بررسی تاثیر تکنیک رهاسازی هیجانی بر شدت افسردگی، اضطراب وعلائم استرس پس از سانحه بیماران مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی مراجعه کننده به مراکز درمانی شهر زاهدان در سال 1404

سرطان یک بیماری پیجیده است عوامل زیادی ازجمله ژنتیک وفاکتورهای محیطی میتوانند باعث بروز آن شوند.سرطان پستان شایعترین نوع سرطان در زنان در سطح جهانی است.تاثیرات روان شناختی سرطان پستان بر زنان عمیق و چندوجهی است برسلامت عاطفی وتصویربدنی وروابط بین فردی زنان تاثیر میگذارد.شیمی درمانی یک انتخاب موفق به ویژه برای سرطانهای پیچیده با متاستاز است.اضطراب و افسردگی از شایعترین اختلالات روانپزشکی در بیماران سرطانی میباشد.علایم استرس پس ازسانحه دراین بیماران به صورت احساس گناه وافکارمزاحم وگوش به زنگ بودن می باشد.تکنیک رهاسازی هیجانی مبتنی براین اصل میباشد که علت تمام احساسات منفی اختلال درسیستم انرژی میباشدوبا آزادکردن انرژی دربدن باعث آرامش میشودپس از مشخص شدن عضویت گروهی، بیماران گروه مداخله به طریق تصادفی ساده (زوج و فرد)در قالب 5گروه شش نفره تقسیم بندی و مورد مداخله گروهی قرار خواهند گرفت. پس از آن با بیماران هر گروه در خصوص زمان و مکان برگزاری جلسات( بیمارستان ) هماهنگ حواهد شد. جلسات به طول مدت متوسط 2 ساعت و دو بار در هفته (جمعا 3 هفته) با حضور پژوهشگر و ناظر تخصصی  (خانم تاجیکی کارشناس ارشد روانشناسی )اجرا خواهد شدبدین صورت که دراین دو جلسه درهفته صبح وعصر برای بیماران مداخله انجام میشود و در طول مدت این سه هفته در محیط گوگل میت بصورت آنلاین درمان، تمرین ها و پاسخ به سوالات و ابهامات و موانع احتمالی ادامه می یابد

cancer is a complex disease,many factors including genetics and environmental factors can cause it,breast cancer is the most common type of cancer among women worldwide.it affects their interpersonal relationships. chemotherapy is a successful choice, especially for complex cancers with metastasis.anexiety and depression are among the most commonpsychiatric disorders in cancer patients ,the symptoms of post traumatic stress are common among cancer patients and are in the form of ringing in the ears,guilt,intrusive thoughts and physical complaints. the emotional release technique is based on this principle. may the cause of all negative feelings be a After determining group membership, the patients in the intervention group will be divided into 5 groups of 6 people by simple random method (even and odd) and will be subjected to group intervention. After that, the time and place of the meetings (hospital) were coordinated with each group. The meetings will last an average of 2 hours and will be held twice a week (total of 3 weeks) in the presence of the researcher and a specialized supervisor (Ms. Tajiki, a master's degree in psychology)In this way, in these two sessions per week, in the evening, intervention is provided for patients, and during these three weeks, exercises and answers to questions and ambiguities, as well as possible treatment, are provided online in the Google Meet environment in the morning.disturbance in the energy system and releasing energy in the body brings relaxation

سرطان یک بیماری پیچیده است و عوامل زیادی از جمله ژنتیک و فاکتورهای محیطی می‌توانند باعث بروز آن شوند(1). امروزه سرطان یکی از علل اصلی مرگ و میر در دنیا می باشد و بیش از۹/۶ میلیون مرگ در اثر سرطان در جهان ثبت شده است(2).در سال 2022، 2.3 میلیون زن مبتلا به سرطان سینه تشخیص داده شدند و 670000 نفر در سراسر جهان جان خود را از دست داده اند(3).

به ترتیب سرطان سینه، ریه، کولون، رکتوم و پروستات جزء شایع ترین سرطان ها می باشند و حدود یک سوم مرگ و میرهای برگرفته از سرطان به دلیل مصرف دخانیات، شاخص توده بدنی بالا، مصرف الکل، مصرف کم میوه و سبزیجات و عدم تحرک است. همچنین عفونت های سرطان زا، مانند ویروس پاپیلومای انسانی (hpv) و هپاتیت، مسئول تقریبا ۳۰ درصد سرطان در کشورهای با درآمد کم و متوسط هستند(4).

سرطان پستان شایع‌ترین نوع سرطان در میان زنان در سطح جهانی است و تأثیرات قابل توجهی بر سلامت عمومی دارد. در سال ۲۰۲۰، حدود ۲.۳ میلیون مورد جدید از این سرطان تشخیص داده شد که منجر به حدود ۶۸۵,۰۰۰ مرگ شد و آن را به یکی از علل اصلی مرگ و میر ناشی از سرطان تبدیل کرده است(5, 6). بروز سرطان پستان در حال افزایش است و پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهند که تا سال ۲۰۳۰، موارد جدید ممکن است به ۲.۶۴ میلیون برسد(6). تأثیرات روان‌شناختی سرطان پستان بر زنان عمیق و چندوجهی است و بر سلامت عاطفی، تصویر بدن و روابط بین فردی آن‌ها تأثیر می‌گذارد. تحقیقات نشان می‌دهند که این تأثیرات می‌توانند منجر به اضطراب شدید شوند و بنابراین نیاز به سیستم‌های حمایتی جامع برای کمک به بهبود و ارتقاء کیفیت زندگی بیمار ضروری است(7).

انواع مختلفی از درمان ها از جمله جراحی، ایمونوتراپی، هورمون درمانی، رادیوتراپی، شیمی درمانی و حتی تزریق انواع مختلف مولکول های RNA برای درمان سرطان استفاده شده است. در میان آن ها، شیمی درمانی یک انتخاب بسیار موفق به ویژه برای سرطان های پیچیده با متاستاز است(8). انتخابِ اهدافِ درمان اولین قدم مهم می‌باشد و عموما هدف اولیه در سرطان، درمان آن یا افزایش عمر و بهبود کیفیت زندگی فرد می باشد(9).

پیشرفت در درمان سرطان ها، تعداد نجات یافتگان از این بیماری مهلک را بشدت افزایش داده است گرچه برخی پیامدهای ناخوشایند ناشی از درمان های مختلف سرطان ممکن است بعد از آن همچنان پا برجا باشد(10). از طرفی شیوع فزاینده پدیده سرطان در زندگی مدرن امروزی، این نکته را بسیار ارزشمند می سازد که نه تنها سرطان ها را باید از نقطه نظر طبی بلکه از منظر روانشناختی نیز مورد بررسی قرار داد. زیرا بیماران مبتلا به سرطان بطور طبیعی واکنش های هیجانی شدیدی را در پاسخ به چالش ها در موقعیت های جدیدی که بیماری ایجاد می کند، تجربه می کنند بطوری که قریب به نیمی از زنان در مراحل اولیه سرطان پستان، سطح بالایی از اضطراب و افسردگی را در سال اول بعد از تشخیص سرطان نشان می دهند(11).

پریشانی روانی می‌تواند پیروی از درمان را مختل کند و منجر به پیامدهای سلامت ضعیف‌تر و افزایش نرخ مرگ و میر شود(12). تقریباً یک سوم بیماران سرطانی اختلالات روانپزشکی را تجربه می کنند که افسردگی و اضطراب شایع ترین آنهاست(13). یک مطالعه نشان داد که 40.3٪ از بیماران مبتلا به سرطان بدتر شدن سلامت روان را گزارش کردند که 22.6٪ علائم افسردگی و 30.2٪ اضطراب را تجربه کرده اند(14). اضطراب یک مشکل رایج در بین بیماران سرطانی می‌ باشد که سبب کاهش کیفیت زندگی و مرگ زودرس می شود(15). سانتروک اضطراب را یک احساس ترس و وحشت ناخوشایند و مبهم تعریف می کند(16). به طور کلی اضطراب به پدیده‌های روانی و فیزیولوژیکی متعددی، از جمله نگرانی آگاهانه فرد در مورد یک رویداد ناخواسته آینده، یا ترس از یک موقعیت واقعی اشاره دارد(17). اختلالات اضطرابی ۱۰ درصد از بیماران سرطانی را تحت تاثیر قرار می دهد(18). در حالی که سرطان چالش های جسمی زیادی دارد، شیوع بالای اضطراب در این بیماران نشان می دهد که فشاری فراتر از آن چه که خود سرطان ایجاد می کند تجربه می کنند(19). مطالعات نیز نشان داده است که شیوع اختلالات افسردگی و اضطراب در میان بیماران سرطانی دو تا سه برابر بیشتر از جمعیت عمومی است(20). در بیماران سرطانی، مشکلات روانشناختی مانند افسردگی و اضطراب باقی می‌ماند و می‌تواند بار اضافی را در طول درمان ایجاد کند و از نظر مدیریت و کنترل آن را چالش‌برانگیزتر کند(21). اضطراب در بیماران ، پاسخ و واکنش به استرس را افزایش می دهد، پاسخ سیستم ایمنی و بهبود زخم را مهار کرده و احتمال بروز مشکلاتی همچون تهوع و استفراغ، خستگی، تاکی کاردی و مشکلات تنفسی را افزایش می دهد. این پیامدهای ناشی از اضطراب شرکت بیماران در برنامه های مراقبتی و درمانی را تا حدودی دشوار ساخته، تبعیت درمانی را کاهش می دهد و طول مدت اقامت در بیمارستان و احتمال بستری مجدد را افزایش می دهد(22). حمایت عاطفی همراه با توانایی بیان و مدیریت احساسات برای بیمارن مبتلا به سرطان حیاتی است. یافتن راه های سازنده برای ابراز احساسات قوی و دشوار از تجمع آن ها جلوگیری کرده و نیاز به سرکوب عاطفی را کاهش می دهد(23).

افسردگی یک نگرانی قابل توجه در میان بیماران سرطانی است و مطالعات مختلف شیوع آن و عوامل مرتبط با آن را برجسته می کند. بار عاطفی سرطان، همراه با چالش های درمانی، اغلب منجر به افزایش علائم افسردگی می شود. درک شیوع، عوامل خطر و مداخلات بالقوه برای بهبود نتایج بیمار بسیار مهم است(14, 24).

مطالعه‌ای در تایوان نشان داد که 17.8 درصد از بیماران سرطانی علائم افسردگی را نشان می‌دهند(25). در مطالعه دیگری، 22.6٪ از بیماران افسردگی را گزارش کردند که 40.3٪ از آنها بدتر شدن سلامت روان را تجربه کردند(14). همچنین یک مطالعه فلسطینی نشان داد که 39.6٪ از بیماران افسردگی خفیف تا شدید داشتند، که بر نیاز به غربالگری روتین تأکید دارد(24).

افســردگی یـک حالـت هیجانـی مقـاوم در گسـتره ای از احسـاس ناامیـدی نسـبتاخفیف تـا یـاس بسـیار شـدید تعریـف مـی شـود. افسـردگی در بیماران سرطانی باعـث میشـود مبتلایان، تسـلیم بیمـاری شـده و بـه طـور مؤثـر بـا بیمـاری مبـارزه نکـرده و در جهـت زندگـی کـردن بـه مـدت طولانی تر تلاشی ننماینـد(26). همچنین افسردگی منجـر بـه تحلیـل رفـتن انـرژی روانــی، افــزایش اســترس ناشــی از بیمــاری و درمــانهــای آن و کــاهش عملکــرد ایمنــی بــدن مـیشــود. عــدم شناسـایی و درمــان بــه موقــع افســردگی باعـــث طـــولانیتـــر شـــدن مـــدت بسـتری، کاهش شانس و مــدت زنــده مانــدن، عدم پذیرش و اخـتلال در درمـانهـای پزشــکی و کــاهش سـازگاری بـه درمان در این بیمـاران مـیشــود(27).

احساس اندوه و افسردگی به عنوان واکنشهای طبیعی و در عین حال فشارهای روانی نسبت به سرطان و درمانهای آن بـا 14 تـا %38 شـیوع گزارش شده است و میتواند سبب درگیریهای ذهنی شدید و متعاقب آن خستگیهای جسمی و ذهنـی در ایـن افـراد شـود. از سـوی دیگـر شیمی درمانی نیز موجب بروز عوارض جـانبی جسمی در فرد میشـود. مشـکلات جســمی در فــرد نیــز بــر عملکــرد اجتمــاعی فــرد اثــر گذاشـته و منجـر بـه اخـتلال عـاطفی و روانـی مـــیشـــود، لــذا بــه دلیــل بیمــاری، عوامــل فیزیولوژیک و درمانهای دارویی، افسردگی در بیماران مبتلا به سرطان رایج است(28). مداخلات روانشناختی تحت هدایت پرستار در مدیریت افسردگی در میان بیماران سرطانی نویدبخش بوده است و نیاز به خدمات یکپارچه بهداشت روان را نشان می دهد(29).

مطالعات نشان می دهد که 10 تا 20 درصد از بیماران مبتلا به سرطان ممکن است سطوحی از اختلال استرس پس از سانحه را تجربه کنند(30). اختلال استرس پس از سانحه یک اختلال روانپزشکی شدید است که ممکن است پس از یک رویداد آسیب زا مانند تشخیص سرطان ایجاد شود و یکپارچگی روانی و فیزیولوژیکی بیمار را تهدید می کند(31). (PTSD)[1] یک نگرانی روانشناختی قابل توجه در میان بیماران سرطانی، به ویژه بیمارانی است که به تازگی تشخیص داده شده اند. تحقیقات نشان می‌دهد که علائم PTSD در جمعیت‌های مختلف سرطانی، از جمله سرطان سینه و بیماران سرطان خون شایع است(32)

PTSD با شروع علائمی مشخص در مواجهه با یک یا چند رویداد آسیب زا مانند جنگ، تجاوز، تصادف و حوادث شدید می باشد که باعث تجربیات شدید روان شناختی می‌ شود(33). ازجمله عواملی که می تواند منجر به استرس پس از سانحه در این بیماران شود می توان به درد ناشی از مداخلات پزشکی، مشکل در ابراز نیاز، تداوم احساسات منفی، ترس ازعود مجدد، فشارهای روانی و بارهیجانی فراوان اشاره کرد(34-37). استرس پس از سانحه در افراد مبتلا به سرطان به صورت علائمی مانند افکار مزاحم، اجتناب، احساس گناه، گوش به زنگ بودن، شکایات بدنی، زودرنج بودن و ناامیدی بروز می کند و باعث تغییر کیفیت در عملکرد اجتماعی و عاطفی فرد میشود و افکار خودکشی در این افراد زیاد می باشد(38, 39). هم چنین این عارضه در افراد سرطانی می تواند به کاهش تبعیت از درمان و افزایش شدت بیماری و مرگ منجر شود(40). در حالی که PTSDیک مسئله رایج در میان بیماران سرطانی است، برخی از مطالعات نشان می‌دهند که با گذشت زمان و مداخلات مناسب، علائم ممکن است کاهش یابد، که اهمیت غربالگری زودهنگام و حمایت روانی اجتماعی را برجسته می‌کند(41, 42).

مداخلات غیر دارویی مانند طب سوزنی، هیپنوتیزم، موسیقی درمانی، یوگا، طب فشاری، مدیتیشن، انرژی درمانی در درمان بیماری سرطان کاربرد دارد(43). طی چند سال گذشته استفاده از مداخله های روانی اجتماعی متعدد از جمله درمان شناختی رفتاری(CBT ) و ذهن آگاهی ( Mindfulness ) توصیه شده تا به بیماران مبتلا به سرطان کمک کند تا با استرس های هیجانی، افسردگی و اضطراب در طی دوره سرطان و حتی پس از آن مقابله موثر کنند. روند استفاده طولانی مدت از این درمان های طبی مکمل و جایگزین منجر به پیدایش و ظهور رویکردهای جدیدی برای درمان علایم روانشناختی بیماران میتلا به سرطان گردید. یکی از روش هایی که توجه فزاینده ای را به خود جلب کرد، تکنیک رهاسازی هیجانی (Emotional Freedom Techniques ) است. تکنیک رهاسازی هیجانی از فنون شناخته شده ای همانند بازسازی مجدد شناختی، مواجهه سازی و حساسیت زدایی منظم بهره می گیرد ولی اخیرا یک بخش تحریک نقاط انرژی مانند طب سوزنی هم بدان اضافه شده است(10). رهاسازی هیجانی موضوع مهم تحقیقات علمی در 10 تا 15 سال گذشته بوده است. فرض اولیه در رهاسازی هیجانی این است که تمامی مشکلات و بیماری های هیجانی و جسمانی، ناشی از اختلال در نظام انرژی بدن است و این روش بی نیاز از تکنیک هایی همچون طب سوزنی است.این روش نوعی درمان ترکیبی جدید است که هدف آن ایجاد آرامش و آرام سازی است از طریق تنظیم و جریان یافتن انرژی به کمک ضربه زدن و لمس کردن است در عین حالی که فرد ضمن انجام تکنیک بر افکار بازدارندهو هیجانات و خاطرات ناراحت کننده خود متمرکز است(22).

درمان های روان شناسی انرژی از جمله تکنیک رهاسازی هیجانی مبتنی بر این اصل می‌باشد که علت تمام احساسات منفی، اختلال در سیستم انرژی است و خاطرات ناراحت کننده بار این انرژی منفی را نگه می دارند. به این رویکرد طب سوزنی بدون سوزن نیز می گویند که به جای سوزن از ضربه زدن به وسیله ی نوک انگشتان دست به نقاط انرژی در بدن انجام میشود و محرک جریان انرژی می باشد و هم چنین این تکنیک ترکیبی از رویکرد های روان شناختی مانند(شناخت درمانی و استراتژی مواجهه) می باشد(44-46). نقاط انرژی شامل نقطه ی کاراته، فرق سر ابتدای ابرو، انتهای ابرو، زیر چشم، زیربینی، زیرلب، ناحیه ترقوه(قفسه سینه) و زیربغل می باشد(47). به علاوه مطالعات تصویر برداری نشان می دهد که تحریک نقاط انرژی با ترشح سروتونین و گابا(گاما آمینو بوتیریک اسید) و بتا آندورفین آرامش را ایجاد می کند(48). این تکنیک ابتدا توسط راجر کالاهان با نام درمان میدان فکری^[1] معرفی شد که چندین سال بعد توسط گری کریک ساده شد. این تکنیک بسیار منعطف می باشد و به صورت فردی یا گروهی و برای تمام گروه های سنی قابل استفاده است(49). مطالعات نشان می دهد که تکنیک رهاسازی هیجانی حتی در قالب مداخله یک جلسه ای، باعث کاهش سطح اضطراب بیماران می شود. Dincer & Inangil در مطالعه ای نشان دادند که مداخله گروهی تکنیک رهاسازی هیجانی به صورت بر خط یا آنلاین به مدت 20 دقیقه باعث کاهش استرس، اضطراب و فرسودگی پرستارانی که از بیماران مبتلا به کرونا مراقبت می کردند، گردید(50). در دو دهه گذشته تکنیک رهاسازی هیجانی از یک روش درمانی جدید و حاشیه ای به رویکردی مبتنی بر شواهد تبدیل شده که امروزه مورد قبول افراد حرفه ای قرار گرفته است. این مداخله، معیارهای انجمن روانپزشکی آمریکا را نیز دریافت کرده و در دامنه وسیعی از اختلالات روان شناختی از جمله اضطراب، افسردگی، علایم استرس پس از سانحه و فوبیا موثر است(51).

گرچه درمانهای کنـونی سـرطان، تـأثیرات کیفی ارزندهای در کنترل و جلوگیری از پیشرفت بیمــاری دارنــد، امــا قــادر بــه درمــان ابعــاد روانشناسی بیماران نیسـتند، از این رو استفاده از درمانهای تکمیلی و جایگزین، ممکن است به صورت یک روش درمانی مسـتقل یا همـراه بـا درمـانهـای اسـتاندارد در بیمـاران مبتلا به سرطان مورد استفاده قرار گیرد. با توجه به روند رو به افزایش سرطان ها در جمعیت های مختلف و نظر به این که طول عمر بیماران مبتلا به انواع سرطان ها به مدد درمان های جدید افزایش چشمگیری یافته است، ضرورت مداخله های روانی اجتماعی که بتواند پیامدهای روان شناختی ناشی از سرطان ها بویژه استرس، اضطراب و افسردگی را کاهش داده و به کیفیت زندگی بیماران کمک کند، إحساس می شود. مخصوصا که واکنش های روانشناختی در ماه های اولیه تشخیص سرطان به عنوان یک تروما و شروع درمان های جدی مانند شیمی درمانی بشدت زندگی بیمار را تحت تاثیر خود قرار می دهد. از طرفی همانگونه که Seok و همکاران (2024) بیان می دارند، تکنیک رهاسازی هیجانی مداخله ای موثر در کاهش استرس و ارتقای آرام بخشی در دو سطح بیوشیمایی و نورولوژیکی است و در بهبود علایم مختلف جسمانی و روانشناختی موثر است در عین حال روشی ساده از منظر یادگیری، سریع از نظر کاربرد، نیاز به ابزار و وسیله خاصی ندارد و برای افراد در همه سنین مداخله ای ایمن است(52). بنابراین مطالعه حاضر با هدف تعیین تاثیر تکنیک رهاسازی هیجانی بر شدت افسردگی، اضطراب وعلائم استرس پس از سانحه بیماران مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی مراجعه کننده به مراکز درمانی شهر زاهدان در سال ۱۴۰۳ انجام خواهد

^[1] Thought field therapy

[1] Post traumatic stress disorder

مروری برمطالعات

در این مطالعه به‌ منظوردستیابی به مطالعات انجام‌شده، به کمک کلید واژه های انگلیسی Anxiety, Emotional Freedom Technique (EFT), Women , Chemotherapy, Cancer, Depression, Post Traumatic Stress Disorder (PTSD) و کلید واژه های فارسی اضطراب، افسردگی، استرس پس از سانحه، تکنیک رهاسازی هیجانی، سرطان، شیمی درمانی و زنان در پایگاه های اطلاعاتی Pub med، ،Springer, Elsevier, Google scholar، SID، Magiran در حد فاصل سالهای2015 تا 2024 جست و جو انجام شد.برخی مطالعات خارجی و داخلی مرتبط و نزدیک به عنوان منتخب در زیر ارائه می گردد.

مطالعات خارجی

مطالعه ای در سال 2024 توسط Menevse و همکاران با عنوان تاثیر کاربرد تکنیک رهاسازی هیجانی بر ترس و اضطراب ناشی از عمل جراحی بیماران، قبل از عمل برداشتن کیسه صفرا به شیوه لاپاراسکوپی انجام شد. این مطالعه از نوع کارآزمایی بالینی با طرح پیش آزمون پس آزمون بود که بر روی 112 بیماری که بطور تصادفی به دو گروه مداخله و کنترل هر گروه به تعداد 56 بیمار تقسیم شده بودند، در کلینیک جراحی عمومی یک بیمارستان آموزشی تحقیقاتی دانشگاه آتاترک در شهر مالاتیا در کشور ترکیه انجام گرفت. بیماران گروه مداخله، تکنیک رهاسازی هیجانی را به عنوان یک مداخله پرستاری در قالب سه راند بدون وقفه قبل از عمل جراحی دریافت کردند. بلافاصله بعد از مداخله اضطراب و ترس بیماران از عمل جراحی به کمک پرسشنامه ترس از جراحی و پرسشنامه اضطراب مرتبط با عمل جراحی جمع آوری گردید. بیماران گروه مداخله فقط مراقبت های پرستاری معمول قبل از عمل جراحی را دریافت کرده بودند. نتایج مطالعه نشان داد که در پس آزمون میانگین نمره ترس و اضطراب ناشی از عمل جراحی در گروه دریافت کننده مداخله تکنیک رهاسازی هیجانی بطور معناداری از گروه کنترل پایین بود. آنان نتیجه گیری کردند که با توجه به تاثیر این تکنیک رهاسازی هیجانی در کاهش ترس و اضطراب بیماران، می توان این تکنیک را بر روی بیماران قبل از اعمال جراحی در کلینیک ها بکار برد(22)

.مطالعه ای توسط Seok و همکاران در سال 2024 با عنوان تاثیر تکنیک رهاسازی هیجانی بر شدت علایم افسردگی : یک مطالعه فراتحلیل و با هدف ارزیابی کلی تکنیک رهاسازی هیجانی در درمان علایم افسردگی و تعیین متغیرهای واسطه ای بر این تاثیرگذاری، انجام شد. در این فراتحلیل 18 کارآزمایی بالینی کنترل شده که در آنها متغیر پیامد اولیه کاهش علایم افسردگی بود، وارد تجزیه و تحلیل شدند. نتایج تحلیل نشان داد که مداخله رهاسازی هیجانی در اندازه اثری کلی به میزان 268/1 در کاهش افسردگی موثر است. همچنین بخشی از نتایج نشان داد که تاثیرگذاری تکنیک رهاسازی هیجانی در فرمت گروهی، در افسردگی های با شدت متوسط و در قالب مداخله های کوتاه مدت چند جلسه ای، تاثیر بیشتری در کاهش علایم افسردگی دارد(52)

.یوجین و همکاران در مطالعه‌ی بالینی تصادفی با عنوان "تکنیک رهاسازی هیجانی در مقابل مواجهه درمانی نوشتاری در مقابل لیست انتظار برای اختلال استرس پس از سانحه" که در سال 2022 انجام شد، 120 بیمار واجد شرایط مبتلا به PTSD را با هدف ارزیابی اثر EFT بر علائم PTSD در مقایسه با WL انتخاب و به طور تصادفی در گروه های EFT و WL تقسیم کردند. ابزار مورد استفاده جهت جمع آوری داده ها شامل پرسشنامه ی افسردگی بک و اضطراب بک بود. نتایج نشان داد که ای اف تی بهبودی قابل توجهی بر علائم ptsd نشان می دهد(56).

• مطالعه ای بصورت کارآزمایی بالینی کنترل شده همراه با لیست انتظار به منظور ارزیابی تاثیر تکنیک رهاسازی هیجانی در کاهش آسیب های شناختی ناشی از سرطان در نجات یافتگان از سرطان در کشور بلژیک توسط Tack و همکاران در سال 2021 بر روی 121 بیمار انجام شد. بیماران واجد شرایط (با سن حداقل 18 سال و نمره بالاتر از 34 از پرسشنامه نارسایی شناختی) با در نظر گرفتن متغیرهای سن،جنس، نوع درمان و مرکز درمانی بطور تصادفی به دو گروه درمان فوری و گروه لیست انتظار تقسیم شدند. برای گروه درمان فوری، 16 جلسه درمان هیجان مدار بلافاصله شروع شد و درمان گروه لیست انتظار، 8 هفته پس از گروه مداخله آغاز گردید. متغیر پیامد اولیه نسبت بیماران با نمره بالای 34 از پرسشنامه نارسایی شناختی در هر گروه بود که در سه زمان خط پایه، 8 هفته بعد و 16 هفته بعد مورد ارزیابی قرار گرفت. 8 هفته پس از شروع مداخله، نسبت بیماران با نارسایی شناختی در گروه درمان فوری بطور معناداری از بیماران گروه لیست انتظار کمتر بود. تحلیل بر اساس مدل ترکیب خطی نشان داد که مداخله رهاسازی هیجانی باعث کاهش معناداری در نمره نارسایی شناختی، آشفتگی روانشناختی، علایم افسردگی و خستگی بیماران نجات یافته از سرطان و نیز افزایش و بهبود کیفیت زندگی آنان می گردد(10)

• استاپلتون و همکاران در سال 2020مطالعه ای تحت عنوان "بررسی مجدد تاثیر تکنیک های رهاسازی هیجانی بر بیوشیمی استرس" که یک کارآزمایی تصادفی کنترل شده بود با تعداد نمونه ی ۵۳ نفر انجام دادند. در این مطالعه ۳۰دقیقه قبل و بعد از مداخله کورتیزول بزاق سنجیده و بین گروه های ای اف تی وگروه آموزش روانی مقایسه انجام شد و به طرز معنا داری میزان کورتیزول در گروه ای اف تی 39/34% کاهش یافت در حالیکه در گروه آموزش روانی کورتیزول 25/14% کاهش یافت و نتایج نشان داد ای اف تی یک درمان موثر برای کاهش استرس می باشد(55)

• Liu و همکاران (2017) مطالعه ای مداخله ای با طرح قبل – بعد یک گروهه با عنوان بررسی تاثیر تکنیک رهاسازی هیجانی بر استرس ادراک شده، اضطراب و افسردگی بیماران مبتلا به سرطان: یک مطالعه مقدماتی در کشور چین انجام دادند. در این مطالعه تعداد 15 بیمار مبتلا به سرطان بطور تصادفی انتخاب و آموزش فن رهاسازی هیجانی را روزی یک نوبت به مدت یک هفته دریافت کردند. تاثیر مداخله به کمک پرسشنامه های مقیاس استرس ادراک شده نسخه چینی، مقیاس خودارزیابی اضطراب و استرس، قبل و بعد از مداخله مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج این مطالعه نشان داد که نمرات کل مقیاس های سه گانه اضطراب، استرس ادراک شده و افسردگی در پس آزمون نسبت به پیش آزمون کاهش معنادار آماری پیدا کرده است. آنان بطور کلی نتیجه گیری کردند که تکنیک رهاسازی هیجانی می تواند بنحو موثری کاهش دهنده سطح اضطراب، استرس و افسردگی در بیماران مبتلا به سرطان باشد(54)

• مطالعه ای مقدماتی توسط Baker و همکاران در سال 2015 با عنوان تکنیک رهاسازی هیجانی به منظور کاهش عوارض جانبی ناشی از مصرف تاموکسی فن و هورمون تراپی در زنان مبتلا به سرطان پستان و با هدف اولیه ارزیابی رهاسازی هیجانی در بهبود وضعیت خلقی بیمار و در وهله دوم بهبود علایم مرتبط با منوپوز، خستگی و دردی که زنان مبتلا به سرطان پستان تحت هورمون تراپی تجربه می کنند، انجام شد. تعداد 41 بیمار یک برنامه رهاسازی هیجانی سه هفته ای شامل یک جلسه سه ساعته در هر هفته را دریافت کردند و در ادامه آن 9 هفته هم بیمار بصورت خودیار برنامه را در منزل انجام می داد. داده ها به کمک پرسشنامه ها و بصورت خودگزارش دهی در سه مرجله قبل از مداخله، 6 و 12 هفته بعد از مداخله جمع آوری گردید. بعد از 6 هفته مداخله، یک ویزیت در منزل به منظور پیگیری و دریافت بازخورد انجام شد و در هفته هشتم یک جلسه بحث گروهی متمرکز برای بیماران تشکیل گردید. نتایج مطالعه نشان داد که در پایان هفته 6 و 12 نسبت به نقطه پیش آزمون و پایه، بهبود معناداری در سطح خلق، اضطراب، افسردگی و خستگی بیماران مشاهده گردید.همچنین در پایان هفته 6 و 12 میزان و شدت علایم منوپوز از جمله گرگرفتگی کاهش معناداری یافته بود. آنان نتیجه گیری کردند که یافته های این مطالعه مقدماتی نشان داد که تکنیک رهاسازی هیجانی ممکن است ابزار خودیار موثری برای زنان مبتلا به سرطانی باشد که عوارض ناشی از هورمون درمانی را تجربه می کنند(53).

مطالعات داخلی

مرزبان و همکاران در سال 2024 پژوهشی تحت عنوان "بررسی اثر تکنیک رهاسازی هیجانی بر اضطراب و بار مراقبتی ، مراقبین بیماران مبتلا به نارسایی قلبی" را انجام دادند. در این مطالعه‌ نیمه تجربی ۹۱ نفر مراقب خانواده شرکت کردند. نمونه ها به دو گروه کنترل و مداخله تقسیم شدند. گروه مداخله در ۶ جلسه تحت آموزش ای اف تی قرار گرفتند و گروه کنترل هیچ آموزشی دریافت نکردند. نتایج نشان داد که ای اف تی به طور معنا داری اضطراب و بار مراقبتی این مراقبین را کاهش داده است(60)

مطالعه ای توسط کالروزی و همکاران (2022) با عنوان مقایسه تاثیر تکنیک رهاسازی هیجانی بر کیفیت خواب و شادکامی زنان تحت عمل جراحی پستان در خانواده های نظامی و غیر نظامی: یک مطالعه نیمه تجربی چند کانونی در ایران انجام شد. در این مطالعه بیماران به صورت تصادفی به چهار گروه مداخله با خانواده نظامی(34 بیمار)، با خانواده غیر نظامی (23 بیمار)، گروه کنترل با خانواده نظامی (31 بیمار) و خانواده غیر نظامی(35 بیمار) تقسیم شدند.اطلاعات به کمک فرم اطلاعات فردی، شاخص کیفیت خواب پیتزبورگ و پرسشنامه شادکامی آکسفورد جمع آوری گردید. نتایج نشان داد که میانگین نمره شادکامی و کیفیت خواب زنان در گروه های مداخله با خانواده نظامی و غیر نظامی بلافاصله و یک ماه بعد از مداخله در مقایسه با گروه های کنترل بهبود یافته است ولی تفاوتی در کیفیت خواب و میزان شادکامی دو گروه مورد مداخله با خانواده نظامی و غیر نظامی مشاهده نگردید. آنان نتیجه گیری کردند که با توجه به تاثیر فن رهاسازی هیجانی در بهبود وضعیت خواب و ارتقای سطح شادکامی زنان تحت عمل جراحی پستان، پیشنهاد کردند که این تکنیک به پرستاران آموزش داده شود تا بتوانند آن را در فرآیند مراقبت های پرستاری زنان مبتلا به سرطان پستان وارد کنند(47)

قربانی و همکاران در سال 2022 مطالعه ای تجربی با طرح موردی منفرد تحت عنوان "بررسی اثر بخشی آموزش تکنیک رها سازی هیجانی بر بهبود ناگویی هیجانی و خلق منفی زنان مبتلا به اضطراب صفتی" انجام دادند. جامعه پژوهش این مطالعه شامل کلیه زنان مبتلا به اضطراب صفت بودند که در سال 2020 به مراکز مشاوره شهر أصفهان مراجعه کرده بودند. از این میان تعداد سه نفر زن که واجد ملاک های اضطراب صفت - حالت بودند و از نظر ملاک های ورود و خروج و سایر ویژگی هایی همچون تحصیلات، رده سنی و وضعیت اقتصادی اجتماعی مشابه هم بودند، انتخاب شدند. داده ها به کمک پرسشنامه های استرس، اضطراب و افسردگی (DASS-21) ، چک لیست اختلالات روانی (SCL-90) و پرسشنامه ناگویی هیجانی تورنتو، قبل و بعد از مداخله جمع آوری گردید. گروه مداخله 10 جلسه 90 دقیقه ای آموزش تکنیک های رهاسازی هیجانی را دریافت کردند در حالی که گروه کنترل در این مدت هیچ مداخله یا آموزشی دریافت نکردند. نتیجه مطالعه نشان داد که تکنیک رهاسازی هیجانی به طور معناداری بر بهبود ناگویی هیجانی و خلق منفی در زنان مبتلا به اضطراب صفتی موثر است(58).

مطالعه ای نیمه تجربی با طرح پیش آزمون پس آزمون توسط علمدار باغینی و همکاران (2020) با هدف تعیین و مقایسه اثربخشی سه روش حساسیت زدایی حرکت چشم و بازپردازش، شناختی-رفتاری و رهاسازی هیجانی در کاهش اضطراب بیماران دچار اختلال استرس پس از سانحه بر روی 60 بیمار مرد مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه بستری در بیمارستان أعصاب و روان کرمان بطور تصادفی در قالب 4 گروه 15 نفره انجام شد.گروه اول 6 جلسه 45 دقیقه ای حساسیت زدایی با حرکات سریع چشم، گروه دوم 6 جلسه یک ساعته درمان شناختی رفتاری، گروه سوم 6 جلسه یک ساعته فن رهاسازی هیجانی و گروه چهارم بدون هر گونه مداخله یا گروه کنترل بودند. داده های مربوط به اضطراب توسط پرسشنامه اضطراب اشپیل برگر قبل و دو ماه پس از دریافت مداخله، جمع آوری گردید. نتایج مطالعه نشان داد که سطح اضطراب صفت و حالت در هر سه گروه دریافت کننده مداخله بطور معناداری نسبت به گروه کنترل کاهش یافته است. بنابراین آنان بطور کلی نتیجه گیری کردند از آنجا که هر سه روش با تأتیر بر افکار غیرمنطقی و رهاسازی هیجانها منجر به بهبود راهبردهای رفتاری شدند؛ بنابراین روشهایی موثری برای کاهش اضطراب افراد دچار استرس پس از سانحه محسوب میشوند(57).

یک مطالعه نیمه تجربی با طرح پیش آزمون پس آزمون و گروه کنترل توسط قاسم زاده و همکاران (2019) با عنوان اثربخشی تکنیک رهاسازی هیجانی در کاهش اضطراب و افزایش بهزیستی روانشناختی دانشجویان دانشگاه آزاد پارس آباد مغان بر روی 30 نفر از دانشجویانی که نمره اضطراب بالایی داشتند، انجام شد. این تعداد دانشجو از بین 325 نفر دانشجو به صورت در دسترس انتخاب و سپس به طور تصادفی به دو گروه 15 نفره مداخله و کنترل تقسیم شدند. مداخله رهاسازی هیجانی به مدت 8 جلسه با میانگین زمان 20 تا 30 دقیقه به دانشجویان گروه مداخله ارایه گردید. داده ها به کمک پرسشنامه های اضطراب کتل و پرسشنامه یهزیستی روانشناختی ریف قبل و بعد از مداخله جمع آوری و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج مطالعه نشان داد که فن رهاسازی هیجانی اضطراب دانشجویان را کاهش می دهد، همچنین باعث افزایش سطح بهزیستی روانشناختی آنان می گردد(59)

نقد و خلاصه مطالعات

همچنان که مرور مطالعات نشان می دهد فن رهاسازی هیجانی ، مداخله ای موثر در کاهش مشکلات و افزایش بهزیستی روانشناختی دامنه وسیعی از بیماران و حتی افراد سالم است. مطالعات معدودی از جمله یک مطالعه مقدماتی یک گروهه درخارج از ایران اثربخشی این مداخله را بر متغیرهای اضطراب و افسردگی بیماران مبتلا به سرطان مورد بررسی قرار داده است. در ایران نیز فقط یک مطالعه یافت شد که تاثیر تکنیک رهاسازی هیجانی را بر روی شدت علایم استرس پس از سانحه در بیماران با مشکلات روانشناختی مورد آزمون قرار داده است. در نتیجه مطالعه ای جامع بر روی بیماران مبتلا به سرطان با تعدادی از متغیرهای مرتبط روانشناختی انجام نشده است. بنابراین ضرورت انجام مطالعه ای با عنوان بررسی تاثیر تکنیک رهاسازی هیجانی بر شدت افسردگی، اضطراب وعلائم استرس پس از سانحه بیماران مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی مراجعه کننده به مراکز درمانی شهر زاهدان در سال ۱۴۰۳ احساس می شود.

⦁    شدت اضطراب بیماران مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی در دو گروه مداخله و کنترل بعد ازانجام تکنیک رهاسازی هیجانی متفاوت است.  
⦁    شدت افسردگی بیماران مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی در دو گروه مداخله و کنترل بعد از انجام تکنیک رهاسازی هیجانی متفاوت است.  
⦁    شدت علایم استرس پس از سانحه بیماران مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی در دو گروه مداخله و کنترل بعد از انجام تکنیک رهاسازی هیجانی متفاوت است.  

تعیین تاثیر تکنیک رهاسازی هیجانی بر شدت افسردگی، اضطراب وعلائم استرس پس از سانحه بیماران مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی مراجعه کننده به مراکز درمانی شهر زاهدان در سال1404

⦁    تعیین و مقایسه میانگین نمره اضطراب بیماران مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی در دو گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از انجام تکنیک رهاسازی هیجانی.
⦁    تعیین و مقایسه میانگین نمره افسردگی بیماران مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی در دو گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از انجام تکنیک رهاسازی هیجانی.
⦁    تعیین و مقایسه میانگین نمره علایم استرس پس از سانحه بیماران مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی در دو گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از انجام تکنیک رهاسازی هیجانی

..

…

تکنیک رهاسازی هیجانی
تعریف نظری: تکنیک آزادی عاطفی یک مداخله روانی فیزیولوژیکی است که عناصر درمان شناختی رفتاری (CBT)، مواجهه درمانی و تحریک جسمی را با استفاده از نقاط طب فشاری ترکیب می کند(61).
تعریف عملی: در مطالعه حاضر این تکنیک به صورت اعمال ضربات آهسته بر نقاط انرژی شامل نقطه ی کاراته، فرق سر ابتدای ابرو، انتهای ابرو، زیر چشم، زیربینی، زیرلب، ناحیه ترقوه(قفسه سینه) و زیربغل انجام می شوداین ضربات3تا5بار روی هر ناحیه انجام میشود.
اضطراب
تعریف نظری: اضطراب واکنش در برابر خطری نامعلوم، درونی، مبهم و از منشاء ناخود آگاه و غیرقابل کنترل بوده وعوامل متعددی آنرا ایجادمیکند(62).
تعریف عملی: نمره ای که فرد از 7 سوال مربوط به اضطراب از مقیاس اضطراب و افسردگی بیمارستانی دریافت می کند و دامنه نمره ای بین 0 تا 21 خواهد داشت. نمره بالاتر نشان از اضطراب بالاتر دارد.
افسردگی
تعریف نظری:  درد روحی جانکاه و طاقت فرسای ناشی از خلق‌وخوی غم‌انگیز با از دست دادن علاقه یا لذت بردن از فعالیت‌های معمول است که اختلالی برجسته و نسبتاً پایدار در فرد است(63).
تعریف عملی: نمره ای که فرد از 7 سوال مربوط به فسردگی از مقیاس اضطراب و افسردگی بیمارستانی دریافت می کند و دامنه نمره ای بین 0 تا 21 خواهد داشت. نمره بالاتر نشان از افسردگی بالاتر دارد.

اختلال استرس پس از سانحه:

تعریف نظری: وضعیتی است که می تواند پس از قرار گرفتن در معرض رویدادهای بسیار آسیب زا مانند خشونت بین فردی، جنگ، حوادث تهدید کننده زندگی یا بلایای طبیعی ایجاد شود. علائم آن شامل خاطرات ناراحت کننده و مزاحم و کابوس های تروما، تحریک پذیری، هوشیاری بیش از حد، مشکل در خواب، تمرکز ضعیف و کناره گیری عاطفی است(64).

تعریف عملی: منظور از استرس پس از سانحه در این مطالعه نمره ای است که زنان مبتلا به سرطان از پاسخ به 17 سوال پرسشنامه اختلال استرس پس از سانحه به دست می آورند و دامنه نمره ای بین 17 تا 85 خواهد داشت. نمره بالاتر، نشان دهنده استرس ادراک شده بیشتر می باشد.

این پژوهش، مطالعه ای نیمه تجربی، با طرح  پیش آزمون- پس آزمون و گروه کنترل خواهد بود.

کلیه بیماران مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی مراجعه کننده به مراکز درمانی شهر زاهدان در سال1404 ، جامعه مورد مطالعه در این پژوهش را تشکیل خواهد داد.
معیار های ورود به مطالعه
⦁    تشخیص قطعی سرطان توسط پزشک معالج
⦁    گرید یا سطح II یا III سرطان پستان

⦁بیماران new caseباشندونوبت اول شیمی درمانی وسه ماهه اول بیماری ودرمان خواهدبود
⦁    توانایی شرکت در جلسات تکنیک رهاسازی هیجانی (EFT)

بیماران تحت درمان کورس اول شیمی درمانی باشند
⦁    عدم مصرف داروهای روان‌پزشکی تثبیت‌کننده خلق یا آرام‌بخش (یا تحت کنترل بودن مصرف آن‌ها).
⦁    تمایل و رضایت آگاهانه به شرکت در مطالعه (امضای فرم رضایت‌نامه).
⦁    نداشتن بیماری‌های شدید روان‌پزشکی (مانند روان‌پریشی یا دمانس) که مانع از درک آموزش‌های مربوط به تکنیک شود.
(معیارهای خروج از مطالعه)
⦁    انصراف از ادامه شرکت در مطالعه در هر مرحله.⦁بروز متاستاز حین مطالعه
⦁    تغییر شرایط جسمی یا روانی که شرکت در مطالعه را غیرممکن کند.
⦁    عدم حضور در بیش از یک جلسه ازمداخله
⦁    شروع درمان‌های جدید روان‌پزشکی یا استفاده از داروهای مؤثر بر روان طی دوره مطالعه.
⦁بیمارانی که جهت دریافت دارو به کلینیک خصوصی یاسایر مراکز غیروابسته به علوم پزشکی مراجعه کننداز مطالعه حذف خواهند شد.

حجم نمونه بر اساس میانگین و انحراف معیار نمره اضطراب و استرس به عنوان متغیر و پیامد اولیه در مطالعه نویدیان و همکاران(2018) و با حدود اطمینان 95 % وتوان آزمون آماری95 % و بر اساس فرمول زیر در هر گروه تعداد بسیار اندکی(4 نفر)  بدست آمد (15)برای اطمینان از حجم نمونه، در نظر داشتن ریزش احتمالی و امکان انجام آزمون های آماری، حجم نمونه در هر گروه30نفر و در مجموع 60 نفر تعیین شد.

نمونه ها در وهله نخست به شیوه در دسترس انتخاب و سپس به شیوه تخصیص تصادفی از نوع " قــانون تخصــیص تصــادفی ( Random allocation rule)" به دو گروه تقسیم خواهند شد.

پرسشنامه اضطراب و افسردگی

1    احساس تنیدگی یا از هم گسیختگی می کنم.

اغلب اوقات   
مدت زمان زیادی   
گاهی اوقات   
هیچوقت   
2    احساس می کنم که انگار کم تحرک شده ام.    تقریباً همیشه   
اغلب اوقات   
گاهی اوقات   
هیچوقت   
3    هنوز از چیزهایی که قبلاً لذت می بردم «احساس
لذت می کنم».    دقیقاً به همان اندازه   
نه کاملاً به همان قدر   
فقط اندکی   
به هیچ وجه   
4    نوعی احساس ترس وجودم را فرا گرفته: دلم مثل سیر و سرکه می جوشد.    به هیچ وجه   
گاهی اوقات   
اغلب اوقات   
تقریباً همیشه   
5    نوعی احساس ترس دارم ، مثل اینکه اتفاق بدی درحال وقوع است.    البته،  وکاملاً هم بد   
بله، اما نه چندان بد   
کمی، اما مرانگران نمی کند   
به هیچ وجه   
6    دیگر به ظاهرم نمی رسم.   

کاملاً   
آنقدر که باید به خودم نمی رسم   
ممکن است کاملاً مثل گذشته به خودم  نرسم   
مثل همیشه به خودم می رسم   
7    من می توانم بخندم و نکات خنده آور را تشخیص دهم.    به همان اندازه که قبلاً می توانستم   
نه کاملاً به اندازۀ گذشته   
مسلماً نه به اندازۀ گذشته   
به هیچ وجه   
8    آرام و قرار ندارم ، گویی مجبورم پیوسته در حرکت باشم.    در واقع خیلی زیاد   
زیاد   
نه خیلی زیاد   
به هیچ وجه   
9    افکار نگران کننده ای به ذهنم خطور می کند.    در اکثر مواقع   
بسیاری اوقات   
گاهی اوقات، اما نه خیلی زیاد   
فقط برخی مواقع   
10    در انتظار چیزهای خوشایندم.    درست مثل گذشته   
اندکی کمتر از گذشته   
کاملاً کمتر از گذشته   
به هیچ وجه   
11    احساس نشاط می کنم.    به هیچ وجه   
اندکی   
گاهی اوقات   
بیشتر مواقع   
12    ناگهان احساس وحشت زدگی می کنم.    براستی اغلب اوقات   
تقریباً اغلب موارد   
نه خیلی زیاد   
به هیچ وجه   
13    می توانم به راحتی بنشینم و در جای خود آرام بگیرم.    کاملاً   
معمولاً   
اندکی   
به هیچ وجه   
14    می توانم از یک کتاب خوب یا برنامه رادیویی یا تلویزیونی لذت ببرم.    غالباً   
گاهی اوقات   
اندکی   
خیلی بندرت

پرسشنامه استرس پس ازسانحه:    1.تکرارخاطرات یاتصاویرناراحت کننده از تجربه استرس زا   اصلا  متوسط زیاد خیلی زیاد

2.رویاهای ناراحت کننده درخواب وبیداری     اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

3.احساس اینکه تجربه استرس زای گذشته دوباره درحال اتفاق است    اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

4.احساس پریشانی زیاد       اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

5.داشتن واکنش جسمانی هنگام یاداوری تجریه استرسزای گذشته   اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

6.اجتناب از تفکریاصحبت درمورد ان تجربه    اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

7.اجتناب ازبعضی فعالیتها یاموقعیتها به دلیل اینکه شمارایاد تجربه استرسزای گذشته می اندازد   اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

8.زحمت دربه یاداوری قسمتهای مهم تجربه ناراحت کننده    اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

9.از دست دادن علاقه ولذت به فعالیتهایی که قبلا علاقه داشته است     اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

10.احساس فاصله از مردم     اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

11.احساس ناتوانی در عشق وعلاقه نسبت به دیگران    اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

12.داشتن این احساس که اینده شماکوتاه شده ست    اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

13.اشکال دربه خواب رفتن    اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

14.احساس تحریگ پذیری یاخشم    اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

15.مشکل برای تمرکزکردن   اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

16.درحالت دفاعی بودن    اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

17.احساس ازجاپریدن  اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

ابزار گردآوری اطلاعات در این مطالعه، پرسشنامه ای متشکل از سه بخش خواهد بود.
الف: فرم اطلاعات مربوط به بیماری و مشخصات دموگرافیک بیمار مبتلا به سرطان شامل سن، ، تاهل، تحصیلات، شغل، تعداد دفعات شیمی درمانی، گرید (سطح) سرطان سینه،
ب: پرسشنامه اضطراب و افسردگی بیمارستانی 
ج:  پرسشنامه فهرست اختلال استرس پس از ضربه

پس از کسب مجوز از کمیته اخلاق و معرفی نامه از معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی زاهدان به بیمارستان علی ابن ابیطالب (ع) مراجعه خواهد شد و با مدیران بیمارستان و مسئول بخش شیمی درمانی برای همکاری در اجرای مطالعه هماهنگی لازم بعمل خواهد آمد. ابتدا از بین بیماران برای دریافت شیمی درمانی به بخش مراجعه می کنند، افراد واجد شرایط ورود به مطالعه شناسایی و انتخاب خواهند شد. سپس با این بیماران منتخب مصاحبه و ضمن بیان اهداف مطالعه و روند انجام پژوهش، در صورت موافقت، رضایت آنان برای شرکت در مطالعه جلب خواهد شد. بیماران داوطلب ورود به مطالعه ای که به شیوه در دسترس انتخاب شدند، سپس بطور تصادفی از نوع محدود تحت عنوان " قــانون تخصــیص تصــادفی ( Random allocation rule)" به دو گروه مداخله و کنترل اختصاص خواهندیافت. به این صورت که ابتدا به تعداد کل بیماران مورد مطالعه، 60 کارت رنگی مشخص کننده گروه های مطالعه (کارت قرمز مداخله و کارت سفید کنترل) تهیه شد. به ترتیب بر اساس خارج شدن کارت های رنگی، لیستی از 60 شرکت کننده که نشان دهنده عضویت گروهی هر یک است، تهیه گردید. بتدریج و با تعیین بیمار واجد شرایط یکی از شماره های لیست استخراج شده، به ترتیب به هر فرد منتخب اختصاص خواهد یافت. از هر دو گروه پیش آزمون از طریق تکمیل پرسشنامه های اضطراب و افسردگی بیمارستانی و چک لیست علایم استرس پس از سانحه به صورت خودگزارش دهی بعمل خواهد آمد. در صورتی که بیمار متعلق به گروه مداخله بود، مداخله تکنیک رهاسازی هیجانی را طی 6 جلسه به شرح زیر و بر اساس جدول محتوای شماره 1دریافت خواهد کرد. 4 هفته پس از اتمام جلسات رهاسازی هیجانی، مجددا پرسشنامه ها به عنوان پس آزمون تکمیل خواهد شد. گروه کنترل در این مدت هیچگونه مداخله یا آموزشی جز آموزش های روتین بخش دریافت نخواهند کرد و در همان فاصله زمانی  همانند گروه مداخله، پس آزمون در مورد آنها نیز انجام خواهد شد. پس از مشخص شدن عضویت گروهی، بیماران گروه مداخله به طریق تصادفی ساده (زوج و فرد)در قالب 5گروه شش نفره تقسیم بندی و مورد مداخله گروهی قرار خواهند گرفت. پس از آن با بیماران هر گروه در خصوص زمان و مکان برگزاری جلسات( بیمارستان ) هماهنگ حواهد شد. جلسات به طول مدت متوسط 2 ساعت و دو بار در هفته (جمعا 3 هفته) در این مطالعه از کارشناس ارشد روانشناسی بالینی به عنوان همکار وناظر استفاده خواهدشد که دراین دو جلسه درهفته صبح وعصر برای بیماران مداخله انجام میشود و در طول مدت این سه هفته در محیط گوگل میت بصورت آنلاین درمان، تمرین ها و پاسخ به سوالات و ابهامات و موانع احتمالی ادامه می یابد.

جدول 1: محتوای تکنیک رهاسازی هیجانی به تفکیک در هر جلسه درمانی

داده ها پس از جمع آوری توسط نرم افزار SPSS-22 مورد تجزیه وتحلیل قرار خواهد گرفت. ابتدا فراوانی، درصد، میانگین، انحراف معیار، حداقل و حداکثر به کمک آمار توصیفی تعیین خواهد شد و در ادامه برای مقایسه میانگین های قبل و بعد در هر گروه از آزمون تی زوجی، مقایسه میانگین های دو گروه مداخله و کنترل قبل و بعد اجرای تکنیک رهاسازی هیجانی از آزمون تی مستقل، مقایسه فراوانی متغیرهای کیفی دو گروه از آزمون کای دو استفاده خواهد شد. سطح معناداری در این مطالعه کمتر از 05/0 مد نظر قرارخواهد گرفت. به منظور بررسی تاثیر مداخله همرا ه با کنترل اثر پیش آزمون و برخی متغیرهای مخدوش کننده از آزمون تحلیل کوواریانس استفاده خواهد شد.  نرمالیتی داده ها به کمک آزمون شاپیرو ویلک تعیین خواهد شد. در صورت عدم وجود شرط نرمالیتی از آزمون های معادل یعنی یومن ویتنی، ویلکاکسون و کای دو استفاده خواهد شد

راهنمای عمومی اخالق در پژوهشهای دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران

-1 هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسانها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.
-2 در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سالمت و ایمنی فرد فرد آزمودنیها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی
مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا
شود که تخصص و مهارت بالینی الزم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزماییهای بالینی بر روی بیماران یا داوطلبهای
سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.
-3 پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیهپذیر است که منافع بالقوهی آن برای هر فرد آزمودنی بیشتر از
خطرهای آن باشد. در پژوهشهای دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار میگیرد
نباید بیشتر از آنچه باشد که مردم عادی در زندگی روزمرهی خود با آن مواجه میشوند. حصول اطمینان از این امر
برعهدهی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایشکنندهی پژوهش از جمله کمیتهی
اخالق در پژوهش است.
-4 مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینهی پایینتر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه
نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.5-طراحی و اجرای پژوهشهایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته
شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهشهای قبلی آزمایشگاهی، و در صورت
لزوم، حیوانی مناسب باشد. مطالعات حیوانی باید با رعایت کامل اصول اخالقی کار با حیوانات آزمایشگاهی انجام شوند.

-6هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرحنامه )پروپوزال( به انجام برسد. در کارآزماییهای بالینی باید
عالوه بر طرح نامه، دستورالعمل )پروتکل( نیز تهیه و ارائه شود. طرحنامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای
ضروری باشد. از جمله بخش مالحظات اخالقی، اطالعات مربوط به بودجه، حمایت کنندهها، وابستگیهای سازمانی، موارد
تعارض منافع بالقوهی دیگر، مشوقهای شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در
پژوهش .در مواردی که الزم است رضایتنامهی آگاهانه بهصورت کتبی اخذ شود، فرم رضایتنامه باید تدوین و به
طرحنامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرحنامه از سوی کمیتهی مستقل اخالق در پژوهش، نباید اجرای
پژوهش شروع شود.

8-پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید،
اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که
مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی
باالتری نسبت به آزمودنی داشته باشد، دالیل این شیوهی جذب آزمودنی، باید توسط کمیتهی اخالق تأیید شود، در
این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

ریزش احتمالی بیماران به دلیل شرایط خاص بیماری که بدین منظور تعداد نمونه در هر گروه 34 نفر در نظر گرفته شده است

Emotional Freedom Technique (EFT), Depression, Anxiety, Cancer,
Post-Traumatic Stress Symptoms

_تکنیک رهاسازی هیجانی_تکنیک ازادسازی عاطفی_اضطراب_افسردگی_سرطان پستان_شیمی درمانی_استرس پس ازسانحه

You W, Henneberg M. Cancer incidence increasing globally: The role of relaxed natural selection. Evolutionary applications. 2018;11(2):140-52.
2.    Cause G, Age S. by Country and by Region, 2000–2019. World Health Organization. 2020.
3.    Fakir SE, Najdi A, Khazraji YC, Bennani M, Belakhel L, Abousselham L, et al. Breast cancer screening in Morocco: performance indicators during two years of an organized programme. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention. 2015;16(15):6285-8.
4.    Ferlay J, Ervik M, Lam F, Colombet M, Mery L, Piñeros M, et al. Global cancer observatory: cancer today. Lyon: International agency for research on cancer. 2020;20182020.
5.    Baladi A, El Fadli M, Tafenzi HA, El Bouaouidi K, Benhima N, Afani L, et al. Prevalence and associated factors of herbal medicine use among breast cancer patients: a cross-sectional study in Morocco. 2024.
6.    Shang C, Xu D. Epidemiology of Breast Cancer. Oncologie (Tech Science Press). 2022;24(4).
7.    De Oliveira M, de Oliveira CS, Silva FV, Camargo M, de Sá NG. Assessment of psychological impact and relationships interpersonal in women with malignant breast neoplasia. European Psychiatry. 2024;67(S1):S650-S.
8.    Behranvand N, Nasri F, Zolfaghari Emameh R, Khani P, Hosseini A, Garssen J, et al. Chemotherapy: a double-edged sword in cancer treatment. Cancer immunology, immunotherapy. 2022;71(3):507-26.
9.    de Martel C, Georges D, Bray F, Ferlay J, Clifford GM. Global burden of cancer attributable to infections in 2018: a worldwide incidence analysis. The Lancet global health. 2020;8(2):e180-e9010.    Tack L, Lefebvre T, Lycke M, Langenaeken C, Fontaine C, Borms M, et al. A randomised wait-list controlled trial to evaluate Emotional Freedom Techniques for self-reported cancer-related cognitive impairment in cancer survivors (EMOTICON). EClinicalMedicine. 2021;39.
11.    Łuczyk RJ, Sikora K, Bodio A, Łuczyk M, Baryła‐Matejczuk M, Wawryniuk A, et al. Role of emotional control on anxiety and stress among cancer patients. Cancer Medicine. 2024;13(18):e70162.
12.    Jaglarz K, Kuca M, Cholewa M, Wójcik J, Pamuła KW, Szymańska WM, et al. The role of psychooncology in cancer treatment–a literature review. Journal of Education, Health and Sport. 2024;70:55663-.
13.    Vaziri Harami R, Ghorbani Doshantapeh A, Ghaffariyan S, Asgari N, Akbari M, Ranjbaran F, et al. Psychological and psychiatric issues in patients diagnosed with cancer: a review study. J Prev Epidemiol. 2024;9(1):e35238.
14.    Shalata W, Gothelf I, Bernstine T, Michlin R, Tourkey L, Shalata S, et al. Mental Health Challenges in Cancer Patients: A Cross-Sectional Analysis of Depression and Anxiety. Cancers. 2024;16(16):2827.
15.    Abraham Y, G/Tsadik M, Gebeyehu A, Fanta T, Ashegu T. Depression and anxiety prevalence and correlations among cancer patients at Tikur Anbesa Hospital in Addis Ababa, Ethiopia, 2018: Cross-sectional study. Frontiers in Psychiatry. 2022;13:939043.
16.    Fadli RP, Putri YE, Amalianita B, Zola N, Ifdil I. Treatment for anxiety using spiritual emotional freedom technique. J Couns Educ Technol. 2020;3(1):41-6.
17.    Hashemi S-M, Rafiemanesh H, Aghamohammadi T, Badakhsh M, Amirshahi M, Sari M, et al. Prevalence of anxiety among breast cancer patients: a systematic review and meta-analysis. Breast Cancer. 2020;27:166-78.
18.    Fairchild A. Under-treatment of cancer pain. Current opinion in supportive and palliative care. 2010;4(1):11-5.
19.    Mausbach BT, Decastro G, Schwab RB, Tiamson‐Kassab M, Irwin SA. Healthcare use and costs in adult cancer patients with anxiety and depression. Depression and anxiety. 2020;37(9):908-15.
20.    Massie MJ. Prevalence of depression in patients with cancer. JNCI Monographs. 2004;2004(32):57-71.
21.    Ahmed E. Antidepressants in Patients With Advanced Cancer: When They're Warranted and How to Choose Therapy. Oncology (08909091). 2019;33(2).
22.    Menevşe Ş, Yayla A. Effect of emotional freedom technique applied to patients before laparoscopic cholecystectomy on surgical fear and anxiety: a randomized controlled trial. Journal of PeriAnesthesia Nursing. 2024;39(1):93-100.
23.    Battat M, Omair N, WildAli MA, Alkaissi A, Amer R, Koni AA, et al. Assessment of depression symptoms among cancer patients: a cross-sectional study from a developing country. Scientific Reports. 2024;14(1):11934.
24.    Yu W-Z, Wang H-F, Huda N, Yen Y, Liu Y-L, Li C-S, et al. Prevalence and Correlates of Depressive Symptoms among Patients with Cancer: A Cross-Sectional Study. Current Oncology. 2024;31(10):5802-20.
25.    Zamani-Gharaghoosh F, Latifi Z, Sharifi-Isfahani M. The effect of self-healing training on stress, death anxiety and depression in breast cancer patients. Iranian Journal of Psychiatric Nursing (IJPN) Original Article. 2021;9(3).
26.    Mohajer S, Mazlum SR, Rajabzadeh M, Namazinia M. The effect of laughter yoga on depression in cancer patients undergoing chemotherapy: a randomized clinical trial. Hayat. 2022;28(3):284-95.
27.    Kim YH, Kim HJ, Do Ahn S, Seo YJ, Kim SH. Effects of meditation on anxiety, depression, fatigue, and quality of life of women undergoing radiation therapy for breast cancer. Complementary therapies in medicine. 2013;21(4):379-87.
28.    Cranstoun D, Baliousis M, Merdian HL, Rennoldson M. Nurse-interventions for depression in adult cancer patients: A systematic review and meta-analysis of Randomised Controlled Trials. Journal of Pain and Symptom Management. 2024.
29.    Cordova MJ, Riba MB, Spiegel D. Post-traumatic stress disorder and cancer. The Lancet Psychiatry. 2017;4(4):330-8.
30.    Unseld M, Krammer K, Lubowitzki S, Jachs M, Baumann L, Vyssoki B, et al. Screening for post‐traumatic stress disorders in 1017 cancer patients and correlation with anxiety, depression, and distress. Psycho‐Oncology. 2019;28(12):2382-8.
31.    Dlamini NP, Mutluri A. An empirical analysis on post-traumatic stress disorder (PTSD) among recently diagnosed cancer patients: a study in Visakhapatnam. International Journal of Research and Review. 2023;10(6):251-8.
32.    Xue C, Ge Y, Tang B, Liu Y, Kang P, Wang M, et al. A meta-analysis of risk factors for combat-related PTSD among military personnel and veterans. PloS one. 2015;10(3):e0120270.
33.    Conley CC, Bishop BT, Andersen BL, editors. Emotions and emotion regulation in breast cancer survivorship. Healthcare; 2016: MDPI.
34.    Moradi A, Jabari H, Miraghayi AM, Parhoon H, Moradmand-Badiee B. Autobiographical memory performance among people with AIDS/HIV. 2010.
35.    Myhren H, Tøien K, Ekeberg Ø, Karlsson S, Sandvik L, Stokland O. Patients’ memory and psychological distress after ICU stay compared with expectations of the relatives. Intensive care medicine. 2009;35:2078-86.
36.    Ness S. Concerns across the survivorship trajectory: results from a survey of cancer survivors. Number 1/January 2013. 2013;40(1):35-42.
37.    Knobf MT, editor Clinical update: psychosocial responses in breast cancer survivors. Seminars in oncology nursing; 2011: Elsevier.
38.    Ozdemir O, Boysan M, Ozdemir PG, Yilmaz E. Relationships between posttraumatic stress disorder (PTSD), dissociation, quality of life, hopelessness, and suicidal ideation among earthquake survivors. Psychiatry research. 2015;228(3):598-605led psychological 39.    Satin JR, Linden W, Phillips MJ. Depression as a predictor of disease progression and mortality in cancer patients: a meta‐analysis. Cancer. 2009;115(22):5349-61.
40.    Lebimoyo AA, Sanni MO. A prospective longitudinal study of post-traumatic stress symptoms and its risk factors in newly diagnosed female breast cancer patients. Middle East Current Psychiatry. 2023;30(1):105.
41.    Springer F, Kuba K, Ernst J, Friedrich M, Glaesmer H, Platzbecker U, et al. Symptoms of posttraumatic stress disorder and adjustment disorder in hematological cancer patients with different treatment regimes. Acta Oncologica. 2023;62(9):1110-7.
42.    Mai Q, Li X, Yang D, Zhang X, Peng K, Hao Y. Effects of acupressure on cancer-related pain management: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. European Journal of Integrative Medicine. 2022;51:102120.
43.    Church D. Reductions in pain, depression, and anxiety symptoms after PTSD remediation in veterans. Explore. 2014;10(3):162-9.
44.    Hudson R. I tapped that: A study of the mechanisms and longevity effects of emotional freedom techniques: Southern Nazarene University; 2013.
45.    Stapleton P, Chatwin H, William M, Hutton A, Pain A, Porter B, et al. Emotional freedom techniques in the treatment of unhealthy eating behaviors and related psychological constructs in adolescents: A randomized controlled pilot trial. Explore. 2016;12(2):113-22.
46.    Kalroozi F, Moradi M, Ghaedi‐Heidari F, Marzban A, Raeisi‐Ardali SR. Comparing the effect of emotional freedom technique on sleep quality and happiness of women undergoing breast cancer surgery in military and nonmilitary families: A quasi‐experimental multicenter study. Perspectives in Psychiatric Care. 2022;58(4):2986-97.
47.    Bougea AM, Spandideas N, Alexopoulos EC, Thomaides T, Chrousos GP, Darviri C. Effect of the emotional freedom technique on perceived stress, quality of life, and cortisol salivary levels in tension-type headache sufferers: a randomized controlled trial. Explore2013;9(2):91-9.
48.    Church D, Marohn S. Clinical EFT Handbook Volume 1: Hay House, Inc; 2013.
49.    Dincer B, Inangil D. The effect of emotional freedom techniques on nurses' stress, anxiety, and burnout levels during the COVID-19 pandemic: a randomized controlled trial. Explore. 2021;17(2):109-14.
50.    Church D. Clinical EFT as an evidence-based practice for the treatment of psychological and physiological conditions. Psychology. 2013;4(08):645.
51.    Seok J-W, Kim J-D. Light Therapy for Older People with Depressive Symptoms: Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Clinical Medicine. 2024;13(22):698252.    Baker BS, Hoffman CJ. Emotional Freedom Techniques (EFT) to reduce the side effects associated with tamoxifen and aromatase inhibitor use in women with breast cancer: A service evaluation. European Journal of Integrative Medicine. 2015;7(2):136-42.
53.    Liu CL, Liu L, Zhang Y, Dai XZ, Wu H. Prevalence and its associated psychological variables of symptoms of depression and anxiety among ovarian cancer patients in China: a cross-sectional study. Health and quality of life outcomes. 2017;15:1-11.
54.    Stapleton P, Crighton G, Sabot D, O'Neill HM. Reexamining the effect of emotional freedom techniques on stress biochemistry: A randomized controlled trial. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy. 2020;12(8):869.
55.    Choi Y, Kim Y, Choi S, Choi Y-E, Kwon O, Kwon D-H, et al. Emotional freedom technique versus written exposure therapy versus waiting list for post-traumatic stress disorder: Protocol for a randomised clinical MRI study. BMJ open. 2023;13(6):e070389.
56.    Baghini AA, Behboodi M, Kiamanesh A. The Effectiveness of Emotional Release Technique (EFT) in Reducing Anxiety in Patients with Post-Traumatic Stress Disorder. Journal of Assessment and Research in Applied Counseling (JARAC). 2021;3(2):14-26.
57.    Ghorbani S, Solimanifar S. The Effectivenss of Emotional Freedom Technique on Improving Alexithymia and Negative Mood in Woment with Trait-State Anxiety. Journal of Research in Behavioural Sciences. 2022;20(3):447-58.
58.    Ghasemzadeh A, Ghamari M, Hosseinian S. The impact of emotional freedom techniques on Students’ anxiety reduction and psychological wellbeing increase. Education Strategies in Medical Sciences. 2019;12(4):135-45.
59.    Marzban A, Akbari M, Moradi M, Fanian N. The effect of emotional freedom techniques (EFT) on anxiety and caregiver burden of family caregivers of patients with heart failure: A quasi-experimental study. Journal of Education and Health Promotion. 2024;13(1):128.
60.    Clond M. Emotional freedom techniques for anxiety: a systematic review with meta-analysis. The Journal of nervous and mental disease. 2016;204(5):388-95.
61.    Ezzatibabi M, Narimani M, Mikaeili N, Aghajani S. The effectiveness of emotional regulation training on improving self-control and social anxiety in students with learning disabilities. Journal of Learning Disabilities. 2024;13(3):44-57.
62.    Hamidi R, Fekrizadeh Z, Azadbakht M, Garmaroudi G, Taheri Tanjani P, Fathizadeh S, et al. Validity and reliability Beck Depression Inventory-II among the Iranian elderly population. Journal of Sabzevar University of Medical Sciences. 2015;22(1):189-98.
63.    Yehuda R, Hoge CW, McFarlane AC, Vermetten E, Lanius RA, Nievergelt CM, et al. Post-traumatic stress disorder. Nature reviews Disease primers. 2015;1(1):1-22.
64.    Kaviani H, Seyfourian H, Sharifi V, Ebrahimkhani N. Reliability and validity of anxiety and depression hospital scales (HADS): Iranian patients with anxiety and depression disorders. 2009.
65.    Goodarzi M. Evaluating reliability and validity of the Mississippi scale for post-traumatic stress disorder in Shiraz. Journal of Psychology. 2003;7(3):153-78.

بررسی تاثیر تکنیک رهاسازی هیجانی برشدت افسردگی،اضطراب وعلائم استرس پس ازسانحه بیماران مبتلابه سرطان پستان تحت شیمی درمانی مراجعه کننده به مراکزدرمانی شهرزاهدان در سال1404

ندارد

پژوهش حاضرشامل استفاده از تکنیک رهاسازی هیجانی برشدت افسردگی واضطراب وعلائم استرس پس ازسانحه بیماران سرطان پستان تحت شیمی درمانی  که به مراکزدرمانی زاهدان مراجعه می کنند میباشد.پرسش نامه های مربوط به اضطراب وافسردگی بیمارستانی واسترس پس ازسانحه توسط بیماران تکمیل شده و آموزشهای این تکنیک باهمکاری خانم روانشناس انجام خواهدشد این تکنیک از طریق آرام کردن سیستم عصبی دستورآرامش به مغز می دهد.

این پژوهش هیچگونه خطری ندارد.

این پژوهش هیچگونه خطری برای شماندارد.بااین وجودپژوهشگردرکنارشمابوده وپاسخگوی تمام ابهامات خواهدبود.

دراین پژوهش هزینه پژوهش برای بیمارهزینه ای ندارد

ندارد

نتایج مطالعه به اطلاع بیمارخواهدرسیدواین نتایج به صورت کاملا محرمانه وصرفا جهت مقاصدپژوهش به کارخواهدرفت وهویت بیماری وی درچارچوب قوانین وجامعه وخانواده محرمانه خواهدماند

حتما اگرابهام باشد برای پاسخگویی رفع ابهام میشود

حق نپذیرفتن یاانصراف دارند

با رضایت وتوافق کتبی بیمارپژوهش انجام خواهدشد

پرسشنامه اضطراب و افسردگی

ردیف    عبارت    رتبه   
1   
احساس تنیدگی یا از هم گسیختگی می کنم.

اغلب اوقات   
 مدت زمان زیادی   
 گاهی اوقات   
 هیچوقت   
2   
احساس می کنم که انگار کم تحرک شده ام.    تقریباً همیشه   
 اغلب اوقات   
 گاهی اوقات   
 هیچوقت   
3   
هنوز از چیزهایی که قبلاً لذت می بردم «احساس
لذت می کنم».    دقیقاً به همان اندازه   
 نه کاملاً به همان قدر   
 فقط اندکی   
 به هیچ وجه   
4    نوعی احساس ترس وجودم را فرا گرفته: دلم مثل سیر و سرکه می جوشد.    به هیچ وجه   
 گاهی اوقات   
 اغلب اوقات   
 تقریباً همیشه   
5   
نوعی احساس ترس دارم ، مثل اینکه اتفاق بدی درحال وقوع است.    البته،  وکاملاً هم بد   
 بله، اما نه چندان بد   
 کمی، اما مرانگران نمی کند   
 به هیچ وجه   
6   
دیگر به ظاهرم نمی رسم.    کاملاً   
 آنقدر که باید به خودم نمی رسم   
 ممکن است کاملاً مثل گذشته به خودم  نرسم   
 مثل همیشه به خودم می رسم   
7   
من می توانم بخندم و نکات خنده آور را تشخیص دهم.    به همان اندازه که قبلاً می توانستم   
 نه کاملاً به اندازۀ گذشته   
 مسلماً نه به اندازۀ گذشته   
 به هیچ وجه   
8   
آرام و قرار ندارم ، گویی مجبورم پیوسته در حرکت باشم.    در واقع خیلی زیاد   
 زیاد   
 نه خیلی زیاد   
 به هیچ وجه   
9   
افکار نگران کننده ای به ذهنم خطور می کند.    در اکثر مواقع   
 بسیاری اوقات   
 گاهی اوقات، اما نه خیلی زیاد   
 فقط برخی مواقع   
10   
در انتظار چیزهای خوشایندم.    درست مثل گذشته   
 اندکی کمتر از گذشته   
 کاملاً کمتر از گذشته   
 به هیچ وجه   
11   
احساس نشاط می کنم.    به هیچ وجه   
 اندکی   
 گاهی اوقات   
 بیشتر مواقع   
12   
ناگهان احساس وحشت زدگی می کنم.    براستی اغلب اوقات   
 تقریباً اغلب موارد   
 نه خیلی زیاد   
 به هیچ وجه   
13   
می توانم به راحتی بنشینم و در جای خود آرام بگیرم.    کاملاً   
 معمولاً   
 اندکی   
 به هیچ وجه   
14   
می توانم از یک کتاب خوب یا برنامه رادیویی یا تلویزیونی لذت ببرم.    غالباً   
 گاهی اوقات   
 اندکی   
 خیلی بندرت

پرسشنامه اضطراب و افسردگی بیمارستانی( The Hospital Anxiety and Depression Scale: HADS) توسط Zigmond و Snaith در سال1983 طراحی شده است. اینمقیاس خودگزارش دهی برایارزیابی فشرده و سریعاضطراب و افسردگی درجمعیت ها و گروههای غیر روانپزشکی ساخته شده است ومدت زمان اجرای انحدود 10 دقیقه طول می کشد. اینمقیاس 14 سوالی یک زیرمقیاس افسردگی با 7 سوال و یکزیر مقیاس اضطراب با 7 سوالدارد. از مزیت های اینابزار کوتاه بودن، نمرهگذاری  آسان  و حسّاسیّت  نسبی  به  تغییر است. هر سوال دارای 4 گزینه است که آزمودنی بر اساس نوعاحساس خود یکی ازآنها را بر میگزیند. به هر کدام ازاین گزینه ها، وزنیبین 3-0 تخصیص می یابد. بهاین صورت که تقریبا هرگز امتیاز صفر،گاهی اوقات امتیاز 1، بیشتر اوقات امتیاز 2 وتقریبا همیشه امتیاز 3 تعلقمی گیرد. وزننمره گذاری، برای عباراتی که حضور اضطراب یا افسردگی رانشان می دهند بهصورتی است که نمره 3 نشاندهنده سطح بالای اضطراب یا افسردگی ونمره صفر برای حداقل اضطراب یا افسردگی است. وزن نمره گذاری، برای عباراتی کهعدم اضطراب یا افسردگی را نشان میدهند، به صورت معکوس است. بنابراین دامنه نمرهبرای هر خرده مقیاس بین صفر تا 21 خواهد بود. نمره بالاتر نشاندهنده سطح اضطراب وافسردگی بالاتر فرد میباشد(29). این مقیاس در مطالعات متعدد خارجی وداخلی و بر رویگروه های مختلف مورداستفاده قرار گرفته است. درایران روایی و پایایی این ابزار توسطکاویانی و همکاران درسال 2009 موردبررسی و تایید قرارگرفته است. روایی آن ازطریق تعیین همبستگی بهکمک آزمون فرم موازی با پرسشنامه اشطراب و افسردگی بکو نیز مصاحبه ایبالینی توسط روانپزشک موردتایید قرار گرفته است. همچنین پایایی ان بهشیوه تعیین همسانی درونی به کمک آلفای کرونباخ 70/0 و 85/0 بترتیب برای زیرمقیاس افسردگی و اضطراب بدستآمد(64). در مطالعه حاضر پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ برای دو خردهمقیاس تعیین خواهد شد..

در زیر فهرستی از مسائل و مشکلاتی آورده شده است که مردم در واکنش به موقعیت های استرس زا از خود بروز می دهند. لذا خواهشمند است هر یک از جملات زیر را با دقت بخوانید و اگر هر یک از آنها در ماه گذشته برای شما پیش آمده است میزان شدت آنرا در قسمت مربوطه علامت بزنید.

1.تکرارخاطرات یاتصاویرناراحت کننده از تجربه استرس زا   اصلا  متوسط زیاد خیلی زیاد

2.رویاهای ناراحت کننده درخواب وبیداری     اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

3.احساس اینکه تجربه استرس زای گذشته دوباره درحال اتفاق است    اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

4.احساس پریشانی زیاد       اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

5.داشتن واکنش جسمانی هنگام یاداوری تجریه استرسزای گذشته   اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

6.اجتناب از تفکریاصحبت درمورد ان تجربه    اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

7.اجتناب ازبعضی فعالیتها یاموقعیتها به دلیل اینکه شمارایاد تجربه استرسزای گذشته می اندازد   اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

8.زحمت دربه یاداوری قسمتهای مهم تجربه ناراحت کننده    اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

9.از دست دادن علاقه ولذت به فعالیتهایی که قبلا علاقه داشته است     اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

10.احساس فاصله از مردم     اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

11.احساس ناتوانی در عشق وعلاقه نسبت به دیگران    اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

12.داشتن این احساس که اینده شماکوتاه شده ست    اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

13.اشکال دربه خواب رفتن    اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

14.احساس تحریگ پذیری یاخشم    اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

15.مشکل برای تمرکزکردن   اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

16.درحالت دفاعی بودن    اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

17.احساس ازجاپریدن  اصلا متوسط زیاد خیلی زیاد

پرسشنامه فهرست اختلال استرس پس از ضربه (Posttraumatic Stress Disorder Checklist for DSM-5 (PCL-5)):فهرست اختلال استرس پس ازضربه، یک مقیاس خودگزارش دهی است، کهبرای ارزیابی میزان اختلال و غربال کردناین بیماران از افراد عادی و سایربیماران به عنوان یکابزار کمک تشخیصی بهکار می رود. شاملسه بعد علائم ونشانه های تجربه مجددحادثه آسیب زا تروماتیک (5 سوال)، علائم و نشانه های کرختی عاطفی (7 سوال) واجتناب و علائم ونشانه های برانگیختگی شدید (5 سوال) میباشد. جواب ها در یکمقیاس لیکرت 5 گزینه ای (1=اصلا، 5=خیلی زیاد) نمرهدهی می شوند کهرنج نمرات بین 17 تا 85 داردکه نمرات پایین ترنشان دهنده استرس ادراک شده کمتر ونمرات بالاتر نشان دهنده استرس ادراک شدهبشتر می باشد. ودرزو همکاران (1993) دو مطالعه روی این فهرست انجام داده اند. درمطالعه اول که 123 نفرمرد شرکت کننده درجنگ ویتنام را موردمطالعه قرار داده بودند، ضرایب همسانی درونی 97 ٪ و 96 ٪ برای کل مقیاس می باشد. اعتبار و روایی این فهرست در ایران بوسیله گودرزی (1382) در دانشگاه شیراز با استفاده از داده های به دست آمده از اجرای این فهرست بر روی 117 نفر از آزمودنی ها، ضریب آلفای کرونباخ این مقیاس محاسبه شد. این ضریب برابر 93/0 بود و حاکی از اعتبار فهرست است. همچنین ضریب اعتبار این فهرست با استفاده از ضریب تنصیف 87/0 بود که حاکی از اعتبار فهرست است. به منظور ارائه شاخص برای روایی این مقیاس،همبستگی آن با فهرست وقایع زندگی محاسبه شد. ضریب همبستگی مذکور برابر (0001/0=P، 117=n، 37/0=r) بود که حاکی از روایی همزمان مقیاس است(65). همچنین در مطالعه حاضر نیز پایایی این ابزار به شیوه آلفای کرونباخ تعیین خواهد شد.