بررسی شیوع نارساخوانی رشدی در دانش آموزان مقطع ابتدایی در ایران: یک مطالعه مرور سیستماتیک و متاآنالیز

زمینه: نارساخوانی رشدی یک اختلال یادگیری ویژه مرتبط با خواندن است که اثرات منفی آن در سراسر زندگی فرد میتواند باقی بماند. تخمین معتبری از شیوع نارساخوانی رشدی، از تشخیص و مداخله و سیاست‌گذاریهای آموزشی مناسب و بهنگام حمایت میکند. بنابراین هدف مطالعه مرور سیستماتیک و متاآنالیز حاضر تخمین معتبری از شیوع نارساخوانی رشدی در دانش آموزان مقطع ابتدایی در ایران می‌باشد

روش: در این مطالعه جهت یافتن مقالات مرتبط، پایگاههای اطلاعاتی بین‌المللی pubmed، web of science و scopus و پایگاه اطلاعاتی ملی، مثل  SID و Magiran  با استفاده از ترکیبی از سرچ ترم‌های مرتبط با اختلال نارساخوانی رشدی و شیوع بدون محدودیت زمانی از سال 1991 تا آوریل 2024 مورد بررسی قرار  می‌گیرند. درنهایت دو پژوهشگر به‌طور مستقل مقالات را جهت ارزیابی خطر سوگرایی( با استفاده از چک لیست Hoy ) و استخراج داده‌های اصلی آن مورد بررسی قرار میدهند. تنوع شیوع نارساخوانی رشدی در زیرگروه های مختلف از طریق متاآنالیز زیرگروهی بررسی می‌گردد .

 نتیجه‌گیری

 این مطالعه تخمینی از شیوعpooled  نارساخوانی رشدی و شیوع آن در زیرگروه‌ها در دانش آموزان مقطع ابتدایی در ایران ارائه می‌دهد. علاوه‌بر بررسی شیوع به بررسی عوامل مؤثر بر ایجاد هتروژنیتی در شیوع نیز خواهیم پرداخت ودر صورت امکان، مهم‌ترین عامل تفاوت شیوع در مطالعات اولیه از بین متغیرهای مورد بررسی را گزارش خواهیم نمود و در نهایت با توجه به میزان شیوع نارساخوانی ، نتایج به مدیران آموزشی گزارش خواهد شد و توصیه های لازم برای اتخاذ راهکارهای مناسب ارائه خواهد گردید.

Developmental dyslexia is a specific learning disability related to reading, whose negative effects can persist throughout a person's life. A reliable estimate of the prevalence of developmental dyslexia supports appropriate and timely diagnosis, intervention, and educational policymaking. Therefore, the aim of the present systematic review and meta-analysis study is to provide a credible estimate of the prevalence of developmental dyslexia among elementary school students in Iran.

Method: In this study, to find relevant articles, international databases such as PubMed, Web of Science, and Scopus, as well as national databases like SID and Magiran, will be searched using a combination of search terms related to developmental dyslexia and prevalence, without any time restrictions from 1991 to April 2024. Ultimately, two researchers will independently assess the articles to evaluate the risk of bias (using the Hoy checklist) and extract their main data. The diversity of the prevalence of developmental dyslexia in different subgroups will be examined through subgroup meta-analysis.

Conclusion: This study will provide an estimate of the pooled prevalence of developmental dyslexia and its prevalence in subgroups among elementary school students in Iran. In addition to examining prevalence, we will also investigate factors influencing the heterogeneity in prevalence and, if possible, report the most significant factor contributing to differences in prevalence across initial studies among the variables examined. Finally, based on the prevalence of dyslexia, the results will be reported to educational managers, and necessary recommendations for adopting suitable strategies will be provided.

مقدمه

نارساخوانی رشدی به‌عنوان شرایطی در نظر گرفته می‌شود که در آن فرد علی‌رغم داشتن بهره هوشی طبیعی و فراهم بودن فرصت‌های تحصیلی در مهارت‌های مرتبط با خواندن، مشکلات پایدار و شدیدی داشته باشد. راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی( DSM5 )  نارساخوانی رشدی راکه  یک اختلال عصبی رشدی است (که در کل سال‌های طول عمر فرد میتواند وجود داشته باشد )، نوعی از اختلالات یادگیری طبقه‌بندی می‌کند (1). نارساخوانی رشدی ماهیت چندبعدی دارد و مجموعه گوناگونی از عوامل خطر در ایجاد آن نقش دارند که بسته به زبان، فرهنگ و نژاد نقش هر یک از این عوامل متفاوت است. به‌طور معمول، کودکان معمولاً بعد از ورود به مدارس ابتدایی به‌صورت رسمی برای خواندن آموزش می‌بینند و معمولاً به توانایی خواندن کلمه مشابه و هم سطح بزرگسالان در پایان دوره ابتدایی دست می‌یابند (2). تشخیص نارساخوانی رشدی معمولاً بعد از اینکه کودک به‌صورت رسمی با چگونه خواندن و نوشتن آشنا می‌شود، امکان‌پذیر است و این آشنایی با چگونه خواندن و نوشتن پیش‌نیاز ارزیابی‌های نارساخوانی رشدی است (3-6). بنابراین دوره‌ی  ابتدایی زمان مهمی برای غربالگری اختلالات خواندن و شناسایی عوامل خطر مرتبط و مداخلات مربوطه می‌باشد . بنابراین در این مطالعه به بررسی نارساخوانی رشدی در مقطع ابتدایی در ایران خواهیم پرداخت. در ایران شیوع نارساخوانی رشدی در مطالعات اولیه در شهرها و مناطق مختلف اندازه‌گیری شده‌است و شیوع این اختلال بین 2/1 تا 12 درصد گزارش شده است که طیف متنوعی از شیوع را در بر می‌گیرد (6-12). این تنوع در میزان شیوع می‌تواند به فاکتورهای متعددی مرتبط باشد. اول اینکه، تعاریف عملیاتی (operational) متفاوت از نارساخوانی رشدی، ممکن است با شیوع های متفاوت در مطالعات مرتبط باشد (13). ثانیاً متغیرهای دیگر مثل جنسیت، پایه تحصیلی(Grade) یا وضعیت اجتماعی اقتصادی ممکن است بر میزان شیوع نارساخوانی رشدی تأثیرگذار باشد. برای مثال نسبت جنسیتی نارساخوانی رشدی در مطالعات متفاوت متنوع است و اغلب مطالعات گزارش داده‌اند که شیوع نارساخوانی رشدی در پسرها نسبت به دخترها بیشتر است، اما برخی از مطالعات این تفاوت‌ها را نشان ندادند (14). بنابراین علاوه‌بر تخمین شیوع نارساخوانی رشدی، هدف دیگر ما یافتن دلیل هتروژنیتی شیوع در زیرگروه‌های مختلف خواهد بود.

بنابراین با وجود اینکه در ایران، شیوع نارساخوانی در مطالعات اولیه بررسی شده است (که این مطالعات نتایج شیوع متنوع و وسیعی را نشان دادند)، اما تاکنون مطالعه مرور سیستماتیک متاآنالیزی برای نارساخوانی در ایران و جمع بندی این نتایج انجام نشده است. بنابراین با توجه به اهمیت شناسایی دقیق و تعیین معیارهای مهم این اختلال، به‌منظور مداخلات بالینی و تحصیلی مختلف و جلوگیری از پیامدهای منفی حاصل از آن و سیاست‌گذاری‌های کلان آموزشی، هدف این مطالعه، مرور سیستماتیک مطالعات گذشته‌ای است که شیوع نارساخوانی رشدی را در کودکان در مقطع تحصیلی ابتدایی در ایران گزارش نموده‌اند و هدف ما پاسخ به این دو سؤال است:

1. شیوع کلی نارساخوانی رشدی و شیوع آن در زیرگروه‌ها (جنسیتی، پایه ‌های تحصیلی و ...) در دوره ابتدایی در ایران چقدر است؟
2. یافتن دلیل هتروژنیتی در صورت امکان، هدف دیگر مطالعه خواهد بود

مرور برخی از مطالعات خارجی برای شیوع نارساخوانی:

1. در سال 2019 در 9 منطقه از ایتالیا شیوع نارساخوانی در سه مرحله‌ی غربالگری توسط باربیرو[1] و همکاران بررسی شد. در دو مرحله‌ی اول غربالگری در مدرسه و سومین مرحله در یک مرکز چند تخصصی انجام می‌شد. در این مطالعه شیوع به عنوان پیامد اندازه‌گیری اصلی این مطالعه نسبت تعداد دانش‌آموزان دارای نارساخوانی تایید شده در سومین سطح غربالگری به کل دانش‌آموزان وارد شده به مطالعه بود. از تعداد  11094 دانش‌آموز 8 تا 10 ساله تعداد 9964 نفر معیارهای ورود و خروج و رضایت والدین را برای شرکت دریافت کردند. شیوع نارساخوانی در کل نمونه 3.5 % (9/3%- 2/3) بود (فاصله اطمینان 95%). نویسندگان در این مطالعه مشخص کردند تقریباً در دو کودک از هر سه کودک مبتلا به نارساخوانی، این اختلال قبلاً تشخیص داده نشده بود. نتیجه‌گیری این مطالعه تاییدی نشان داد در کودکان دبستانی در سن 8 تا 10 ساله در ایتالیا نارساخوانی کمتر برآورد شده است(22).
2. در سال 2016 ژائو و همکاران در چین شیوع نارساخوانی را در دو منطقه‌ی هان و اویغور با هم مقایسه کردند. این پژوهش با هدف بررسی درک بهتر این اختلال در گروه‌های فرهنگی متفاوت و همچنین مداخلات آگاهانه انجام شده بود. 2854 دانش آموز در این مطالعه شرکت داشتند مشخص شد که شیوع نارساخوانی در منطقه‌ی ایغور (7%) نسبت به منطقه‌ی هان (9/3%) بیشتر بود. از جمله دلایل مهم این اختلاف شیوع در این مطالعه، شغل مادر و میزان داستانگویی والدین برای کودکان مطرح شده است(23).
3.   در سال 2017 در یک مطالعه‌ی مقطعی در منطقه‌ی میسور کشور هندوستان شیوع نارساخوانی و عوامل خطر مرتبط با آن در 1747 دانش‌آموز 6 تا 15 ساله بررسی شد. یافته های این مطالعه نشان داد که شیوع نارساخوانی در بین دانش آموزان مدرسه ای در میسور 7.4 درصد بود. این مطالعه همچنین برخی از عوامل خطر مرتبط با نارساخوانی مانند تحصیلات والدین، سابقه خانوادگی نارساخوانی و وزن کم هنگام تولد را شناسایی کرد. علاوه بر آن شیوع این اختلال در پسران بیشتر از دختران بود. نویسندگان در این مطالعه بر اهمیت غربالگری نارساخوانی و شناسایی به هنگام این اختلال تاکید داشتند.
4. کای و همکاران در سال 2019 در منطقه‌ی گوانژوی چین شیوع نارساخوانی، عوامل خطر و بیماری‌های روانپزشکی مرتبط با این اختلال را در 1661 دانش آموز کلاس دوم تا پنجم بررسی کردند. در این جمعیت شیوع نارساخوانی 9/4 % بود. پسر بودن، سطح تحصیلات پایین پدر، و نداشتن تجربه خواندن قبل از سن 6 سالگی از عوامل خطر نارساخوانی بودند. همچنین بیش فعالی و بی توجهی و نقص توجه در دانش‌آموزان دارای نارساخوانی بیشتر وجود داشت (4).

مرور برخی از مطالعات داخلی برای شیوع نارساخوانی:

1. در سال 1390 پوراعتماد و همکاران شیوع نارساخوانی و نوع خطاهای خواندن را در 1562 کودک 6 و نیم تا 14 سال در شهر قم بررسی کردند. در این مطالعه برای ارزیابی خواندن، ابزاری به نام تحلیل توانایی خواندن فارسی و دارای روایی و پایایی قابل قبول، استفاده شد و 2/5 % از نمونه‌ها به عنوان نارساخوان طبقه‌بندی شدند. تجزیه و تحلیل دقیق خطاهای خواندن، هشت نوع خطا مربوط به سه دسته‌ی واج‌شناختی، کاربردشناختی و دیداری را نشان داد. در این مطالعه همچنین میزان شیوع نارساخوانی با افزایش پایه‌ی تحصیلی کاهش نشان می‌داد (12).
2. صداقتی و همکاران در سال 1389 شیوع نارساخوانی را در 200 دانش‌آموز کلاس اول تا پنجمی با استفاده از آزمون سیاهه‌ی خواندن بررسی کردند. نتایج این مطالعه شیوع 10 درصدی را برای این اختلال نشان داد که 66 درصد آن مربوط به دانش‌آموزان پسر و 34 درصد مربوط به دانش‌آموزان دختر بود. در بین پایه‌های تحصیلی نیز کمترین میزان شیوع در دانش‌آموزان دختر کلاس پنجمی و بیشترین میزان در دانش‌آموزان پسر کلاس اول بود (15).
3. شیوع نارساخوانی در سال 1397 در دو منطقه از شهر اراک در 2135 دانش‌آموز پایه‌ی اول تا ششم با استفاده از فهرست غربالگری تشخیصی خواندن توسط ولی‌زاده و همکاران مورد بررسی قرار گرفت. به طور کلی میزان شیوع نارساخوانی در این دانش‌آموزان 9/9 % بود. میزان شیوع نارساخوانی بین دختران و پسران و در بین پایه‌های تحصیلی مختلف تفاوت نداشت (14).
4. حکیم و همکاران در سال 1394 شیوع نارساخوانی را در 1000 دانش‌آموز پسر کلاس اول تا پنجم بررسی کردند و رابطه‌ی آن را با چاقی و وزن زیاد سنجیدند. به منظور بررسی نارساخوانی از فهرست غربالگری تشخیصی خواندن و برای بررسی چاقی از ترازو، متر و شاخصBMI  استفاده می‌شد. نتایج این مطالعه نشان داد از 17 درصد از این دانش‌آموزان چاق و 28 درصد وزن بالاتر از نرمال داشتند و در بین این دانش‌آموزان 21 درصد دارای نارساخوانی بودند. در حالی که در دانش‌آموزان با وزن طبیعی شیوع نارساخوانی 5/3 درصد بود (16).

1. شیوع کلی نارساخوانی رشدی در دوره ابتدایی در ایران چقدر است؟
2. شیوع  نارساخوانی رشدی  در زیرگروه‌های جنسیتی در دوره ابتدایی در ایران چقدر است؟
3. شیوع  نارساخوانی رشدی  در پایه های تحصیلی مختلف در مقطع ابتدایی در ایران چقدر است؟
4. مهمترین دلیل هتروژنیتی شیوع نارساخوانی رشدی چیست ( حجم نمونه مطالعات، معیار تشخیصی استفاده شده در مطالعات، ابزارتشخیصی استفاده شده در مطالعات)

بررسی شیوع کلی نارساخوانی رشدی درمقطع ابتدایی در ایران چقدر است

1. تعیین شیوع کلی نارساخوانی رشدی در دوره ابتدایی در ایران 
2. تعیین شیوع  نارساخوانی رشدی  در زیرگروه‌های جنسیتی در دوره ابتدایی در ایران 
3. تعیین شیوع  نارساخوانی رشدی  در پایه های تحصیلی مختلف در مقطع ابتدایی در ایران 
4. تعیین مهمترین دلیل هتروژنیتی شیوع نارساخوانی رشدی  ( حجم نمونه مطالعات، معیار تشخیصی استفاده شده در مطالعات، ابزارتشخیصی استفاده شده در مطالعات)

مطالعه مروری حاضر، به مراقبین سلامت کمک می­کند تا سیاست واضحی را با توجه به اهمیت شناسایی دقیق و تعیین معیارهای مهم این اختلال، به‌منظور مداخلات بالینی و تحصیلی مختلف و جلوگیری از پیامدهای منفی حاصل از آن و سیاست‌گذاری‌های کلان آموزشی اتخاذ نمایند. 

ما معتقدیم که این مطالعه مرور نظام­ ‌مند و متاآنالیز برای آگاه­سازی درمانگران و معلمان و والدین دانش آموزان بسیار مهم است.

نارساخوانی: اختلال یادگیری خاص است که عمدتاً بر توانایی فرد در خواندن تأثیر می‌گذارد. این اختلال با مشکلاتی در شناسایی دقیق و روان کلمات و ضعف در هجی کردن و توانایی‌های رمزگشایی مشخص می‌شود. نارساخوانی با هوش یا توانایی‌های شناختی کلی یک فرد ارتباطی ندارد؛ افرادی که دچار نارساخوانی هستند معمولاً دارای هوش متوسط یا بالای متوسط هستند. نارساخوانی می‌تواند به طرق مختلفی خود را نشان دهد، از جمله دشواری در شناسایی کلمات، چالش‌هایی در درک مطلب و مشکلاتی در نوشتن یا هجی کردن.

شیوع: شیوع (Epidemiology) به معنای توزیع و تعیین عوامل مؤثر بر بیماری‌ها و وضعیت‌های ناتوان کننده در جمعیت‌های خاص است. این اصطلاح معمولاً به فرایند مطالعه الگوهای ظهور و انتشار بیماری‌ها در جمعیت‌ها اشاره دارد و شامل بررسی میزان بروز، شیوع، و عوامل خطر مرتبط با بیماری‌ها می‌شود. شیوع می‌تواند به بررسی چگونگی تأثیر متغیرهای اجتماعی، اقتصادی و محیطی بر سلامت جامعه بپردازد و همچنین می‌تواند شامل اقدامات پیشگیری و کنترل بیماری‌ها باشد. 

به طور کلی، شیوع در زمینه علوم پزشکی و بهداشت عمومی اهمیت زیادی دارد و در سیاست‌گذاری‌های بهداشتی و برنامه‌ریزی‌ها استفاده می‌شود.

این مطالعه مرور نظام­ مند و متاآنالیز مطابق با آیتم­های گزارشدهی ترجیحی برای مرور نظام­ مند و متاآنالیز (PRISMA) [1] تهیه خواهد شد.

لازم به ذکر است که پروتکل مطالعه حاضر، در سامانه ثبت پروتکل مطالعات مرور نظام­مند و متاآنالیز (PROSPERO) با کد [CRD42024560629]). ثبت شده است.

معیارهای ورود مطالعات اولیه شامل موارد زیر می‌باشد:

 1) آزمودنیهای آن کودکان مقطع ابتدایی باشند( کلاس اول تا ششم)

2) مطالعاتی که شیوع نارساخوانی رشدی را به‌عنوان هدف اصلی یا هدف ثانویه بررسی کرده باشند

3) حداقل داده‌های مربوط به حجم نمونه کل و تعداد کل افراد دارای نارساخوانی را داشته باشند

4) مطالعاتی که مربوط به ناتوانی یادگیری باشند، درصورتی به مطالعه وارد می‌شوند که اطلاعات مربوط به نارساخوانی را داشته باشند ،درغیراین‌صورت از مطالعه خارج می‌شوند.

- در مطالعاتی که مربوط به هم بزرگسالان و هم مقطع ابتدایی باشند داده‌های مربوط به گروه مقطع ابتدایی، فقط در نظر گرفته می‌شود

- اگر مقاله متعددی از یک پژوهش وجود داشته باشد، فقط از آن مقاله‌ای که نتایج جامع‌تری داشته باشد یا حجم نمونه بزرگ‌تری را گزارش کرده باشد، استفاده خواهد گردید.

- مطالعاتcase-control ،کارآزمایی بالینی و نامه به سردبیر و مطالعاتی که بر روی زیرگروه خاصی از جمعیت مثلاً افراد با بیماری مزمن یا حاد انجام شده باشند، از مطالعه خارج می‌شوند.

 - علاوه بر این، مقالاتی که به متن کامل آن‌ها از طریق پایگاه‌های آنلاین یا از طریق درخواست و ایمیل به نویسنده مسئول مطالعه، قابلیت دسترسی نداشته باشیم، از مطالعه خارج می‌شوند.

مطالعه مرور نظام مند می‌باشد و حجم نمونه ندارد و تمام مطالعات واجد شرایط، در مطالعه وارد خواهند شد.

این مرور سیستماتیک و متاآنالیز براساس گایدلاین گزارشدهی برای مرور نظام‌مند و متاآنالیز ( Preferred reporting items for systematic reviews and meta-nalysis) (PRISMA 2020) تهیه شده است و پروتکل آن در PROSPERO (شماره ثبت  [CRD42024560629])) ثبت گردیده است.

یافته‌های این مطالعه براساس مطالعاتی که در محدوده سال‌های 1991 تا آوریل 2024 در زمینه شیوع نارساخوانی رشدی در کودکان ایرانی در مقطع ابتدایی انجام گرفته، خواهد بود و به منظور شناسایی مقالات مرتبط با این موضوع، محقق(ف.ا)، پایگاه‌های اطلاعاتی بین‌المللی pubmed، web of science، scopus و پایگاه‌های داده‌های ملی ایران مثل SID( مرکز اطلاعاتی ملی جهاد دانشگاهی) و magiran(بانک اطلاعات نشریات کشور) را بررسی خواهد نمود. علاوه بر آن مقالات ارائه شده در سمینارها و کنگره‌های ملی و پایان‌نامه‌های مرتبط با شیوع نارساخوانی رشدی بررسی و در صورت دسترسی به فایل کامل به مطالعه وارد می‌شوند. برای یافتن مقالات مرتبط در پایگاه‌های اطلاعاتی بین‌المللی از ترکیبی از کلیدواژه‌های(search terms) مرتبط با نارساخوانی رشدی ( dyslexia، reading disability، reading disorders یا learning disability) و prevalence( detactable rate، incidence rate یا epidemiology) و Iran  استفاده خواهد شد که با عملگرهای(operators )، AND و OR با هم ترکیب می‌ شوند و از واژه‌های معادل فارسی آن‌ها برای جستجو در پایگاه داده‌های ملی استفاده خواهد شد.( ضمیمهA1).  در این جستجو محدودیت زبانی در نظر گرفته نخواهد شد.

بعد از جستجو در پایگاههای اطلاعاتی مربوطه و وارد کردن آنها در نرم افزار مدیریت مراجع،  موارد duplicates از different bibiliographic، خارج میگردد. و محقق (ف. ا و گ .گ) به‌صورت مستقل ، عنوان و چکیده همهrecord های به‌دست‌آمده از جستجو را بر مبنای معیارهای ورود و خروج غربالگری می‌نمایند. اگر مطالعه‌ای eligibility آن unclear بود، مطالعه به‌صورت محتاطانه حفظ می‌شود تا در مرحله مرور متن کامل بررسی شود. سپس در مرحله انتخاب، دو محقق ( ف.ا و ف.س) به‌صورت مستقل، متن کامل مطالعات حاصل از مرحله قبل را بررسی می‌کنند و مطالعاتی که دارای معیارهای ورود باشند، به مرحله بعد وارد می‌شوند. جهت اطمینان از بازیابی تمام مدارک، فهرست منابع (reference list) مقالات includedنیز مورد بررسی قرار می‌گیرد. هرگونه عدم توافق در این دو مرحله غربالگری و انتخاب، با بحث بین محققان حل می ‌گردد و در صورت عدم دستیابی به توافق، از نظر فرد سوم خبره، استفاده خواهد شد و بدین ترتیب، موردی از عدم توافق باقی نخواهد ماند.

 بعد از خارج کردن موارد duplicates از different bibiliographic، دو محقق (ف. ا و گ .گ) به‌صورت مستقل ، عنوان و چکیده همهrecord های به‌دست‌آمده از جستجو را بر مبنای معیارهای ورود و خروج غربالگری می‌نمایند. اگر مطالعه‌ای eligibility آن unclear بود، مطالعه به‌صورت محتاطانه حفظ می‌شود تا در مرحله مرور متن کامل بررسی شود. سپس در مرحله انتخاب، دو محقق ( ف.ا و ف.س) به‌صورت مستقل، متن کامل مطالعات حاصل از مرحله قبل را بررسی می‌کنند و مطالعاتی که دارای معیارهای ورود باشند، به مرحله بعد وارد می‌شوند. جهت اطمینان از بازیابی تمام مدارک، فهرست منابع (reference list) مقالات includedنیز مورد بررسی قرار می‌گیرد. هرگونه عدم توافق در این دو مرحله غربالگری و انتخاب، با بحث بین محققان حل می ‌گردد و در صورت عدم دستیابی به توافق، از نظر فرد سوم خبره، استفاده خواهد شد و بدین ترتیب، موردی از عدم توافق باقی نخواهد ماند. ارزیابی خطر سوگرایی مقالات وارد شده به وسیله دو محقق (ف. ا و گ.گ) به‌صورت مستقل با استفاده از چک لیست ارزیابی خطر سوگرایی(2012) Hoy انجام می‌شود.

 این ابزار جهت ارزیابی خطر سوگرایی مطالعات شیوع طراحی شده است که دارای 10 سوال است. برای ارزیابی خطر سوگرایی، این چک لیست هم به صورت آیتم به آیتم( هر سوال)، ارزیابی خطر سوگرایی را انجام می‌دهد و هم ارزیابی خطر سوگرایی را به‌صورت کلی می‌دهد و با توجه به آن، مطالعات در دسته‌های low risk of bias، moderate risk of bias و high risk of bias  قرار می‌گیرند. برای استفاده از این چک لیست ارزیابی کیفیت، هر سوالی که پاسخ آن بله باشد ( low risk of bias)، نمره 0 و اگر پاسخ خیر باشد (high risk of bias)، نمره 1 می‌گیرد. بعد در انتها نمره کل را محاسبه می‌نماییم. اگر نمره ارزیابی خطر سوگرایی کل،  از 0 تا 3 شود، آن مطالعه به عنوان low risk of bias و اگر بین 4 تا 6 شود، به عنوان moderate risk of bias و اگر بین 7 تا 9 شود به عنوان high risk of bias در نظر گرفته می‌شود و به‌این‌ ترتیب هم نمره کلی ارزیابی خطر سوگرایی مطالعات وارد شده گزارش و  هم آیتم به آیتم این ارزیابی انجام می‌شود. در نهایت برای استخراج داده ها از متن رکوردها ، دو پژوهشگر با استفاده از یک فرم محقق ساخته، اطلاعاتی شامل عنوان مطالعه ، نام نویسنده اول، سال انتشار، شهر انجام مطالعه و حجم نمونه، تعداد افراد دارای نارساخوانی رشدی، استراتژی نمونه‌گیری، ابزار تشخیصی، معیار تشخیصی را به صورت مستقل استخراج می‌نمایند.

تمامی تحلیل‌ها با استفاده از نرم‌افزار stata V.14 بر روی لپ‌تاپ شخصی انجام خواهد شد. ناهمگنی شیوع در میان مطالعات اولیه با I² index و hetrogenity test Cochran Q ارزیابی خواهد گردید. برای آزمون Cochran Qtest  ، p-value کم‌تر از05/0 به عنوان هتروژنیتی معنادار در نظر گرفته خواهد شد و برای آماره I² ، 0-40% به عنوان عدم وجود ناهمگنی مهم، 30-60% ناهمگنی متوسط، 50-90%  ناهمگنی اساسی و 75-100% ناهمگنی قابل توجه در نظر گرفته خواهد شد.

در صورت وجود هتروژنیتی متدولوژیکال از مدل ترکیب random-effect استفاده خواهد شد تا Overall pooled prevalence مربوط به نارساخوانی رشدی با فاصله اطمینان 95% با روش  binominal exact را محاسبه  نماییم. برای تحلیل حساسیت از سه روشone out removed method  ، تحلیل حساسیت مرتبط با سوگرایی انتشار و تحلیل حساسیت مرتبط با کیفیت متدولوژیک مطالعات اولیه استفاده خواهد گردید .

 publication bias به‌وسیله‌ی نمودارهای قیفی (funnel plot) و آزمون egger و درنهایت  با روش Trim and fill ارزیابی خواهد گردید. در نهایت به منظور شناسایی منابع هتروژنیتی شیوع نارساخوانی رشدی، از متاآنالیز زیرگروه استفاده  خواهد گردید.

در این مطالعه مرور نظام مند،  از دفترچه راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران پیروی خواهد شد و کدهای زیر را مدنظر قرار میدهیم: 

 کد 28. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

کد 29. نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.

کد 30. گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

 کد 31. روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

ممکن است دسترسی به پایگاه‌های اطلاعاتی با مشکل مواجه شود که سعی میگردد از طریق خرید اکانت این مشکل رفع شود.

dyslexia, reading disabilit*, reading disorder*, word blindness, specific reading retardation, backward reading , reading difficult*, learning disabilit*, prevalence, detectable rate, incidence rate, epidemiology, Iran

1.            American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM-5): Washington,DC; 2013.

2.            Snowling M, Hulme, C., & Nation, K. Defining and understanding dyslexia: past, present and future. . Oxford Review of Education, . 2020;46(4):501-13.

3.            Cai L, Chen Y, Hu X, Guo Y, Zhao X, Sun T, et al. An Epidemiological Study of Chinese Children with Developmental Dyslexia. J Dev Behav Pediatr. 2020;41(3):203-11.

4.            Roitsch JaW, S. M. R. An overview of dyslexia: definition, characteristics, assessment, identification, and intervention. Science Journal of Education. 2019;7(4):81.

5.            Sun Z, Zou, L., Zhang, J., Shengnan, M., Shao, S., Zhong, R., … & Song, R. Prevalence and associated risk factors of dyslexic children in a middle-sized city of china: a cross-sectional study. Plos One. 2013;8(2, e56688).

6.            Liu L WJ, Shao S, et al. Descriptive epidemiology of prenatal and perinatal risk factors in a Chinese population with reading disorder.  . Sci Rep. 2016;6:36697.

7.            Pouretemad HR, Khatibi A, Zarei M, Stein J. Manifestations of developmental dyslexia in monolingual Persian speaking students. Arch Iran Med. 2011;14(4):259-65.

8.            Gholamiyan Arefi M, Safaeyan S, Ghaemi H, Balouchian G, Dabirian M, Rezaei M, et al. Speech and Reading Disorders Screening, and Problems in Structure and Function of Articulation Organs in Children in Mashhad City, Iran. Iranian Rehabilitation Journal. 2022;20(3):415-24.

9.            Yavari A, Valizadeh A, Maroufizadeh S, Panahian M. The prevalence of dyslexia among school age Persian speaking students in Arak, Iran.

10.         SEDAGHATI L, FOROUGHI, R., SHAFIEI, B., & MARACI, M.R. PREVALENCE OF DYSLEXIA IN FIRST TO FIFTH GRADE ELEMENTARY STUDENTS ISFAHAN, IRAN. AUDITORY AND VESTIBULAR RESEARCH. 2010;19(1 (33)):94-101.

11.         Hakim A, Ghorbanibirgani A. Prevalence of Dyslexia among Male Students in Primary Schools and Its Relationship with Obesity and Being Overweight in Ahvaz, Iran. Int J Community Based Nurs Midwifery. 2015;3(2):116-22.

12.         Shafiei B, Tavakol S, Alinia L, Maracy MR, Sedaghati L, Foroughi R. Developing a screening inventory reading test (IRT) for the Isfahanian students of the first to fifth grade. Audiology. 2009;17(2):53-60.

13.         Moradi AR, Hosaini M, Kormi-Nouri R, Hassani J, Parhoon H. Reliability and validity of reading and dyslexia test (NEMA). Advances in Cognitive Sciences. 2016;18(1):22-34.

14.         Rutter M CA, Fergusson D, et al. . Sex differences in developmental reading disability—new findings from 4 epidemiological studies. . JAMA J Am Med Assoc. 2004;291:2007–2012.

ضمیمه A1

Search terms:

Pubmed

(“dyslexia” [ti] OR “reading disabilit*” [ti] OR “reading disorder*” [ti] OR “word blindness” [ti] OR “specific reading retardation” [ti] OR “backward reading” [ti] OR “reading difficult*” [ti] OR “learning disabilit*” [ti) AND (“prevalence” [tiab] OR “detectable rate” [tiab] OR “incidence rate” [tiab] OR “epidemiology” [tiab]) AND (1991/01/01:2024/04/30[dp]) AND (iran[tiab] OR iran[pl] OR iran[ad]))

Google scholar

All in title: (“dyslexia” | “reading disability” | “reading disorder” | “word blindness” | “specific reading retardation” | “backward reading” | “reading difficult” | “learning disability”) + (“prevalence” | “detectable rate” | “incidence rate” | “epidemiology” ) + (iran | iran[pl] | iran[ad]))

Web of science

TI = (Dyslexia OR (reading disabilit*) OR (reading disorder*) OR (word blindness) OR (specific reading retardation) OR (backward reading) OR (reading difficult*) OR (learning disabilit*)) AND (TS = (prevalence OR (detectable rate) OR (incidence rate) OR epidemiology)) AND PY=(1991-2024) AND (AD=(iran)OR TS=(iran) OR FT=(iran))

Scopus

TITLE(Dyslexia OR (reading disabilit*) OR (reading disorder*) OR (word blindness) OR (specific reading retardation) OR (backward reading) OR (reading difficult*) OR (learning disabilit*)) AND (TITLE-ABS(prevalence OR (detectable rate) OR (incidence rate) OR epidemiology)) AND ((PUBYEAR > 1991 AND PUBYEAR < 2024 AND PUBDATETXT(April 2024)) AND )TITLE-ABS(iran)OR AFFIL(iran) OR PUBLISHER(iran))