ارزیابی سطح آگاهی والدین درباره سلامت دهان و دندان کودکان 1تا6 سال مراجعه کننده به مراکز بهداشت درمان شهر علی ابادکتول سال 1405

سلامت دهان و دندان به عنوان بخشی اساسی از سلامت عمومی، نقشی تعیین‌کننده در رشد جسمی، تکامل تکلم، زیبایی و اعتماد به نفس کودکان ایفا می‌کند. دوران کودکی، مرحله‌ای حساس در شکل‌گیری عادات بهداشتی است و والدین به عنوان نخستین مراقبان و الگوهای رفتاری، مسئولیت اصلی در این زمینه را بر عهده دارند. با وجود این، مطالعات متعدد نشان داده‌اند که سطح آگاهی والدین نسبت به روش‌های صحیح مراقبت از دهان و دندان، نقش تغذیه مناسب و اهمیت مراجعات منظم دندانپزشکی، در بسیاری از موارد ناکافی است. این کاستی می‌تواند زمینه‌ساز افزایش بروز پوسیدگی‌های دندانی، بیماری‌های لثه، تحمیل هزینه‌های درمانی سنگین و کاهش کیفیت زندگی کودکان شود.

ازاین‌رو بررسی میزان آگاهی والدین از سلامت دهان و دندان کودکان و عوامل مؤثر بر آن ضروری است، زیرا شناسایی این وضعیت می‌تواند مبنایی برای برنامه‌ریزی‌های آموزشی و مداخلات بهداشتی مؤثر باشد و در نهایت به ارتقای سلامت کودکان و کاهش مشکلات دهان و دندان در جامعه منجر شود.

Oral health, as an essential part of general health, plays a decisive role in the physical development, speech development, beauty and self-confidence of children. Childhood is a sensitive stage in the formation of health habits, and parents, as the first caregivers and behavioral models, bear the main responsibility in this regard. However, numerous studies have shown that the level of parental awareness of correct oral and dental care methods, the role of proper nutrition and the importance of regular dental visits, is insufficient in many cases. This deficiency can lead to an increase in the incidence of tooth decay, gum disease, imposing heavy medical costs and reducing the quality of life of children. Therefore, it is necessary to examine the level of parental awareness of children's oral and dental health and the factors affecting it, because identifying this situation can be the basis for effective educational programs and health interventions, and ultimately lead to improving children's health and reducing oral and dental problems in society

بیماری‌های دهان و دندان به‌ویژه پوسیدگی زودرس دندان‌های شیری (Early Childhood Caries; ECC) یکی از شایع‌ترین مشکلات سلامت کودکان در سطح جهانی است و پیامدهای جدی فردی، اجتماعی و اقتصادی به همراه دارد (1). متاآنالیزهای جهانی نشان می‌دهند که تقریباً ۴۹٪ کودکان پیش‌دبستانی درگیر ECC هستند و شیوع آن در کشورهای در حال توسعه و کم‌درآمد بیشتر از کشورهای توسعه‌یافته است . (1)این بیماری علاوه بر اثرات مستقیم بر سلامت دهان، می‌تواند باعث درد، اختلال در تغذیه، کاهش تمرکز در مدرسه، غیبت از مدرسه و کاهش کیفیت زندگی شود و هزینه‌های بالای درمانی را بر خانواده‌ها و سیستم بهداشت و درمان تحمیل کند (2). در ایران نیز وضعیت مشابهی مشاهده می‌شود؛ شیوع ECC در کودکان ۶ ساله حدود ۶۱.۷٪ گزارش شده و بررسی‌ها نشان می‌دهد که این بیماری با عوامل متعددی از جمله تغذیه نامناسب، عدم دسترسی به خدمات دندان‌پزشکی، وضعیت اقتصادی و سطح تحصیلات والدین مرتبط است (3). مطالعات نشان می‌دهند که میزان شیوع ECC با افزایش سن کودکان و تغییرات سبک زندگی، از سنین نوپایی تا پیش‌دبستانی افزایش می‌یابد(4).

یکی از عوامل تعیین‌کننده وضعیت سلامت دهان کودکان، آگاهی والدین است. شواهد حاکی است که والدینی که دانش و نگرش بالاتری درباره مراقبت‌های دهان و دندان دارند، رفتارهای بهداشتی بهتری را در کودکان خود ایجاد می‌کنند و در نتیجه شیوع پوسیدگی در فرزندانشان کمتر است (5). با این حال، در بسیاری از جوامع، از جمله ایران، سطح آگاهی والدین نسبت به ضرورت مسواک‌زدن منظم، تغذیه سالم و مراجعه منظم به دندان‌پزشک پایین است و این امر مانعی جدی در پیشگیری از ECC محسوب می‌شود (6). همچنین، عوامل اجتماعی و اقتصادی مانند دسترسی محدود به خدمات بهداشت دهان، مشغله‌های والدین، و فقدان حمایت اجتماعی، بر توانایی والدین برای اجرای رفتارهای پیشگیرانه تأثیر می‌گذارند (7).

مرور مطالعات نشان می‌دهد که آموزش والدین می‌تواند سطح دانش آنان را بهبود بخشد؛ به عنوان مثال، در مطالعه‌ای در ترکیه میانگین نمره والدین از ۷.۱۳ به ۱۲.۲۱ افزایش یافت و بیش از ۵۶٪ والدین در سطح دانش خود بهبود نشان دادند (8). با این حال، اثرات کوتاه‌مدت آموزش بدون پیگیری طولانی‌مدت پایدار نیست و برای دستیابی به تغییر رفتار واقعی و پایدار، نیاز به مداخلات چندسطحی و حمایت محیطی وجود دارد (8). برخی تحقیقات بین‌المللی نیز نشان داده‌اند که ترکیب آموزش والدین با سیاست‌های سطح جمعیتی مانند فلورایدتراپی، کاهش مصرف نوشیدنی‌های قندی و دسترسی بهتر به خدمات پیشگیرانه، مؤثرتر از آموزش صرف است (9).

با توجه به شیوع بالا و پیامدهای گسترده ECC نقش کلیدی والدین در پیشگیری از این بیماری و شواهد پراکنده و محدود در ایران درباره عوامل مؤثر بر آگاهی والدین، انجام پژوهشی که سطح دانش و رفتار والدین را ارزیابی کرده و عوامل مرتبط با آن را شناسایی کند، ضروری است. شناسایی این عوامل می‌تواند مبنای علمی و عملی برای طراحی برنامه‌های آموزشی هدفمند و مداخلات پیشگیرانه مؤثر باشد و در نهایت به کاهش شیوع ECC، صرفه‌جویی اقتصادی و ارتقای سلامت دهان کودکان منجر شود (1,3,10).

با وجود شیوع بالای پوسیدگی زودرس دندان‌های شیری و نقش کلیدی والدین در پیشگیری از آن، مرور نظام‌مند مطالعات جهانی نشان می‌دهد که بیشتر پژوهش‌ها بر **شیوع بیماری** و **عوامل کلینیکی** تمرکز داشته و کمتر به **سطح آگاهی، نگرش و رفتار والدین** به عنوان یک عامل میانجی مؤثر پرداخته‌اند (1). در ایران نیز تحقیقات محدود موجود عمدتاً به **توصیف میزان پوسیدگی دندان‌ها** یا **اثربخشی مداخلات کوتاه‌مدت آموزشی** بسنده کرده‌اند (8,10). این در حالی است که برای طراحی مداخلات پایدار و سیاست‌های بهداشتی اثربخش، شناسایی دقیق **وضعیت آگاهی والدین، عوامل جمعیت‌شناختی و اجتماعی مرتبط با آن** ضروری است. خلأ مطالعات جامع و ترکیبی در این زمینه، به‌ویژه در سطح ملی و منطقه‌ای، نیاز به انجام پژوهشی کاربردی را برجسته می‌کند که بتواند داده‌های دقیق برای برنامه‌ریزی و ارتقای سلامت دهان کودکان ارائه دهد (6).

این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که سطح آگاهی والدین درباره سلامت دهان و دندان کودکان در جامعه مورد مطالعه در چه حدی است و چه عواملی با میزان این آگاهی ارتباط دارند؟

.

• میزان آگاهی والدین در زمینه ی سلامت دهان و دندان کودکان1 تا6 سال مراجعه کننده به مراکز بهداشت درمان شهر علی ابادکتول چقدر است؟

• بین آگاهی والدین با مشخصات جمعیت شناختی (سن، جنس، تحصیلات، تعدادفرزندان) ارتباط معنی داری وجود دارد.

تعیین میزان آگاهی والدین در زمینه ی سلامت دهان و دندان کودکان1 تا6 سال مراجعه کننده به مراکز بهداشت درمان شهر علی ابادکتول سال 1405

• تعیین میزان آگاهی والدین در زمینه سلامت دهان و دندان کودکان 1- 6 سال مراجعه کننده به مراکز بهداشت درمان شهر علی ابادکتول
• تعیین ارتباط آگاهی والدین با مشخصات جمعیت شناختی (سن، جنس، تحصیلات، تعدادفرزندان)

دانشگاه های علوم پزشکی

هدف کاربردی این پژوهش ارتقای سلامت دهان و دندان کودکان از طریق افزایش آگاهی والدین است. با شناسایی سطح دانش، نگرش و رفتار والدین درباره بهداشت دهان و دندان کودکان و عوامل جمعیت‌شناختی و اجتماعی مؤثر بر آن، می‌توان مداخلات آموزشی و برنامه‌های پیشگیرانه هدفمند طراحی کرد. یافته‌های این تحقیق به سازمان‌ها و مراجع بهداشتی، مدارس و ارائه‌دهندگان خدمات دندان‌پزشکی کمک می‌کند تا سیاست‌ها و برنامه‌های آموزشی مناسبی برای والدین تدوین کنند و در نتیجه، شیوع پوسیدگی زودرس دندان و مشکلات مرتبط با سلامت دهان در کودکان کاهش یابد علاوه بر این، این پژوهش می‌تواند اطلاعات علمی و مستند برای طراحی برنامه‌های ارتقای سلامت دهان کودکان در سطح ملی و منطقه‌ای فراهم کرده و نقش والدین را به عنوان عامل کلیدی در پیشگیری و مراقبت از سلامت دهان کودکان برجسته کند.

سلامت دهان و دندان:مجموعه ای از شراایط طبیعی و بهینه در ناحیه دهان، دندان ها، لثه و سایر بافت های دهانی که به فرد امکان جویدن، تکلم و احساس راحتی بدون درد یا عفونت را می دهد.

آگاهی والدین: میزان شناخت، درک و اطلاعات والدین درباره عوامل موثر بر سلامت دهان و دندان، روش های پیشگیری از پوسیدگی دندانی و اهمیت مراجعه منظم به دندان پزشک

توصیفی همبستگی

جامعه مورد مطالعه شامل تمامی والدین کودکان1-6 سال شهر علی ابادکتول می باشد.

براساس مقاله Gızem Karagöz Doğanدرسال 2025 نرم افزارجی پاور 385 نفر محاسبه شد.

نمونه‌گیری به صورت در دسترس (Convenience Sampling) انجام خواهد شد؛ والدین حاضر در مراکز، پس از توضیح هدف تحقیق و اخذ رضایت آگاهانه، برای تکمیل پرسشنامه دعوت خواهند شد.

ابزار جمع‌آوری اطلاعات، پرسشنامه‌ای محقق ساخته خواهد بود که شامل 10 سؤال است و سطح آگاهی والدین درباره بهداشت دهان و دندان کودکان را مورد سنجش قرار خواهد داد. سؤالات شامل ضرورت مسواک زدن دندان‌های شیری، سن شروع مسواک زدن، تأثیر مصرف شیرینی و مواد قندی بر پوسیدگی دندان، اهمیت فلوراید و نخ دندان، دفعات مسواک زدن و مراجعه منظم به دندان‌پزشک خواهد بود

.

شیوه نمره‌دهی پرسشنامه به این صورت خواهد بود که پاسخ صحیح 1 نمره و پاسخ نادرست یا «نمی‌دانم» 0 نمره خواهد داشت. حداکثر نمره 10 خواهد بود و سطحآگاهی والدین به سه دسته تقسیم خواهد شد: 8–10 آگاهی خوب، 5–7 آگاهی متوسط وکمتر از 5 آگاهی ضعیف.

روایی پرسشنامهاز طریق روایی محتوایی تأیید خواهد شد. 5 تا 10 متخصص حوزه سلامت دهان ودندان و سلامت کودکان سؤالات پرسشنامه را از نظر وضوح، مرتبط بودن با هدفمطالعه و پوشش جامع مطالب ارزیابی خواهند کرد و پس از اعمال اصلاحات پیشنهادی، نسخه نهایی پرسشنامه تهیه خواهد شد.

پایایی پرسشنامه با استفاده از روش تست-بازآزمایی (Test-Retest) بر روی 20 والد مشابه جامعه مورد مطالعه بررسی خواهد شد. فاصله زمانی بین دو مرحله تست دو هفته خواهد بود و ضریب همبستگی پاسخ‌ها بالای 0.8 خواهد بود که نشان‌دهنده پایایی مطلوب است. همچنین پایایی درونی پرسشنامه با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ انجام خواهد شد و مقدار آن بالای 0.8 خواهد بود که نشان‌دهنده سازگاری درونی مناسب سؤالات خواهد بود.

این مطالعه یک تحقیق توصیفی – مقطعی خواهد بود که با هدف بررسی سطح آگاهیوالدین درباره سلامت دهان و دندان کودکان 1 تا 6 سال مراجعه‌کننده به مراکزبهداشت و درمان شهری علی‌آباد کتول انجام خواهد شد. جامعه آماری شاملوالدین کودکان 1 تا 6 سال مراجعه‌کننده به کلیه مراکز بهداشت و درمان شهریعلی‌آباد کتول خواهد بود. نمونه‌گیری به صورت در دسترس Convenience Sampling) انجام خواهد شد؛ والدین حاضر در مراکز، پس از توضیح هدف تحقیق و اخذ رضایت آگاهانه، برای تکمیل پرسشنامه دعوت خواهند شد.

داده ها پس از کد گذاری و ورزود به نرم افزار spss  تحلیل خواهند شد.

آمار توصیفی: محاسبه فراوانی، درصد، میانگین و انحراف معیار برای متغیرها

آمار استنباطی: آزمون های همبستگی و مقایسه ای جهت بررسی رابطه سطح آگاهی با متغیرهای جمعیت شناختی

استفاده از آزمون های تی تست و کای اسکوئر

دفترچه راهنمای دارای آزمودنی انسانی

-از مسئولین دانشگاه جهت انجام پژوهش معرفی نامه گرفته می شود (کد 10 و 11)

2-معرفی نامه به دانشگاه علوم پزشکی ارائه خواهد شد (کد 10-11-13)

3-معرفی پژوهشگر به واحد های پژوهش و توضیح در مورد اهداف پژوهش(کد17)

4-به واحد های پژوهش جهت شرکت در پژوهش حق انتخاب داده خواهد شد(کد19)

5-به واحدهای مورد پژوهش اطمنان داده می شود که کل اطلاعات اخذ شده محرمانه خواهد ماند(کد25)

6-از افراد شرکت کننده در بررسی رضایت آگاهانه کتبی کسب خواهد شد(کد 8 و 16)

7- به شرکت کنندگان اطمینان داده خواهد شد که هیچگونه آسیب( جسمی، روحی،روانی، شهرت و اعتبار) در این پژوهش وارد نخواهد شد.

8- حضور در این تحقیق برای شرکت کنندگان هیچگونه بار مالی نخواهد داشت.

9- در صورت هر گونه خسارت و هزینه ای مسیولیت جبران آن را خواهیم داشت.

10- رعایت صداقت در تجزیه و تحلیل داده ها و عدم دستکاری داده ها(کد28)

11-در پایان کار در صورت تمایل واحدهای پژوهش نتایج پژوهش در اختیار آنها قرار خواهد گرفت(کد 24 و 28)

پاسخ دهی غیر واقعی: امکان دارد والدین به دلیل تمایل به نشان دادن رفتار مطلوب، پاسخ های غیر واقعی بدهند.

محدودیت فرهنگی: تفاوت در میزان سواد و درک مفاهیم علمی میان والدین می تواند بر دقت پاسخ ها اثر بگذارد.

مقطعی بودن طرح و عدم اطمینان از ارتباط سنجیده شده

سطح آگاهی والدین، سلامت دهان و دندان کودکان 1تا6 سال ، مراکز بهداشت درمان

1. Maklennan, A., et al. (2024). A systematic review and meta-analysis on early-childhood caries global data. *BMC Oral Health*, 24, 835. Retrieved from [https://bmcoralhealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12903-024-04605-y](https://bmcoralhealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12903-024-04605-y)

2. Vu, D. A., et al. (2023). Parental knowledge and practice on childhood caries prevention. *Frontiers in Public Health*. Retrieved from [https://www.frontiersin.org/journals/public-health/articles/10.3389/fpubh.2023.1254479/full](https://www.frontiersin.org/journals/public-health/articles/10.3389/fpubh.2023.1254479/full

3. Behzad, F. (2024). *The Prevalence of Early Childhood Caries (ECC) in Iran*. Health Providers. Retrieved from [https://www.health-providers.ir/article\_210537\_16f4ae634c54aaaaf6187810087e55a9.pdf](https://www.health-providers.ir/article_210537_16f4ae634c54aaaaf6187810087e55a9.pdf)

4. Javadzadeh, E., Razeghi, S., Shamshiri, A., Miri, H. H., Moghaddam, F., Schroth, R. J., & Mohebbi, S. Z. (2023). Prevalence and socio-behavioral determinants of early childhood caries in children 1–5-year-old in Iran. *PLOS ONE, 18*(11), e0293428. [https://doi.org/10.1371/journal.pone.0293428](https://doi.org/10.1371/journal.pone.0293428

5. Kaushik, M., et al. (2023). A systematic review of parents' knowledge of children's oral health. *PubMed*. Retrieved from [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37551253/](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37551253/)

6. Saquicela‑Pulla, M., Dávila‑Arcentales, M., Vélez‑León, E., Armas‑Vega, A., & Melo, M. (2025). Parental knowledge, attitudes, and practices related to children’s oral health. *Int. J. Environ. Res. Public Health*, 22(6), 953. Retrieved from [https://www.mdpi.com/1660-4601/22/6/953](https://www.mdpi.com/1660-4601/22/6/953)

7. Saquicela‑Pulla, M., Dávila‑Arcentales, M., Vélez‑León, E., Armas‑Vega, A., & Melo, M. (2025). Parental knowledge, attitudes, and practices related to children’s oral health. *Int. J. Environ. Res. Public Health*, 22(6), 953. Retrieved from [https://www.mdpi.com/1660-4601/22/6/953](https://www.mdpi.com/1660-4601/22/6/953)

8. Sağlam, C., Mojarrab, N., Ahlat, E. M., et al. (2025). Evaluation of the effectiveness of parental oral health education. *J Pediatr Res*, 12(1), 7‑13. Retrieved from [https://jpedres.org/articles/evaluation-of-the-effectiveness-of-parental-oral-health-education/jpr.galenos.2025.54765?utm\_source=chatgpt.com](https://jpedres.org/articles/evaluation-of-the-effectiveness-of-parental-oral-health-education/jpr.galenos.2025.54765?utm_source=chatgpt.com)

9. Jain, N., et al. (2024). WHO’s Global Oral Health Status Report 2022: actions & policy. *Oral Dis*. Retrieved from [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40674387/](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40674387/)

10. Shoaee, S., et al. (2024). National and Subnational Trend of Dental Caries in Iran. *ScienceDirect*. Retrieved from [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0020653923001314](https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0020653923001314

11. Sharma, S. V., Deason, J. E., Wang, M., Garcia-Quintana, A., Chuang, R.-J., Johnson, K., Garner, S., Kelder, S., & Yamal, J.-M. (2025). Association of Parental Oral Health Knowledge and Self-Efficacy with Early Childhood Caries and Oral Health Quality of Life in Texas Schoolchildren. International Journal of Environmental Research and Public Health, 22(4), 513. https://doi.org/10.3390/ijerph22040513

12. Folayan, M.O., Coelho, E.M.R.d., Ayouni, I. et al. Association between early childhood caries and parental education and the link to the sustainable development goal 4: a scoping review. BMC Oral Health 24, 517 (2024). https://doi.org/10.1186/s12903-024-04291-w

13. Nassar, A. A., Fatani, B. A., Almobarak, O. T., Alotaibi, S. I., Alhazmi, R. A., & Marghalani, A. A. (2022). Knowledge, Attitude, and Behavior of Parents Regarding Early Childhood Caries Prevention of Preschool Children in Western Region of Saudi Arabia: A Cross-Sectional Study. Dentistry Journal, 10(12), 218. https://doi.org/10.3390/dj10120218

Shan, Z., Liao, C., Lu, J. et al. Improvement of parents’ oral health knowledge by a school-based oral health promotion for parents of preschool children: a prospective observational study. BMC Oral Health 23, 890 (2023

ارزیابی سطح آگاهی والدین درباره سلامت دهان و دندان کودکان 1-6 سال

ندارد

پاسخ به پرسش نامه

ندارد

ندارد

شخصی

ندارد

اسامی شرکت کنندگان به صورت محرمانه حفظ می شوند.

دارد

این حق را شرکت کنندگان دارند.

در ابتدا رضایت آگاهانه کسب می شود.

آیا مسواک زدن دندان‌های شیری کودکان ضروری است؟
☐ بله  ☐ خیر  ☐ نمی‌دانم

از چه سنی باید مسواک زدن را برای کودک شروع کرد؟
☐ قبل از یک سال  ☐ بین 1 تا 2 سال  ☐ بعد از 3 سال  ☐ نمی‌دانم

آیا مصرف مکرر شیرینی و شکلات باعث پوسیدگی دندان در کودکان می‌شود؟
☐ بله  ☐ خیر  ☐ نمی‌دانم

آیا نوشیدن شیر شبانه (قبل از خواب) بدون تمیز کردن دهان به دندان کودک آسیب می‌زند؟
☐ بله  ☐ خیر  ☐ نمی‌دانم

چند بار در روز کودک شما مسواک می‌زند؟
☐ یک‌بار  ☐ دو بار  ☐ بیشتر  ☐ اصلاً

آیا نخ دندان برای کودکان لازم است؟
☐ بله  ☐ خیر  ☐ نمی‌دانم

آیا باید کودک را به طور منظم برای معاینه دندان به دندان‌پزشک برد؟
☐ بله  ☐ فقط در صورت درد  ☐ نمی‌دانم

آیا فلوراید به پیشگیری از پوسیدگی دندان کمک می‌کند؟
☐ بله  ☐ خیر  ☐ نمی‌دانم

آیا دندان‌های شیری اهمیت زیادی دارند؟
☐ بله  ☐ خیر  ☐ نمی‌دانم

آیا کودک باید بعد از خوردن مواد قندی دهان خود را بشوید؟
☐ بله  ☐ خیر  ☐ نمی‌دانم

📊 شیوه نمره‌دهی پیشنهادی:

پاسخ صحیح: 1 نمره

پاسخ نادرست یا "نمی‌دانم": 0 نمره
🔹 حداکثر نمره: 10
🔹 نمره 8–10: آگاهی خوب
🔹 نمره 5–7: آگاهی متوسط
🔹 نمره کمتر از 5: آگاهی ضعیف