری می باشند (55).

تشویق کلامی سومین منبع ارتقای خودکارآمدی است. مادران جوان ممکن است با خودارزیابی نادرست از دانش و مهارت های مرتبط با مراقبت از خود درک نادرستی از صلاحیت شان داشته باشند. حمایت از طرف افراد متخصتص همچون ماما وسایر کارکنان واحد درمان، خانواده و دیگر افراد مهم می توانتد نقش مهمی در تأکید مجدد توانایی های مادر به وی و تفسیر وی از صلاحیتش داشته باشد (56).

چهارمین استراتژی ارتقای خودکارآمدی ارتقای سلامت فیزیکی و روانی مادر می باشد؛ که ممکن است با حمایت اجتماعی که از طرف سایر افراد فراهم می شود محقق شود (57). در واقع ، درکافراد از پاسخ های فیزیولوژیک و هیجانی در ارتباط با یک رفتار خاص، منبع دیگری برای خودکارآمدی می باشد؛ زیراممکن است این ادراکات بر قضاوت آن ها از توانایی شان اثرگذار باشد و کمک به مادران نخست زا برای به دست آوردن خودکارآمدی در انجام وظایف ممکن است باعث افزایش شانس سازگاری با وظایف جدید و تداوم انجام این وظایف شود (57).

مطالعات مختلف اثر بخشی روش آموزش مبتنی بر خودکارآمدی را در حیطه های مختلف تایید کرده اند. در همین زمینه نتایج مطالعه چارقچیان و همکاران نشان داد که طراحی و اجرای مداخلات آموزشی مبتنی بر خودکارآمدی بر روی زنان باردارمی تواند منجر به افزایش تغذیه انحصاری با شیر مادر گردد (58). نتایج مطالعه معتمدی و همکاران نیز نشان داده است که طراحی و اجرای مداخلات آموزشی مبتنی بر نظریه خودکارآمدی می تواند منجر به افزایش سواد سلامت، خودکارآمدی عادات منظم خوردن و خودکارآمدی فعالیت منظم جسمی دانش آموزان گردد (59). این نتایج در دیگر زمینه ها از جمله خودمراقبتی از بیماری آنفلوانزا (60)، سواد سلامت و خود مراقبتی بیماران دیابتی (61) و ... نیز تایید شده است. با این وجود مطالعه خاصی در زنان باردار نوجوان و حاشیه نشین انجام نشده است.

شهر زاهدان با معضل حاشیه نشینی روبرو است. 44 درصد از جمعیت شهر را حاشیه نشینان تشکیل داده است. محله های حاشیه نشین زاهدان شامل: شیرآباد، باباییان، پشت کارخانه نمک و کریم آباد است (62). حاشیه نشینان زاهدان میزان زاد و ولد بالایی دارند، سطح پایین تحصیلات، بیکاری ، مشاغل کاذب، فقر همچنین محیط فیزیکی نامطلوب از جمله اسکان نامناسب، فقدان بهداشت از ویژگی های این مناطق است (63, 64) . سبک زندگی زنان حاشیه نشین زاهدان در سطح نامناسبی قرار دارد (65)، 8/50 درصد زنان باردار حاشیه نشین زاهدان مراقبت کافی دریافت نمی کنند و تنها 7/27 درصد آنها مراقبت کافی دریافت می کنند (66).

لذا با توجه به اینکه تعداد افراد حاشیه نشین در ایران و همینطور در شهر زاهدان رو به افزایش بوده وبراساس و نیز شیوع بالای عوارض و پیامدهای بارداری در زنان نوجوان و به ویژه اهمیت رفتارهای بهداشتی در پیامد بارداری در زنان حاشیه نشین و پایین بودن شاخص های سلامت در این گونه زنان نسبت به جمعیت عادی ، همچنین تأکید شواهد بر تأثیر مثبت برنامه ریزی دقیق و استفاده از برنامه های آموزشی مناسب در بهبود بازدهی آموزش نیاز به مداخله در این گروه مادران پر خطر وجود دارد. بررسی مطالعات نشان می دهد مطالعات محدودی به مسائل بارداری نوجوان پرداخته اند که آنها نیز مبتنی بر نظریه نیست. در نتیجه در این مطالعه به بررسی تأثیرآموزش مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی بر خود مراقبتی در مادران باردار نوجوان حاشیه شهر زاهدان در سال 1403خواهیم پرداخت.

مرور متون

به منظور آگاهی از اینکه تاثیر آموزش مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی بر خود مراقبتی در زنان نخست زا تا چه حد مورد توجه پژوهشگران بوده و چه ابعادی از این پدیده مورد توجه قرار گرفته است و همچنین شناسایی قلمرو، دامنه، هدف، روش و نوع پژوهش‌های انجام شده در مورد این موضوع و شناخت خلاء موجود، مروری بر مطالعات مرتبط انجام شد. جست‌وجو از سال 2010 تا کنون در پایگاه‌های اطلاعاتی داخلی و خارجی شامل پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، پایگاه مجلات ایران، پاب مد[1]، پروکوئست[2]، ساینس دایرکت[3]، و مگیران[4]، گوگل اسکولار[5] بودند که جهت دستیابی به مقالات مرتبط با مطالعه موجود مورد استفاده قرار گرفتند .جست و جو با استفاده از واژه‌های کلیدی بارداری، مادران حاشیه نشین، خودمراقبتی، آموزش ، نظریه خودکارآمدی ، Education - Self-Efficacy Theory - , Self-care, Pregnancy in Adolescence, suburban انجام شد و مقالات از سال 2010 تا 2024 بررسی شدند، در ذیل به برخی از مطالعات که تشابه بیشتری با مطالعه ما داشته اشاره به ترتیب سال از جدید به قدیم می‌شود.

مطالعات داخلی:

1. خیاط و همکاران در سال 2022 مطالعه ای به منظور بررسی و مقایسه تأثیر آموزش حضوری و تله مدیسین بر خودمراقبتی زنان باردار نوجوان شهر زاهدان انجام دادند. در این مطالعه 120 زن باردار نوجوان با سن حاملگی 15 تا 20 هفته در آن شرکت کردند. نمونه گیری به صورت چند مرحله ای انجام شد و نمونه ها به سه گروه آموزش حضوری، پزشکی از راه دور و کنترل تقسیم شدند. آموزش حضوری در پنج جلسه ارائه شد و گروه پزشکی از راه دور محتوای آموزشی مشابه را از طریق اپلیکیشن موبایل دریافت کردند. نمونه ها قبل از مداخله و در هفته 28 بارداری پرسشنامه محقق ساخته خودمراقبتی را تکمیل کردند.نتایج مطالعه نشان داد که آموزش حضوری و روش‌های پزشکی از راه دور روش‌های مناسبی برای آموزش خودمراقبتی در زنان نوجوان باردار است(5).

2. مطالعه دیگری توسط تفضلی و همکاران در سال 2021 به منظور بررسی تأثیر مشاوره شناختی رفتاری بر توانمندسازی زنان باردار زیر 18 سال انجام شد. این کارآزمایی تصادفی‌سازی و کنترل‌شده در سال‌های 90-1399 بر روی 64 زن باردار زیر 18 سال مراجعه‌کننده به مراکز بهداشتی درمانی خواف انجام شد. شرکت کنندگان به طور تصادفی در دو گروه مداخله (n=32) و کنترل (n=32) قرار گرفتند. در گروه مداخله، مشاوره شناختی-رفتاری در گروه‌های هفت نفره طی 6 جلسه (دو جلسه 120 دقیقه‌ای در هفته به مدت سه هفته) انجام شد. گروه کنترل مراقبت های معمول را دریافت کردند. نتایج مطالعه نشان داد که مشاوره شناختی-رفتاری در بهبود توانمندی زنان باردار زیر 18 سال شرکت‌کننده در مطالعه حاضر مؤثر است(67).

3. معتمدی و همکاران در سال 2020 مطالعه ای به منظور بررسی تأثیر آموزش مبتنی بر نظریه خودکارآمدی بر سواد سلامت، خودکارآمدی عادات منظم خوردن و فعالیت منظم جسمی در دانش آموزان دختر 18-15 سال شهر چناران انجام دادند. این پژوهش مطالعه ای نیمه تجربی بود که در آن 92 دانش آموز دختر 18-15 سال شهر چناران به روش نمونه گیری تصادفی ساده در دوگروه آزمون و کنترل قرار گرفتند. ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه های اطلاعات دموگرافیک، سواد سلامت، خودکارآمدی عادات منظم خوردن و فعالیت منظم جسمی بود. مداخله آموزشی درپنج جلسه آموزشی 40 دقیقه ای در گروه آزمون طراحی و اجرا شد. نتایج نشان داد که طراحی و اجرای مداخلات آموزشی مبتنی بر نظریه خودکارآمدی می تواند منجر به افزایش سواد سلامت، خودکارآمدی عادات منظم خوردن و خودکارآمدی فعالیت منظم جسمی دانش آموزان گردد(59).

4. خرازی و همکاران (2017) مطالعه ای با هدف تعیین تأثیر آموزش مبتنی بر نظریه خودکارآمدی و سواد سلامت مادری بر نتایج بارداری در مادران باردار انجام دادند .این مطالعه کارآزمایی بالینی تصادفی شده در سال 1395 بر روی 76 مادر باردار که به منظور انجام مراقبت‌های معمول دوران بارداری به مراکز جامع سلامت شهرستان مشهد مراجعه کردند، انجام شد. افراد به دو گروه آزمون و کنترل تخصیص یافتند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه‌های اطلاعات فردی، سواد سلامت مادری، نتایج بارداری و خودکارآمدی تغذیه‌ای بود. پرسشنامه‌ها بلافاصله و بعد از گذشت 3 ماه از مداخله آموزشی مجدداً تکمیل گردید. براساس نتایج قبل از مداخله تفاوت معناداری بین دو گروه آزمون و کنترل از نظر سطح سواد سلامت مادری، خودکارآمدی و مراقبت‌های دوران بارداری وجود نداشت ، ولی بعد از مداخله، تفاوت معناداری در میانگین سطح سواد سلامت مادران و خودکارآمدی در گروه آزمون مشاهده شد. در نهایت پژوهشگران نتیجه‌گیری کردند که نتایج این مداخله کارآیی مداخله آموزشی مبتنی بر نظریه خودکارآمدی بر ارتقاء سطح سواد سلامت مادران باردار، نتیجه مطلوب بارداری و به‌دنبال آن به‌دنیا آمدن نوزادی با وزن طبیعی را نشان داد(46).

6.مطالعه ای توسط پرندک و پرتوئی (2015) با هدف تعیین مراقبت های بهداشتی دوران بارداری در حاشیه نشینان شهر اردبیل انجام شد. مطالعه حاضر از نوع توصیفی و تحلیلی بود که در بین 200 نفر از زنان باردارمحدوده حاشیه شهر اردبیل انجام شد. در این مطالعه 106 نفر از مراقبت های بهداشتی دوران بارداری ضعیف و 94 نفر ازمراقبت های بهداشتی دوران بارداری مناسب برخوردار بودند. بدین منظور، پرسشنامه هایی تهیه شده و بین زنان باردار مراجعه کننده به پایگاه34 منطقه میراشرف توزیع گشت. با توجه به فرم استاندارد مراقبت های دوران بارداری، سوال هایی در مورد شاخص های سطح سواد، تعداد بارداری، سن زنان باردار، تعداد اعضای خانواده و... مطرح شد. بررسی میانگین بین دو گروه نشان داد که فاکتورهای سطح سواد، میزان درآمد همسران باردار،استفاده از بیمه خدمات درمانی و نوع مالکیت مساکن ، اختلاف معنی داری در سطح 99 درصد داشتند و همچنین فاکتورهای سن زنان باردار ، تعداد بارداری و تعداد اعضای خانواده ،اختلاف معنی دار بین دو گروه در سطح 95 درصد داشتند.بنابر این آگاه سازی زنان باردار و آموزش دادن به آنها و ایجاد کلاس های آموزشی در مناطق حاشیه نشین توسط مراکز بهداشتی- درمانی می تواند مشکلات ناشی از مراقبت محدود در دوره پریناتال را به حداقل برساند(68).

مطالعات خارجی:

1. مطالعه ای توسط کاما[6] وهمکاران ( 2024) با هدف تعیین تأثیر مداخله آموزشی مبتنی بر تئوری خودکارآمدی بر خودکارآمدی مادران نخست‌زای کم‌درآمد ساکن در سکونتگاه‌های غیررسمی در شهرستان نایروبی( کنیا) انجام شد . این مطالعه، یک مطالعه نیمه تجربی بود که بر روی118 زن نخست زا انجام شد .گروه مداخله، مداخله پس از ترخیص و روتین را دریافت کردنددر حالی که گروه کنترل فقط آموزش های روتین را دریافت کردند. ابزار مورد استفاده مقیاس خودکارآمدی درک شده مادران بود که6 هفته بعد از مداخله تکمیل گردید . نتایج تفاوت معنی‌داری را در خودکارآمدی درک شده مادران در دو گروه‌آزمایش و کنترل نشان داد . در نهایت پژوهشگران نتیجه گرفتند که مداخله آموزشی مبتنی بر نظریه خودکارآمدی ، خودکارآمدی در ک شده مادران را در بین زنان نخست‌زای کم‌درآمد بهبود می‌بخشد(69).

2. تان[7] و همکاران در سال 2023 مطالعه ای به منظور بررسی تأثیر مداخله ورزش بر اساس تئوری خودکارآمدی بر زنان باردار مبتلا به دیابت بارداری انجام دادند. این مطالعه به صورت یک کارآزمایی تصادفی کنترل شده انجام شد. یک برنامه تمرینی معمول برای شرکت کنندگان در گروه کنترل اجرا شد و شرکت کنندگان در گروه مداخله یک برنامه تمرینی بر اساس گروه کنترل و همراه با تئوری خودکارآمدی دریافت کردند. شرکت کنندگان بر اساس خودکارآمدی ورزش، قند خون، افزایش وزن، انطباق با ورزش و نتایج بارداری در هفته 4، هفته 8 و هفته 12 مورد ارزیابی قرار گرفتند. 133 بیمار دیابت بارداری در ابتدا، 53 نفر در گروه مداخله و 50 نفر در گروه کنترل انتخاب شدند. پس از مداخله، نمره خودکارآمدی ورزش و انطباق ورزش در گروه مداخله بیشتر از گروه کنترل بود. قند خون ناشتا، گلوکز پلاسمای 2 ساعت پس از صرف غذا، افزایش وزن در طول دوره مداخله، بروز هیپوگلیسمی نوزادی و بروز فشار خون بارداری کمتر از گروه کنترل بود. اجرای یک مداخله ورزشی بر اساس تئوری خودکارآمدی برای بیماران دیابتی حاملگی می تواند خودکارآمدی ورزش و انطباق با ورزش را بهبود بخشد، به طور موثر قند خون و افزایش وزن را کنترل کند، نتایج بارداری را بهبود بخشد و ایمنی مادر و نوزاد را ارتقا بخشد (70).

3. الکساندا[8] و همکاران در سال 2023 مطالعه ای به منظور بررسی اپیدمیولوژی پیامدهای نامطلوب در بارداری نوجوانان در مرکز ارجاع دوره سوم رومانیایی شمال شرقی انجام دادند. این مطالعه به صورت یک مطالعه کوهورت مقایسه ای گذشته نگر انجام شد که شامل 1082 مادر کمتر از 18 سال بود، که با 41998 مادر بالای 18 سال که بین ژانویه 2015 و دسامبر 2021 در مرکز ارجاع انتخاب شده زایمان کردند، مقایسه شدند. نتایج مطالعه نرخ‌های آماری معنی‌داری بالاتری از ناهنجاری جنین، زایمان زودرس، رشد کم جنین، پره‌اکلامپسی، کندیلوماتوز و عفونت واژینال با E. coli را در گروه نوجوانان خود شناسایی کرد. در این زیرجمعیت از نوجوانان، میزان زایمان زودرس در کمتر از هفته 32 بارداری 3.26 برابر بیشتر و برای برای کندیلوماتوز 3.25 برابر بیشتر از بیماران بزرگسال (بیش از 18 سال) بود که در همان بازه زمانی زایمان کردند. بنابراین حاملگی نوجوانان هنوز یک مشکل عمده بهداشتی است که همه کشورهای جهان را بدون در نظر گرفتن درآمدشان بر دوش می‌کشد. در ابتدا به راه حل هایی برای جلوگیری از بارداری در این بخش سنی جوان و در نهایت برای بهبود نتایج مادر و جنین نیاز دارد (71).

4. تامارا[9] و همکاران در سال 2022 مطالعه ای با عنوان بازگشت حاملگی در نوجوانی: پیامدهای مرتبط با عوامل مادری و نوزادی در برزیل انجام دادند. این مطالعه، یک مطالعه مقطعی بود که بر اساس داده های «ناسر نو برازیل» از مادران نوجوان و نوزادان آنها انجام شد . نتایج مطالعه نشان داد که نوجوانان نخست زا مستقل، شانس بیشتری برای فشار خون بالا و رشد داخل رحمی محدود وجود دارد. نوجوانانی که دارای شریک زندگی، آموزش ناکافی و برنامه ریزی باروری نیستند، احتمال بیشتری دارد که قبل از 20 سالگی دو یا چند بارداری داشته باشند، که نشان دهنده مشکلاتی در به تعویق انداختن اولین بارداری است. با این حال، به عنوان نوجوانان نخست زا، احتمال بروز عوارض در آنها بیشتر از نوجوانان چندزا است (72).

5. روسیلان[10] و همکاران در سال 2020 یک مطالعه متاانالیز به منظور بررسی اثربخشی مداخلات آموزشی مبتنی بر نظریه خودکارآمدی شیردهی و تغذیه انحصاری با شیر مادر انجام دادند. این مطالعه با هدف تعیین اینکه آیا استفاده از مداخلات آموزشی مبتنی بر نظریه، یعنی تئوری خودکارآمدی شیردهی یا تئوری رفتار برنامه ریزی شده، با بهبود نتایج شیردهی مرتبط است یا خیر، انجام شد. در مجموع، 24 کارآزمایی تصادفی‌سازی و کنترل‌شده شناسایی شد و 5678 مادر در آن مطالعات قرار گرفتند که 4178 مادر در گروه خودکارآمدی شیردهی و 1500 مادر در گروه تئوری رفتار برنامه‌ریزی‌شده قرار داشتند. نتایج مطالعه نشان داد که مداخلات آموزشی مبتنی بر تئوری در بهبود خودکارآمدی شیردهی و میزان شیردهی انحصاری در 6 ماهگی مؤثر است. برنامه‌های آموزشی آتی شیردهی با تلفیق تئوری‌های خودکارآمدی شیردهی و رفتار برنامه‌ریزی‌شده در ترویج شیوه‌های شیردهی پایدار در میان مادران مفید خواهد بود (73).

6. مطالعه ای توسط چان[11] وهمکاران (2016) با هدف تاثیر برنامه آموزشی مبتنی بر خودکارآمدی در افزایش خودکارآمدی تغذیه با شیر مادر، مدت شیردهی و میزان شیردهی انحصاری در بین مادران هنگ کنگ انجام شد. زنان باردار واجد شرایط برای شرکت در یک کارگاه 2.5 ساعته شیردهی در هفته های 28 تا 38 بارداری و دریافت 30 تا 60 دقیقه مشاوره تلفنی در دو هفته پس از زایمان به صورت تصادفی انتخاب شدند، در حالی که هر دو گروه مداخله و کنترل مراقبت های معمول را دریافت کردند. در دو هفته پس از زایمان، فرم کوتاه مقیاس خودکارآمدی تغذیه با شیر مادر و یک پرسشنامه خود توسعه یافته پس از زایمان از طریق مصاحبه تلفنی تکمیل شد. طول مدت شیردهی، الگوی شیردهی و میزان تغذیه انحصاری با شیر مادر در دو هفته، چهار هفته، هشت هفته و شش ماه پس از زایمان ثبت شد. نتایج آماری تفاوت معنی داری را در میانگین نمرات خودکارآمدی تغذیه با شیر مادر ،دو هفته پس از دریافت مداخله بین مادران گروه مداخله وکنترل نشان داد. میزان تغذیه انحصاری با شیر مادر در شش ماه پس از زایمان برای گروه مداخله 4/11 درصد و برای گروه کنترل 6/5 درصد بود(74).

نقد کلی مطالعات

بر اساس نتایج مطالعات بررسی شده، شیوع عوارض و پیامد های نامطلوب در زنان باردار باسن پایین تر و همچنین وضعیت اقتصادی اجتماعی پایینتر بیشتر بوده و از طرف دیگر رابطه بین خودکارآمدی مراقبت های دوران بارداری و پیامدهای زایمان در سال های اخیر به طور گسترده مورد مطالعه قرار گرفته است. ادبیات نشان می دهد که خود مراقبتی نقش مهمی در پیامد های مورد بررسی در مطالعات مختلف داشته است و رابطه بین تأثیرآموزش مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی خود مراقبتی در حیطه های مختلف ثابت شده است علاوه بر این روشهای مختلفی برای افزایش خود مراقبتی در زنان باردار انجام شده اند ولی پژوهشگر به مطالعه ای که تاثیر آموزش با استفاده از نظریۀ خودکارآمدی بر خود مراقبتی در زنان باردار را مورد بررسی قرار دهد دست پیدا نکرد ، لذا انجام این تحقیق ضروری به نظر می رسد و مطالعه حاضر با هدف بررسی تعیین تاثیر آموزش مبتنی بر نظریه خودکارامدی بر خودمراقبتی زنان باردار نوجوان حاشیه نشین شهر زاهدان در سال 1404انجام خواهد شد.

[1] PubMed

[2] ProQuest

[3] ScienceDirect

[4] Magiran

[5] google scholar

[6] Kamau

[7]Tan

[8]Alexandera

[9]Tamara

[10]Rosilan

[11]Chan

خودمراقبتی بارداری در زنان نوجوان حاشیه نشین شهر زاهدان در حیطه عملکرد تغذیه بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی در دو گروه مداخله وکنترل متفاوت است.

خودمراقبتی بارداری در زنان نوجوان حاشیه نشین شهر زاهدان در حیطه ورزش و فعالیت فیزیکی بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی در دو گروه مداخله وکنترل متفاوت است.

خودمراقبتی بارداری در زنان نوجوان حاشیه نشین شهر زاهدان در حیطه استعمال دخانیات و مخدر بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی در دو گروه مداخله وکنترل متفاوت است.

خودمراقبتی بارداری در زنان نوجوان حاشیه نشین شهر زاهدان در حیطه بهداشت فردی بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی در دو گروه مداخله وکنترل متفاوت است.

خودمراقبتی بارداری در زنان نوجوان حاشیه نشین شهر زاهدان در حیطه مراقبتهای روتین بارداری بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی در دو گروه مداخله وکنترل متفاوت است.

خودمراقبتی بارداری در زنان نوجوان حاشیه نشین شهر زاهدان بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی در دو گروه مداخله وکنترل متفاوت است.

هدف کلی:

تعیین تاثیر آموزش مبتنی بر نظریه خودکارامدی بر خودمراقبتی بارداری در زنان نوجوان حاشیه نشین شهر زاهدان سال1404

تعیین ومقایسه میانگین نمره خودمراقبتی بارداری در زنان نوجوان حاشیه نشین شهر زاهدان در حیطه عملکرد تغذیه قبل وبعد از مداخله آموزشی مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی در دو گروه مداخله وکنترل

تعیین ومقایسه میانگین نمره خودمراقبتی بارداری در زنان نوجوان حاشیه نشین شهر زاهدان درحیطه ورزش و فعالیت فیزیکی قبل وبعد از مداخله آموزشی مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی در دو گروه مداخله وکنترل

تعیین ومقایسه میانگین نمره خودمراقبتی بارداری در زنان نوجوان حاشیه نشین شهر زاهدان در حیطه استعمال دخانیات و مخدر قبل وبعد از مداخله آموزشی مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی در دو گروه مداخله وکنترل

تعیین ومقایسه میانگین نمره خودمراقبتی بارداری در زنان نوجوان حاشیه نشین شهر زاهدان در حیطه بهداشت فردی قبل وبعد از مداخله آموزشی مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی در دو گروه مداخله وکنترل

تعیین ومقایسه میانگین نمره خودمراقبتی بارداری در زنان نوجوان حاشیه نشین شهر زاهدان  درحیطه مراقبتهای روتین بارداریقبل وبعد از مداخله آموزشی مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی در دو گروه مداخله وکنترل

تعیین ومقایسه میانگین نمره کل خودمراقبتی بارداری در زنان نوجوان حاشیه نشین شهر زاهدان قبل و بعد از مداخله آموزشی مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی در دو گروه مداخله وکنترل

در صورت مثبت بودن نتایج مطالعه، در پایان تجارب و و یافته های مطالعه جهت آموزش مادران باردار حاشیه نشین با روش مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی بر خود مراقبتی  توصیه میشود.

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

1. تعریف واژه های تخصصی:

آموزش مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی

تعریف (نظری): اموزش مبتنی بر خودکارآمدی به معنای ایجاد یک محیط آموزشی است که بر تقویت باور فراگیران به توانایی آنها برای انجام موفقیت آمیز وظایف و دستیابی به اهدافشان تمرکز دارد. نظریه خودکارآمدی که توسط روانشناس آلبرت بندورا ابداع شد، نشان می‌دهد که باور افراد به توانایی‌هایشان به طور قابل‌توجهی بر انگیزه، پایداری و عملکرد کلی آنها تأثیر می‌گذارد. این نظریه شامل ، استراتژی ها تجارب تسلط یا نتایج عملکرد ترغیب کلامی، تجارب جانشینی، برانگیختگی فیزیولوژیکی، تجربیات خیالی یا تجسم و موفقیت در عملکرد است . (75).

تعریف عملی: منظور از آموزش مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی در مطالعه حاضر، چهار جلسه برنامه آموزشی در مورد مراقبت‌های بارداری با هدف ارتقاء خود مراقبتی بر اساس نظریه خودکارآمدی است که بصورت آموزش در گروه‌های4 تا 5 نفره به مدت 45 تا 60 دقیقه برای مادران باردار در مراکز جامع سلامت ارائه خواهد شد. استراتژیهایی که در این مطالعه استفاده خواهند شد شامل : ترغیب کلامی، تجارب جانشینی و موفقیت در عملکرد خواهد بود.

خودمراقبتی(نظری): به معنای فعالیت های آگاهانه، اکتسابی و هدف داری است که افراد بهمنظور تأمین ارتقای سلامت خود انجام می دهند(76)

خودمراقبتی(عملی: در این پژوهش منظور از خود مراقبتی نمره‌ای است که زنان باردار نوجوان حاشیه نشین از پرسشنامه خود مراقبتی 57 آیتمی دریافت  خواهندکرد. پاسخ ها با طیف لیکرت0 تا 3 خواهدبود. نمره نهایی بین 0 تا 171 و نمره بالاتر نشان دهنده میزان خود مراقبتی بالاتر است. پرسشنامه به صورت خود ایفا قبل از مداخله و همچنین 6 هفته پس از انجام مداخله توسط واحدهای پژوهش تکمیل خواهد شد.

حاشیه نشینی

تعریف نظری: حاشیه نشینی درکشورهای در حال توسعه به محالتی در اطراف شهرهای بزرگ گفته می شود که افراد فقیر و کم بضاعت برای سکونت خود انتخاب میکنند. (77).

تعریف عملی: منظور از حاشیه نشینی در این مطالعه، مراکز وپایگاه هائی است که از نظر مرکز بهداشت شهر زاهدان جزء حاشیه شهر در نظر گرفته شده است .

مطالعه حاضر از نوع نیمه‌تجربی دو گروهه با طرح پیش آزمون پس آزمون  خواهد بود.

1. جامعه مورد مطالعه

کلیه زنان باردار نوجوان حاشیه نشین شهر زاهدان مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت شهر زاهدان در سال 1404

معیار های ورود:

• حاشیه نشینی.

• بارداری اول.

• سن 10-19 سال

• تمایل به شرکت در جلسات

• داشتن پرونده در مرکز سلامت (سامانه سیب).

• سن بارداری 16 تا 20 هفته بر اساس سونوی سه‌ماهه اول حاملگی.

• زنان ایرانی.

• تک همسری.

• فقدان هرگونه بیماری زمینه‌ای و اختلال روان‌شناختی.

• عدم ابتلا به هرگونه عارضه در بارداری از قبیل: چندقلویی، جفت سرراهی، بیماری قلبی، ریوی، سرویکس نارسا و سر کلاژ، سابقه لیبر پره ترم در بارداری فعلی، خونریزی در بارداری، پارگی پرده‌ها، پره اکلامپسی و هایپرتانسیون، کم‌خونی، آریتمی قلبی مادر، برونشیت مزمن، دیابت شیرین کنترل نشده نوع 1، چاقی مرضی

شدید (شاخص توده بدنی بالاتر از 35 مادر ، شاخص توده بدنی (^[1]BMI) کمتر از 12 مادر، محدودیت رشد جنین، هایپرتانسیون کنترل نشده، اختلالات تشنجی کنترل نشده، هیپوتیروئیدی کنترل نشده، استعمال دخانیات.

• عدم حاملگی با IVF

• حاملگی تک قلویی

• داشتن حداقل سواد ابتدایی.

• فقدان اعتیاد.

معیارهای خروج:

1. عدم رضایت برای ادامه پژوهش

2. غیبت در یکی از جلسات آموزشی

3. رخداد هرگونه عارضه در بارداری طی مطالعه که نیاز به بستری مادر و یا تغییر در سبک زندگی او وجود داشته باشد از قبیل: فشارخون بالا، تروما، تهوع و استفراغ شدید، تهدید به سقط، خونریزی

4. تجربه حادثه تنش زا در بارداری

5. سابقه بیماری زمینه‌ای و مزمن جسمانی و روانی

6. اعتیاد

7. ختم بارداری

8. زایمان زودرس

^[1] Body mass index

حجم نمونه با استفاده از فرمول زیر و بر اساس نتایج مطالعه ژیانیان و همکاران (2015) و میانگین و انحراف معیار نمره خودمراقبتی زنان باردار با درنظرگرفتن ضریب اطمینان 95٪ و توان آزمون 80٪ در هر گروه تقریباً 37 نفر به دست آمد که باهدف اطمینان از کفایت حجم نمونه و درنظرگرفتن ریزش احتمالی 20% نمونه‌ها در هر گروه 45 نفر و در مجموع 90  نفر در نظر گرفته خواهد شد (64).

n               حجم نمونه =   α=0/05                      Z1-α/2:   1.96                Z1-β=0.85                    μ1= 5.44           μ2= 6.69           S1= 1.93               S2= 1.86

4- روش نمونه‌گیری:

در این مطالعه از روش نمونه گیری در دسترس  استفاده خواهد شد.

- روش نمونه‌گیری:

در این مطالعه از نمونه گیری چند مرحله ایی استفاده خواهد شد، به این صورت که ابتدا با مراجعه به مرکزبهداشت شهرستان زاهدان فهرست تمام مراکز و پایگاه های سلامت سطح شهر زاهدان اخذ و سپس از روی نقشه موجود در واحدگسترش شبکه، تعداد مراکزوپایگاههای سلامت موجود در حاشیه شهر زاهدان مشخص خواهد گردید، در مرحله بعد به شکل تصادفی از بین مراکز حاشیه شهر 8 مرکز انتخاب خواهد گردید و به شکل قرعه کشی 4 مرکز به عنوان گروه مداخله و4مرکز به عنوان گروه کنترل انتخاب ومتناسب با تعداد مادران باردار تحت پوشش هر مرکز، از آن مراکز سهمی از حجم نمونه کل، وارد پژوهش خواهند شد

- روش و ابزار جمع آوری داده‌ها:

ابزار جمع آموری دادها شامل : فرم اطلاعات دموگرافیک مادران باردار، و پرسشنامه خودمراقبتی بارداری خواهد بود .

فرم اطلاعات دموگرافیک مادران؛ شامل اطلاعاتی در خصوص متغیرهای دموگرافیک از جمله: سن مادر ، سطح تحصیلات مادر ، سطح تحصیلات همسر ،شغل مادر، شغل همسر و متغیرهای مربوط به بارداری از جمله سن بارداری وضعیت سکونت ،وضعیت حمایتی(همسر، خانواده زن، خانواده همسر، اطرافیان )، وضعیت اقتصادی و دریافت اطلاعات از رسانه ها می‌باشد.

پرسشنامه خودمراقبتی در بارداری:

در این مطالعه از پرسشنامه خودمراقبتی در بارداری که توسط خیاط وهمکاران در سال 2022 ساخته شده است استفاده خواهد گردید. پرسشنامه خودمراقبتی 57 سوالی دارای5 حیطه عملکرد تغذیه( 15 سوال)، ورزش و فعالیت فیزیکی(4سوال)، استعمال دخانیات و مخدر(4 سوال)، بهداشت فردی(23 سوال) و مراقبتهای روتین بارداری(11 سوال) است. پاسخها بر مبنای مقیاس لیکرت 4 نقطه ای (همیشه، اکثر اوقات، گاهی اوقات، هرگز( طبقه بندی شده است و به هرکدام به ترتیب نمره 0 تا 3 تعلق میگیرد، هرچه نمرات واحدهای پژوهش بالاتر بود، نشان دهنده سطح بالاترو بهتر خودمراقبتی خواهد بود بازه نمره پرسشنامه 0 تا 171 می باشد. روایی محتوائی این پرسشنامه توسط 10 نفر از اعضای هیات علمی بررسی و مورد تأیید قرار گرفته و تأیید شده است. پایایی آن با آلفای کرونباخ 86/0 تایید شده است. (5).در پژوهش حاضر مجددا پایایی آن با استفاده از آزمون الفای کرونباخ بررسی خواهد گردید .

روش اجرای طرح (با جزئیات بطور کامل شرح داده شود):

پژوهشگر پس از تصویب طرح واخذ مجوز از دانشگاه و انجام هماهنگی‌های لازم؛ به مراکز جامع سلامت وپایگاههای شهری شهر زاهدان مراجعه خواهد کرد . در این مطالعه از نمونه گیری چند مرحله ایی استفاده خواهد شد. در هر مرکز مادران واجد شرایط که تشخیص بارداری آن‌هـا بـه وسـیله سونوگرافی مسجل گردیده باشد و دارای معیارهای ورود به مطالعه باشند، بعد از توضیح هدف طرح و اخذ رضایت کتبی انتخاب خواهند شد. برای هر کدام از گروه ها پرسشنامه اطلاعات جمعیت شناسی و خود مراقبتی به شیوه مصاحبه تکمیل خواهد شد و پس از آن برای گروه مداخله چهار جلسه برنامه آموزشی مبتنی بر نظریۀ خودکارآمدی در مورد مراقبت‌های بارداری مطابق با جدول محتوای آموزشی( جدول شماره 1) بصورت گروه‌های 4 تا 5 نفره به مدت 45 تا 60 دقیقه هر هفته یکبار در محل مراکز جامع وپایگاههای شهری برگزار خواهد شد. هر دو گروه مراقبت های بارداری روتین را دریافت خواهند کرد ولی گروه مداخله علاه بر مراقبت هی روتین، توسط محقق نیز آموزش داده خواهد شد. مداخله آموزشی به شیوه سخنرانی همراه با پرسش وپاسخ وبحث گروهی خواهد بود واز وسایل کمک آموزشی مانند فیلم های آموزشی وکتابچه آموزشی نیز استفاده خواهد شد . در انتهای جلسه اول کتابچه تهیه شده در مورد مراقبت های دوره بارداری در اختیار مادران گروه مداخله قرار خواهد گرفت. استراتژیهایی که در این مطالعه استفاده خواهند شد شامل موارد زیر است:

1: موفقیت درعملکرد

در این زمینه نسبت به تهیۀ هدفهای کوچک با مشارکت خانم های باردار برای دستیابی به اهداف بزرگتر اقدام خواهد شد تا خانمهای باردار با انجام موفقیت آمیز فعالیتهای تعیین شده حس کارآمدی قویتری به دست آورند. در جلسات آموزشی بر انجام گام به گام رفتارهای خودمراقبتی تأکید خواهد شد و از خانمهای باردار درخواست خواهد شد تا در جلسات بعدی دستیابی به موفقیتهای خود؛ حتی اگر کوچک باشد را بیان کنند.

2: تجارب جانشینی

در این مطالعه از 3 نفر از خانمهای باردار موفق که از توصیه های انجام شده به خوبی تبعیت کرده باشند، خواسته خواهدشد تا موفقیت های به دست آمده و چگونگی عملکرد خود را برای سایرین بازگو کنند. این مسئله بر باورهای خانمهای باردار دربارۀ امکان خودمراقبتی و داشتن یک زندگی عادی تأثیرخواهد گذاشت و این باور در آنها تقویت خواهد شد که اگر دیگران توانسته اند رفتار مدنظر را انجام دهند پس آنها نیز میتوانند.

3: ترغیب کلامی

ترغیب کلامی از دیگر منابع افزایش خودکارآمدی در افراد است. در این مطالعه، پژوهشگر، خانمهای باردار را پس از انجام صحیح رفتارهای خود مراقبتی دقیق و مناسب، تشویق خواهد کرد و در فرصتهای ایجادشده بازخوردهای کلامی لازم را ارائه خواهدکرد .

جدول شماره 1: جدول محتوای آموزشی

گروه کنترل فقط آموزش های معمول بارداری را دریافت خواهند کرند. 6هفته بعد از پایان مداخله با واحدهای پژوهش در هر دو گروه مداخله و کنترل در محل مراکز جامع سلامت قرار گذاشته خواهد شد و مجدداً پرسشنامه رفتار خود مراقبتی تکمیل خواهد شد.

جلسه اول

عنوان جلسه: معارفه، آشنایی با تغییرات فیزیولوژیک و آناتومیک بارداری و خود مراقبتی و اهمیت آن، آشنایی با مراقبت های روتین بارداری و علائم خطر بارداری

مکان: مراکز جامع وپایگاههای سلامت

زمان: در ساعتی که برای واحد پژوهش مشارکت آسان باشد در ساعات کاری مراکز جامع وپایگاههای سلامت

مدت زمان: 45 تا 60 دقیقه

روش آموزش: سخنرانی، پرسش و پاسخ

وسایل کمک آموزشی: لپ تاپ، جزوه

گروه هدف: زنان باردار دارای معیار ورود به مطالعه

آموزش دهنده: فرشته قاسمی

اهداف آموزشی:

1. آشنایی مادر با تغییرات آناتومیک و فیزیولوژیک در بارداری

2. آشنایی مادر با آزمایشات ، غربالگری ها و سونوگرافی و زمان انجام آنها در طی انجام مراقبت های روتین بارداری

3. آشنایی مادر با تعداد و زمان مراقبت های بارداری

4. اشنایی با واکسن ها در بارداری

5. آشنایی مادر با علائم خطر در بارداری و نحوه مدیریت علائم خطر

   جلسه دوم

عنوان آموزشی : مرور جلسه قبل ،آشنایی با بهداشت فردی، آشنایی با عوارض استعمال دخانیات و مخدرها

مکان: مراکز جامع وپایگاههای سلامت

زمان: در ساعتی که برای واحد پژوهش مشارکت آسان باشد در ساعات کاری مراکز جامع وپایگاههای سلامت

مدت زمان: 45 تا 60 دقیقه

روش آموزش: سخنرانی، پرسش و پاسخ

وسایل کمک آموزشی: لپ تاپ، جزوه

گروه هدف: زنان باردار دارای معیار ورود به مطالعه

آموزش دهنده: فرشته قاسمی

اهداف :

1. آشنایی با میزان خواب کافی در شبانه روز و وضعیت های مناسب خوابیدن

2. آشنایی مادر با بهداشت دهان و دندان و مراجعه به موقع به دندانپزشک

3. آشنایی مادر با نحوه صحیح شستن دستها

4. آشنایی مادر با بهداشت ناحیه تناسلی

5. آشنایی مادر به استفاده از آب سالم و بهداشتی

6. آشنایی مادر به عدم استفاده خودسرانه از داروهای شیمیایی و گیاهی

7. آشنایی مادر با شماره های اورژانسی و تماس در موارد ضرورت

8. آشنایی مادر به استفاده از کمربند ایمنی و کفش مناسب و مخصوص بارداری

9. آشنایی مادر با عوارض امواج الکترومغناطیسی از قبیل تلفن همراه و...

10. آشنایی مادر با عوارض نگهداری از حیوانات خانگی مانند گربه و...

11. آشنایی با پیامدهای استعمال دخانیات توسط مادر و اطرافیان بر بارداری

12. آشنایی با پیامدهای استعمال مخدر ها توسط مادر و اطرافیان بر بارداری

13. آشنایی با روش های کاستن از مواجه احتمالی با دخانیات و مخدرها

    جلسه سوم

عنوان : مرور جلسه قبل ،آشنایی با تغذیه و رژیم غذایی مناسب

مکان: مراکز جامع وپایگاههای سلامت

زمان: در ساعتی که برای واحد پژوهش مشارکت آسان باشد در ساعات کاری مراکز جامع وپایگاههای سلامت

مدت زمان: 45 تا 60 دقیقه

روش آموزش: سخنرانی، پرسش و پاسخ

وسایل کمک آموزشی: لپ تاپ، جزوه

گروه هدف: زنان باردار دارای معیار ورود به مطالعه

آموزش دهنده: فرشته قاسمی

اهداف:

1. آشنایی با تعادل و تنوع در رژیم غذایی

2. آشنایی با نکات بهداشتی در تهیه و مصرف مواد غذایی

3. آشنایی با مصرف میزان کافی گروه های 5 گانه غذایی

4. آشنایی با مصرف کافی نمک و شکر

5. آشنایی با غذاهای ممنوع در بارداری

6. آشنایی با مصرف میزان کافی مایعات.

   جلسه چهارم

   عنوان : مرور جلسه قبل ،آشنایی با ورزش های دوران بارداری و فعالیت های فیزیکی ، تکنیک های آرام سازی

   مکان: مراکز جامع وپایگاههای سلامت

   زمان: در ساعتی که برای واحد پژوهش مشارکت آسان باشد در ساعات کاری مراکز جامع وپایگاههای سلامت

   مدت زمان: 45 تا 60 دقیقه

   روش آموزش: سخنرانی، پرسش و پاسخ

   وسایل کمک آموزشی: لپ تاپ، جزوه

   گروه هدف: زنان باردار دارای معیار ورود به مطالعه

   آموزش دهنده: فرشته قاسمی

   اهداف:

7. آشنایی با فواید ورزش در بارداری برای مادر و جنین ،

8. آشنایی با فواید ورزش در دوران پس از زایمان و دوران کودکی

9. آشنایی با اصول ورزش در بارداری

10. آشنایی با ورزش های مجاز در بارداری

11. آشنایی با علائم خطر کنار گذاشتن ورزش

12. آشنایی با ورزش های ممنوعه در بارداری

13. آشنایی مادر با روش های تن آرامی برای جلوگیری از فشارهای روانی

تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 26 و با درنظرگرفتن سطح معناداری p<0.05 انجام می‌گردد. جهت اهداف توصیفی از قبیل درصد، فراوانی، میانگین، انحراف معیار استفاده می‌شود. جهت هدف تحلیل خود مراقبتی در ابتدا بررسی توزیع نرمال داده‌ها به کمک آزمون شاپیرو ویلک انجام خواهد شد. بر اساس نتایج آزمون در داده‌های با توزیع نرمال از آزمون تی مستقل و تی زوجی و در داده‌هایی که توزیع نرمال نداشته باشند از آزمون های معادل مانند من ویتنی و ویلکاکسون جهت آنالیزها استفاده خواهد گردید. در صورت تفاوت معنی دار بین گروه ها در متغیرهای زمینه ای و نمره پیش آزمون از آنالیز کوواریانس استفاده خواهد شد.

ملاحظات اخلاقی: ( در صورت لزوم فرم رضایت آگاهانه ضمیمه گردد. درج کدهای اخلاقی منطبق با کدهای مصوب حفاظت از آزمودنی در پژوهشهای علوم پزشکی الزامی است.)

درج کدهای اخلاقی منطبق بر راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران سال 1392

1- هدف اصلی هر پژوهش‌ باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

2- در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند.

3- پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه‌پذیر است که منافع بالقوه‌ی آن برای هر فرد آزمودنی بیش‌تر از خطرهای آن باشد. در پژوهش‌های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیش‌تر از آن‌چه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه می‌شوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش‌کننده‌ پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش‌ است.

4- مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

5- قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنی‌ها و تامین سلامت آن‌ها انجام گیرد.

7- اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

11-کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.

12- انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.

13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

14- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند

همچنین با توجه به سن کم زنان باردار از کدهای دفترچه گروههای آسیب پذیر نیز استفاده می گردد. .

میزان دقت واحد های پژوهش در زمان پاسخگوئی به سوالات و وضعیت روانی آن‌ها بر نحوه پاسخگوئی موثر می باشد که کنترل کامل آنها میسر نمی باشد ولی سعی خواهد شد با ایجاد محیط مناسب این محدودیت بطور نسبی کنترل گردد

آموزش- نظریۀ خودکارآمدی - خود مراقبتی بارداری نوجوانان،  حاشیه نشین Education - Self-EfficacyTheory - Self-care, Pregnancy in Adolescence, suburban

1.            Brunton G. Teenage Pregnancy and Parenthood: Global Perspectives, Issues and Interventions, H. Holgate, R. Evans, F. Yuen (Eds.). Routledge, London (2006). 203 pp.,£ 20.99 (Pbk). Wiley Online Library; 2008.

2.            Gupta N, Kiran U, Bhal K. Teenage pregnancies: obstetric characteristics and outcome. European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology. 2008;137(2):165-71.

3.            Molina RC, Roca CG, Zamorano JS, Araya EG. Family planning and adolescent pregnancy. Best Practice & Research Clinical Obstetrics & Gynaecology. 2010;24(2):209-22.

4.            Organization WH, Organization WH. Adolescent pregnancy. 2020. Dostupno na: https://www who int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-pregnancy. 2020.

5.            Khayat S, Palizvan M, Navidian A, Fanaei H, Sheikhi ZP. Comparison of the effect of face-to-face training and telemedicine on self-care in adolescent pregnant women: A quasi-experimental study. Journal of Education and Health Promotion. 2022;11(1):326.

6.            Darroch JE, Woog V, Bankole A, Ashford LS. Adding it up: costs and benefits of meeting the contraceptive needs of adolescents. 2016.

7.            Xavier CG, Brown HK, Benoit AC. Teenage pregnancy and long-term mental health outcomes among Indigenous women in Canada. Archives of women's mental health. 2018;21:333-40.

8.            Jain P, Gupta M. Maternal outcome in teenage pregnancy. Indian J Obstet Gynecol Res. 2019;6:263-7.

9.            Panthumas S, Kittipichai W, Pitikultang S, Chamroonsawasdi K. Self-care behaviors among Thai primigravida teenagers. Global journal of health science. 2012;4(3):139.

10.         Safari T, Fazeli R, Moghasemi S. Seifi Fh. The Pregnancy and Childbirth Outcome of Adolescent and Young Mothers in Dezyani Hospital of Gorgan, Iran, Journal of Gorgan Bouyeh Faculty of Nursing & Midwifery. 2009;7(1):34-40.

11.         Gomora A, Mukona D, Zvinavashe M, Dhaka A. The relationship between prenatal self care and adverse birth outcomes in young women aged 16 to 24 years. IOSR Journal of Nursing and Health Science. 2015;4(1):72-80.

12.         Rezavand N, Zangane M, Malek Khosravi SH, Rezaee M. A COMPARATIVE STUDY OF PREGNANCY RESULTS IN ADOLESCENTS AND YOUNG MOTHERS REFERRED TO THE MOTAZEDI HOSPITAL IN KERMANSHAH. Nursing and Midwifery Journal. 2009;7(3):0-.

13.         Rezvani SR, Farhangi A, Abolghasemi S. Providing a Model of Pregnant Women's Quality of Life and Self-care Behaviors Based on Pregnancy Health Literacy and Mindfulness Mediated by a Health-oriented Lifestyle. 2023.

14.         Moshki M, Bahri N, Sadegh Moghadam L. Lifestyle of pregnant women living in Gonabad (Iran). Journal of Research and Health. 2012;2(2):200-6.

15.         Evenson KR, Barakat R, Brown WJ, Dargent-Molina P, Haruna M, Mikkelsen EM, et al. Guidelines for physical activity during pregnancy: comparisons from around the world. American journal of lifestyle medicine. 2014;8(2):102-21.

16.         Di Fabio DR, Blomme CK, Smith KM, Welk GJ, Campbell CG. Adherence to physical activity guidelines in mid-pregnancy does not reduce sedentary time: an observational study. Int J Behav Nutr Phys Act. 2015;12(1):27.

17.         Sehati Shasaei F, Sheibaei F. Lifestyle and its relation with pregnancy outcomes in pregnant women referred to Tabriz Teaching hospitals. IJOGI. 2015;17(131):13-9.

18.         Evenson KR, Barakat R, Brown WJ, Dargent-Molina P, Haruna M, Mikkelsen EM, et al. Guidelines for physical activity during pregnancy: comparisons from around the world. Am J Lifestyle Med. 2014;8(2):102-21.

19.         Bada HS, Das A, Bauer CR, Shankaran S, Lester B, Wright LL, et al. Gestational cocaine exposure and intrauterine growth: maternal lifestyle study. Obstetrics & Gynecology. 2002;100(5):916-24.

20.         Tayebi T, Zahrani ST, Mohammadpour R. Relationship between adequacy of prenatal care utilization index and pregnancy outcomes. Iranian journal of nursing and midwifery research. 2013;18(5):360-6.

21.         Keating K, Murphey D, Daily S, Ryberg R, Laurore J. Maternal and child health inequities emerge even before birth. State of Babies Yearbook. 2020.

22.         Gayatri RV, Hsu Y-Y, Damato EG, editors. Utilization of Maternal Healthcare Services among Adolescent Mothers in Indonesia. Healthcare; 2023: MDPI.

23.         Lee SH, Lee SM, Lim NG, Kim HJ, Bae S-H, Ock M, et al. Differences in pregnancy outcomes, prenatal care utilization, and maternal complications between teenagers and adult women in Korea: a nationwide epidemiological study. 2016;95(34):e4630.

24.         Zhianian A, Zareban I, Ansari-Moghaddam A, Rahimi SF. Improving self-care behaviours in pregnant women in Zahedan: Applying self-efficacy theory. Caspian Journal of Health Research. 2015;1(1):18-26.

25.         Larranaga I, Santa-Marina L, Begiristain H, Machón M, Vrijheid M, Casas M, et al. Socio-economic inequalities in health, habits and self-care during pregnancy in Spain. 2013;17:1315-24.

26.         Izadirad H, Niknami S, Zareban I, Hidarnia A. Predictors of Self-Care in Pregnancy Based on Integration of Health Belief Model and Social Support %J Journal of Guilan University of Medical Sciences. 2017;26(103):53-62.

27.         Boobpamala S, Jindapaisan S, Jarruekklang P, Monklang P. Factors Predicting Self-Care Behavior Among Pregnant Women in Nakhon Ratchasima Province. 2024.

28.         Naghizadeh S, Fathnezhad-Kazemi A, Gavidel T. Relationship between Self-Care in Pregnancy with Perceived Social Support and Stress among Pregnant Women in 29 Bahman Hospital in Tabriz. SALĀMAT-I IJTIMĀĪ (Community Health). 2019;6(1):99-107.

29.         Rezaeian SM, Abedian Z, Latifnejad Roudsari R, Mazloom SR, Dadgar S. The relationship of prenatal self-care behaviors with stress, anxiety and depression in women at risk of preterm delivery %J The Iranian Journal of Obstetrics, Gynecology and Infertility. 2017;20(3):68-76.

30.         Nguyen LD, Nguyen LH, Ninh LT, Nguyen HTT, Nguyen AD, Vu LG, et al. Women’s holistic self-care behaviors during pregnancy and associations with psychological well-being: implications for maternal care facilities. 2022;22(1):631.

31.         Bodaghi E, Alipour F, Bodaghi M, Nori R, Peiman N, Saeidpour S. The Role of Spirituality and Social Support in Pregnant Women's Anxiety, Depression and Stress Symptoms %J Community Health Journal. 2017;10(2):72-82.

32.         Khayat S, Palizvan M, Navidian A, Fanaei H, Sheikhi ZP. Comparison of the effect of face‑to‑face training and telemedicine on self‑care in adolescent pregnant women: A quasi‑experimental study. Journal of Education and Health Promotion. 2022;11:1-8.

33.         Gruebner O, Khan MMH, Lautenbach S, Müller D, Krämer A, Lakes T, et al. Mental health in the slums of Dhaka-a geoepidemiological study. BMC Public Health. 2012;12(1):1.

34.         Hovey JD, Magaña C. Acculturative stress, anxiety, and depression among Mexican immigrant farmworkers in the Midwest United States. Journal of immigrant health. 2000;2(3):119-31.

35.         Muthukumar K, Bharatwaj R. A cross-sectional descriptive population-based study to estimate the prevalence of depression in an urban slum in chennai city and the associated risk factors. JCDR. 2010;4:3484-92.

36.         Ghaffari E, Shahi A, Davaji R, Rostami R. Psychological disorders among inhabint residing in poor social district of Gorgan, Iran. Journal of Gorgan University of Medical Sciences. 2011;13(3).

37.         Raihan MMH, Islam MN, Rouf A, Begum A, Rahman MM, Murad MS, et al. Health Care Situation of Migrant Slum Women: Evidence from Sylhet City of Bangladesh. Bangladesh e-Journal of Sociology. 2014;11(1):119.

38.         Ziraba AK, Madise N, Mills S, Kyobutungi C, Ezeh A. Maternal mortality in the informal settlements of Nairobi city: what do we know? Reproductive health. 2009;6(1):6.

39.         Amendah D, Mutua M, Kyobutungi C, Buliva E, Bellows B. Reproductive Health Voucher Program and Facility Based Delivery in Informal Settlements in Nairobi: A Longitudinal Analysis. PLoS ONE. 2013;8(11):1-7.

40.         Zeinab PS, Farhrooz P. investigation of health care during pregnancy in the marginal residents of Ardabil city (case study: pregnant women referring to base 34 of Mirasraf region), the third scientific research conference of new horizons in geography and planning sciences Architecture and urban planning of Iran, Tehran, https://civilica.com/doc/505481. 2015.

41.         Khayat S, Dolatian M, Navidian A, Mahmoodi Z, Kasaeian A, Fanaei H. Factors affecting adequacy of prenatal care in suburban women of southeast Iran: a cross-sectional study. Age. 2018;4(146):38.

42.         Naghizadeh S. Comparison of pregnancy self-care, perceived social support and perceived stress in low-risk and high-risk groups. Journal of Health and Care. 2019;21(1):16-25.

43.         Khayat S, Palizvan M, Navidian A, Fanaei H, Sheikhi ZPJJoE, Promotion H. Comparison of the effect of face-to-face training and telemedicine on self-care in adolescent pregnant women: A quasi-experimental study. 2022;11(1):326.

44.         Rezaie R, Mohammad-Alizadeh-Charandabi S, Nemati F, Mirghafourvand M. The effect of self-care counseling on health practices of adolescent pregnant women: a randomized controlled trial. BMC Pregnancy and Childbirth. 2021;21(1):1-11.

45.         Zare F, Aghamolaei T, Zare M, Ghanbarnejad A. The effect of educational intervention based on the transtheoretical model on stages of change of physical activity in a sample of employees in Iran. Health Scope. 2016;5(2).

46.         Kharazi SS, Peyman N, Esmaily H. Effect of an educational intervention based on self-efficacy theory and health literacy strategies on pregnancy outcomes: a randomized clinical trial. The Iranian Journal of Obstetrics, Gynecology and Infertility. 2018;21(5):33-46.

47.         Nawabi F, Krebs F, Vennedey V, Shukri A, Lorenz L, Stock S. Health literacy in pregnant women: a systematic review. International journal of environmental research and public health. 2021;18(7):3847.

48.         Khani Jeihooni A, Mousavi SF, Hatami M, Bahmandoost M. Knee osteoarthritis preventive behaviors in women over 40 years referred to health centers in Shiraz, Iran: application of TPB. International Journal of Musculoskeletal Pain Prevention. 2017;2(1):215-21.

49.         McCarley P. Patient empowerment and motivational interviewing: engaging patients to self-manage their own care. Nephrology nursing journal. 2009;36(4):409.

50.         Fathizadeh S, Shojaeizadeh D, Mahmoodi M, Garmarodi G, Amirsardari M, Azadbakht M. The impact of health education based on PRECEDE model on knowledge, attitude and behavior of grade nine female students about iron deficiency anemia in Qazvin. J Health. 2016;7(3):321-30.

51.         Karp SM. The effects of maternal psychosocial factors on maternal competence for infant feeding 2008.

52.         Lee L-L, Arthur A, Avis M. Using self-efficacy theory to develop interventions that help older people overcome psychological barriers to physical activity: a discussion paper. International journal of nursing studies. 2008;45(11):1690-9.

53.         Peyman N. Modifying and evaluating of steps of behavior change (SBC) model integrated with self efficacy theory in order to decrease unwanted pregnancy: Dissertation] Tehran: University of Tarbiat Modarres; 2007.

54.         Pajares F. Self-efficacy beliefs in academic settings. Review of educational research. 1996;66(4):543-78.

55.         Bowman KG. Postpartum learning needs. Journal of Obstetric, Gynecologic & Neonatal Nursing. 2005;34(4):438-43.

56.         Salonen AH, Kaunonen M, Åstedt‐Kurki P, Järvenpää AL, Isoaho H, Tarkka MT. Parenting self‐efficacy after childbirth. Journal of advanced nursing. 2009;65(11):2324-36.

57.         Jones TL, Prinz RJ. Potential roles of parental self-efficacy in parent and child adjustment: A review. Clinical psychology review. 2005;25(3):341-63.

58.         Khorasani EC, Peyman N, Esmaily H. Effect of education based on the theory of self-efficacy and health literacy strategies on exclusive breastfeeding: a randomized clinical trial. 2019.

59.         Motamedi M, PEYMAN N, Afzalaghaee M. Effect of education based on self-efficacy theory on health literacy, self-efficacy of regular eating habits and self-efficacy of regular physical activity in Female students aged 15-18 years in Chenaran. Journal of Sabzevar University of Medical Sciences. 2020;27(2):304-11.

60.         Raeisi Yekta N, Bozorgi Z, Charoghchian Khorasani E, Ghodsikhah F, Peyman N. Effect of training based on self-efficacy theory in self-care for Influenza among primary school students in Mashhad, Iran: A before-after clinical trial. Navid No. 2021;24(78):11-20.

61.         Bohanny W, Wu S-FV, Liu C-Y, Yeh S-H, Tsay S-L, Wang T-J. Health literacy, self-efficacy, and self-care behaviors in patients with type 2 diabetes mellitus. Journal of the american Association of Nurse Practitioners. 2013;25(9):495-502.

62.         Moghaddam MIM, Rezazadeh15 MH, Malekirad M, Kord H. Investigating and Analyzing the Problems of Controlling Marginalization From a Law view (Case Study: City of Zahedan).

63.         Fatemeh M, Abdulbasit D, Najmeh S. Marginalism and informal settlement, a case study: Shirabad Zahedan, First National Conference on Geography, Tourism, Natural Resources and Sustainable Development, Tehran, https://civilica.com/ doc/357495. 2013.

64.         Rakhshani, Ali A. Prioritizing problems of marginalization in Babaiyan neighborhood of Zahedan metropolis, the first national conference "Strategic foresight in the field of geographic sciences and urban-regional studies", Kerman, https://civilica.com/doc/814015. 2017.

65.         Khayat S, Dalutian M, Fanai H, Navidian A, Mahmoudi Z, Kasaian A. Investigating lifestyle, the most important challenge and factors related to it in marginalized women. Health and Sanitation 5. 652-663. 2019.

66.         Khayat S, Dolatian M, Fanaei H, Navidian A, Mahmoodi Z, Kasaeian A. Women's Reproductive Health Status in Urban Slums in Southeast Iran in 2017: A Cross-sectional Study. Journal of Midwifery & Reproductive Health. 2020;8(1).

67.         Nashtifani MH, Tafazoli M, Vaghee S, Zarei AA, Salarhaji A. The Effect of Cognitive-Behavioral Counseling on the Empowerment of Pregnant Women Under 18 Years Old. Journal of Midwifery & Reproductive Health. 2021;9(4).

68.         Parandak SZ, Partovi, Farhrooz. investigation of health care during pregnancy in the marginal residents of Ardabil city (case study: pregnant women referring to base 34 of Mirasraf region), . the third scientific research conference of new horizons in geography and planning sciences Architecture and urban planning of Iran, Tehran, 20152015.

69.         Kamau IW, Keraka MN, Gitonga E. Effect of post-discharge postnatal educational intervention on maternal self-efficacy among low-income primiparas living in informal settlements in Nairobi County, Kenya. Int J Community Med Public Health. 2024;11(3):1049-57.

70.         Tan Y, Huang F, Wang Y, Lan Y, Cai S. Effects of Exercise Intervention Based on Self-efficacy Theory on Pregnant Women with Gestational Diabetes Mellitus. Z Geburtshilfe Neonatol. 2023;227(3):186-96.

71.         . !!! INVALID CITATION !!! (51).

72.         Assis TSC, Martinelli KG, Gama S, Santos Neto ETD. Recurrence of teenage pregnancy: associated maternal and neonatal factor outcomes. Cien Saude Colet. 2022;27(8):3261-71.

73.         . !!! INVALID CITATION !!! (54).

74.         Chan MY, Ip WY, Choi KC. The effect of a self-efficacy-based educational programme on maternal breast feeding self-efficacy, breast feeding duration and exclusive breast feeding rates: A longitudinal study. Midwifery. 2016;36:92-8.

75.         Neiger R. Long-term effects of pregnancy complications on maternal health: a review. Journal of clinical medicine. 2017;6(8):76.

76.         Upadhyay S, Biccha R, Sherpa M, Shrestha R, Panta P. Association between maternal body mass index and the birth weight of neonates. Nepal Med Coll J. 2011;13(1):42-5.

77.         Heidari A, Mahmoodi A, Farahani SA. Investigating the ratio of marginalization and public safety of citizens. Geography and Human Relationships. 2022;5(1):383-99.

78.         Zhianian A, Zareban I, Ansari-Moghaddam A, SF R. Improving self-care behaviours in pregnant women in Zahedan: Applying self-efficacy theory. Caspian Journal of Health Research. 2015;1(1):18-26.

پرسشنامه اطلاعات جمعیت شناسی و پرسشنامه خود مراقبتی دوران بارداری

به نام خدا

مادر محترم، با سلام         

پرسشنامه ای که در اختیار دارید به منظور یک کار تحقیقاتی تنظیم گردیده است. بدیهی است کلیه پاسخها و اظهارات شما محرمانه تلقی شده و صرفاً در قالب ارقام آماری مورد استفاده قرار می گیرد و نیازی به ذکر نام نمی باشد. بدون شک پاسخگویی صحیح شما موجب درستی نتایج حاصل از پرسشنامه حاضر خواهد شد. نهایتاً از همکاری صمیمانه شما کمال تشکر را می نمایم.                                            

الف ) اطلاعات فردی:

1. سن ........................... سال

2. وزن شما قبل از بارداری: .......................... کیلوگرم (درصورتی‌که وزن خود را قبل از بارداری نمی‌دانید اولین وزنی که در اولین مراقبت برای شما ثبت شده است چقدر بوده است: ...........................)

3. قد: .............................. سانتی‌متر

4. میزان تحصیلات: ...............................................................

5. شغل:

¨خانه‌دار ¨ کارمند ¨آزاد ¨سایر (نام ببرید):

1. سن همسر: .............................. سال

2. شغل همسر:

¨بیکار ¨کارگر ¨ کارمند ¨آزاد ¨سایر (نام ببرید):

1. میزان تحصیلات همسر: .........................................

2. قومیت: .....................................

3. آیا درآمد ماهیانه خانواده کفاف زندگی را می‌دهد؟

¨ اصلاً کفایت نمی‌کند ¨نسبتاً کفایت می‌کند ¨ کفایت می‌کند

1. سن بارداری بر اساس سونوگرافی (سه‌ماهه اول): .............................................

2. جنسیت جنین: ¨ پسر ¨ دختر

3. نوع خانواده : ¨مستقل ¨گسترده

4. برخورداری از حمایت همسر و خانواده ¨دارم ¨ ندارم

ب)پرسشنامه خود مراقبتی دوران بارداری

مطالعه حاضر به منظور بررسی تاثیر یک نوع آموزش بر خود مراقبتی زنلن باردار طراحی شده است. در این مطالعه از تعدادی از زنان باردار خواسته میشود که در مطالعه شرکت کنند و تا پایان همراه گروه باشند و آموزشهایی که توسط پرستار برای آنها ارائه میشود را انجام دهند.

ندارد

مهمترین مزیت شرکت در این طرح، دریافت مداخله به صورت رایگان و پرسش و پاسخ است.

ندارد

ندارد

ندارد

ندارد

من می­دانم که دست اندر کاران این پژوهش،  کلیه اطلاعات مربوط به من را نزد خود به صورت محرمانه نگه‌داشته و فقط اجازه دارند فقط نتایج کلی و گروهی این پژوهش را بدون ذکر نام و مشخصات اینجانب منتشر کنند. همچنین من می توانم نتایج  بررسی فردی خودم را داشته باشم

خانم فرشته قاسمی جهت پاسخگویی به اینجانب معرفی شد و به من گفته شد تا هر وقت مشکلی یا سوالی در رابطه با شرکت در پژوهش مذکور پیش آمد با ایشان در میان بگذارم و راهنمایی بخواهم.

آدرس: خراسان جنوبی، شهرستان نهبندان

تلفن همراه: 09158679088

-شرکت من در مطالعه کاملاً اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان  که مایل بودم بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پزشک درمانگر یا نحوه درمان و مراقبت از بیماری اینجانب ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شوم.

این فرم اطلاعات و رضایت آگاهانه در دو نسخه تنظیم شده و پس از امضا یک نسخه در اختیار من و نسخه دیگر در اختیار مجری قرار خواهد گرفت.

اینجانب موارد فوق‌الذکر را خواندم و فهمیدم و بر اساس آن رضایت آگاهانه خود را  برای شرکت در این پژوهش اعلام می‌کنم.                                                                                                           امضای شرکت کننده