بررسی تاثیر آموزش اخلاق حرفه‌ای مبتنی بر هوش مصنوعی بر حساسیت اخلاقی پرستاران بخش های مراقبت ویژه بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال ۱۴۰۴

پرستاران به عنوان بزرگ‌ترین ارائه‌دهندگان خدمات درمانی، نقش بسیار مهمی در ارتقاء کیفیت مراقبت از بیماران ایفا می‌کنند. رعایت موازین اخلاقی و برخورداری از حساسیت اخلاقی، همراه با توانایی تصمیم‌گیری در شرایط بحرانی، برای پرستاران از اهمیت حیاتی برخوردار است. هدف این مطالعه، بررسی تأثیر آموزش اخلاق حرفه‌ای مبتنی بر هوش مصنوعی بر حساسیت اخلاقی پرستاران بخش‌های مراقبت ویژه دانشگاه علوم پزشکی زاهدان و شناسایی راهکارهای مؤثر برای افزایش حساسیت اخلاقی پرستاران به منظور بهبود کیفیت مراقبت از بیماران است.

این مطالعه به صورت نیمه‌تجربی و در مدت ۱۶۰ روز انجام خواهد شد. نمونه‌گیری به روش تصادفی از پرستاران شاغل در بخش مراقبت‌های ویژه صورت می‌گیرد و داده‌ها با استفاده از پرسشنامه استاندارد لوتزن و همکاران جمع‌آوری می‌شوند. انتظار می‌رود این تحقیق منجر به افزایش آگاهی و توانایی پرستاران در مواجهه با مسائل اخلاقی شود که در نتیجه، رضایت شغلی و کیفیت مراقبت از بیماران را ارتقاء خواهد داد. همچنین نتایج این پژوهش می‌تواند به عنوان مبنایی برای تدوین برنامه‌های آموزشی منسجم و هدفمند در حوزه اخلاق پرستاری مورد استفاده قرار گیرد.

Nurses, as the largest providers of healthcare services, play a critical role in enhancing the quality of patient care. Adherence to ethical standards, coupled with ethical sensitivity and the ability to make decisions in critical situations, is essential for nurses. The aim of this study is to examine the effect of artificial intelligence-based professional ethics training on the ethical sensitivity of nurses working in intensive care units at Zahedan University of Medical Sciences, and to identify effective strategies to improve nurses' ethical sensitivity with the goal of enhancing patient care quality.

This semi-experimental study will be conducted over a period of 160 days. Participants will be randomly selected from nurses employed in intensive care units. Data will be collected using the standardized ethical sensitivity questionnaire developed by Lützén et al. It is anticipated that this research will increase nurses' awareness and competence in addressing ethical issues, which in turn will improve job satisfaction and elevate the quality of patient care. Furthermore, the findings of this study may serve as a foundation for developing structured and targeted educational programs in nursing ethics.

بیان مسئله

ارائه خدمات مراقبتی، درمانی و توانبخشی با هدف حفظ، تأمین و ارتقای سلامت جامعه از رسالت‌های اصلی حرفه پرستاری است (1). پرستاری فراتر از مهارت‌ها و تکنیک‌های فنی است و علاوه بر رفع نیازهای جسمی و روحی بیماران، باید به ارزش‌ها و باورهای آنان احترام بگذارد؛ به گونه‌ای که این حرفه چنان با اخلاق آمیخته شده است که مراقبت را به عنوان فلسفه اخلاق پرستاری می‌شناسند (2-3). برای بهبود کیفیت عملکرد پرستاران در ارائه مراقبت‌های با کیفیت، رعایت موازین اخلاقی ضروری است؛ چرا که پرستاران به عنوان بزرگ‌ترین ارائه‌دهندگان خدمات درمانی، نقش تعیین‌کننده‌ای در کیفیت مراقبت از بیماران ایفا می‌کنند (4). به همین دلیل، اخلاق حرفه‌ای در حوزه مراقبت‌های بهداشتی یک ضرورت غیرقابل انکار به شمار می‌آید (5).

اخلاق حرفه‌ای مجموعه‌ای از اصول و استانداردهای هدایت‌کننده رفتار افراد در محیط‌های کاری است. در سال‌های اخیر، هوش مصنوعی به عنوان ابزاری نوین در آموزش اخلاق حرفه‌ای به کار گرفته شده است و توانسته است حساسیت اخلاقی — که به معنای توانایی تشخیص و پاسخ به مسائل اخلاقی است — را تقویت کند. این فناوری با آموزش‌های شخصی‌سازی شده بر اساس سطح درک کاربران، ارزیابی خودکار پاسخ‌های اخلاقی، شناسایی تناقض‌ها و سوگیری‌های اخلاقی در تصمیمات، و ارائه مثال‌های واقعی با بازخورد فوری، موجب بهبود درک اخلاقی شده است. مطالعات نشان می‌دهد که استفاده از هوش مصنوعی در آموزش اخلاق حرفه‌ای به شناسایی مسائل و تعارض‌های اخلاقی پنهان در تصمیمات سازمانی کمک می‌کند (6).

مطالعه Lee و همکاران (2024) نشان داد که به‌کارگیری شبیه‌سازی‌های مبتنی بر هوش مصنوعی در آموزش مسائل اخلاقی موجب افزایش ۳۷ درصدی در تشخیص مسائل اخلاقی پنهان و بهبود ۲۹ درصدی در پیش‌بینی پیامدهای اخلاقی تصمیمات اتخاذ شده می‌شود (7). همچنین، استفاده از هوش مصنوعی باعث تقویت استدلال اخلاقی شده است؛ به گونه‌ای که پژوهش Binns و همکاران (2024) نشان داد استفاده از هوش مصنوعی به تنهایی استدلال اخلاقی را تا ۲۳ درصد افزایش می‌دهد و آموزش ترکیبی هوش مصنوعی و انسان این مقدار را تا ۴۱ درصد بهبود می‌بخشد (8). افزون بر این، کیفیت تصمیم‌گیری از طریق شناسایی مسائل اخلاقی، کاهش خطاهای دارویی (9-10) و افزایش سرعت پاسخ به تعارضات اخلاقی بهبود می‌یابد (11).

پرستاران به ویژه در محیط‌های مراقبت‌های ویژه (ICU) به طور مداوم با موقعیت‌های اخلاقی پیچیده و چالش‌برانگیز مواجه هستند؛ این موقعیت‌ها نیازمند تصمیم‌گیری‌های سریع و دقیق بوده که مستقیماً بر سلامت و رفاه بیماران تأثیرگذار است (12). تصمیم‌گیری‌های پرستاران در این بخش‌ها نه تنها بر نتایج درمانی بیمار بلکه بر کیفیت زندگی و رضایت خانواده‌ها از خدمات ارائه شده نیز مؤثر است، از این رو حساسیت اخلاقی و توانایی تصمیم‌گیری در شرایط بحرانی برای آنان اهمیت فراوانی دارد (13). دلایل متعددی مانند توجه به حقوق فردی، نقش‌های متغیر پرستار، افزایش هزینه‌های درمان و تخصیص منابع پیچیدگی تصمیم‌گیری‌های اخلاقی پرستاران را دوچندان کرده است (14).

اولین گام در فرایند تصمیم‌گیری اخلاقی، قبل از قضاوت و داوری، حساسیت اخلاقی است (15). حساسیت اخلاقی در پرستاری به معنای توانایی شناسایی، تفسیر و پاسخ‌دهی به مسائل اخلاقی در مراقبت از بیماران است و شامل سه مؤلفه اصلی تشخیص موقعیت‌های اخلاقی چالش‌برانگیز (مانند تعارض در تصمیمات درمانی)، درک تأثیر تصمیمات بر بیمار، خانواده و تیم درمان و پاسخ عاطفی و شناختی مناسب به تعارضات اخلاقی می‌باشد (16). به بیان دیگر، حساسیت اخلاقی در پرستاری به معنای آگاهی پرستار از تعارضات اخلاقی، درک نیازهای بیمار و خانواده‌اش و توانایی پیش‌بینی پیامدهای تصمیم‌های درمانی مبتنی بر اصول اخلاقی همچون خودمختاری، عدالت و عدم آسیب است (17).

محیط‌های ICU به دلیل مواجهه با مسائل حیاتی مانند احیاء، قطع درمان و تعارضات بین تیم درمان و خانواده بیماران، از چالش‌های اخلاقی پیچیده‌ای برخوردارند. حساسیت اخلاقی پرستاران در این بخش‌ها موجب بهبود تصمیم‌گیری بالینی و توانایی شناسایی نیازهای عاطفی و اخلاقی بیماران و مشارکت مؤثرتر در تصمیم‌گیری‌های درمانی می‌شود (18). تحقیقات نشان می‌دهد که ۶۸ درصد از پرستاران ICU حداقل ماهی یکبار با تعارضات اخلاقی شدید مواجه می‌شوند (19)، که اهمیت حساسیت اخلاقی به عنوان یکی از مؤلفه‌های کلیدی تصمیم‌گیری اخلاقی در مراقبت‌های بالینی را برجسته می‌سازد (12-13).

حساسیت اخلاقی به پرستاران کمک می‌کند تا عمل صحیح و غلط را تشخیص دهند (20). شواهد نشان می‌دهد بسیاری از پرستاران به‌ویژه در محیط‌های پرتنش با مشکلاتی از جمله عدم آشنایی کافی با اصول اخلاقی، فشارهای ناشی از بار کاری و کمبود آموزش‌های مناسب مواجه هستند که می‌تواند به اتخاذ تصمیمات غیر اخلاقی و غیر مؤثر منجر شود (21). همچنین، مطالعات بیان می‌کنند که بسیاری از پرستاران در بخش‌های مراقبت ویژه از سطح کافی حساسیت اخلاقی برخوردار نیستند که ممکن است به تصمیم‌گیری‌های نادرست و کاهش کیفیت مراقبت منجر شود (22).

مطالعه سیستماتیک Zhang و همکاران (2024) نشان داد که تنها ۱۲ درصد پژوهش‌های حوزه هوش مصنوعی در اخلاق پرستاری بر بخش‌های مراقبت ویژه متمرکز بوده‌اند و ۷۸ درصد پرستاران ICU گزارش کرده‌اند که آموزش‌های سنتی پاسخگوی چالش‌های اخلاقی پیچیده این بخش نیست (23). از سوی دیگر، سازمان جهانی بهداشت (WHO) بر ضرورت ادغام فناوری در آموزش اخلاق تأکید کرده و خواستار توسعه برنامه‌های آموزشی دیجیتال برای بهبود حساسیت اخلاقی شده است (24).

با توجه به مزایای بالقوه هوش مصنوعی در آموزش اخلاق حرفه‌ای، سیستم‌های شبیه‌سازی مبتنی بر هوش مصنوعی قادر به ایجاد سناریوهای اخلاقی پویا و شخصی‌سازی‌شده هستند؛ به طوریکه مطالعه Lee و همکاران (2024) نشان داد آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی موجب بهبود ۴۰ درصدی در تشخیص تعارضات اخلاقی می‌شود (25). همچنین، پیش‌بینی McKinsey (2024) بر این است که ۸۰ درصد بیمارستان‌های سطح یک تا سال ۲۰۲۶ از سیستم‌های هوش مصنوعی اخلاقی استفاده خواهند کرد که منجر به کاهش ۵۰ درصدی در خطاهای اخلاقی بالینی و بهبود ۴۵ درصدی در شاخص‌های کیفیت مراقبت خواهد شد (26).

بنابراین، آموزش اخلاق حرفه‌ای پرستاری به عنوان راهکاری مؤثر برای ارتقای حساسیت اخلاقی و بهبود تصمیم‌گیری اخلاقی پرستاران شناخته می‌شود. این آموزش‌ها به پرستاران کمک می‌کند تا با آگاهی بیشتر از اصول و ارزش‌های اخلاقی، در موقعیت‌های پیچیده بالینی تصمیمات بهتری اتخاذ کنند (27). تحقیقات نشان داده‌اند که آموزش‌های اخلاق حرفه‌ای موجب افزایش توانایی پرستاران در مواجهه با چالش‌های اخلاقی شده و بهبود کیفیت مراقبت از بیماران را به همراه دارد (28).

با این پیش‌زمینه، این پژوهش با هدف بررسی تأثیر آموزش اخلاق حرفه‌ای مبتنی بر هوش مصنوعی بر حساسیت اخلاقی پرستاران بخش‌های مراقبت ویژه بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان انجام خواهد شد. این مطالعه نه تنها به ارتقای کیفیت مراقبت در بخش‌های مراقبت ویژه کمک می‌کند، بلکه الگویی نوین برای تلفیق فناوری‌های دیجیتال در آموزش اخلاق پرستاری ارائه می‌دهد که می‌تواند به بهبود ایمنی بیماران در بحرانی‌ترین بخش‌های بیمارستانی منجر شود و به عنوان مدلی برای اجرای گسترده‌تر در سیستم‌های سلامت در آینده مورد استفاده قرار گیرد.

مروری بر مطالعات پیشین

مطالعات داخلی

1-حسن پور و همکاران (1389) مطالعه ای با هدف تعیین تاثیر آموزش اصول اخلاقی پرستاری بر حساسیت اخلاقی در تصمیم گیری پرستاران بیمارستان های تامین اجتماعی استان کرمان انجام دادند. در این مطالعه نیمه تجربی 80 پرستار بیمارستان تامین اجتماعی به روش هدفمند انتخاب و با تخصیص تصادفی در دو گروه 40 نفره مداخله و کنترل قرار گرفتند.برای گروه مداخله کارگاه آموزش اخلاق پرستاری طی چهار جلسه سه ساعته بصورت یک هفته در میان اجرا شد.جهت سنجش حساسیت اخلاقی از پرسشنامه استاندارد لوتزن و همکاران استفاده شده است.نتایج نشان داده است آموزش اخلاق پرستاری بر حساسیت اخلاقی در تصمیم گیری های پرستاران تاثیر مثبتی دارد(29).

2. باقرزاده و همکاران (1400) پژوهشی با عنوان تاثیر یک برنامه توانمندسازی بر حساسیت اخلاقی و رفتارهای مراقبتی پرستاران اورژانس انجام دادند.این مطالعه نیمه تجربی بر روی 131 پرستار شاغل در بخش اورژانس چهار بیمارستان آموزشی تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی مازندران انجام شد.پرستاران به صورت تصادفی به دو گروه مداخله و کنترل تقسیم شدند. پرستاران گروه مداخله، برنامه توانمندسازی به صورت 6 جلسه آموزشی 60 دقیقه ای دریافت کردند. داده ها قبل، بلافاصله بعد و یک ماه بعد از مداخله با استفاده از پرسشنامه حساسیت اخلاقی و پرسشنامه رفتار مراقبتی جمع آوری شد. نتایج نشان داد میزان حساسیت اخلاقی در گروه مداخله بیشتر از گروه کنترل بود اما این تفاوت بین دو گروه از لحاظ آماری معنادار نبو(30).

8. زاهدی و همکاران ( 2021) مطالعه ای با هدف تعیین تأثیر آموزش اصول اخلاق پرستاری بر آشفتگی اخلاقی پرستاران در ایران انجام دادند. این مطالعه نیمه تجربی برروی 60 پرستار شاغل در یکی از بیمارستان های شهر زابل انجام شده است. پژوهش حاضر یک مطالعه نیمه تجربی است که در آن 60 پرستار شاغل در یکی از بیمارستان های شهرستان زابل پس از نمونه گیری تصادفی و اطمینان از رعایت شرایط معیارهای ورود به مطالعه به طور تصادفی به دو گروه مداخله و کنترل تقسیم شدند.در گروه مداخله، شرکت کنندگان محتوا ی آموزشی را از طریق ایمیل و شبکه اجتماعی (واتس اپ) در 4 جلسه با فاصله 5 روز دریافت کردند. ابزار جمع‌آوری داده‌ها پرسشنامه اطلاعات جمعیت شناسی و پرسشنامه آشفتگی اخلاقی 36 سوالی بود که قبل و بعد از مداخله تکمیل شد.بر اساس یافته های این پژوهش ، مداخله آموزش اخلاق اصول می تواند در آشفتگی اخلاقی پرستاران نمونه ای از جامعه ایران موثر باشد. این یافته ها، همراستا با نتایج سایر تحقیقات، نشان می دهد که پیش بینی و ارائه چنین خدمات آموزشی در نظام سلامت برای پرستاران ضروری و مؤثر است(31)

4. حسینی و همکاران (1396) پژوهشی تحت عنوان بررسی تاثیر برنامه انگیزشی اخلاقی بر حساسیت اخلاقی پرستاران بیمارستان های نظامی انجام دادند. این پژوهش به صورت نیمه تجربی بر روی 40 نفر از پرستاران شاغل در دو بیمارستان منتخب نظامی مشهد انجام شد. کلیه پرستاران به روش تصادفی ساده انتخاب و به 2 گروه مداخله و کنترل تقسیم شدند. برنامه انگیزشی اخلاقی به صورت کارگاه 2 روزه و هر روز به مدت 5 ساعت، در 2 روز متوالی برای گروه مداخله برگزار شد. روز اول کارگاه، اصول اخلاق پرستاری، منشور حقوق بیمار و کدهای اخلاق پرستاری که توسط سازمان نظام پرستاری تدوین شده است به روش سخنرانی توسط محقق ارائه شد. در روز دوم کارگاه، فیلم تدوین شده برگرفته از سریال استرالیایی پرستاران به نمایش گذاشته شد. پرستاران در این صحنه ها درگیر تصمیم گیری های اخلاقی می شدند. در پایان مداخله در روز دوم، از هردو گروه پس آزمون گرفته شد. ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک و حساسیت اخلاقی هان^[1] بود. 1 ماه بعد دوباره، میزان حساسیت اخلاقی در دو گروه بررسی شد. نتایج نشان داد پس از اجرای مداخله، دو گروه از نظر میانگین نمره حساسیت اخلاقی تفاوت معناداری با یکدیگر داشتند و میانگین نمره حساسیت اخلاقی در گروه مداخله به­طور معناداری افزایش یافت(32).

مطالعات خارجی

Abuadas و همکاران(2025) مطالعه نیمه تجربی با هدف تعیین تأثیر یک برنامه آموزش اخلاق متمرکز بر هوش مصنوعی به آگاهی اخلاقی، حساسیت اخلاقی، نگرش‌ها و قصد پذیرش هوش مصنوعی مولد دانشجویان پرستاری بر روی 115 دانشجو پرستاری که به صورت تصادفی به دو گروه مداخله(57نفر) و کنترل(58نفر) تقسیم شدند، انجام دادند. در این مطالعه گروه مداخله یک برنامه آموزش ساختار یافته اخلاق هوش مصنوعی دریافت کردند. نتایج مطالعه نشان داد آگاهی اخلاقی،حساسیت اخلاقی و قصد پذیرش هوش مصنوعی پس از دریافت مداخله در گروه مداخله به طور قابل توجهی افزایش یافت اما نگرش نسبت به هوش مصنوعی پس از مداخله تغییر قابل توجهی نکرده است(33).

Shin و همکاران (2024) مطالعه ای نیمه تجربی با هدف تاثیر یادگیری به کمک هوش مصنوعی بر تصمیم‌گیری اخلاقی و استدلال بالینی دانشجویان پرستاری در مراقبت از کودکان بر روی 99 دانشجوی پرستاری که به دو گروه مداخله و کنترل تقسیم شده بودند، انجام دادند. در این مطالعه دانشجویانی که در گروه مداخله بودند آموزش ها را با استفاده از ChatGPT ارایه شده و در گروه کنترل از کتاب های درسی سنتی استفاده شده است.نتایج مطالعه نتایج داده است گروه کنترل در استانداردهای اخلاقی از گروه آزمایشی بهتر عمل کرد و استدلال بالینی بهتری را در فرآیندهای پرستاری نشان داده است. در این مطالعه استفاده از یک رویکرد آموزشی ترکیبی پیشنهاد شده است که هوش مصنوعی را با روش‌های یادگیری سنتی ترکیب می‌کند تا فرآیندهای تصمیم‌گیری و مهارت‌های استدلال بالینی دانشجویان پرستاری را تقویت کند(34).

Lifshits وهمکاران(2024) مطالعه مروری با عنوان هوش مصنوعی در آموزش پرستاری انجام دادند. در این مطالعه 15 مقاله از مورد بررسی دقیق قرار گرفتند. نتایج مطالعه نشان داد که هوش مصنوعی مزایای قابل توجهی برای آموزش پرستاری فراهم می‌کند. با این حال، ارزیابی مداوم، مدیریت نقاط ضعف و به حداکثر رساندن پتانسیل آموزشی هوش مصنوعی در حوزه پرستاری بسیار مهم است(35)..

بررسی تأثیر آموزش بر حساسیت اخلاقی پرستاران مستقر در بخش‌های مراقبت ویژه، به ویژه در مناطق کمتر توسعه‌یافته مانند شهر زاهدان، تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است. با توجه به اهمیت حیاتی حساسیت اخلاقی در تصمیم‌گیری بالینی و نقش کلیدی پرستاران در ارائه مراقبت‌های با کیفیت در شرایط پیچیده و بحرانی بخش‌های مراقبت ویژه، نیاز به پژوهش‌های کاربردی و بومی در این زمینه بیش از پیش احساس می‌شود.

همچنین با ظهور فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی، فرصت‌های جدیدی برای ارتقای آموزش اخلاق حرفه‌ای فراهم شده است که می‌تواند حساسیت اخلاقی و کیفیت تصمیم‌گیری پرستاران را بهبود بخشد. با وجود پتانسیل بالای این فناوری، تحقیقات محدودی در زمینه کاربرد آموزش‌های مبتنی بر هوش مصنوعی برای ارتقای حساسیت اخلاقی در بخش‌های مراقبت ویژه در ایران، به ویژه در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان انجام شده است.این مطالعه با هدف بررسی تأثیر آموزش اخلاق حرفه‌ای مبتنی بر هوش مصنوعی بر حساسیت اخلاقی پرستاران بخش‌های مراقبت ویژه بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال ۱۴۰۴ طراحی شده است.

• میانگین نمره بُعد «احترام به استقلال مددجو» در حساسیت اخلاقی پرستاران در دو گروه مداخله و کنترل، بعد از مداخله متفاوت است.
• میانگین نمره بُعد «آگاهی از نحوه ارتباط با بیمار» در حساسیت اخلاقی پرستاران در دو گروه مداخله و کنترل، بعد از مداخله متفاوت است.
• میانگین نمره بُعد «دانش حرفه‌ای» در حساسیت اخلاقی پرستاران در دو گروه مداخله و کنترل، بعد از مداخله متفاوت است.
• میانگین نمره بُعد «تجربه مشکلات و کشمکش‌های اخلاقی» در حساسیت اخلاقی پرستاران در دو گروه مداخله و کنترل، بعد از مداخله متفاوت است.
• میانگین نمره بُعد «به‌کارگیری مفاهیم اخلاقی در تصمیم‌گیری» در حساسیت اخلاقی پرستاران در دو گروه مداخله و کنترل، بعد از مداخله متفاوت است.
• میانگین نمره بُعد «صداقت و خیرخواهی» در حساسیت اخلاقی پرستاران در دو گروه مداخله و کنترل، بعد از مداخله متفاوت است.
• میانگین نمره کل حساسیت اخلاقی پرستاران در تصمیم‌گیری در دو گروه مداخله و کنترل، بعد از مداخله متفاوت است.
• میانگین نمره حساسیت اخلاقی پرستاران در تصمیم‌گیری متناسب با متغیرهای زمینه‌ای (سن، جنسیت، سابقه کاری، بخش محل خدمت و سطح تحصیلات) در دو گروه مداخله و کنترل، بعد از مداخله متفاوت است.

تعیین تاثیر آموزش اخلاق حرفه ای مبتنی بر هوش مصنوعی بر حساسیت اخلاقی پرستاران بخش های مراقبت ویژه بیمارستان های آموزشی شهر زاهدان در سال 1404

1. تعیین و مقایسه میانگین نمره بُعد «احترام به استقلال مددجو» در حساسیت اخلاقی پرستاران در دو گروه مداخله و کنترل، قبل و بعد از مداخله.
2. تعیین و مقایسه میانگین نمره بُعد «آگاهی از نحوه ارتباط با بیمار» در حساسیت اخلاقی پرستاران در دو گروه مداخله و کنترل، قبل و بعد از مداخله.
3. تعیین و مقایسه میانگین نمره بُعد «دانش حرفه‌ای» در حساسیت اخلاقی پرستاران در دو گروه مداخله و کنترل، قبل و بعد از مداخله.
4. تعیین و مقایسه میانگین نمره بُعد «تجربه مشکلات و کشمکش‌های اخلاقی» در حساسیت اخلاقی پرستاران در دو گروه مداخله و کنترل، قبل و بعد از مداخله.
5. تعیین و مقایسه میانگین نمره بُعد «به‌کارگیری مفاهیم اخلاقی در تصمیم‌گیری» در حساسیت اخلاقی پرستاران در دو گروه مداخله و کنترل، قبل و بعد از مداخله.
6. تعیین و مقایسه میانگین نمره بُعد «صداقت و خیرخواهی» در حساسیت اخلاقی پرستاران در دو گروه مداخله و کنترل، قبل و بعد از مداخله.
7. تعیین و مقایسه میانگین نمره کل حساسیت اخلاقی پرستاران در تصمیم‌گیری در دو گروه مداخله و کنترل، قبل و بعد از مداخله.
8. تعیین رابطه بین متغیرهای زمینه‌ای (سن، جنسیت، سابقه کاری، بخش محل خدمت و سطح تحصیلات) با میانگین نمره حساسیت اخلاقی پرستاران در تصمیم‌گیری، قبل و بعد از مداخله.

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان،بیمارستان امام علی(ع) و خاتم الانبیا (ص)

هدف این مطالعه طراحی و پیاده‌سازی آموزش اخلاق حرفه‌ای مبتنی بر هوش مصنوعی برای پرستاران بخش‌های مراقبت ویژه و بررسی تأثیر آن بر افزایش حساسیت اخلاقی و بهبود تصمیم‌گیری اخلاقی در پرستاران است. همچنین تغییرات ابعاد مختلف حساسیت اخلاقی، مقایسه گروه مداخله و کنترل قبل و بعد از آموزش، شناسایی موانع و فرصت‌های به‌کارگیری هوش مصنوعی در آموزش اخلاق و ارائه راهکارهای عملی برای بهبود برنامه‌های آموزشی اخلاق حرفه‌ای در حوزه پرستاری از دیگر اهداف این پژوهش می‌باشد.

حساسیت اخلاقی

تعریف نظری:
حساسیت اخلاقی به‌عنوان نخستین مؤلفه در رعایت اخلاق، ترکیبی از آگاهی فرد نسبت به ابعاد اخلاقی همچون تحمل، آرامش، مسئولیت‌پذیری و اهمیت دادن به مسائل اخلاقی است. همچنین، حساسیت اخلاقی به ویژگی‌ای اطلاق می‌شود که فرد را قادر می‌سازد پدیده‌ها را از دیدگاه اخلاقی تشخیص داده و نسبت به آن‌ها واکنش نشان دهد (36).

تعریف عملی:
در این مطالعه، حساسیت اخلاقی با استفاده از پرسشنامه استاندارد ۲۵ سوالی لوتزن و همکاران (Lutzen et al.) سنجیده می‌شود. دامنه نمره‌دهی این پرسشنامه از صفر تا ۱۰۰ است و میزان حساسیت اخلاقی پرستاران را در تصمیم‌گیری‌های بالینی ارزیابی می‌کند.

اخلاق حرفه‌ای

تعریف نظری:
اخلاق حرفه‌ای مجموعه‌ای از هنجارها و ارزش‌ها است که رفتار حرفه‌ای را در جهت منافع عمومی و رفاه جامعه هدایت می‌کند و بر تعهد به صداقت، انصاف و مسئولیت‌پذیری در محیط‌های حرفه‌ای تأکید دارد (37).

تعریف عملی:
منظور از آموزش اخلاق حرفه ای مبتنی بر هوش مصنوعی در این مطالعه، اجرای سه جلسه آموزش 60 دقیقه ای حضوری در مورد مبانی اخلاق حرفه ای پرستاری با استفاده از ابزار طراحی شده شبیه ساز تعاملی اخلاقی مبتنی بر هوش مصنوعی و بر اساس پلتفرمChatGPT4 می باشد.

این مطالعه به صورت نیمه تجربی دو گروهه با طرح پیش آزمون – پس آزمون اجرا خواهد گردید.

جامعه مورد مطالعه را کلیه پرستاران شاغل در بخش های مراقبت ویژه تشکیل خواهند داد

معیار های ورود به مطالعه

عدم ابتلا به مشکلات جدی جسمی یا روحی که مانع شرکت در آموزش یا پاسخ‌دهی به پرسشنامه شود

سابقه آموزش اخلاق پرستاری طی یکسال گذشته نداشته باشند.

معیار های خروج از مطالعه

• عدم شرکت در دوره آموزشی بیش از یک جلسه

• تغییر شغل

• پرستارانی که به دلیل مشکلات پزشکی قادر به انجام وظایف خود نباشند.

• تغییر بخش

• عدم تمایل به ادامه

حجم نمونه با استفاده از نتایج مطالعه حسینی و همکاران( 1389 ) با حدود اطمینان 95 درصد و توان آزمون آماری 95درصد با استفاده از فرمول تعیین حجم نمونه 18 نفردرهر گروه برآورد گردید(19).که جهت در نظرگرفتن ریزش احتمالی تعداد 25 نمونه در هر گروه وارد مطالعه خواهند شد

n = =30/18

= 1/96 = 12/80 =182/51

=1/64 = 51/12 =45/167

در ابتدا پرستاران شاغل در بخش های مراقبت های ویژه بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان زاهدان با روش نمونه‌گیری در دسترس و بر مبنای معیارهای ورود به مطالعه انتخاب خواهند شد و پس از اخذ رضایت‌نامه کتبی  با روش تخصیص تصادفی و با استفاده از بلوک‌های جایگشتی به دو گروه 25 نفره مداخله و کنترل تخصیص خواهند یافتند.

ابزار گردآوری داده ها در این مطالعه متشکل از 2 بخش می باشد:

بخش اول:اطلاعات دموگرافیک شامل (سن،جنسیت،تحصیلات،تجربه کاری در بخش های ویژه،وضعیت شغلی ،سابقه قبلی شرکت در دوره های آموزشی اخلاق حرفه ای )می باشد..

بخش دوم: پرسشنامه استاندارد حساسیت اخلاقی پرستاران در تصمیم‌گیری که توسط Lutzen و همکاران در سال 1995 در سوئد تدوین شده است، شامل ۲۵ سؤال می‌باشد که حساسیت اخلاقی پرستاران را در هنگام ارائه خدمات بالینی می‌سنجد. نمره‌دهی این پرسشنامه بر اساس مقیاس لیکرت پنج‌گزینه‌ای صورت می‌گیرد و دامنه امتیازات از صفر تا ۱۰۰ است. بر اساس نمره کل، حساسیت اخلاقی در سه سطح دسته‌بندی می‌شود: حساسیت کم (۰ تا ۵۰)، حساسیت متوسط (۵۱ تا ۷۵) و حساسیت زیاد (۷۶ تا ۱۰۰). پرسشنامه دارای ۶ بعد اصلی است که شامل میزان احترام به استقلال مددجو (۵ سؤال)، آگاهی از نحوه ارتباط با بیمار (۴ سؤال)، دانش حرفه‌ای (۴ سؤال)، تجربه مشکلات و کشمکش‌های اخلاقی (۴ سؤال)، به‌کارگیری مفاهیم اخلاقی در تصمیم‌گیری‌های اخلاقی (۴ سؤال) و صداقت و خیرخواهی (۴ سؤال) می‌باشد. پایایی این ابزار در مطالعه اولیه با ضریب آلفای کرونباخ ۰.۸۲ گزارش شده و در ایران توسط حسن‌پور و همکاران (سال ۱۴۰۰) با ضریب آلفای ۰.۸۱ تأیید گردیده است. همچنین در مطالعات دیگر، پایایی پرسشنامه در آمریکا ۰.۷۶ و در کره ۰.۷۸ گزارش شده است(38). در این مطالعه نیز پایایی پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ و آزمون بازآزمایی (test-retest) ارزیابی خواهد شد تا اعتبار و قابلیت اطمینان آن تضمین شود.

پس از تصویب پروپوزال توسط معاونت تحقیقات و فناوری و کمیته اخلاق دانشگاه، پژوهشگر معرفی‌نامه رسمی را از دانشگاه دریافت خواهد کرد. سپس این معرفی‌نامه به مسئولین بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان ارائه می‌شود تا مجوز رسمی برای انجام پژوهش در بخش‌های مراقبت ویژه کسب گردد. پس از دریافت مجوز و تأیید مسئولین بخش‌ها، نمونه‌گیری به روش تصادفی ساده از بین پرستاران شاغل در بخش‌های مرتبط انجام شده و داده‌ها جمع‌آوری خواهد شد. بدین ترتیب که پژوهشگر با پرستاران شاغل در بخش های ویژه مصاحبه کرده و در صورت رضایت وی و داشتن شرایط ورود به مطالعه اهداف مطالعه را توضیح داده و فرم رضایت آگاهانه کسب خواهد شد سپس  پرستاران با روش تخصیص تصادفی و با استفاده از بلوک‌های جایگشتی به دو گروه 25 نفره مداخله و کنترل تخصیص خواهند یافت.برای پرستارانی که در گروه مداخله قرار بگیرند آموزش اخلاق حرفه ای با استفاده از ابزار طراحی شده مبتنی بر هوش مصنوعی اجرا خواهد شد و پرستارانی که در گروه کنترل قرار بگیرند، آموزش های روتین را دریافت خواهند کرد.

روند اجرای آموزش اخلاق حرفه‌ای مبتنی بر هوش مصنوعی در مطالعه

مرحله اول: طراحی و توسعه پلتفرم آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی
در این مرحله، یک پلتفرم آموزش دیجیتال تخصصی برای آموزش اخلاق حرفه‌ای پرستاران بخش مراقبت ویژه طراحی و پیاده‌سازی می‌شود. هسته اصلی این پلتفرم بر پایه شبیه‌سازی‌های تعاملی هوش مصنوعی است که شرایط و موقعیت‌های واقعی و چالش‌برانگیز اخلاقی در محیط ICU را شبیه‌سازی می‌کند. این شبیه‌سازی‌ها چندشاخه‌ای بوده و بر اساس انتخاب‌های پرستار در هر مرحله، سناریو به مسیرهای متفاوتی هدایت می‌شود و بازخورد فوری و تحلیلی درباره ابعاد اخلاقی تصمیمات ارائه می‌دهد. سیستم هوش مصنوعی می‌تواند سوگیری‌ها و تناقض‌های اخلاقی احتمالی در تصمیمات را شناسایی و به صورت تحلیلی به کاربر نمایش دهد.

مرحله دوم: آموزش اولیه و آشنایی با پلتفرم
پرستاران شرکت‌کننده با ساختار و نحوه کار با پلتفرم شبیه‌سازی آشنا شده و آموزش مقدماتی درباره اصول اخلاق حرفه‌ای و کاربرد شبیه‌سازی دریافت می‌کنند. هدف این مرحله فراهم کردن زیرساخت ذهنی لازم برای شرکت فعال در شبیه‌سازی‌ها است.در این مرحله، پیش آزمون برای تعیین سطح اولیه حساسیت اخلاقی و دانش اخلاقی پرستاران اجرا می‌شود تا مبنایی برای مقایسه پس از آموزش فراهم گردد.

مرحله سوم: اجرای دوره آموزشی تعاملی مبتنی بر شبیه‌سازی هوش مصنوعی
دوره آموزشی شامل سه جلسه ۶۰ دقیقه‌ای است که هر جلسه شامل تمرین‌های متعدد در قالب شبیه‌سازی تعاملی می‌باشد. پرستاران در هر سناریو با موقعیت‌های اخلاقی واقعی مواجه می‌شوند و تصمیمات خود را اتخاذ می‌کنند. هوش مصنوعی در لحظه پاسخ‌ها را تحلیل کرده و بازخورد دقیق و شخصی‌سازی شده‌ای درباره کیفیت و پیامدهای اخلاقی تصمیمات ارائه می‌دهد. همچنین در صورت وجود تعارض یا تناقض اخلاقی، شبیه‌سازی این موارد را برجسته کرده و راهکارهای مقابله را پیشنهاد می‌دهد. علاوه بر این، سیستم امکان ثبت و بررسی روند تصمیم‌گیری هر فرد را برای بازخورد و تحلیل  فراهم می‌آورد.

دوره آموزشی شامل سه جلسه ۶۰ دقیقه‌ای است که به صورت حضوری و توسط پژوهشگر و مجریان طرح برگزار می‌شود و هر جلسه به تمرکز بر آموزش و تمرین عملی یکی یا چند بُعد از پرسشنامه حساسیت اخلاقی اختصاص دارد.

• در جلسات، با استفاده از سناریوهای تعاملی و واقع‌گرایانه، بُعد «احترام به استقلال مددجو» و «آگاهی از نحوه ارتباط با بیمار» به صورت ویژه آموزش داده می‌شود.(جلسه اول)

• تمرکز دیگری بر بُعد «دانش حرفه‌ای» و «تجربه مشکلات و کشمکش‌های اخلاقی» است که شامل تحلیل موقعیت‌های واقعی، تشخیص تعارضات اخلاقی و تمرین‌های حل مسئله می‌شود.(جلسه دوم)

• همچنین، ابعاد «به‌کارگیری مفاهیم اخلاقی در تصمیم‌گیری» و «صداقت و خیرخواهی» از طریق بازخوردهای فوری در شبیه‌سازی‌ها و بحث‌های گروهی تعمیق می‌یابند.(جلسه سوم)

در هر جلسه، پس از انجام تمرین‌های عملی، بازخورد تحلیلی و شخصی‌سازی شده ارائه می‌شود که پرستاران در شرایط واقعی مراقبتی قرار بگیرند.

مرحله چهارم: ارزیابی تأثیر آموزش
پس از اتمام دوره، تأثیر آموزش بر حساسیت اخلاقی و توانایی تصمیم‌گیری اخلاقی پرستاران از طریق پرسشنامه استاندارد حساسیت اخلاقی پرستاران در تصمیم‌گیری و تحلیل داده‌ها بررسی می‌شود. نتایج با گروه کنترل مقایسه می‌گردد.

داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 22 مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهند گرفت. برای تحلیل داده‌ها از آزمون‌های آماری تی مستقل، تی زوجی، آنالیز واریانس (ANOVA) و آزمون کای‌دو (Chi-Square) استفاده خواهد شد. انتخاب آزمون‌ها بر اساس نوع داده‌ها و اهداف پژوهش صورت می‌گیرد. سطح معناداری در تمامی تحلیل‌ها 0.05 در نظر گرفته خواهد شد.

براساس راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران 1392، کدهای زیر رعایت گردیدند.

1-پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه پذیر است که منافع بالقوه آن برای هر فرد آزمودنی بیشتر از خطرهای آن باشد. در پژوهش‌های دارای ماهیت غیردرمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیشتر از آنچه باشد که مردم عادی در زندگی روزمرهی خود با آن مواجه میشوند. حصول اطمینان از این امر برعهده ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایشکننده پژوهش از جمله کمیته اخلاق در پژوهش است.(کد شماره 3)

2-مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه پایین‌تر و/ یا صرفًا عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود .(کد شماره 4)

7-اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه آن است، باید آن پژوهش بالفاصله متوقف شود.(کد شماره 7)

4-کمیته اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.

13-کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانهی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.(کد شماره 11)

5-پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتمل اند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. همچنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره خطرات و زیان‌های بالقوه ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر همچنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایتنامه آگاهانه منعکس شود.(کد شماره15)

6- عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچگونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه میشود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.(کد شماره 19)

7-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده ها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.(کد شماره 25)

8- در پایان پژوهش، هر فردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.(کد شماره 27)

در اجرای این پژوهش، محدودیت‌های اجرایی متعددی ممکن است وجود داشته باشد که باید پیش از شروع مطالعه در نظر گرفته شوند. یکی از محدودیت‌های مهم، زمان محدود پرستاران بخش مراقبت ویژه است که به علت فشار کاری و حجم بالای مسئولیت‌ها، ممکن است فرصت کافی برای شرکت در جلسات آموزشی نداشته باشند. همچنین، احتمال نوسانات در میزان حضور و مشارکت فعال در جلسات آموزشی وجود دارد که ممکن است بر اثربخشی مداخلات آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی تأثیرگذار باشد.

از سوی دیگر، امکان بروز مشکلات فنی در پیاده‌سازی پلتفرم آموزش تعاملی هوش مصنوعی، مانند قطعی اینترنت یا نقص نرم‌افزاری، می‌تواند فرآیند آموزش را مختل کند. همچنین، سطح آشنایی متفاوت شرکت‌کنندگان با فناوری‌های نوین ممکن است نیازمند برگزاری جلسات آموزش مقدماتی و پشتیبانی فنی مداوم باشد.

برای کاهش این محدودیت‌ها، برنامه‌ریزی آموزش‌ها با انعطاف زمانی انجام خواهد شد تا پرستاران بتوانند در زمان‌های مناسب خود حضور یابند. محتوای آموزشی به صورت ضبط شده نیز در اختیار شرکت‌کنندگان قرار می‌گیرد تا امکان مرور و جبران جلسات از دست رفته فراهم شود. همچنین، هماهنگی مستمر با مدیران بخش‌ها جهت تسهیل حضور پرستاران در دوره‌ها و برگزاری جلسات آموزش مقدماتی فناوری هوش مصنوعی به همراه ارائه پشتیبانی فنی در طول دوره پیش‌بینی شده است.

آموزش اخلاق حرفه‌ای،حساسیت اخلاقی،هوش مصنوعیIntensive Care Unit،Professional Ethics Education،Moral Sensitivity،Artificial Intelligenceبخش های مراقبت ویژه،

1. Joolaee S, Bakhshandeh B, Mohammad Ebrahim M. Nursing ethics codes in Iran: report of an action research study. J Med Ethics Hist Med 2010;3(2): 45-53.
2. Naseri‐Salahshour V, Sajadi M. Ethical challenges of novice nurses in clinical practice: Iranian perspective. International Nursing Review. 2020;67(1): 76-83.
3. Araghian Mojarad F, Hosseini Karnami SH,Malekzadeh R, Assadi T, Khazaee-Pool M, Abedi G, etal. Nure ’ Experiences of Moral Conflicts in the Educational and Medical Centers of Mazandaran Universityof Medical Sciences in 2019. Journal of Religion and Health. 2021; 9(1): 24-36.
4. .Farhini Farahani M, Kashani Niaz, Hosseini MA, Biglarian A. The effect of training communication skills to nurses on patients' satisfaction with the way they communicate. Iranian Nursing Research 2006; Volume 1 (No. 3): 47-54
5. .Borhani F, Alhani F, Mohammadi I, Abbaszadeh A. [Perception of nursing teachers about nursing students professional ethical competency: A qualitative study (Persian)]. Sci J Forensic Med. 2010; 163(59):165-73
6. Binns,R, Algorithmic accountability and ethical decision-making: The role of AI in moral sensitivity. AI & Society.2022, 37(4), 1453–1465. [DOI:10.1007/s00146-021-01330-
7. Lee, S., et al.Enhancing Moral Sensitivity Through AI Simulations,Journal of Business Ethics,2024. 189(1), 45-62. https://doi.org/10.1007/s10551-024-05683-2
8. Binns, R. Ethical Decision-Making in the Age of AI.AI & Society.2024. 39(2), 543-560. https://doi.org/10.1007/s00146-024-01882-7
9. World Health Organization .Ethical AI in Clinical Decision-Making.2024
   ISBN 978-92-4-005680-6
10. International Council of Nurses .Global Standards for AI in Nursing.2024
    [www.icn.ch/ai-standards
11. NEJM AI.Machine Learning for Ethical Decision Support.2024, 1(3). [DOI:10.1056/AIMoa2400015
12. Lützén, K., Dahlqvist, V., Eriksson, S., & Norberg, A. (2003). Developing the concept of moral sensitivity in health care practice. *Nursing Ethics, 10*(3), 312-322. https://doi.org/10.1191/0969733003ne608oa
13. Beauchamp, T. L., & Childress, J. F. (2019). Principles of Biomedical Ethics. Oxford University Press.
14. Baghaei R, Moradi Y, Aminolshareh S, Zareh H. The ethical sensitivity of nurses in decision making in ayatollah taleghani hospital, 2013. Nurs Midwifery Journal. 2014; 11(11):900-906.
15. .Abolfathzadeh N, Nejat S, Asghari F. Development of an indigenous questionnaire to assess the moral sensitivity of Iranian medical students. IJME. 2014; 7(3): 13-25
16. Lützén, K., et al. Moral Sensitivity in Nursing: A Scoping Review. Nursing Ethics,2023. 30(1), 45-62. https://doi.org/10.1177/09697330221122876
17. Weaver K, Morse J, Mitcham C. Ethical sensitivity in professional practice: concept analysis. J Adv Nurs. 2008;62(5):607-18
18. Oh Y, Gastmans C. Moral distress experienced by nurses: A quantitative literature review. Nurs Ethics. 2015;22(1):15-31.
19. . Anderson L, White K, Williams B. Ethical challenges in intensive care units: a qualitative study. Nurs Ethics. 2022;29(5):1245-1258. doi:10.1177/09697330221073982
20. .Abdou HA, Baddar FM, Alkorashy A. The relationship between work environment and moral sensitivity among the nursing faculty assistants. World Applied Sci J 2010; 11(11): 1375-87
21. Fowler, M. D. M. (2016). Guide to the Code of Ethics for Nurses: Interpretation and Application. American Nurses Association
22. Milliken, A. (2018). Nurse ethical sensitivity: An integrative review. *Nursing Ethics, 25*(3), 278-303. https://doi.org/10.1177/0969733016646155
23. Zhang, L., et al. (2024).AI in Critical Care Ethics: A Scoping Review. Intensive Care Medicine, 50(3), 456-470.DOI:10.1007/s00134-024-07345-3
24. . World Health Organization. *Digital Education for Ethical Nursing Practice*. Geneva: WHO; 2023. https://www.who.int/publications/i/item/9789240056783
25. Lee S, Park H, Kim Y. AI-based ethical training for healthcare professionals: a randomized controlled trial. J Med Ethics. 2024;50(3):189-201. doi:10.1136/medethics-2023-109456
26. McKinsey Healthcare Report (2024). The Future of Ethical AI in Medicine. [DOI:10.2139/ssrn.4678901
27. Park, M., Kjervik, D., Crandell, J., & Oermann, M. H. (2016). The relationship of ethics education to moral sensitivity and moral reasoning skills of nursing students. Nursing Ethics, 19 (4), 568-580. https://doi.org/10.1177/0969733011433922
28. .McGowan, J. R., et al. (2019). The Impact of Ethics Education on Nursing Practice: A Systematic Review. Nursing Ethics, 26(5), 1364-1380
29. .       Hassanpoor M, Hosseini M, Fallahi Khoshknab M, Abbaszadeh A. Evaluation of the impact of teaching nursing ethics on nurses' decision making in Kerman social welfare hospitals in 1389. Iranian Journal of Medical Ethics and History of Medicine. 2011;4(5):58-64.
30.        Bagherzadeh M, Jafari H, Charati JY, Shafipour V. The effect of an empowerment program on the moral sensitivity and caring behaviors of emergency nurses in Iran. Nurse education in practice. 2021;57:103243.
31. 31. Zahedi Z, Rahnama M, Naderifar M, Abdollahimohammad A, Shahrakiwahed A. The effect of teaching the principles of nursing ethics on the moral turmoil of nurses: a quasi-experimental study. Palliative Medicine. 2021;13:32-6.
32.      Hoseini M, Ebadi M, Farsi ZJMCSJ. The effect of moral motivation training on moral sensitivity i the nurses of Military Hospitals. 2018;4(4):249-57.
33. Abuadas M, Albikawi Z, Rayani A. The impact of an AI-focused ethics education program on nursing. students’ ethical awareness, moral sensitivity, attitudes, and generative AI adoption intention: a quasi-experimental study. BMC Nursing. 2025;24(1):720.
34. 2.         Shin H, De Gagne JC, Kim SS, Hong M. The Impact of Artificial Intelligence-Assisted Learning on Nursing Students' Ethical Decision-making and Clinical Reasoning in Pediatric Care: A Quasi-Experimental Study. Computers, informatics, nursing : CIN. 2024;42(10):704-11.
35. .            Lifshits I, Rosenberg D. Artificial intelligence in nursing education: A scoping review. Nurse education in practice. 2024;80:104148.
36. .Ferasatkish R, Shokrollahi N, Zahednezhad H. Critical care nurses' moral sensitivity in Shahid Rajaee Heart Center Hospital. Cardiovasc Nurs. 2015;4:36-45.
37. Martin, M. W., & Schinzinger, R. (2010). *Ethics in engineering* (4th ed.). McGraw-Hill.

38. EIzadi AI, Khademi Z, Asadi Noughabi F. The correlation of moral sensitivity of critical care nurses with their caring behavior. Iran J Med Eth [Internet]. 2013;6(2):43-56.

این مطالعه به بررسی تاثیر آموزش اخلاق حرفه‌ای بر حساسیت اخلاقی پرستاران بخش های مراقبت ویژه بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1404 خواهد پرداخت که جمع آوری اطلاعات با استفاده از پرسشنامه استانداردLutzenو همکاران  انجام خواهد شد و نمونه ها ی واجد شرایط به شیوه در دسترس انتخاب و سپس به روش بلوک تصادفی به دو گروه مداخله و کنترل تقسیم خواهند شد.

ندارد

نتایج این مطالعه می تواند منجر به بهبود کیفیت مراقبت پرستاری از طریق افزایش حساسیت اخلاقی پرستاران و کمک به اتخاذ تصمیم  های مناسب  پرستاران در شرایط بحرانی است که افزایش رضایت  مندی بیماران ،  تقویت جایگاه پرستاران در سیستم سلامت  و ارتقای اخلاق حرفه ای در پرستاری را در پی دارد و از انجایی که این مطالعه به بررسی اموزش  اخلاق حرفه ای می پردازد نتایج آن مستقیما در محیط های بالینی کاربرد دارد

ندارد

ندارد

شخصی

ندارد

تمامی اطلاعات مربوط  به شرکت کنندگان محرمانه بوده و کد گذاری می شوند

اینجانب سهیلا برهان زهی پاسخگوی شما هستم

شماره تماس:09157121203

ایمیل:sohilaborhanzehi@gmail.com

شرکت من در مطالعه کاملا اختیاری است  و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نمایم و یا هر زمان که مایل بودم بدون آنکه تغییر در رفتار اینجانب ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شوم

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم اینجانب و همکاران این طرح موافقت خود را جهت شرکت در پژوهش اعلام می نمایم  . یک نسخه از این فرم به من داده می شود و فرصت خواندن آن را داشته ام و از مفاد آن آگاهی دارم

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

سن: ....................... سال

جنسیت:

مرد 5 زن5

تحصیلات:

کارشناسی5 کارشناسی ارشد5 دکترا5

تجربه کاری در بخش های ویژه: ......سال

وضعیت شغلی:

پرستار طرحی5 پرستاری پیمانی5 پرستاری قراردادی5

آیا قبلاً در دوره‌های آموزشی مرتبط با اخلاق حرفه‌ای شرکت کرده‌اید؟

بله 5 خیر5

پرسشنامه حساسیت اخلاقی پرستاران در تصمیم گیری

پرسشنامه ی استاندارد حساسیت اخلاقی پرستاران در تصمیم گیری توسط Lutzen و همکاران در سوئد تدوین شد و سپس در کشورهای مختلف از جمله ایران به کار گرفته شده است.

پرسشنامه دارای ۲۵ سؤال است که وضعیت تصمیم گیری اخلاقی پرستاران را در هنگام ارائه ی خدمات بالینی اندازه گیری می کند. بیش ترین امتیاز 100و کم ترین امتیاز صفر است. بر این اساس، در صورتی که امتیاز کل هر نمونه بین0 - ۵۰ باشد دارای حساسیت اخلاقی کم، ۷۵-۵۰ حساسیت متوسط و ۱۰۰-۷۵ دارای حساسیت زیاد محسوب می شود.

سن : جنسیت: وضعیت تاهل تحصیلات:

رشته تحصیلی: شغل : سابقه خدمت(به سال):