درک پرستاران از مراقبت توام با کرامت برای سالمندان با اختلالات روانی: مطالعه کیفی

سالمندی یک مسئله جهانی است و پدیده سالمندی آخرین دوره چرخه زندگی می باشد. تخمین زده اند که تا سال 2036 بیش از 11 درصد کل جمعیت سالمند باشند. افزایش پیشرونده جمعیت سالمندان با توجه به مشکلات عدیده سلامتی آن‌ها، موجب معطوف‌شدن توجه به سلامت این گروه سنی شده است. یکی از بنیادی‌ترین اصولی که باید در مراقبت از سالمندان به ویژه سالمندان با اختلالات روانی رعایت شود، کرامت انسانی آن‌هاست. با این همه، رعایت کرامت انسانی سالمندان، با توجه به داشتن بیماری های مزمن و کاهش توانمندی جسمانی در هنگام مراقبت ها و کنترل سلامت کمتر موردتوجه قرار می گیرد. حفظ کرامت انسانی یک مفهوم مهم در قلب مراقبت های پرستاری از مددجویان مبتلا به اختلالات روانی به ویژه سالمندان می باشد. احترام، برقراری ارتباط  مناسب، رعایت حریم خصوصی و رازداری، حفظ استقلال و ارائه مطلوب خدمات از عوامل ارتقادهنده احساس کرامت در سالمندان می باشند. از طرفی دیگر ، بی احترامی به سالمندان و برقراری ارتباط نامطلوب، نادیده گرفتن نیاز آنان به استقلال و تصمیم گیری، بستری شدن در بیمارستان و ارائه نامناسب خدمات، نداشتن حریم خصوصی، ناتوانی در انجام فعالیت های روزمره، بازنشستگی و وابستگی اقتصادی از عوامل تهدیدکننده کرامت در سالمندان محسوب می شوند. به نظر می رسد که درک پرستاران از مراقبت توام با کرامت برای سالمندان با اختلالات روانی متأثر از ویژگی های فرهنگی و اجتماعی است. لذا با توجه با این که، تاکنون در بافت فرهنگی و اجتماعی ایران، مطالعه ای کیفی در این زمینه انجام نشده است این مطالعه، با هدف تبیین درک پرستاران از مراقبت توام با کرامت برای سالمندان با اختلالات روانی انجام خواهد شد.

Aging is a global issue and the phenomenon of aging is the last stage of the life cycle. It is estimated that by 2036, more than 11% of the total population will be elderly. The progressive increase in the elderly population, due to their numerous health problems, has led to a focus on the health of this age group. One of the most fundamental principles that must be observed in caring for the elderly, especially the elderly with mental disorders, is their human dignity. However, respecting the human dignity of the elderly is less considered during care and health monitoring, due to their chronic diseases and reduced physical capabilities. Maintaining human dignity is an important concept at the heart of nursing care for clients with mental disorders, especially the elderly. Respect, establishing appropriate communication, respecting privacy and confidentiality, maintaining independence, and providing optimal services are factors that promote a sense of dignity in the elderly. On the other hand, disrespect for the elderly and establishing undesirable communication, ignoring their need for independence and decision-making, hospitalization and inappropriate provision of services, lack of privacy, inability to perform daily activities, retirement and economic dependence are considered to be factors threatening dignity in the elderly. It seems that nurses' perception of dignified care for the elderly with mental disorders is affected by cultural and social characteristics. Therefore, considering that, so far, no qualitative study has been conducted in this field in the cultural and social context of Iran, this study will be conducted with the aim of explaining nurses' perception of dignified care for the elderly with mental disorders.

سالمندان گروه آسیب پذیری هستند که در معرض بیماری های جسمی مختلفی از جمله بیماری های قلبی عروقی، تنفسی، عفونی و مشکلات بینایی و شنوایی قرار دارند. تغییراتی که در طی سالمندی رخ می دهد، فقط محدود به تغییرات جسمانی نمی شود؛ بلکه سیستم عصبی و کارکردهای روانی نیز با افزایش سن دستخوش تغییراتی می شوند. تجربه وقایع مهم زندگی چون بازنشستگی، انتقال به خانه های سالمندی، کاهش درآمد، مرگ عزیزان و کم شدن موقعیت ها جهت برقراری تماس های اجتماعی باعث کاهش کیفیت زندگی سالمند می شود. سالمندان به دلیل انزوای اجتماعی از حمایت های عاطفی و اجتماعی کمتری برخوردارند، احتمال بروز مشکلات روانی، خودکشی، الکلیسم، اعتیاد، کاهش سطح سلامت، وقوع و نیز تشدید بیماری های مزمن، کاهش کیفیت زندگی و رضایت از آن، افزایش سطح ناتوانی و معلولیت و در انتها، بستری شدن در بیمارستان های روانپزشکی بیشتر است (1). در این میان، اختلالات روانی یکی از پنج علت ناتوانی‌ها در جهان هستند که همه‌ جوانب زندگی فرد را در برمی‌گیرند، تأثیرات اساسی در زندگی فرد، خانواده و نظام اجتماعی می­گذارند و فرد را از یک زندگی عادی محروم می­کنند (2، 3). بیماران مبتلا به اختلالات روانی، علاوه بر بیماریهای روانی در معرض خطر بیماریهای فیزیکی نیز هستند و امید به زندگی کوتاهی دارند. همچنین در معرض خطر بیماریهای تشخیص داده نشده هستند(4). در واقع، مبتلایان به اختلالات روانی، گروه آسیب پذیری در جامعه هستند که مشکلاتی در عملکرد روانی- اجتماعی آنان پدید می آید به طوری که ظرفیت تصمیم گیری و اتونومی آنان به مخاطره می افتد و در یک نگاه کلی کرامت انسانی آنان به مخاطره می افتد و حفظ کرامت انسانی سالمندان مبتلا به اختلالات روانی ضرورت پیدا می کند(5، 6). یکی از بنیادی‌ترین اصولی که باید در مراقبت از سالمندان رعایت شود، کرامت انسانی آن‌هاست. با این همه، رعایت کرامت انسانی سالمندان، با توجه به داشتن بیماری های مزمن و کاهش توانمندی جسمانی در هنگام مراقبت ها و کنترل سلامت کمتر موردتوجه قرار می گیرد. حفظ کرامت انسانی یک مفهوم مهم در قلب مراقبت های پرستاری است. احترام، برقراری ارتباط  مناسب، رعایت حریم خصوصی و رازداری، حفظ استقلال و ارائه مطلوب خدمات از عوامل ارتقادهنده احساس کرامت در سالمندان می باشند. از طرفی دیگر ، بی احترامی به سالمندان و برقراری ارتباط نامطلوب، نادیده گرفتن نیاز آنان به استقلال و تصمیم گیری، بستری شدن در بیمارستان و ارائه نامناسب خدمات، نداشتن حریم خصوصی، ناتوانی در انجام فعالیت های روزمره، بازنشستگی و وابستگی اقتصادی از عوامل تهدیدکننده کرامت در سالمندان محسوب می شوند. کرامت انسانی، در طول تاریخ از سوی مکاتب فلسفی و ادیان گوناگون به­ویژه دین اسلام مطرح و مورد تأکید بوده است. این مفهوم ریشه‌ در مکاتب و ادیان باستانی، سده‌های میانه و دوران مدرن دارد. کرامت انسانی ناظر به همه اصول اخلاق زیست - پزشکی می­باشد. این مفهوم در حوزه‌ اخلاق دارای الزاماتی مانند حق برخورداری از مراقبت‌های پایه‌ سلامت برای تمامی اقشار جامعه در تمام مراحل زندگی است(7). از نگاهی دیگر، حفظ کرامت انسانی از حقوق اولیه انسان­ها به­شمار می رود(8). یکی از مهم ترین ابعاد کرامت انسانی، حریم و خلوت انسان­ها است. از طرفی، یکی از محل هایی که در آن حریم انسان­ها مورد تهدید و تهاجم قرار می گیرد، محیط های درمانی است که در این گونه محیط ها، احساس خوب بیمار درباره حفظ کرامت انسانی، در تمام طول ارائه مراقبت­ها، نباید خدشه­دار گردد(9). در واقع، رعایت حریم برای ایجاد ارتباط موثر کارکنان درمانی با بیماران و حفظ آرامش آنان ضروری است. متقابلا، عدم رعایت آن می تواند باعث اضطراب، پرخاشگری و امتناع بیمار از معاینه فیزیکی، پنهان نگه داشتن بخشی از تاریخچه بیماری و در مجموع افت کیفیت خدمات درمانی شود(، 1110). به طور کلی، عواملی مانند عدم توانایی انجام نقشهای مهم در زندگی، داشتن احساس مبنی بر بی معنا بودن ادامه زندگی، احساس عدم حمایت از سوی دوستان و کارکنان درمانی، احساس عدم اطمینان و نگرانی نسبت به آینده، منجر به تهدید کرامت انسانی بیماران بستری در بیمارستانها می شود(12). به علاوه، هر گاه استقلال بیماران به مخاطره بیفتد، احترام به کرامت آنان نیز کاهش می­یابد(13).

می­توان گفت، نگهداشت کرامت انسانی، یک هدف اخلاقی در مراقبت از همه بیماران در همه رده های سنی و با تشخیص های مختلف است. به عبارت بهتر، حفظ کرامت انسانی بیمار یکی از مهم ترین الزامات اخلاقی در علوم پزشکی و به ویژه پرستاری است. به گونه ای که احترام به کرامت انسانی بیمار به طور وسیعی در استانداردهای پرستاری مورد تاکید قرار گرفته و ماهیت بنیادی مراقبت را تشکیل می دهد. بنابر همین ملاحظات اخلاقی، با توجه به این که امروزه ارتقای کیفیت خدمات بالینی، در راَس هرم مراقبت های درمانی قرار دارد، حفظ حریم بیماران اهمیت بیشتری یافته است(14). به نظر می رسد که درک پرستاران از مراقبت توام با کرامت برای سالمندان با اختلالات روانی متأثر از ویژگی های فرهنگی و اجتماعی است. لذا با توجه با این که تاکنون در بافت فرهنگی و اجتماعی ایران، مطالعه ای کیفی در این زمینه انجام نشده است. در این رابطه استفاده از روش تحقیق کیفی که به تبیین دیدگاه های پرستاران مذکور و عوامل دخیل در این زمینه با استناد به بیانات خود آن ها در یک عرصه طبیعی و واقعی بپردازد، قابل توجه می باشد. به عبارت دیگر، استفاده از روش تحقیق کیفی به پژوهشگر یاری می رساند تا با وارد شدن به دنیای درون ذهن این گروه از پرستاران و دریافت نقطه نظرات آن‌ها به شناسایی دیدگاه های ایشان از مفهوم مراقبت توام با کرامت برای سالمندان با اختلالات روانی اقدام نماید. لذا این مطالعه، با هدف تبیین درک پرستاران از مراقبت توام با کرامت برای سالمندان با اختلالات روانی انجام خواهد شد.

سابقه طرح و بررسی متون

به منظور بررسی دانش موجود درباره موضوع مورد مطالعه، جستجودر پایگاه­های اطلاعاتی Ovid, CINAHL, Scopus, PubMed ، Science ,Direct SID و Magiran با استفاده از کلید واژه های پرستار، کرامت، اختلالات روانی و مراقبت و معادل انگلیسی dignity، nurse، psychiatric disorder و caring به صورت جداگانه و ترکیبی انجام شد. خلاصه ای از برخی مقالات در زیر گزارش می شوند:

مطالعه ای با عنوان "درک پرستاران از کرامت حرفه‏ای در بیمارستان" در ایتالیا توسط Sabatino و همکاران در سال 2022 انجام شد. این مطالعه کیفی از نوع تحلیل محتوای قراردادی، با هدف تعیین چگونگی توصیف پرستاران از کرامت حرفه‏ای پرستاران در بخش‏های داخلی و جراحی بیمارستان، انجام شد. در مجموع 124 پرستار با نمونه گیری هدفمند از 12 منطقه ایتالیا (شمال، جنوب و مرکز)، در این مطالعه شرکت کردند. داده‌ها با استفاده از ۲۰ گروه تمرکز جمع‌آوری شدند. هر گروه بین 5 تا 8 شرکت کننده داشت. از یک قالب نیمه ساختار یافته برای طرح سوالات در گروه‏ها استفاده شد. جلسات گروه های تمرکز در اتاقهای اختصاصی ساکت برگزار شد و بحث و گفتگوها به صورت دیجیتالی ضبط شد. داده‌ها با استفاده از تحلیل محتوای قراردادی تحلیل شدند، که از اطلاعات جمع آوری شده، 49 زیر طبقه، 17 طبقه و 7 تم اصلی حاصل شد. به منظور اطمینان از صحت یافته‌های پژوهش چهار معیار (اعتبار، تأییدپذیری، انتقال‏پذیری، اعتماد یا همسانی) انجام شد. این معیارها از طریق بازبینی یافته ها توسط برخی مشارکت‌کنندگان، بازتاب و تصمیم گیری از طریق بحث‏های تیم تحقیقاتی صورت پذیرفت. 7 تم اصلی به دست آمده عبارت بودند از: کرامت غیرقابل انکار انسان؛ زمینه های تاریخی، اجتماعی و فرهنگی؛ تکامل زمینه‏ای حرفه­ای پرستار؛ ارزش‏های کرامت حرفه‏ای؛ تعاملات درون حرفه‏ای؛ تعاملات بین حرفه‏ای و تأثیر عناصر محل کار. نتایج نشان داد که کرامت حرفه‏ای پرستار عمیقاً در باطن افراد ظهور یافته است. با توجه به بخش اجتماعی کرامت، ارزش های حاوی هویت حرفه‏ای پرستار، پیشینه اجتماعی - تاریخی و سیر تحول پرستاری در منطقه، مورد توجه قرار گرفته است. بخش اجتماعی کرامت همچنین به همکاری با پزشکان و دستیاران مراقبت های بهداشتی مربوط می شد، که تصور می شد در تسهیل فشار کار نقش محوری دارند. با این حال، رابطه با همتایان[1] و پرستاران ارشد نیز به همان اندازه مهم بودند (15).

مطالعه‏ دیگری با عنوان "کرامت حرفه‌ای پرستاری در مراقبت تسکینی: کشف معنا در بستر کشور ایتالیا" توسط Stievano و همکاران در سال 2019 انجام شد. این مطالعه کیفی با رویکرد تحلیل محتوای قراردادی و با هدف توصیف کرامت حرفه‏ای پرستاران در مراقبت تسکینی، از طریق درک پرستاران ایتالیایی که حداقل یک سال در مراقبت تسکینی کار کرده اند، انجام شد. داده‏ها از طریق گفتگو‏هایی درباره کرامت حرفه‌ای پرستاری از میان ۶۹ پرستار شاغل در آسایشگاه‏ها و مراقبت خانگی با نمونه گیری هدفمند در دو منطقه ایتالیایی انجام شد. 12 گروه‏ تمرکز (هر گروه 4 تا 8 شرکت‏کننده) به بررسی پویایی، تجربیات و ارزش های مرتبط با کرامت حرفه‏ای پرستار در مراقبت تسکینی پرداختند. جلسات هر گروه در مدت زمان50 تا 120 دقیقه تشکیل شدند. مصاحبه‏های نیمه ساختار یافته براساس مطالعات قبلی که ویژگی‌های مشابهی داشتند، طراحی شد. داده ها از طریق جلسات گروه‌های تمرکز به صورت دیجیتالی ضبط شدند. در پایان هر جلسه، محقق گفتگوها / بحث‏ها را خلاصه می نمود. داده‌ها با استفاده از تحلیل محتوای قراردادی تحلیل شدند، که از اطلاعات گردآوری شده برای استخراج واحدهای معنایی، طبقات و تم های مفهومی استفاده شد. برای تضمین صحت یافته‌های پژوهش، از اصول چهارگانه اعتبار، اعتماد یا همسانی، تأییدپذیری و قابلیت انتقال Lincoln و Guba (1985) استفاده شد. در این مطالعه 20 طبقه و 5 تم اصلی حاصل شد که تم‏های اصلی عبارتند از: (الف) «کرامت ذاتی افراد» که در ذات مراقبت تسکینی ظهور یافت؛ ب) روابط حرفه‏ای (درون و بین) و کار گروهی. ج) حرفه‏ای‏‏گرایی پرستاری؛ (د) معضلات اخلاقی؛ و (ه) روابط با بیماران و افراد مهم زندگی آنها. نتایج نشان داد، پرستاران جوهر احترام به افراد و جوهر احترام به کار خود را به صورت منسجم با کرامت ذاتی و کرامت کاری در مراقبت تسکینی ارزیابی کردند. پرستاران روابط روانی- اجتماعی خود با بیماران و خانواده‌های آن‌ها را به عنوان انگیزه‌هایی در میان تعامل بحث برانگیز با همتایان و / یا سایر متخصصان مراقبت‌های بهداشتی درک کردند. آن ها معضلات اخلاقی را تجربه کردند، که به نظر آنها ذاتی در مراقبت تسکینی است (16).

اکبری و همکاران در ایلام(1400) مطالعه ای با هدف بررسی رعایت کرامت انسانی در مراقبت از سالمندان از دیدگاه پرستاران انجام دادند. این پژوهش مطالعه‌ای توصیفی ـ تحلیلی و مقطعی بود که روی 150 پرستار شاغل که به ترتیب به روش سرشماری و نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند، انجام گردید. ابزار جمع‌آوری داده‌ها در این مطالعه پرسشنامه‌ای پژوهشگر ساخته مشتمل بر بخش‌های مشخصات فردی و پرسنلی، اهمیت حفظ کرامت بر بهبودی سالمندان و میزان رعایت موارد مختلف مراقبتی جهت حفظ کرامت انسانی سالمندان بود. طبق نتایج، در خصوص اهمیت رعایت کرامت انسانی، میانگین نمره دیدگاه پرستاران در مراقبت از سالمندان بستری (1/76±9/91) بود. محققان چنین نتیجه گیری نمودند که یافته‌ها نشان‌دهنده رعایت مناسب و درخور کرامت انسانی در مراقبت از بیماران سالمند، خوب بوده است. بنابراین ترویج احترام به کرامت انسانی در مراقبت از بیماران سالمند به عنوان یک قاعده اخلاقی و فرهنگی توصیه می‌گردد(17).

خلیلی و همکاران(1397) مطالعه ای با عنوان مروری بر کرامت سالمندی و عوامل مرتبط با آن منتشر نموده اند. در این مطالعه ذکر شده است که یکی از اساسی ترین مواردی که باید در مراقبت از سالمندان رعایت شود، حفظ کرامت آن هاست. رعایت کرامت انسانی سالمندان، با توجه به داشتن بیماری های مزمن و کاهش توانمندی جسمانی در هنگام مراقبت ها و کنترل سلامت کمتر موردتوجه قرار می گیرد. بر همین اساس هدف از این مطالعه، مروری بر کرامت سالمندان و عوامل مرتبط با آن بود. مطالعه ی مروری مذکور با بررسی مقالاتی که از سال 2000 تا پایان سال 2017 میلادی در زمینه کرامت در سالمندان به زبان های فارسی و انگلیسی منتشرشده بودند، انجام شد. با استفاده از کلیدواژه در عنوان و یا چکیده مقاله در پایگاه های اطلاعاتی Magiran, SID, Medlib, Iranmedex Google Scholar, برای مطالعات فارسی زبان و مقالات به زبان انگلیسی در پایگاه های PubMed, Science direct, Google scholar, Proquest Elsevier  جستجو انجام شد. کلیدواژه های فارسی شامل کرامت، منزلت، شان، با تک تک واژه های افراد مسن، سالمند و سالخورده بود. این کلیدواژه ها در زبان انگلیسی شامل؛ Dignity  Dignified care,با تک تک واژه های Aging, Elderly, Old People بوده است. پس از جستجو 67 مقاله یافت شد که در نهایت 10 مقاله واجد معیار ورود به مطالعه شناخته شدند. یافته ها نشان داد احترام، برقراری ارتباط  مناسب، رعایت حریم خصوصی و رازداری، حفظ استقلال و ارائه مطلوب خدمات از عوامل ارتقادهنده احساس کرامت در سالمندان می باشند. از طرف دیگر بی احترامی به سالمندان و برقراری ارتباط نامطلوب، نادیده گرفتن نیاز آنان به استقلال و تصمیم گیری، بستری شدن در بیمارستان و ارائه نامناسب خدمات، نداشتن حریم خصوصی، ناتوانی در انجام فعالیت های روزمره، بازنشستگی و وابستگی اقتصادی از عوامل تهدیدکننده کرامت در سالمندان محسوب می شوند. محققان نتیجه گرفتند که پرستاران و مراقبین سالمندان باید رعایت شان و منزلت آنان را وظیفه خود دانسته و با توجه به عواملی که زمینه ساز ارتقاء و یا تضعیف کرامت این قشر از جامعه می باشند، وظایف انسانی خود را به شایستگی انجام دهند(18).

مطالعه ای توسط بخشی عرب و همکاران(2024) در ایران با هدف واکاوی درک پرستاران از تهدید کننده های کرامت در مراقبت برای بیماران کووید-19 انجام شد. این پژوهش یک مطالعه کیفی بود که با رویکرد تحلیل محتوای قراردادی انجام شد. در این مطالعه، 28 نفر از پرستاران شاغل در بخش های کووید-19 مورد مصاحبه های فردی و نیمه ساختارمند قرار گرفتند. برای تحلیل داده ها از رویکرد تحلیل محتوا استفاده شد. در مطالعه مذکور، تهدیدکننده های کرامت انسانی در مراقبت از بیمار دارای کووید-19 دارای طیفی از عوامل مرتبط با بیمار و عوامل سازمانی بودند. محققان چنین نتیجه گرفتند که آگاهی نسبت به تهدید کننده های کرامت در مراقبت از بیمار می تواند منجر به ارتقای جایگاه، اهمیت و کاربرد آن برای حرفه­مندان پزشکی در حوزه اخلاق بالینی شود زیرا این افراد عمیقا درگیر مقوله مراقبت از بیمار می باشند(19).

مرور متون حاکی از اهمیت پرداختن به مفهوم کرامت انسانی در مراقبت از سالمندان می باشد. متاسفانه مطالعه ای که تاکنون به اهمیت این موضوع برای مددجویان سالمند مبتلا به اختلالات روانی پرداخته باشد انجام نشده است. محققین در مطالعه حاضر به دنبال تبیین درک پرستاران شاغل در بخش های روانپزشکی درباره مراقبت توام با کرامت برای سالمندان مبتلا به اختلالات روانی می باشند.

درک پرستاران از مراقبت توام با کرامت برای سالمندان با اختلالات روانی چگونه است؟

تبیین درک پرستاران از مراقبت توام با کرامت برای سالمندان با اختلالات روانی

مطالعه کیفی است. اهداف اختصاصی ندارد.

مسئولان نظام سلامت در حوزه سالمندان

بخش ها و مراکز سالمندی

تبیین درک پرستاران از مراقبت توام با کرامت برای سالمندان با اختلالات روانی به متولیان و مدیران نظام سلامت کمک می نماید تا در جهت ارائه بهتر این گونه از مراقبت برای سالمندان با اختلالات روانی، برنامه ریزی های لازم را انجام دهند.

ندارد

در این پژوهش کیفی برای تبیین درک پرستاران از مراقبت توام با کرامت برای سالمندان با اختلالات روانیاز رویکرد تحلیل محتوا استفاده خواهد شد. در این مطالعه از تحلیل محتوای قراردادی استفاده خواهد شد. در تحلیل محتوای قرار دادی، طبقات و نام آن­ها از متن داده ها جریان می یابند که طبقه‌بندی عناصر اساسی یک مجموعه از داده های متنی از طریق تشخیص تفاوت‌ها و شباهت های آن­ها و گروه‌بندی مجدد آن­ها صورت خواهد گرفت (20).

در این مطالعه روش نمونه گیری هدفمند خواهد بود. شرکت کنندگان این مطالعه پرستاران شاغل در بخش های روانپزشکی خواهند بودند که دارای سابقه مراقبت از سالمندان دارای اختلالات روان در بیمارستان بهاران شهر زاهدان هستند.

در این مطالعه کیفی جحم نمونه در حین مطالعه و تا رسیدن به اشباع داده ها ادامه پیدا خواهد کرد.

روش نمونه گیری در این مطالعه روش نمونه گیری هدفمند خواهد بود. به عبارتی محقق می کوشد تا به صورت هدفدار بر مبنای این که چه نوع اطلاعات خاص مورد نیاز است نمونه های خود را انتخاب نماید.

در این مطالعه، داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختارمند به صورت چهره به چهره جمع آوری خواهند شد. مصاحبه ها تا زمان اشباع داده ها تداوم خواهند داشت .

شرکت کنندگان در مطالعات کیفی نقش فعالی در جریان تحقیق دارند. هدف از انتخاب شرکت کنندگان شناسایی مواردی است که از طریق آن ها می توان درباره هدف مطالعه به میزان زیادی آگاهی کسب کرد. بنابراین روش نمونه گیری در این مطالعه روش نمونه گیری هدفمند خواهد بود. به عبارتی محقق می کوشد تا به صورت هدفدار بر مبنای این که چه نوع اطلاعات خاص مورد نیاز است نمونه های خود را انتخاب نماید. شرکت کنندگان این مطالعه پرستاران شاغل در بخش های روانپزشکی خواهند بودند که دارای سابقه مراقبت از سالمندان دارای اختلالات روان در بیمارستان بهاران شهر زاهدان هستند. محقق پس از تأیید طرح پژوهشی و دریافت معرفی نامه به عرصه پژوهش وارد خواهد شد. محقق با مراجعه محل پژوهش و ذکر اهداف پژوهش با پرستاران آشنا می گردد و از آنان برای انجام مصاحبه دعوت به عمل می آورد. مکان انجام مصاحبه بخش های محل کار مشارکت کنندگان است.

در این مطالعه، داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختارمند به صورت چهره به چهره جمع آوری خواهند شد. متن مصاحبه‌ها با استفاده از تحلیل محتوای قراردادی مورد تحلیل قرار خواهند گرفت. مصاحبه های انجام شده با استفاده از دستگاه ضبط صوت ضبط خواهد شد و سپس متن آن ها برای آنالیز بر روی کاغذ پیاده خواهد گردید. مصاحبه ها تا زمان اشباع داده ها تداوم خواهند داشت یعنی زمانی که داده های جدیدی از متن مصاحبه ها به دست نیاید. برای تحلیل داده ها، بعد از دستنویس کردن مصاحبه ها، چندین بار مصاحبه های دستنویس شده خوانده خواهد شد و سپس کدهای اولیه استخراج خواهند شد. در مرحله بعد کدهای اولیه که مربوط به هم باشند در یک گروه قرار خواهند گرفت. بعد از آن هر یک از کدهای به دست آمده با گفته های مشارکت کنندگان مطابقت داده خواهد شد. در مرحله آخر کدهای به دست آمده، بازنگری خواهند شد. سپس با تهیه فهرستی از این کدها، شباهت‌ها در معنی و مفهوم آن ها بازنگری خواهند گردید و بر اساس محوریت در یک زیر طبقه قرار خواهند گرفت. در مرحله بعد با مرور مجدد زیر طبقات، زیرطبقات مربوط به هم در یک طبقه قرار می گیرند.

- ملاحظات اخلاقی: (در صورت لزوم فرم رضایت نامه آگاهانه ضمیمه گردد.درج کدهای اخلاقی منطبق با کدهای مصوب حفاظت از آزمودنی در پژوهشهای علوم پزشکی الزامی است.)

'راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران سال 1392'

1.هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

11.کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.

13.کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

14.اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

15. پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.

16.پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

20.در مواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره‌ی جنبه‌ای از پژوهش باعث کاهش اعتبار پژوهش می شود، ضرورت اطلاع‌رسانی ناکامل از طرف پژوهشگر باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود. بعد از رفع عامل این محدودیت، باید اطلاع‌رسانی کامل به آزمودنی انجام گیرد.

25.پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

27. در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.

28.پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش مطلوب نیست، بپذیرند.

29.نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی پژوهش باشد.

30.گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

31. روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی جامعه در تناقض باشد.

نتایج مطالعات کیفی وابسته به زمینه ای است که پدیده تحت مطالعه در آن مورد واکاوی قرار می گیرد در نتیجه یافته های این مطالعه نیز وابسته به زمینه خواهد بود و نمی توان آن ها را تعمیم داد اما با توجه به اینکه قصد مطالعات کیفی تعمیم پذیری یافته ها به فرهنگ های متفاوت نیست و یافته ها در بافت فرهنگی مورد مطالعه بحث می شوند، این محدودیت را می توان نادیده انگاشت.

سالمند ، اختلال روان، مطالعه کیفی older people , psychotic disorder, qualitative study

1.Latifi Z, Kiani M, Yousefi Z. The structural equation modeling of the older people’s life expectancy based on the anxiety sensitivity, social support, and pain perception. Iran J Ageing. 2019; 14(2):188-99

2. den Boer K, de Veer AJE, Schoonmade LJ, Verhaegh KJ, van Meijel B, Francke AL. A systematic review of palliative care tools and interventions for people with severe mental illness. BMC Psychiatry 2019; 19(1):106. doi: 10.1186/s12888-019-2078-7.

3. Saber S, Mardani-Hamooleh M, Seyedfatemi N, Hamidi H. Nurses’ perception regarding barriers of palliative care provision for people with severe mental illness: A qualitative study. Prog Palliat Care. 2022. doi: 10.1080/09699260.2022.2053394.

4.Moureau L, Verhofstadt M, Liégeois A. Mapping the ethical aspects in end-of-life care for persons with a severe and persistent mental illness: A scoping review of the literature. Front Psychiatry. 2023:14:1094038. doi: 10.3389/fpsyt.2023.1094038.

5.Hinrichs KLM, Woolverton CB, Meyerson JL. Help Me Understand: Providing Palliative Care to Individuals With Serious Mental Illness.  Am J Hosp Palliat Care. 2022; 39(2):250-257. doi: 10.1177/10499091211010722.

6.Shalev D, Ekwebelem M, Brody L, Sadowska K, Bhatia S, Alvarez D, et al. Clinician Perspectives on Palliative Care for Older Adults With Serious Mental Illnesses: A Multisite Qualitative Study. Am J Geriatr Psychiatry. 2024: S1064-7481(24)00441-X.doi: 10.1016/j.jagp.2024.08.014.

7.Aramesh K. Human dignity in bio-medical ethics. . Iran J Med Ethics Hist Med. 2011; 4 (3) :47-60

8.Ebrahimi H, Torabizadeh C, Mohammadi E, Valizadeh S. Patients' perception of dignity in Iranian healthcare settings: a qualitative content analysis. J Med Ethics. 2012;38(12):723-8.

9.Coventry ML. Care with dignity: a concept analysis. J Gerontol Nurs. 2006;32(5):42-8.

10.Yousefi Maghsoudbeiki H, Naderi M, Tajmiri M R, Daryabeig R. Privacy as an aspect of human dignity in nursing. J Educ Ethics Nurs. 2014; 2 (4) :21-27.

11.Mehdipour-Rabori R, Abbaszadeh A, Borhani F. Human dignity of patients with cardiovascular disease admitted to hospitals of Kerman, Iran, in 2015. J Med Ethics Hist Med.2016;9:8.

12.van Gennip IE, Pasman HR, Oosterveld-Vlug MG, Willems DL, Onwuteaka-Philipsen BD. How Dementia Affects Personal Dignity: A Qualitative Study on the Perspective of Individuals With Mild to Moderate Dementia.J Gerontol B Psychol Sci Soc Sci. 2016;71(3):491-501.

13.Lin YP, Tsai YF, Chen HF. Dignity in care in the hospital setting from patients' perspectives in Taiwan: a descriptive qualitative study.J Clin Nurs. 2011;20(5-6):794-801.

14.Manookian A, Cheraghi M A, Nikbakht Nasrabadi A, Peiravi H, Shali M. Nurses’ lived experiences of preservation of patients’ dignity. Iran J Med Ethics Hist Med. 2014; 7 (1) :22-33.

15.STIEVANO, A., MYNTTINEN, M., ROCCO, G. & KANGASNIEMI, M. Public health nurses’ professional dignity: An interview study in Finland. Nursing Ethics.2022: 29, 1503-1517.

16. STIEVANO, A., SABATINO, L., AFFONSO, D., OLSEN, D., SKINNER, I. & ROCCO, G. Nursing’s professional dignity in palliative care: Exploration of an Italian context. Journal of clinical nursing.2019; 28, 1633-1642.

17.Akbari tahami F, Otaghi M, Mousavimoghadam S R, Azadi A, Veisani Y. Respecting for Human Dignity in Elderly nursing homes Residents in Elam in 2020. Journal title 2021; 4 (3).25-34

18- خلیلی ز ، گیلانی م، ایلالی ا. مروری بر کرامت سالمندی و عوامل مرتبط با آن. مجله تعالی بالینی. سال هشتم شماره 3 .پیاپی 20، 1397.

19. Bakhshiarab A, Mardani M, Salamat A, Mirhosseini S,Abbasi A. Nurses’ perception of threats to human dignity in caring for patients with COVID-19: A qualitative study. Heliyon. 2024

20.Elo, Satu, & Kyngäs, Helvi. The qualitative content analysis process. Journal of advanced nursing, 2008;62(1), 107-115.

21.Lincoln, YS, & Guba, EG. Naturalistic inquiry.,(Sage Publications: California). 1985.

یکی از بنیادی‌ترین اصولی که باید در مراقبت از سالمندان به ویژه سالمندان با اختلالات روانی رعایت شود، کرامت انسانی آن‌هاست. با این همه، رعایت کرامت انسانی سالمندان، با توجه به داشتن بیماری های مزمن و کاهش توانمندی جسمانی در هنگام مراقبت ها و کنترل سلامت کمتر موردتوجه قرار می گیرد. حفظ کرامت انسانی یک مفهوم مهم در قلب مراقبت های پرستاری از مددجویان مبتلا به اختلالات روانی به ویژه سالمندان می باشد.

ندارد

توجه به کرامت بیمار سالمند

ندارد

فاقد عارضه

هزینه بر عهده پژوهشگر خواهد بود

ندارد

اصل محرمانه گی در انجام مصاحبه بصورت گمنامی محفوظ خواهد ماند.

پژوهشگر  هر زمان آماده پاسخگویی حواهد بود.

نمونه ها در هر زمان می توانند آزادانه بدون هیچ محدودیتی انصراف دهند.

نمونه ها با رضایت آگاهانه وارد مطالعه خواهند شد.

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

1.Latifi Z, Kiani M, Yousefi Z. The structural equation modeling of the older people’s life expectancy based on the anxiety sensitivity, social support, and pain perception. Iran J Ageing. 2019; 14(2):188-99

2. den Boer K, de Veer AJE, Schoonmade LJ, Verhaegh KJ, van Meijel B, Francke AL. A systematic review of palliative care tools and interventions for people with severe mental illness. BMC Psychiatry 2019; 19(1):106. doi: 10.1186/s12888-019-2078-7.

3. Saber S, Mardani-Hamooleh M, Seyedfatemi N, Hamidi H. Nurses’ perception regarding barriers of palliative care provision for people with severe mental illness: A qualitative study. Prog Palliat Care. 2022. doi: 10.1080/09699260.2022.2053394.

4.Moureau L, Verhofstadt M, Liégeois A. Mapping the ethical aspects in end-of-life care for persons with a severe and persistent mental illness: A scoping review of the literature. Front Psychiatry. 2023:14:1094038. doi: 10.3389/fpsyt.2023.1094038.

سئوالات راهنمای مصاحبه شامل:

"شما به عنوان پرستار مراقبت توام با کرامت را چگونه توصیف می کنید؟"

"فکر می کنید مراقبت توام با کرامت برای سالمندان با اختلالات روانی چگونه مراقبتی است؟"

به علاوه از سئوالات و عبارات پیگیری کننده مانند این که لطفا در این رابطه بیشتر توضیح دهید، منظورتان از ....چیست؟ و لطفا در این رابطه مثالی بیاورید.